Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 2:38

Εκείνο είναι απομάκρυνση από την αμαρτία· τούτο, οικείωση με τον Θεό. Ενός μόνο άνδρα, του Ιωάννη, ήταν το κήρυγμα, και όλους τους είλκυε προς τη μετάνοια· εσύ όμως, ενώ διδάσκεσαι από τους προφήτες: «Λουστείτε, καθαροί γίνετε»· ενώ νουθετείσαι μέσω των ψαλμών: «Προσέλθετε σε αυτόν και φωτιστείτε»· ενώ δέχεσαι το Ευαγγέλιο από τους αποστόλους: «Μετανοήστε, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού για άφεση αμαρτιών, και θα λάβετε την επαγγελία του Αγίου Πνεύματος»· ενώ προσκαλείσαι από τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος λέει: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω» (διότι όλα αυτά συνέτρεξαν σήμερα κατά το ανάγνωσμα)· διστάζεις και το σκέφτεσαι και χρονοτριβείς; Ενώ κατηχείσαι τον λόγο από νήπιο, δεν έχεις ακόμη συγκατατεθεί στην αλήθεια; Ενώ πάντοτε μαθαίνεις, δεν έφτασες ακόμη στην επίγνωση;

Ενός ανδρός, του Ιωάννη, ήταν το κήρυγμα, και προσέλκυε τους πάντες προς τη μετάνοια. Εσύ όμως, ενώ διδάσκεσαι από τους προφήτες: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί»· ενώ νουθετείσαι από τους Ψαλμούς: «Προσέλθετε προς αυτόν και φωτιστείτε»· ενώ δέχεσαι το ευαγγελικό μήνυμα από τους αποστόλους: «Μετανοήστε, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου Ιησού για την άφεση των αμαρτιών, και θα λάβετε την επαγγελία του Πνεύματος»· ενώ σε προσκαλεί κοντά του ο ίδιος ο Κύριος, λέγοντας: «Ελάτε σε μένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω»· διστάζεις, και το σκέφτεσαι, και το αναβάλλεις. Ενώ από νήπιο κατηχείσαι στον λόγο, δεν έχεις ακόμη αποδεχθεί την αλήθεια; Ενώ πάντοτε μαθαίνεις, δεν έφτασες ακόμη στην επίγνωση; Δοκιμαστής σε όλη σου τη ζωή, παρατηρητής μέχρι τα γηρατειά, πότε θα γίνεις Χριστιανός; Πότε θα σε αναγνωρίσουμε ως δικό μας; Πέρυσι περίμενες τον τωρινό καιρό, και τώρα πάλι αναμένεις τον επόμενο.

Επομένως, διότι πρέπει πάλι, συνοψίζοντας με λίγα λόγια τον σκοπό του προκειμένου θέματος, να τον καταστήσω σαφή στους ακροατές: πείθει τους μαθητές να έχουν τέτοια αγάπη προς τους άλλους και θέλει να επιδεικνύουν τέτοια προθυμία, ώστε να μη διστάζουν καθόλου να θηρεύουν με αγάπη προς την ευσέβεια τις ψυχές εκείνων που δεν έχουν πιστέψει ακόμη, αγάπη όπως ακριβώς εκείνη που πρώτος αυτός έδειξε προς εμάς, δηλαδή προς αυτούς. Διότι το ότι ο ίδιος επέλεξε τους μαθητές δεν είναι αμφίβολο, και θεωρώ περιττό να αναφέρω πώς και με ποιον τρόπο έγινε η κλήση του καθενός. Ωστόσο, το ότι ο λόγος του Σωτήρα εμπεριέχει έναν τέτοιο σκοπό, όπως αυτόν που μόλις ανέφερα, θα μας το επιβεβαιώσουν εξίσου τα όσα ακολουθούν. Διότι λέει: «Αυτά σας τα έχω πει, για να αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Ή μήπως δεν θα παραδεχθούμε ότι αποτελεί έργο της ανώτερης από όλες τις μορφές αγάπης το να επιλέξει κανείς και να καλέσει σε υπακοή προς τον Θεό εκείνους που είναι ακόμη άπιστοι και πλανώνται; Βεβαίως και δεν είναι αμφίβολο. Αυτό ακριβώς έσπευδε να πράξει και ο Παύλος όταν έλεγε: «Υπέρ του Χριστού, λοιπόν, γινόμαστε πρεσβευτές, σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών· σας παρακαλούμε υπέρ του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό»· και βέβαια ο Πέτρος, μιλώντας με παρρησία στα ιουδαϊκά πλήθη έλεγε: «Και τώρα, αδελφοί, γνωρίζω ότι πράξατε από άγνοια, όπως ακριβώς και οι άρχοντές σας· μετανοήστε λοιπόν, και ας βαπτιστεί ο καθένας από εσάς στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού».

