Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 2:5

Κεφάλαιο Α΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και αφού τον πλησίασε ο πειράζων, είπε: Αν είσαι Υιός του Θεού, πες να γίνουν άρτοι αυτοί οι λίθοι. Εκείνος δε αποκρινόμενος είπε: Είναι γραμμένο: Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού. ΠΡΑΞΕΙΣ. Και επλήσθησαν όλοι από Πνεύμα Άγιο, και άρχισαν να μιλούν σε άλλες γλώσσες, καθώς το Πνεύμα τους έδινε την ικανότητα να αποφθέγγονται... Εξίσταντο δε όλοι, και απορούσαν, λέγοντας ο ένας προς τον άλλον: Τι άραγε να σημαίνει αυτό; Άλλοι όμως χλευάζοντας έλεγαν ότι είναι γεμάτοι από γλεύκος. Αφού στάθηκε δε ο Πέτρος μαζί με τους έντεκα, ύψωσε τη φωνή του και τους απευθύνθηκε: Άνδρες Ιουδαίοι, και όλοι εσείς που κατοικείτε στην Ιερουσαλήμ, αυτό ας σας γίνει γνωστό, και δώστε προσοχή στα λόγιά μου. Διότι αυτοί δεν μεθούν, όπως εσείς υποθέτετε· επειδή είναι μόλις η τρίτη ώρα της ημέρας· αλλά αυτό είναι εκείνο που έχει ειπωθεί μέσω του προφήτη Ιωήλ: Και θα συμβεί κατά τις έσχατες ημέρες, λέει ο Θεός, να εκχύσω από το Πνεύμα μου επάνω σε κάθε σάρκα, και θα προφητεύσουν, και τα εξής.

Στον ίδιο χορό ανήκε και ο Παύλος και ο Βαρνάβας και ο Τιμόθεος, καθώς και όλοι οι υπόλοιποι, τους οποίους ο Παύλος ονόμαζε συνεργάτες και συστρατιώτες του, και των οποίων τη μνήμη κατέγραψαν οι Πράξεις των Αποστόλων. Σε αυτούς αρμόζει να συμπεριλάβουμε και εκείνους που είχαν συγκεντρωθεί ομόψυχα την ημέρα της Πεντηκοστής και πληρώθηκαν από το Άγιο Πνεύμα, οι οποίοι και μιλούσαν «σε άλλες γλώσσες, καθώς το Πνεύμα τούς έδινε την ικανότητα να αποφθέγγονται». Για τα γεγονότα αυτά μαρτυρεί και η Γραφή λέγοντας: «Κατοικούσαν δε στην Ιερουσαλήμ Ιουδαίοι, άνδρες ευσεβείς από κάθε έθνος κάτω από τον ουρανό. Όταν ακούστηκε αυτή η βοή, συγκεντρώθηκε το πλήθος και βρέθηκε σε σύγχυση, διότι ο καθένας τους άκουγε να μιλούν στη δική του διάλεκτο. Εκπλήσσονταν λοιπόν και θαύμαζαν, λέγοντας: Δεν είναι άραγε Γαλιλαίοι όλοι αυτοί που μιλούν; Και πώς εμείς τους ακούμε, ο καθένας στη δική του διάλεκτο στην οποία γεννηθήκαμε, Πάρθοι και Μήδοι και Ελαμίτες, και όσοι κατοικούν στη Μεσοποταμία, στη Συρία και στην Καππαδοκία, στον Πόντο και στην Ασία, στη Φρυγία και στην Παμφυλία, στην Αίγυπτο και στα μέρη της Λιβύης που βρίσκονται προς την Κυρήνη, καθώς και οι παρεπιδημούντες Ρωμαίοι, Ιουδαίοι και προσήλυτοι, Κρήτες και Άραβες, πώς τους ακούμε να ομιλούν για τα μεγαλεία του Θεού στις δικές μας γλώσσες;».

