Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 2:29

Εάν λοιπόν μπορείτε να πείτε ότι ήρθε προηγουμένως κάποιος τέτοιος, και μπορείτε να αποδείξετε ότι είναι Θεός από τα σημεία και τα τέρατα που επιτέλεσε, τότε δικαιολογημένα βρίσκεστε σε αντιπαράθεση μαζί μας. Εάν όμως δεν μπορείτε να αποδείξετε ότι έχει ήδη έρθει, αλλά ακόμη προσδοκάτε κάποιον τέτοιον, αναγνωρίστε τον καιρό από τον Δανιήλ· διότι όσα λέχθηκαν από αυτόν αναφέρονται στη σημερινή εποχή. Εάν λοιπόν ο παρών καιρός είναι εκείνος που προαναγγέλθηκε από παλιά, και είδατε αυτά που συνέβησαν τώρα ανάμεσά μας, να γνωρίζετε ότι αυτός ο Ιησούς, τον οποίο εσείς σταυρώσατε, αυτός είναι ο προσδοκώμενος Χριστός. Διότι ο μεν Δαβίδ και όλοι οι προφήτες πέθαναν, και τα μνήματα όλων βρίσκονται ανάμεσά σας· η ανάσταση όμως που συνέβη τώρα απέδειξε ότι σε αυτόν εκπληρώνονται τα γεγραμμένα.

Λέμε λοιπόν ότι ο Λόγος ενώθηκε, ως όλος, με όλον τον άνθρωπο. Διότι, βέβαια, δεν θα θεωρούσε ανάξιο λόγου το ανώτερο στοιχείο μέσα μας, δηλαδή την ψυχή, δωρίζοντας τους κόπους της παρουσίας του μόνο στη σάρκα. Αλλά το μυστήριο της θείας οικονομίας επιτελούνταν καλώς και μέσω των δύο. Και χρησιμοποίησε ως όργανο αφενός τη δική του σάρκα για τα έργα της σάρκας και τις φυσικές αδυναμίες και όσα απέχουν από κάθε ψεγάδι, και αφετέρου τη δική του ψυχή για τα ανθρώπινα και αδιάβλητα πάθη. Διότι λέγεται ότι πείνασε, και ότι υπέμεινε τους κόπους από τις μακρινές οδοιπορίες, και ταραχές και φόβους και λύπη και αγωνία και τον θάνατο στον σταυρό. Διότι, χωρίς να τον εξαναγκάζει κανείς, έθεσε από μόνος του τη δική του ψυχή για εμάς, «ώστε να κυριεύσει και νεκρούς και ζώντες». Προσφέροντας ως αντάλλαγμα τη δική του σάρκα για τη σάρκα όλων, ένα δώρο αληθινά ισάξιο, και καθιστώντας την ψυχή του αντίλυτρο για την ψυχή όλων, αν και αναβίωσε πάλι, επειδή είναι εκ φύσεως ζωή ως Θεός. Και βεβαίως ο θεσπέσιος Πέτρος λέει: «Άνδρες αδελφοί, μου επιτρέπεται να σας πω με παρρησία για τον πατριάρχη Δαβίδ, ότι και πέθανε και ετάφη, και το μνήμα του βρίσκεται ανάμεσά μας μέχρι αυτήν την ημέρα. Επειδή λοιπόν ήταν προφήτης και γνώριζε ότι ο Θεός του ορκίστηκε με όρκο πως από τον καρπό της οσφύος του θα καθίσει απόγονό του στον θρόνο του, προείδε και μίλησε για την ανάσταση του Χριστού, ότι ούτε εγκαταλείφθηκε στον άδη η ψυχή του, ούτε η σάρκα του είδε φθορά.»