«Μετανοήστε, λοιπόν, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Διότι για εσάς είναι οι υποσχέσεις και για τα παιδιά σας.» <Αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου· παύστε από τις πονηρίες σας.> Αρκεί βέβαια για την έκπλυση της αμαρτίας το σωτήριο και άγιο βάπτισμα, και καθαρίζει την κηλίδα όσων σφαλμάτων έχουν ήδη προηγηθεί. Λέω όμως ότι εκείνοι που έχουν άπαξ αγιαστεί, πρέπει να φυλάττουν τις ψυχές τους καθαρές και άμωμες, όσο μπορούν, και να θυμούνται εκείνον που λέει: «Με κάθε προφύλαξη τήρει την καρδιά σου.» Και πάλι: «Εάν το πνεύμα του εξουσιάζοντος αναβεί επάνω σου, μην εγκαταλείψεις τη θέση σου, διότι η θεραπεία θα καταπαύσει μεγάλες αμαρτίες.» Πάρα πολλές ηδονές, που αποβλέπουν στα αισχρότερα, συγκλονίζουν την ψυχή του ανθρώπου, και πριν από όλες τις άλλες, ο έμφυτος και εξαγριωμένος νόμος που βρίσκεται στα μέλη της σάρκας· έπειτα, εκτός από αυτά, οι πονηροί διαλογισμοί, που καταβροχθίζουν σφόδρα τον νου που υπάρχει μέσα μας, σέρνοντάς τον προς κάθε είδος φαυλότητας. Πρέπει, λοιπόν, οι βαπτισμένοι να απέχουν από όλα αυτά τα κακά, και να αφαιρούν τις πονηρίες από τη δική τους ψυχή· και όχι μόνο ενώπιον των οφθαλμών των ανθρώπων, αλλά κυρίως ενώπιον των οφθαλμών του Θεού, ο οποίος γνωρίζει και επιβλέπει τα πάντα.

«Θα ξεπλύνει», λέει, «ο Κύριος τον ρύπο των υιών και των θυγατέρων της Σιών, και θα καθαρίσει το αίμα από το μέσο τους, με πνεύμα κρίσεως και με πνεύμα καύσεως.» Διότι, βεβαίως, είχαν αμαρτήσει αναντίρρητα· όμως η χάρις δια του Χριστού δικαίωνε τους πάντες, και ακόμη και σε αυτούς που είχαν διαπράξει φόνο χάριζε την αμνηστία. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Πέτρος προσφωνούσε τα πλήθη των Ιουδαίων λέγοντας, άλλοτε μεν ότι «Εσείς αρνηθήκατε τον Άγιο και Δίκαιο, και ζητήσατε να σας χαριστεί ένας άνδρας φονιάς.» Και άλλοτε πάλι: «Και τώρα, αδελφοί, γνωρίζω ότι πράξατε από άγνοια, όπως ακριβώς και οι άρχοντές σας. Μετανοήστε, λοιπόν, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου Ιησού, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος· διότι για εσάς είναι οι υποσχέσεις και για τα τέκνα σας.» Εκείνος, λοιπόν, λέει, ο Δημιουργός και Κύριος των πάντων, που είναι πλούσιος σε έλεος, που νικά με την πραότητά του τις ανθρώπινες μικροψυχίες· που δεν επιθυμεί τον θάνατο αυτού που πεθαίνει, παρά μόνο να επιστρέψει από την πονηρή του οδό και να ζήσει, θα ξεπλύνει τον ρύπο όσων αμάρτησαν, και θα καθαρίσει το αίμα από το μέσο τους με πνεύμα κρίσεως και με πνεύμα καύσεως. Και πνεύμα κρίσεως ονομάζουμε την απόφαση που εκδόθηκε για εμάς από τον Θεό με ορθή κρίση, δηλαδή με δικαιοσύνη. Διότι έτσι κάπου λέει ο Σωτήρας: «Τώρα είναι η κρίση του κόσμου τούτου.»