Επειδή αναφέρεται ότι και στην εποχή εκείνων είχαν συγκεντρωθεί «από κάθε έθνος κάτω από τον ουρανό» «άνδρες ευλαβείς», μεταξύ των οποίων βρίσκονταν «Πάρθοι και Μήδοι και Ελαμίτες, και όσοι κατοικούν τη Μεσοποταμία, την Ιουδαία και την Καππαδοκία, τον Πόντο και την Ασία, τη Φρυγία και την Παμφυλία, την Αίγυπτο και τα μέρη της Λιβύης κοντά στην Κυρήνη, καθώς και οι παρεπιδημούντες Ρωμαίοι, Ιουδαίοι και προσήλυτοι, Κρήτες και Άραβες», με τη διαφορά όμως ότι εκείνο το γεγονός υστερούσε στο ότι δεν απαρτίζονταν όλοι από λειτουργούς του Θεού. Στην παρούσα χορεία, αντίθετα, το πλήθος των επισκόπων ξεπερνούσε τον αριθμό των διακοσίων πενήντα, ενώ για τους πρεσβυτέρους, τους διακόνους και τους πάρα πολλούς άλλους ακολούθους που τους συνόδευαν, δεν υπήρχε καν αριθμός που να μπορεί να τους υπολογίσει.

Όπως δε ακριβώς ήλθαν πρέσβεις από την Αίγυπτο σύμφωνα με την ιστορία, πάλι οι Πράξεις των Αποστόλων το φανερώνουν, στις οποίες αναφέρεται πως κατά την ημέρα της Πεντηκοστής το Άγιο Πνεύμα γέμισε τον οίκο όπου βρίσκονταν οι απόστολοι, και κάθισε πάνω σε όλους τους παρευρισκομένους· μεταξύ των οποίων ήταν Πάρθοι και Μήδοι και Ελαμίτες και αυτοί που κατοικούσαν τη Μεσοποταμία, την Ιουδαία και την Καππαδοκία, τον Πόντο και την Ασία, τη Φρυγία και την Παμφυλία, την Αίγυπτο και τα μέρη της Λιβύης γύρω από την Κυρήνη. Όλοι αυτοί, λοιπόν, αποτελούσαν τρόπον τινά πρέσβεις των εθνών, οι οποίοι αξιώθηκαν την απαρχή του Αγίου Πνεύματος. Αλλά βέβαια, μετά από εκείνους από την Αίγυπτο, και μετά την Αιθιοπία που προηγήθηκε, καλούνται στη συνέχεια οι υπόλοιπες βασιλείες της γης, δηλαδή και τα έθνη που υπάγονται σε αυτές. Γι' αυτό προστίθεται: «Οι βασιλείες της γης, ψάλτε στον Θεό, υμνήστε τον Κύριο». Γεγονότα τα οποία δεν εκπληρώθηκαν με κανέναν άλλον τρόπο, παρά μόνο μέσω της διδασκαλίας του Σωτήρα μας. Δεν υπάρχει, λοιπόν, έθνος, ούτε χώρα, ούτε γένος ανθρώπων, ούτε βασιλεία σε ολόκληρη την οικουμένη, όπου λαοί, έχοντας συγκροτηθεί για τον Θεό, να μην εκπληρώνουν αυτό το πρόσταγμα. Και πάλι εδώ προστάζει να ψάλλουν στον Θεό, και να υμνούν τον Κύριο, όχι όμως στο Τετραγράμματο, αλλά στο όνομα που δηλώνεται με τα πιο κοινά γράμματα.