Διότι, αφού ανέλυσε στον λαό τα του ψαλμού και δίδαξε ότι αυτά τα λεγόμενα αναφέρονται στον Σωτήρα, στη συνέχεια προσθέτει και λέει: «Άνδρες αδελφοί, μου επιτρέπεται να σας μιλήσω με παρρησία για τον πατριάρχη Δαβίδ, ότι και πέθανε και ετάφη· και το μνήμα του βρίσκεται ανάμεσά μας μέχρι τη σημερινή ημέρα. Επειδή, λοιπόν, ήταν προφήτης και γνώριζε ότι ο Θεός του ορκίστηκε με όρκο πως από τον καρπό της οσφύος του θα αναστήσει κατά σάρκα τον Χριστό, για να τον καθίσει στον θρόνο του, έχοντας προΐδει αυτά, μίλησε για την ανάσταση του Χριστού, ότι ούτε εγκαταλείφθηκε στον άδη ούτε η σάρκα του είδε φθορά. Αυτόν τον Ιησού ανέστησε ο Θεός, για το οποίο όλοι εμείς είμαστε μάρτυρες». Αφού ειπώθηκαν αυτά με αυτόν τον τρόπο, θα ήταν περιττό στο εξής να αναζητούμε σε ποιον πρέπει να αποδώσουμε την προφητεία, εφόσον έχουμε πλέον διδαχθεί από έναν τόσο σπουδαίο μάρτυρα.

Έπειτα, αφού ανέφερε ενδιάμεσα ορισμένα πράγματα, προσθέτει αυτολεξεί τα εξής: «Άνδρες αδελφοί, μου επιτρέπεται να σας μιλήσω με παρρησία για τον πατριάρχη Δαβίδ, ότι και πέθανε και ετάφη, και το μνήμα του βρίσκεται ανάμεσά μας μέχρι τη σημερινή ημέρα. Επειδή, λοιπόν, ήταν προφήτης και γνώριζε ότι ο Θεός του ορκίστηκε με όρκο πως από τον καρπό της οσφύος του θα καθίσει κάποιος στον θρόνο του, προείδε και μίλησε για την ανάσταση του Χριστού, ότι ούτε εγκαταλείφθηκε στον Άδη ούτε η σάρκα του γνώρισε τη φθορά». Αφού, λοιπόν, ο Πέτρος απέδωσε την ερμηνεία της προφητείας στον Σωτήρα, εναπόκειται σε όποιον δεν θεωρεί την έρευνα αυτών των ζητημάτων ως πάρεργο, είτε να εφαρμόσει στο πρόσωπό Του κάθε λέξη του Ψαλμού, ακολουθώντας την ερμηνεία του Πέτρου, είτε να μελετήσει τα υπομνήματα που έχουν συνταχθεί από άλλους για τον Ψαλμό. Διότι ο δικός μας σκοπός δεν μας επιτρέπει να πούμε τίποτα περισσότερο από τα προλεχθέντα για τα χωρία αυτά.

Έπειτα, αφού ολοκλήρωσε την προφητική μαρτυρία, προσθέτει: «Άνδρες αδελφοί». Όταν πρόκειται να πει κάτι σπουδαίο, χρησιμοποιεί αυτό το προοίμιο, αφυπνίζοντάς τους και προδιαθέτοντάς τους ευνοϊκά. «Μου επιτρέπεται να σας μιλήσω», λέει, «με παρρησία για τον πατριάρχη Δαβίδ».