Και αυτά μεν λέει ότι θα συμβούν στα πλήθη των Ιουδαίων που σκότωσαν τους προφήτες και λιθοβόλησαν τους απεσταλμένους από τον Θεό, και που προσέθεσαν σε αυτούς και τον ίδιο τον Υιό. Έπειτα, μεταφέρει τον λόγο στο πρόσωπο του ίδιου του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού, ο οποίος συνομιλεί και απευθύνεται στους αγίους αποστόλους, δηλαδή σε όλους όσοι σε κάθε εποχή ιερουργούν το Ευαγγέλιό του και έχουν ως έργο τους να μυσταγωγούν: Εσείς δε συγκεντρώστε τους υιούς του Ισραήλ έναν-έναν. Δηλαδή, ας μην ανησυχούν υπερβολικά όσοι έχουν επιφορτιστεί με τη διδασκαλία, ακόμη και αν δεν βλέπουν τον Ισραήλ να προσέρχεται μαζικά σε πλήθη· αλλά αν κάποιος από αυτούς είναι συνετός, ας καλείται μέσω της πίστεως, και ας έρχεται έστω και καθένας χωριστά, σαν να είναι εκλεκτός. Διότι έχει σωθεί το υπόλειμμα του Ισραήλ. Και πράγματι, οι θεσπέσιοι μαθητές πολλές φορές τους έχουν απευθύνει τον λόγο, όπως ακριβώς έκανε και ο θεσπέσιος Πέτρος: «Και τώρα, αδελφοί», λέει, «γνωρίζω ότι ενεργήσατε από άγνοια, όπως και οι άρχοντές σας. Μετανοήστε λοιπόν και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Διότι σε εσάς ανήκουν οι υποσχέσεις, και στα τέκνα σας».

Τους απευθύνθηκε λοιπόν ο μακάριος Πέτρος, λέγοντας ότι απαρνήθηκαν τον άγιο και δίκαιο, και σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής, και ζήτησαν να τους χαριστεί ένας δολοφόνος. Όμως πρόσθεσε και τούτο: «Και τώρα, αδελφοί, γνωρίζω ότι πράξατε από άγνοια, όπως και οι άρχοντές σας. Μετανοήστε λοιπόν, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου Ιησού, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Διότι σε εσάς ανήκουν οι επαγγελίες, και στα παιδιά σας.» Αυτοί λοιπόν, λέει, που έχουν αποκοπεί από τον μαστό και το γάλα, αυτοί που έχουν κληθεί σε αποστολή. Και έχοντας γίνει ιερουργοί των νέων κηρυγμάτων, θα μιλήσουν σε αυτόν τον λαό, καταδεικνύοντας ξεκάθαρα ποια ανάπαυση θα υπάρξει για εκείνον που πίνει, και ποια θα είναι η συντριβή, δηλαδή, ποιο είναι το ωφέλιμο και ποιο το αντίθετο. Και όμως δεν θα ήθελαν να ακούσουν. Γι' αυτό, νομίζω, παρακινούμενος κάποιος από τους αγίους τους είπε: «Σκληροτράχηλοι και ανυπάκουοι στην καρδιά, εσείς πάντοτε αντιτάσσεστε στο Άγιο Πνεύμα.» Παρατήρησε γαρ πώς, αν και είχαν ασεβήσει σε ανυπόφορο βαθμό, είχαν ως παιδαγωγούς τους αγίους αποστόλους που τους οδηγούσαν σε μετάνοια και τους μετέδιδαν τη γνώση του τι τους συμφέρει. Εκείνοι όμως ήταν αλαζόνες, και πάρα πολύ σκληρυμένοι, και αχαλίνωτα παραδομένοι στην απείθεια και τη δυστροπία του χαρακτήρα τους. <Και ο λόγος του Κυρίου του Θεού θα είναι για αυτούς θλίψη πάνω στη θλίψη, ελπίδα πάνω στην ελπίδα.> Για ποιους θα είναι;

Διότι είπε ο Πέτρος: «Και τώρα, αδελφοί, γνωρίζω ότι πράξατε από άγνοια, όπως και οι άρχοντές σας. Μετανοήστε, λοιπόν, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Ιησού Χριστού, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος».

Και βέβαια ο θεσπέσιος Πέτρος κατηγορούσε σφόδρα τα πλήθη των Ιουδαίων, φωνάζοντας ρητά ότι σκότωσαν κρεμώντας πάνω στο ξύλο τον Σωτήρα και λυτρωτή των πάντων, και «Αρνήθηκαν μεν τον άγιο και δίκαιο, και ζήτησαν να τους χαριστεί ένας άνδρας φονιάς.» Πρόσθετε δε σε αυτά: «Και τώρα, αδελφοί, γνωρίζω ότι πράξατε από άγνοια, όπως και οι άρχοντές σας. Μετανοήστε λοιπόν, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου Ιησού, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος· διότι σε εσάς ανήκουν οι επαγγελίες, και στα τέκνα σας.» Επομένως, ακόμα και αν συμβούν, λέει, σημεία και τέρατα, θα σωθεί καθένας που θα αναγνωρίσει ως δεσπότη τον Κύριο του ουρανού και της γης. Και ότι ο λόγος της σωτηρίας επρόκειτο να κηρυχθεί πρώτα σε αυτήν ακριβώς την κυριοκτόνο Ιερουσαλήμ, και έπειτα να μεταφερθεί σε όλα τα έθνη μέσω των αγίων Αποστόλων, γίνεται σαφές από τον Προφήτη που λέει: «Στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ θα υπάρχει εκείνος που διασώζεται και εκείνος που ευαγγελίζεται, αυτούς που ο Κύριος έχει προσκαλέσει»· διότι, όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, «Κανείς δεν παίρνει από μόνος του αυτήν την τιμή, παρά μόνο αν καλείται από τον Θεό.»