ΙΖʹ. Επειδή, όμως, οι γλώσσες λαλούσαν στους ευλαβέστατους Ιουδαίους που κατοικούσαν στην Ιερουσαλήμ, στους Πάρθους και τους Μήδους και τους Ελαμίτες, στους Αιγυπτίους και τους Λίβυες, στους Κρήτες και τους Άραβες, στους Μεσοποτάμιους και στους δικούς μου Καππαδόκες, καθώς και στους Ιουδαίους από κάθε έθνος κάτω από τον ουρανό (αν κάποιος επιθυμεί να το εννοήσει έτσι), οι οποίοι είχαν συγκεντρωθεί εκεί, αξίζει να εξετάσουμε ποιοι ήταν αυτοί και από ποια αιχμαλωσία προέρχονταν. Διότι η αιχμαλωσία στην Αίγυπτο και τη Βαβυλώνα ήταν τοπικά περιορισμένη και είχε από παλιά τερματιστεί με την επιστροφή τους. Εκείνη, πάλι, από τους Ρωμαίους δεν είχε συμβεί ακόμη, αλλά επρόκειτο να γίνει, ως ανταπόδοση για το θράσος τους απέναντι στον Σωτήρα. Απομένει, λοιπόν, να υποθέσουμε ότι πρόκειται για την αιχμαλωσία υπό τον Αντίοχο, η οποία δεν προηγήθηκε πολύ από εκείνους τους καιρούς. Αν όμως κάποιος δεν αποδέχεται αυτή την εξήγηση ως εξεζητημένη (διότι η αιχμαλωσία αυτή ούτε παλαιά ήταν, ούτε είχε εξαπλωθεί σε μεγάλο τμήμα της οικουμένης), και αναζητά την πιθανότερη, τότε ίσως είναι προτιμότερο να υποθέσει το εξής: επειδή πολλές φορές, και από πολλούς, το έθνος αυτό εκτοπίστηκε, όπως ιστορείται στο βιβλίο του Έσδρα, κάποιες μεν από τις φυλές διασώθηκαν, ενώ κάποιες άλλες παρέμειναν στην εξορία. Καθώς, λοιπόν, είναι φυσικό αυτές να διασκορπίστηκαν σε περισσότερα έθνη, κάποιοι εξ αυτών παρευρίσκονταν εκείνον τον καιρό στην Ιερουσαλήμ και έγιναν μέτοχοι του θαύματος.

Αλλά θα ήταν καλό, σαν πάνω σε πίνακα, να αναπαραστήσουμε με ακρίβεια μέσω του λόγου την άθληση, ώστε στην πορεία, μέσα από την ακολουθία των γεγονότων, να μας φανερωθεί η τάξη των θαυμάτων. Μόλις πριν, η άνωθεν ορμητική πνοή, αφού διασκόρπισε όλη την εναέρια και απατηλή δύναμη των δαιμόνων, γέμισε τον οίκο των αποστόλων, και το Πνεύμα, αφού διαμερίστηκε σε πύρινες γλώσσες ανάλογα με τον αριθμό εκείνων που δέχονταν τη χάρη, κατήλθε στον καθένα. Ήδη δε, μπροστά στο παράδοξο θαύμα της φωνής και της γλώσσας, έκπληξη και σύγχυση είχε καταλάβει εκείνους από κάθε έθνος που παρεπιδημούσαν στα Ιεροσόλυμα, καθώς όλοι όσοι ήταν χωρισμένοι σε ποικίλα και διαφορετικά είδη γλωσσών είχαν γίνει ξαφνικά ομόγλωσσοι με τους μαθητές, διότι η ικανότητα της ομιλίας τούς δόθηκε όχι από κάποια προηγούμενη εκπαίδευση και μελέτη, αλλά από την επιφοίτηση του Πνεύματος, η οποία χορήγησε ακαριαία αυτή τη χάρη στους αποστόλους. Διότι έπρεπε εκείνοι που διέλυσαν την ομοφωνία τους κατά την κατασκευή του γήινου πύργου, να έλθουν και πάλι σε ομοφωνία κατά την πνευματική οικοδομή της Εκκλησίας. Και για αυτόν τον λόγο, πολύ ορθά από αυτό το σημείο ξεκινά η οικονομία της χάριτος του Αγίου Πνεύματος, ώστε να κατανείμει την κοινή ευεργεσία των ανθρώπων σε κάθε διαφορετική ανθρώπινη φωνή, προκειμένου το κήρυγμα της ευσέβειας να μην περιοριστεί αποκλειστικά σε μία μόνο γλώσσα και παραμείνει άπρακτο και ανενεργό για τους αλλόγλωσσους.