Πολλή είναι η ταπεινοφροσύνη· εκεί όπου δεν προκαλούσε καμία βλάβη, συγκαταβαίνει. Για τον λόγο αυτόν ακριβώς δεν είπε ότι αυτά έχουν ειπωθεί για τον Χριστό, και όχι για τον Δαβίδ· ενεργώντας με πολλή σύνεση, τους προκαλεί σεβασμό με τη μεγάλη τιμή που αποδίδει στον μακάριο Δαβίδ, και σε ό,τι αφορά το ομολογημένο γεγονός το οποίο φαινόταν τολμηρό να ειπωθεί, τους εξευμενίζει με τα όσα ήρεμα εγκωμιάζει. Γι' αυτό και δεν λέει απλώς «Για τον Δαβίδ», αλλά «Για τον πατριάρχη Δαβίδ, ότι και πέθανε και ετάφη». Δεν προσθέτει βέβαια «Και δεν αναστήθηκε», αλλά παρουσιάζει ευθέως το ίδιο πράγμα με άλλον τρόπο, λέγοντας: «Και το μνήμα του βρίσκεται ανάμεσά μας μέχρι τη σημερινή ημέρα». Έπειτα, αφού θεμελίωσε αυτό που ήθελε, ούτε και τότε προχώρησε στον Χριστό, αλλά συνέχισε πάλι με εγκώμια προς τον Δαβίδ: «Επειδή, λοιπόν, ήταν προφήτης, και γνώριζε ότι ο Θεός του υποσχέθηκε με όρκο».

Τι σημαίνει, «Θα σας δώσω τα όσια του Δαβίδ τα πιστά»; Τα βέβαια, λέει, αυτά που ουδέποτε χάνονται. Και δεν χρονοτριβεί σε αυτά, εφόσον πλέον ο λόγος του έχει γίνει πιστευτός· αλλά επιτείνει την τιμωρία, και μεταβαίνει στο επιθυμητό για αυτούς, δείχνοντας ότι ο νόμος παραμερίζεται, και ενδιατρίβει στο συμφέρον, ότι δηλαδή μεγάλα αγαθά θα υπάρξουν για όσους υπακούουν, και μεγάλα κακά για όσους παρακούουν. Έπειτα μιλάει και πάλι για τον Δαβίδ, και μάλιστα εγκωμιαστικά. Διότι ο Δαβίδ, λέει, αφού υπηρέτησε στη δική του γενεά το θέλημα του Θεού, προστέθηκε στους πατέρες του· όπως ακριβώς έλεγε και ο Πέτρος μνημονεύοντάς τον: «Μου επιτρέπεται να μιλήσω με παρρησία για τον πατριάρχη Δαβίδ». Και δεν λέει ότι πέθανε, αλλά «Προστέθηκε στους πατέρες του», έκφραση που ήταν πιο εύφημη και τιμητική. Και δες πώς πουθενά δεν αναφέρει τα κατορθώματά τους, αλλά εκείνα που αποτελούν κατηγορία. Διότι το «Ζήτησαν και έλαβαν», συνιστά τη μεγαλύτερη κατηγορία εναντίον τους. Έπειτα απαριθμεί τις ευεργεσίες του Θεού, λέγοντας: «Εξέλεξε», «Ύψωσε», «Ετροποφόρησε».

Η΄. Γνωρίζετε βεβαίως πόσο βαρύ είναι να διαπομπεύονται τα αμαρτήματα κάποιου, και πόσο μεγάλη ψυχική δύναμη χρειάζεται ένας τέτοιος άνθρωπος, ώστε να μην καταπέσει μετά από την κατάκριση των πολλών και το γεγονός ότι έχει τόσους πολλούς μάρτυρες των δικών του σφαλμάτων. Αλλά όμως, αφού ο γενναίος εκείνος ανέσυρε όλα αυτά τα βέλη από την ψυχή του, έλαμψε τόσο πολύ στη συνέχεια, απέπλυνε τόσο πολύ την κηλίδα και έγινε τόσο καθαρός, ώστε ακόμη και μετά τον θάνατό του να αποτελέσει παρηγορία για τα αμαρτήματα των απογόνων του. Και αυτό που ειπώθηκε για τον Αβραάμ, φαίνεται ο Θεός να το λέει και για αυτόν· μάλλον δε, πολύ περισσότερα για αυτόν. Διότι, στην περίπτωση του πατριάρχη λέει: «Ενεθυμήθην τη διαθήκη προς τον Αβραάμ». Εδώ όμως δεν λέει για διαθήκη, αλλά πώς εκφράζεται; «Χάριν του Δαυίδ του δούλου μου θα υπερασπισθώ την πόλη αυτή». Αλλά και τον Σολομώντα, εξαιτίας της εύνοιάς Του προς εκείνον, δεν τον άφησε να εκπέσει από τη βασιλεία, μολονότι διέπραξε τόσο μεγάλη αμαρτία. Και τόσο μεγάλη ήταν η δόξα του ανδρός αυτού, ώστε ο Πέτρος, έπειτα από τόσα χρόνια, δημηγορώντας προς τους Ιουδαίους να λέει το εξής: «Μου επιτρέπεται να σας πω με παρρησία για τον πατριάρχη Δαυίδ, ότι και ετελεύτησε και ετάφη».