Διότι αναμορφωνόμαστε ως προς τη θεία εικόνα στον Χριστό Ιησού, όχι υφιστάμενοι σωματική ανάπλαση —διότι είναι εντελώς ανόητο να νομίζει κανείς κάτι τέτοιο— αλλά με το να μετέχουμε στο Άγιο Πνεύμα, έχοντας ως πλούτο μέσα μας τον ίδιο τον Χριστό, ώστε με χαρά πλέον να αναφωνούμε εκείνο: «Ας αγαλλιάσει η ψυχή μου για τον Κύριο· διότι με έντυσε με ιμάτιο σωτηρίας και με χιτώνα ευφροσύνης». «Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ντυθήκατε τον Χριστό», λέει. Β— Άραγε, λοιπόν, έχουμε βαπτιστεί σε άνθρωπο, και θα πούμε ότι αυτό είναι αλήθεια; Α— Μίλα με ευλάβεια, άνθρωπε. Τι κάνεις; Κατεβάζεις την ελπίδα μας στη γη. Διότι δεν έχουμε βαπτιστεί απλώς σε άνθρωπο, αλλά σε Θεό που ενανθρώπησε και απαλλάσσει από την ποινή και από τα αρχαία σφάλματα όσους έχουν αποδεχθεί την πίστη σε αυτόν. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Πέτρος απευθυνόμενος στους Ιουδαίους είπε: «Μετανοήστε, λοιπόν, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Ιησού Χριστού για την άφεση των αμαρτιών σας, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος». Διότι, αφού ελευθερώσει από τις αμαρτίες αυτόν που τον προσεγγίζει, τον χρίει στη συνέχεια με το δικό του Πνεύμα, το οποίο χορηγεί ο ίδιος ως Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα, και το αναβλύζει σε εμάς από τη δική του φύση, καθιστώντας το δώρημα αυτό κοινό στην ένσαρκη οικονομία εξαιτίας της ενώσεως, και ως άνθρωπος το εμφύσησε σωματικώς.

Μας έφερες αντιμέτωπους, ω Πέτρε, με την ίδια μας την πτώση, λέγοντας: τον αρχηγό της ζωής σκοτώσατε. Ποιο είναι το ίαμα για ένα τόσο μεγάλο τραύμα; Ποιο καθαρτήριο υπάρχει για έναν τέτοιο ρύπο; Ποια είναι η σωτηρία από μια τέτοια απώλεια; Μετανοήστε, λέει, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας για άφεση αμαρτιών, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος.

Αν όμως πούμε «ο Θεός», είναι φανερό ότι με το άρθρο «ο» σημαίνουμε αυτόν που υπάρχει, τον αληθινό και γνωστό, όπως ακριβώς συμβαίνει με τις λέξεις «άνθρωπος» και «ο άνθρωπος». Και αν μεν ο νόμος έλεγε «εάν αγγίξετε νεκρό», η κρίση θα εκφερόταν για όλους και η επίμαχη λέξη θα αφορούσε γενικά τον κάθε νεκρό· εφόσον όμως λέει «εάν κάποιος αγγίξει τον νεκρό», κατευθύνει την αναφορά σε κάποιον συγκεκριμένο, εννοώ στον Κύριο, όπως έχω προαναφέρει πιο πάνω. Επομένως, ο νόμος το έλεγε αυτό αινιγματικά για εκείνους που επρόκειτο να επιβάλουν τα χέρια τους στον Χριστό και να τον παραδώσουν στον σταυρό, ότι δηλαδή αυτοί είχαν ανάγκη καθαρισμού, έως ότου δύσει γι' αυτούς η ημέρα και τους ανατείλει άλλο φως μέσω του βαπτίσματος του ύδατος, του «λουτρού της παλιγγενεσίας». Αυτό μου το επιμαρτυρεί εδώ και ο Πέτρος, όταν απευθύνεται στους Ισραηλίτες στα Ιεροσόλυμα, οι οποίοι του έλεγαν «τι να κάνουμε, άνδρες αδελφοί;», εξαιτίας του ότι τους είχε πει «αυτόν τον Ιησού, τον οποίο εσείς σταυρώσατε»· και όταν ένιωσαν συντριβή στην καρδιά, τους είπε: «Μετανοήστε, άνδρες αδελφοί, και ας βαπτιστεί ο καθένας στο όνομα του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, και θα σας συγχωρεθούν οι αμαρτίες και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος».

