Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 2:8

Κεφάλαιο Α΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και αφού τον πλησίασε ο πειράζων, είπε: Αν είσαι Υιός του Θεού, πες να γίνουν άρτοι αυτοί οι λίθοι. Εκείνος δε αποκρινόμενος είπε: Είναι γραμμένο: Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού. ΠΡΑΞΕΙΣ. Και επλήσθησαν όλοι από Πνεύμα Άγιο, και άρχισαν να μιλούν σε άλλες γλώσσες, καθώς το Πνεύμα τους έδινε την ικανότητα να αποφθέγγονται... Εξίσταντο δε όλοι, και απορούσαν, λέγοντας ο ένας προς τον άλλον: Τι άραγε να σημαίνει αυτό; Άλλοι όμως χλευάζοντας έλεγαν ότι είναι γεμάτοι από γλεύκος. Αφού στάθηκε δε ο Πέτρος μαζί με τους έντεκα, ύψωσε τη φωνή του και τους απευθύνθηκε: Άνδρες Ιουδαίοι, και όλοι εσείς που κατοικείτε στην Ιερουσαλήμ, αυτό ας σας γίνει γνωστό, και δώστε προσοχή στα λόγιά μου. Διότι αυτοί δεν μεθούν, όπως εσείς υποθέτετε· επειδή είναι μόλις η τρίτη ώρα της ημέρας· αλλά αυτό είναι εκείνο που έχει ειπωθεί μέσω του προφήτη Ιωήλ: Και θα συμβεί κατά τις έσχατες ημέρες, λέει ο Θεός, να εκχύσω από το Πνεύμα μου επάνω σε κάθε σάρκα, και θα προφητεύσουν, και τα εξής.

Διότι «με χλευασμό των χειλέων», λέει, «και με άλλη γλώσσα». Το νόημα της προφητείας είναι το εξής. Στις Πράξεις των Αγίων Αποστόλων είναι γραμμένο ότι «Κατά την ημέρα της Πεντηκοστής ήταν όλοι μαζί συγκεντρωμένοι στο ίδιο μέρος, και ιδού έγινε από τον ουρανό ήχος σαν ισχυρή πνοή ανέμου που ερχόταν ορμητικά.» Έπειτα λέει: «Φάνηκαν σε αυτούς διαμοιραζόμενες γλώσσες σαν από φωτιά, και κάθισε πάνω σε καθέναν από αυτούς, και άρχισαν να μιλούν σε άλλες γλώσσες, καθώς το Πνεύμα τους έδινε την ικανότητα να εκφωνούν.» Διότι ο Χριστός τους είχε προστάξει να μην απομακρυνθούν από τα Ιεροσόλυμα, αλλά να περιμένουν την υπόσχεση του Πατρός, μέχρις ότου ντυθούν με δύναμη εξ ύψους. Έπειτα, αφού κατέβηκαν, μιλούσαν στους Ισραηλίτες και σε όλους όσους κατάγονταν από άλλες χώρες με τις γλώσσες που τους είχαν δοθεί από τον Θεό, «και εκπλήσσονταν ακούγοντας, και μάλιστα έλεγαν, Ιδού, όλοι αυτοί που μιλούν δεν είναι Ιουδαίοι; Και πώς όλοι εμείς ακούμε τον καθένα τους να μιλά στη δική μας γλώσσα; Άλλοι όμως έλεγαν», λέει, «ότι είναι γεμάτοι από γλεύκος», δηλαδή, ότι είναι μεθυσμένοι. Αυτό, νομίζω, σημαίνει το με χλευασμό των χειλέων και με άλλη γλώσσα. Διότι μιλούσαν μεν με άλλες γλώσσες, επειδή ο παντοδύναμος Θεός είχε προαναγγείλει και αυτό.

Στον ίδιο χορό ανήκε και ο Παύλος και ο Βαρνάβας και ο Τιμόθεος, καθώς και όλοι οι υπόλοιποι, τους οποίους ο Παύλος ονόμαζε συνεργάτες και συστρατιώτες του, και των οποίων τη μνήμη κατέγραψαν οι Πράξεις των Αποστόλων. Σε αυτούς αρμόζει να συμπεριλάβουμε και εκείνους που είχαν συγκεντρωθεί ομόψυχα την ημέρα της Πεντηκοστής και πληρώθηκαν από το Άγιο Πνεύμα, οι οποίοι και μιλούσαν «σε άλλες γλώσσες, καθώς το Πνεύμα τούς έδινε την ικανότητα να αποφθέγγονται». Για τα γεγονότα αυτά μαρτυρεί και η Γραφή λέγοντας: «Κατοικούσαν δε στην Ιερουσαλήμ Ιουδαίοι, άνδρες ευσεβείς από κάθε έθνος κάτω από τον ουρανό. Όταν ακούστηκε αυτή η βοή, συγκεντρώθηκε το πλήθος και βρέθηκε σε σύγχυση, διότι ο καθένας τους άκουγε να μιλούν στη δική του διάλεκτο. Εκπλήσσονταν λοιπόν και θαύμαζαν, λέγοντας: Δεν είναι άραγε Γαλιλαίοι όλοι αυτοί που μιλούν; Και πώς εμείς τους ακούμε, ο καθένας στη δική του διάλεκτο στην οποία γεννηθήκαμε, Πάρθοι και Μήδοι και Ελαμίτες, και όσοι κατοικούν στη Μεσοποταμία, στη Συρία και στην Καππαδοκία, στον Πόντο και στην Ασία, στη Φρυγία και στην Παμφυλία, στην Αίγυπτο και στα μέρη της Λιβύης που βρίσκονται προς την Κυρήνη, καθώς και οι παρεπιδημούντες Ρωμαίοι, Ιουδαίοι και προσήλυτοι, Κρήτες και Άραβες, πώς τους ακούμε να ομιλούν για τα μεγαλεία του Θεού στις δικές μας γλώσσες;».