Διότι όσα λέγονταν από αυτούς ήταν αποφθέγματα. «Κατοικούσαν δε», λέει, «στην Ιερουσαλήμ Ιουδαίοι, άνδρες ευλαβείς». Το να κατοικούν εκεί αποτελούσε σημείο ευλάβειας. Πώς; Διότι, ενώ προέρχονταν από τόσα πολλά έθνη και είχαν εγκαταλείψει πατρίδες, οικίες και συγγενείς, κατοικούσαν εκεί. Διότι «κατοικούσαν», λέει, «στην Ιερουσαλήμ Ιουδαίοι, άνδρες ευλαβείς, από κάθε έθνος κάτω από τον ουρανό. Όταν δε ακούστηκε η φωνή αυτή, συγκεντρώθηκε το πλήθος και βρέθηκε σε σύγχυση». Επειδή αυτό που συνέβη έλαβε χώρα μέσα σε οικία, εύλογα έσπευσαν να συγκεντρωθούν από έξω. «Βρέθηκε σε σύγχυση το πλήθος». Τι σημαίνει «Βρέθηκε σε σύγχυση το πλήθος»; Ταράχθηκε, γεμάτο απορία και θαυμασμό.

Αποτελεί χαρακτηριστικό του ιουδαϊκού φρονήματος το να παρουσιάζεται κανείς στον Θεό μόνο τρεις φορές το έτος· προς εκείνους έχει ειπωθεί: «Τρεις φορές τον χρόνο θα εμφανιστείς ενώπιον Κυρίου του Θεού σου». Από εμάς όμως ο Θεός επιθυμεί να παρουσιαζόμαστε ενώπιόν Του διαπαντός. Και για εκείνους οι αποστάσεις των τόπων ήταν η αιτία να γίνονται μόνο τόσες συνάξεις· διότι τότε η λατρεία ήταν περιορισμένη σε έναν μόνο τόπο. Για τον λόγο αυτόν, οι περιπτώσεις της συγκέντρωσης και της παρουσίας τους ήταν ευάριθμες· καθώς υπήρχε υποχρέωση να προσκυνούν στα Ιεροσόλυμα, και πουθενά αλλού. Γι' αυτόν τον λόγο έδωσε εντολή να εμφανίζονται ενώπιον του Θεού τρεις φορές τον χρόνο, και η απόσταση της οδού αποτελούσε δικαιολογία για αυτούς· για εμάς όμως δεν μπορεί να υπάρξει καμία απολύτως δικαιολογία. Άλλωστε, εκείνοι ήταν διεσπαρμένοι σε ολόκληρη τη γη. Διότι λέει η Γραφή: «Κατοικούσαν στα Ιεροσόλυμα ευλαβείς Ιουδαίοι από κάθε έθνος κάτω από τον ουρανό»· εμείς όμως κατοικούμε όλοι σε μία πόλη, ζούμε κάτω από τα ίδια τείχη, και πολλές φορές δεν μας χωρίζει ούτε ένα στενό δρομάκι από την εκκλησία, και παρόλα αυτά, σαν να βρισκόμαστε χωρισμένοι από αχανή πελάγη, τόσο σπάνια προσερχόμαστε σε τούτη την ιερή σύναξη. Και σε εκείνους μεν έδωσε εντολή να εορτάζουν σε τρεις μόνο περιόδους, σε εσάς όμως παρήγγειλε να το πράττετε αυτό πάντοτε· διότι για εμάς είναι πάντοτε εορτή. Και για να μάθετε ότι πάντοτε είναι εορτή, θα σας αναφέρω τις αιτίες των εορτών, και θα κατανοήσετε ότι κάθε ημέρα αποτελεί εορτή. Λοιπόν, πρώτη εορτή για εμάς είναι τα Επιφάνια. Ποια είναι, συνεπώς, η αιτία της εορτής;