Διότι, εάν το Παράκλητο Πνεύμα, το οποίο υποσχέθηκε στους μαθητές ο Κύριος, ήταν αυτός ο αγύρτης, ο αληθινά μανιακός και φερώνυμος της επωνυμίας του, τότε οι απόστολοι θα είχαν φύγει από τη ζωή στερημένοι από την υπόσχεση, αυτοί που άκουσαν από τον αψευδή Κύριο: «Θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος, όχι ύστερα από πολλές ημέρες». Και έτσι ο απατεώνας θα βρεθεί να συκοφαντεί τον Χριστό, ότι δήθεν δεν εκπλήρωσε όσα είχε πει. Διότι παρήλθε η γενεά των αποστόλων, εννοώ από τον Πέτρο μέχρι τον Παύλο και μέχρι τον Ιωάννη, ο οποίος μάλιστα παρέμεινε στον κόσμο μέχρι τα χρόνια του Τραϊανού· και παρήλθε ο Ιάκωβος, ο πρώτος που διετέλεσε επίσκοπος στα Ιεροσόλυμα, ο οποίος αποκαλούνταν αδελφός του Κυρίου, αλλά ήταν γιος του Ιωσήφ, γεννημένος από τη δική του γυναίκα μαζί με τους υπόλοιπους αδελφούς του, μαζί με τους οποίους ανατράφηκε ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο οποίος γεννήθηκε κατά σάρκα από την Αειπάρθενο Μαρία, και τους κατέταξε στη θέση των αδελφών, ώστε να ονομάζεται αδελφός τους· παρήλθαν επίσης όλοι οι σύνθρονοί του άγιοι, και μαζί με αυτούς ο Συμεών, ο γιος του θείου του, γιος του Κλωπά, αδελφού του Ιωσήφ.

Το ότι δε ο Ησαύ αναβόησε και έκλαψε, υποδηλώνει το ότι μετανόησαν για το έργο που έπραξαν. Όπως ακριβώς είναι γραμμένο και στις Πράξεις των Αποστόλων: «Όταν τα άκουσαν αυτά, κατανύχθηκε η καρδιά τους και είπαν προς τον Πέτρο και τους υπόλοιπους αποστόλους: Τι να κάνουμε, άνδρες αδελφοί; Εκείνοι δε είπαν: Μετανοήστε και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Ιησού Χριστού, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Διότι σε εσάς ανήκει η υπόσχεση και στα παιδιά σας και σε όλους όσους βρίσκονται μακριά, όσους προσκαλέσει ο Κύριος ο Θεός μας».

Δεν τους κατηγόρησε με σφοδρότητα, αλλά προσπάθησε σχεδόν να αγωνιστεί με ηπιότητα, κατά το δυνατόν· γι' αυτό και άγγιξε τις ψυχές τους. Και από πού είναι φανερό ότι κατανύχθηκαν; Από τα ίδια τους τα λόγια. Διότι τι λένε; «Τι να κάνουμε, άνδρες αδελφοί;». Αυτούς που άλλοτε αποκαλούσαν πλάνους, τώρα τους ονομάζουν αδελφούς. Όχι τόσο για να εξισωθούν μαζί τους, όσο για να τους ελκύσουν ώστε να τους δείξουν φιλοστοργία και μέριμνα. Εξάλλου, επειδή οι ίδιοι καταδέχθηκαν να τους αποκαλέσουν έτσι, λένε και αυτοί: «Τι να κάνουμε;». Δεν είπαν αμέσως: «Επομένως, ας μετανοήσουμε», αλλά εμπιστεύθηκαν τους εαυτούς τους σε εκείνους. Όπως ακριβώς κάποιος που βρίσκεται σε ναυάγιο ή σε ασθένεια, βλέποντας τον κυβερνήτη ή τον γιατρό, του παραχωρεί τα πάντα και τον υπακούει, έτσι και αυτοί ομολόγησαν ότι βρίσκονταν σε έσχατο κίνδυνο, χωρίς να έχουν πλέον ούτε ελπίδα σωτηρίας. Και πρόσεξε: Δεν είπαν «Πώς να σωθούμε;», αλλά «Τι να κάνουμε;». Τι κάνει λοιπόν ο Πέτρος; Και πάλι εδώ, ενώ ρωτήθηκαν όλοι, εκείνος απαντά λέγοντας: «Μετανοήστε, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Ιησού Χριστού».