«Δεν διαβάσατε», λέει, «τι έκανε ο Δαβίδ, όταν πείνασε, ο ίδιος και όλοι όσοι ήταν μαζί του; Πώς εισήλθε στον οίκο του Θεού και έφαγε τους άρτους της προθέσεως, τους οποίους δεν επιτρεπόταν να φάει ούτε ο ίδιος ούτε εκείνοι που ήταν μαζί του, παρά μόνο οι ιερείς;» Διότι, όταν μεν απολογείται υπέρ των μαθητών του, φέρνει ως παράδειγμα τον Δαβίδ· όταν δε υπέρ του εαυτού του, τον Πατέρα. Και πρόσεξε πώς επιπλήττει λέγοντας: «Δεν διαβάσατε τι έκανε ο Δαβίδ;» Διότι ήταν μεγάλη η δόξα του Προφήτη, ώστε και ο Πέτρος, όταν αργότερα απολογούνταν προς τους Ιουδαίους, είπε τα εξής: «Μου επιτρέπεται να σας μιλήσω με παρρησία για τον πατριάρχη Δαβίδ, ότι και πέθανε και ετάφη». Γιατί όμως δεν τον αποκαλεί με το αξίωμά του, ούτε εδώ, ούτε αργότερα; Ίσως επειδή από εκεί κρατούσε την καταγωγή του. Εάν λοιπόν ήταν άνθρωποι κάπως επιεικείς, θα είχε στρέψει τον λόγο στο πάθος της πείνας· επειδή όμως είναι μιαροί και απάνθρωποι, τους υπενθυμίζει την ιστορία. Ο δε Μάρκος λέει: «Επί αρχιερέως Αβιάθαρ», χωρίς να αντιφάσκει προς την ιστορία, αλλά δείχνοντας ότι είχε δύο ονόματα· και προσθέτει ότι εκείνος του τους έδωσε, αποδεικνύοντας και από αυτό ότι η υπεράσπιση είναι ισχυρή, εφόσον βέβαια και ο ιερέας το επέτρεψε· και όχι μόνο το επέτρεψε, αλλά και τον εξυπηρέτησε. Διότι μη μου πεις ότι ο Δαβίδ ήταν προφήτης· επειδή ούτε και έτσι του επιτρεπόταν, αλλά ήταν προνόμιο των ιερέων· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Παρά μόνο στους ιερείς».