Όπως φαίνεται σύμφωνα με τον δικό μας, ορθό λόγο, σε διαφορετικές στιγμές φανερώνονται διαφορετικές πρόνοιες και χάριτες του θείου Πνεύματος, ή μάλλον ολόκληρης της θεαρχίας· ενώ σύμφωνα με τα δικά σου επιχειρήματα, κατ' ανάγκην συνεπάγεται ότι υπάρχουν προόδοι του Πνεύματος. Και αυτές είναι μάλιστα κάποιες άλλες, και διαφέρουν οπωσδήποτε ως προς τη φύση τους από την προαιώνια και υπερχρόνια [πρόοδο], στον βαθμό που αυτά είναι ανάξια της θεοπρεπούς δόξας του Πνεύματος. Εκτός από αυτά, εάν τώρα ο Χριστός δίνει το Πνεύμα πριν από την Ανάληψη, πριν από την εγκαθίδρυσή Του στον πατρικό θρόνο, πώς ήταν αληθινός όταν έλεγε: «Εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος δεν θα έρθει»; Και τι είναι αυτό που συνέβη έπειτα από αυτά; Που ήρθε με ήχο, σαν ορμητική πνοή ανέμου, και κάθισε πάνω στον καθένα από αυτούς με τη μορφή πύρινων γλωσσών; Όπως ακριβώς καταγράφει ο θείος Λουκάς: «Και γέμισαν όλοι από Άγιο Πνεύμα, και μιλούσαν σε άλλες, ξένες γλώσσες τα μεγαλεία του Θεού, όπως το Πνεύμα τους έδινε». Και για να μην προχωρά επ' άπειρον ο λόγος, εξετάζοντας λεπτομερώς το κάθε τι, και τις απορίες και τα άτοπα, αφού ζήτησε τόσες εξηγήσεις για την αδιάκριτη ερμηνεία περί του Πνεύματος, ας αρκεστεί σε αυτά.

Επιπλέον αυτών, αιτία της ασάφειας είναι το ότι η Παλαιά Γραφή δεν αποδόθηκε στην ελληνική γλώσσα, αλλά μεταφράστηκε σε αυτήν από την εβραϊκή. Είναι φυσικό, άλλωστε, κάθε γλώσσα, όταν μεταφράζεται σε μια ξένη, να συμπαρασύρει την ασάφεια και τη δυσκολία στην κατανόηση. Στην εβραϊκή γλώσσα εξαγγέλθηκαν αρχικά οι Μωσαϊκές νομοθεσίες, διότι τότε μόνο το έθνος των Ιουδαίων είχε αφοσιωθεί στη θεογνωσία, ενώ τα υπόλοιπα είχαν εξαγριωθεί περιπίπτοντας στην ειδωλολατρική μανία. Επειδή, όμως, πλησίαζε ο καιρός να έλθει ο Χριστός και να καλέσει την οικουμένη κοντά Του, και η ελληνική γλώσσα επικρατούσε στα έθνη περισσότερο από τις άλλες, τότε και η γλώσσα των Εβραίων μεταφράστηκε στην ελληνική, όχι περισσότερο από εκατό χρόνια πριν από την παρουσία του Σωτήρος, όταν βασίλευε στην Αίγυπτο ο Πτολεμαίος. Ήταν απαραίτητο, δηλαδή, μέσω εκείνης της γλώσσας με την οποία επρόκειτο τα περισσότερα έθνη να καθοδηγηθούν στη θεογνωσία, να προαναγγελθούν και οι χρησμοί που προφήτευαν τον κοινό Σωτήρα. Οι γλώσσες, εξάλλου, διαχωρίστηκαν σε πολλές, διότι, ενώ ο άνθρωπος έλαβε μία εξαρχής, παρασύρθηκε στην αλαζονεία και την αθεΐα. Επειδή, λοιπόν, χρησιμοποίησαν επιβλαβώς τη μία γλώσσα, ευλόγως εισήχθη το πλήθος των γλωσσών. Ωστόσο, το κέρδος και τη χρησιμότητα της μίας γλώσσας, μετά τη διαίρεση και τη διασπορά της, ύστερα από πάρα πολλά χρόνια οι μαθητές, έχοντας οπλιστεί με πύρινες γλώσσες και κηρύττοντας τα μεγαλεία του Θεού, τα απέδειξαν και τα αναπλήρωσαν.