Και δεν λέει ακόμη: «Πιστέψτε», αλλά: «Ας βαπτισθεί ο καθένας σας». Διότι αυτό το παρέλαβαν μέσα στο βάπτισμα. Έπειτα δείχνει και το όφελος: «Για την άφεση των αμαρτιών· και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος». Εάν πρόκειται να λάβετε δωρεά, εάν το βάπτισμα προσφέρει άφεση, γιατί καθυστερείτε; Έπειτα, καθιστώντας τον λόγο του πειστικό, πρόσθεσε: «Διότι σε εσάς ανήκει η επαγγελία».

Και δεν είπε: «Στον σταυρό», αλλά: «Στο όνομα του Ιησού Χριστού ας βαπτισθεί ο καθένας σας». Ούτε τους υπενθυμίζει συνεχώς τον σταυρό, για να μη φανεί ότι τους ονειδίζει, αλλά απλώς λέει: «Μετανοήστε, και ας βαπτισθεί ο καθένας στο όνομα του Ιησού Χριστού για την άφεση των αμαρτιών». Και βέβαια είναι διαφορετικός ο νόμος των κοσμικών δικαστηρίων· αντίθετα, στο κήρυγμα, όταν αυτός που αμάρτησε ομολογήσει, τότε σώζεται. Δες πώς ο Πέτρος δεν παρέβλεψε το μεγαλύτερο, αλλά αφού πρώτα ανέφερε τη χάρη, έπειτα πρόσθεσε και εκείνο, λέγοντας: «Θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος». Ο λόγος του είναι ευθύς εξ αρχής αξιόπιστος εξαιτίας εκείνων τα οποία οι ίδιοι έλαβαν. Διότι αρχικά αναφέρει αυτό που είναι εύκολο και προσφέρει μεγάλη δωρεά, και έπειτα τους καθοδηγεί στον ορθό βίο, γνωρίζοντας ότι το να γευθούν από τώρα τόσα πολλά αγαθά θα αποτελέσει γι' αυτούς αφορμή προθυμίας. Επειδή δε ο ακροατής ποθούσε να ακούσει ποιο ήταν το επιστέγασμα των πολλών λόγων, προσθέτει και αυτό, δείχνοντας ότι είναι η δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Αυτοί, λοιπόν, που αποδέχθηκαν τον λόγο, επιδοκίμασαν τα όσα ειπώθηκαν, αν και ήταν γεμάτα φόβο, και μετά τη συγκατάθεσή τους, τότε προσέρχονται στο βάπτισμα.

Διότι, όσο μεγαλύτερη έχει γίνει η χάρη, τόσο μεγαλύτερη είναι η κόλαση για εκείνους που αμαρτάνουν έπειτα από αυτά. Για να μην επιστρέψουμε, λοιπόν, στον προηγούμενο εμετό, ας παιδαγωγήσουμε τους εαυτούς μας από τώρα κιόλας. Διότι, για το ότι πρέπει πρώτα να μετανοήσουμε και να απομακρυνθούμε από τα προηγούμενα κακά, και με αυτόν τον τρόπο να προσέλθουμε στη χάρη, άκουσε τι λέει ο Ιωάννης, και τι ο κορυφαίος των αποστόλων σε εκείνους που πρόκειται να βαπτιστούν. Εκείνος μεν λέει: «Κάντε καρπό άξιο της μετανοίας, και μην αρχίσετε να λέτε μέσα σας, ότι έχουμε πατέρα τον Αβραάμ»· αυτός δε, σε εκείνους που τον ρωτούσαν, έλεγε πάλι: «Μετανοήστε, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού». Όποιος όμως μετανοεί δεν καταπιάνεται πλέον με τις ίδιες πράξεις για τις οποίες μετανόησε· γι' αυτό και λαμβάνουμε την εντολή να λέμε: «Ἀποτάσσομαί σοι, Σατανᾶ», για να μην επιστρέψουμε ποτέ πλέον σε αυτόν.