Και δεν σταματά μέχρι εδώ· αλλά, για να τους προκαλέσει και φόβο, προσθέτει και τα εξής, λέγοντας: «Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», ώστε έστω και με αυτόν τον τρόπο να τους προσελκύσει. Και για να μην πουν ότι τον ονόμασε έτσι κολακεύοντάς τον και ότι η κρίση αυτή είναι ανθρώπινη, δες τι λέει: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον ονομάζει Κύριο;» Δες πώς διακριτικά εισάγει την περί αυτού κρίση και δόξα. Προηγουμένως είπε: «Ποια είναι η γνώμη σας; Τίνος υιός είναι;», ώστε μέσω της ερώτησης να τους οδηγήσει σε απάντηση. Έπειτα, επειδή είπαν «Του Δαβίδ», δεν είπε: «Κι όμως ο Δαβίδ λέει αυτά», αλλά πάλι υπό μορφή ερώτησης: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον ονομάζει Κύριο;», ώστε να μην τους προκαλέσουν δυσαρέσκεια τα λεγόμενα. Γι' αυτό και δεν είπε: «Ποια είναι η γνώμη σας για εμένα;», αλλά, «Για τον Χριστό». Για τον ίδιο λόγο και οι απόστολοι μιλούσαν με διακριτικότητα, λέγοντας: «Μας επιτρέπεται να μιλήσουμε με παρρησία για τον πατριάρχη Δαβίδ, ότι και πέθανε και ετάφη». Και ο ίδιος ομοίως γι' αυτόν τον λόγο εισάγει το δόγμα υπό μορφή ερώτησης και συλλογισμού, λέγοντας: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον ονομάζει Κύριο, λέγοντας: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;» Και πάλι: «Αν λοιπόν ο Δαβίδ τον ονομάζει Κύριο, πώς είναι υιός του;» Αυτό δεν το λέει αναιρώντας το ότι είναι υιός του, μη γένοιτο· διότι τότε δεν θα είχε επιτιμήσει τον Πέτρο γι' αυτό τον λόγο· αλλά το λέει για να διορθώσει τη δική τους εσφαλμένη αντίληψη.

ζʹ. Εσύ όμως εξέτασε και από άλλη πλευρά, πώς δεν είναι πειστική η κατηγορία. Διότι τότε μεν, στην αρχή, όταν έλεγε: «Αυτόν τον Ιησού, τον οποίο εσείς σταυρώσατε, τον ανέστησε ο Θεός, λύνοντας τις ωδίνες του θανάτου», τότε βρισκόταν ανάμεσα σε εχθρούς, οι οποίοι διψούσαν ακόμη για φόνο, έβραζαν ακόμη από θυμό και ήθελαν ακόμη να κατασπαράξουν τους μαθητές. Επειδή βρισκόταν ακόμη στην ακμή του το πάθος τους, και η διάνοιά τους ήταν διογκωμένη από τον θυμό. Τώρα όμως, όταν ο Παύλος έγραφε αυτά, το κήρυγμα βρισκόταν ήδη στο δέκατο έβδομο έτος. Διότι, αφού είπε: «Μετά από τρία έτη ανέβηκα στα Ιεροσόλυμα», λέει πάλι ότι «Μετά από δεκατέσσερα έτη ανέβηκα στα Ιεροσόλυμα». Αυτός λοιπόν που δεν φοβήθηκε τότε στο ξεκίνημα του κηρύγματος, τώρα μετά από τόσο χρόνο φοβάται; Αυτός που δεν δείλιασε στα Ιεροσόλυμα, φοβάται στην Αντιόχεια; Αυτός που δεν πτοήθηκε τότε, όταν τον περικύκλωναν οι εχθροί, τώρα που δεν είναι παρόντες εχθροί, αλλά πιστοί και μαθητές, αγωνιά και φοβάται και δεν ορθοποδεί; Και πώς θα είχαν λογική αυτά, όταν δηλαδή η φωτιά άναβε και υψωνόταν προς τα πάνω να δείχνει τόλμη, ενώ όταν αυτή έσβησε και έγινε στάχτη να φοβάται και να τρέμει; Εάν ο Πέτρος ήταν δειλός και άνανδρος, στην αρχή του κηρύγματος, στη μητρόπολη των Ιουδαίων, όπου όλοι ήταν εχθροί, τότε θα έπρεπε να είχε φοβηθεί, και όχι μετά από τόσο χρόνο στην πλέον χριστιανική πόλη, ούτε ενώ ήταν παρόντες γνήσιοι φίλοι.