Και ο Βαρλαάμ αποκρίθηκε: «Είναι γραμμένο ότι, όταν κάποτε ο Πέτρος, ο οποίος ονομάστηκε και κορυφαίος των αποστόλων, δίδασκε τον λαό, εκείνοι ένιωσαν κατάνυξη στην καρδιά, όπως ακριβώς και εσύ σήμερα, και όταν είπαν: "Τι να κάνουμε;", ο Πέτρος τους είπε: "Μετανοήστε, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας για την άφεση των αμαρτιών, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Διότι σε εσάς ανήκει η υπόσχεση και στα παιδιά σας και σε όλους όσους βρίσκονται μακριά, όσους προσκαλέσει ο Κύριος ο Θεός μας". Ιδού λοιπόν, και σε εσένα εξέχυσε το πλούσιο έλεός Του, και σε προσκάλεσε, εσένα που βρισκόσουν μακριά Του κατά το φρόνημα και λάτρευες, όχι θεούς, αλλά ολέθριους δαίμονες και ξόανα κωφά και αναίσθητα. Γι' αυτό, πριν από όλα, προσέλθε σε Αυτόν που σε κάλεσε, από τον οποίο θα λάβεις την αψευδή γνώση των ορατών και των αοράτων. Εάν όμως, μετά την κλήση σου, δεν θέλεις ή καθυστερείς, με δίκαιη κρίση του Θεού θα αποκληρωθείς, επειδή δεν θέλησες και άρα δεν έγινες αποδεκτός· διότι έτσι έχει μιλήσει και ο ίδιος ο απόστολος Πέτρος σε κάποιον από τους μαθητές. Εγώ όμως πιστεύω ότι και υπάκουσες στην κλήση, και ότι, υπακούοντας ακόμη πιο ξεκάθαρα, θα σηκώσεις τον σταυρό και θα ακολουθήσεις τον Θεό και Δεσπότη που σε καλεί, ο οποίος σε προσκαλεί από τον θάνατο στη ζωή και από το σκοτάδι στο φως».

Γι' αυτό ο θείος Παύλος, γράφοντας προς τους Εβραίους, λέει: «επιβεβαιώνοντας ο Θεός τη μαρτυρία τους με σημεία και τέρατα και με ποικίλες δυνάμεις και με μερισμούς του Αγίου Πνεύματος κατά τη θέλησή του». Και η μεν είναι αδύνατον να προέρχεται και από το Πνεύμα, διότι είναι αδύνατον το Πνεύμα να εκπορεύεται προσωπικώς από τον εαυτό του, η δε προέρχεται και από το Πνεύμα. Όπως ακριβώς από τη μεριά των προφητών, μιλώντας εκ προσώπου του Θεού, ο μεν Μωυσής λέει: «Θα πάρω από το Πνεύμα μου που είναι πάνω σου και θα το θέσω πάνω σε αυτούς»· ο δε Ιωήλ: «Θα εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα»· και από τη μεριά των αποστόλων, ο κορυφαίος: «Θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος»· και ο Ιωάννης: «Από τούτο γνωρίζουμε ότι μένουμε σε αυτόν και αυτός σε εμάς, επειδή μας έχει δώσει από το Πνεύμα του»· και το στόμα του Χριστού, ο Παύλος: «Η αγάπη του Θεού, λέει, έχει εκχυθεί στις καρδιές μας διά του Αγίου Πνεύματος που μας έχει δοθεί».

Και ο κορυφαίος των αποστόλων Πέτρος στις Πράξεις λέει: «Μετανοήστε, και ας βαπτιστεί καθένας από εσάς στο όνομα του Ιησού Χριστού για την άφεση των αμαρτιών, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος». Και «οι πιστοί που προέρχονταν από την περιτομή εξεπλάγησαν, διότι η δωρεά του Αγίου Πνεύματος ξεχύθηκε και στα έθνη». Και, «αν λοιπόν ο Θεός έδωσε σε αυτούς την ίδια δωρεά, επειδή πίστεψαν στον Κύριο Ιησού Χριστό, εγώ ποιος ήμουν που θα μπορούσα να εμποδίσω τον Θεό;» Και στον Σίμωνα λέει ο ίδιος: «Το ασήμι σου ας πάει μαζί σου στην απώλεια, διότι νόμισες ότι η δωρεά του Θεού αποκτάται με χρήματα». Και ο ευαγγελιστής Ιωάννης στην πρώτη του Επιστολή γράφει: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι μένουμε σε αυτόν, και αυτός σε εμάς, επειδή μας έδωσε από το Πνεύμα του». Και ο μακάριος Παύλος λέει: «Η αγάπη του Θεού έχει ξεχυθεί στις καρδιές σας, διά του Αγίου Πνεύματος που μας δόθηκε». Και υπάρχουν πολλές άλλες μαρτυρίες των Γραφών, οι οποίες ομόφωνα μαρτυρούν ότι το Άγιο Πνεύμα είναι δώρο του Θεού, καθόσον δίδεται σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό δι' αυτού. Είναι λοιπόν δώρο του Θεού, εφόσον δίδεται σε όσους δίδεται· ως προς τον εαυτό του όμως είναι Θεός, ακόμη και αν δεν δίδεται σε κανέναν, επειδή ήταν Θεός συναιώνιος με τον Πατέρα και τον Υιό, προτού δοθεί στον καθένα.

Επομένως, από την ίδια την επιθυμία προέρχεται η αμαρτία του λογισμού, και από αυτήν το αποτέλεσμα της αντίστοιχης πράξης, το οποίο η Γραφή ονόμασε θάνατο. Το ότι δε η χάρη του Πνεύματος, η οποία μας διδάσκει όλη την αλήθεια σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, βρίσκεται μέσα μας από το βάπτισμα, μάθε το πάλι από τη Γραφή και από τα ίδια τα πράγματα. Πρώτον, δες στις Πράξεις τι λέει στο πλήθος ο μακάριος Πέτρος: «Μετανοήστε, λέει, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού για την άφεση των αμαρτιών, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος.» Άραγε, μόλις τώρα εννόησες πώς μέσω του βαπτίσματος η άφεση των αμαρτιών και η δωρεά του Αγίου Πνεύματος δίνονται ανάλογα με την πίστη; Στον βαθμό δε που κάποιος απιστεί, αμέσως κυριεύεται από την αμαρτία. Δες και τους δώδεκα άνδρες στην Έφεσο που είχαν βαπτιστεί χωρίς τη σωστή πίστη, πώς τους ελέγχει ο άγιος Παύλος, και «λέει: Λάβατε Πνεύμα Άγιο όταν πιστέψατε; Εκείνοι δε του είπαν: Μα ούτε καν αν υπάρχει Πνεύμα Άγιο έχουμε ακούσει. Είπε δε προς αυτούς: Σε τι λοιπόν βαπτιστήκατε; Εκείνοι δε είπαν: Στο βάπτισμα του Ιωάννη. Είπε δε ο Παύλος: Ο Ιωάννης βέβαια βάπτισε με βάπτισμα μετανοίας, λέγοντας στον λαό να πιστέψουν σε εκείνον που έρχεται μετά από αυτόν, δηλαδή στον Ιησού. Όταν δε το άκουσαν αυτό, βαπτίστηκαν στο όνομα του Κυρίου Ιησού. Και όταν ο Παύλος έθεσε τα χέρια του επάνω τους, ήρθε το Άγιο Πνεύμα σε αυτούς.»

Αυτά λοιπόν και πολλά άλλα παρόμοια, τα οποία προέρχονται από ευσεβείς και αμερόληπτους λογισμούς και επικρίνουν τη νομιζόμενη λύση, υποδεικνύουν να αναζητήσουμε κάποια άλλη θεώρηση του ζητήματος, μέσω της οποίας και το δυσπρόσιτο της απορίας οδηγείται προς το ομαλό και επίπεδο της κατανόησης και το πλήθος των αμφιβολιών θα διασκορπιστεί. Διότι, το γεγονός ότι οι πανάγιες και τελεστικές της ευσέβειας Πράξεις των ιερών αποστόλων, όταν ιερουργούν το βάπτισμα, αναφέρεται ότι το τελεσιουργούν στο όνομα του Ιησού Χριστού, κανένας από όσους έχουν υγιή αντίληψη δεν θα αποτολμήσει να το αμφισβητήσει. Όμως, το ποιο βαθύτερο νόημα αναπτύσσουν και ερμηνεύουν αυτά τα λόγια και τα ονόματα, δεν είναι πλέον ικανός ο καθένας να το κατανοήσει. Λέει λοιπόν ο κορυφαίος Πέτρος, προτρέποντας τους Ιουδαίους σε μετάνοια και ευαγγελιζόμενος τη συγχώρεση για τη μιαιφονία: «ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Ιησού Χριστού για την άφεση των αμαρτιών». Και πάλι, αφού προτράπηκε από θεία έμπνευση να βαπτίσει τον εκατόνταρχο, αξιώνει της παλιγγενεσίας τόσο τον ίδιο τον Κορνήλιο όσο και εκείνους που ήταν μαζί του, ιερουργώντας για αυτούς το δώρο της άφεσης στο όνομα του Κυρίου.

Και ο κορυφαίος, λέει, μιλώντας προς τους Ιουδαίους για τα όσα παράνομα έπραξαν εναντίον του Χριστού, όταν εκείνοι συντρίφθηκαν από τη διδασκαλία και είπαν: «Τι να κάνουμε, άνδρες αδελφοί;», τους απάντησε: «Μετανοήστε, και ας βαπτιστεί ο καθένας από εσάς στο όνομα του Ιησού Χριστού» και τα εξής. Και υπάρχουν αναρίθμητα άλλα. Επομένως, η λέξη μετάνοια δεν παρέχει στους Ναυατιανούς τίποτε από όσα επιθυμούσαν.