Όπως δε ακριβώς ήλθαν πρέσβεις από την Αίγυπτο σύμφωνα με την ιστορία, πάλι οι Πράξεις των Αποστόλων το φανερώνουν, στις οποίες αναφέρεται πως κατά την ημέρα της Πεντηκοστής το Άγιο Πνεύμα γέμισε τον οίκο όπου βρίσκονταν οι απόστολοι, και κάθισε πάνω σε όλους τους παρευρισκομένους· μεταξύ των οποίων ήταν Πάρθοι και Μήδοι και Ελαμίτες και αυτοί που κατοικούσαν τη Μεσοποταμία, την Ιουδαία και την Καππαδοκία, τον Πόντο και την Ασία, τη Φρυγία και την Παμφυλία, την Αίγυπτο και τα μέρη της Λιβύης γύρω από την Κυρήνη. Όλοι αυτοί, λοιπόν, αποτελούσαν τρόπον τινά πρέσβεις των εθνών, οι οποίοι αξιώθηκαν την απαρχή του Αγίου Πνεύματος. Αλλά βέβαια, μετά από εκείνους από την Αίγυπτο, και μετά την Αιθιοπία που προηγήθηκε, καλούνται στη συνέχεια οι υπόλοιπες βασιλείες της γης, δηλαδή και τα έθνη που υπάγονται σε αυτές. Γι' αυτό προστίθεται: «Οι βασιλείες της γης, ψάλτε στον Θεό, υμνήστε τον Κύριο». Γεγονότα τα οποία δεν εκπληρώθηκαν με κανέναν άλλον τρόπο, παρά μόνο μέσω της διδασκαλίας του Σωτήρα μας. Δεν υπάρχει, λοιπόν, έθνος, ούτε χώρα, ούτε γένος ανθρώπων, ούτε βασιλεία σε ολόκληρη την οικουμένη, όπου λαοί, έχοντας συγκροτηθεί για τον Θεό, να μην εκπληρώνουν αυτό το πρόσταγμα. Και πάλι εδώ προστάζει να ψάλλουν στον Θεό, και να υμνούν τον Κύριο, όχι όμως στο Τετραγράμματο, αλλά στο όνομα που δηλώνεται με τα πιο κοινά γράμματα.

ΙΖʹ. Επειδή, όμως, οι γλώσσες λαλούσαν στους ευλαβέστατους Ιουδαίους που κατοικούσαν στην Ιερουσαλήμ, στους Πάρθους και τους Μήδους και τους Ελαμίτες, στους Αιγυπτίους και τους Λίβυες, στους Κρήτες και τους Άραβες, στους Μεσοποτάμιους και στους δικούς μου Καππαδόκες, καθώς και στους Ιουδαίους από κάθε έθνος κάτω από τον ουρανό (αν κάποιος επιθυμεί να το εννοήσει έτσι), οι οποίοι είχαν συγκεντρωθεί εκεί, αξίζει να εξετάσουμε ποιοι ήταν αυτοί και από ποια αιχμαλωσία προέρχονταν. Διότι η αιχμαλωσία στην Αίγυπτο και τη Βαβυλώνα ήταν τοπικά περιορισμένη και είχε από παλιά τερματιστεί με την επιστροφή τους. Εκείνη, πάλι, από τους Ρωμαίους δεν είχε συμβεί ακόμη, αλλά επρόκειτο να γίνει, ως ανταπόδοση για το θράσος τους απέναντι στον Σωτήρα. Απομένει, λοιπόν, να υποθέσουμε ότι πρόκειται για την αιχμαλωσία υπό τον Αντίοχο, η οποία δεν προηγήθηκε πολύ από εκείνους τους καιρούς. Αν όμως κάποιος δεν αποδέχεται αυτή την εξήγηση ως εξεζητημένη (διότι η αιχμαλωσία αυτή ούτε παλαιά ήταν, ούτε είχε εξαπλωθεί σε μεγάλο τμήμα της οικουμένης), και αναζητά την πιθανότερη, τότε ίσως είναι προτιμότερο να υποθέσει το εξής: επειδή πολλές φορές, και από πολλούς, το έθνος αυτό εκτοπίστηκε, όπως ιστορείται στο βιβλίο του Έσδρα, κάποιες μεν από τις φυλές διασώθηκαν, ενώ κάποιες άλλες παρέμειναν στην εξορία. Καθώς, λοιπόν, είναι φυσικό αυτές να διασκορπίστηκαν σε περισσότερα έθνη, κάποιοι εξ αυτών παρευρίσκονταν εκείνον τον καιρό στην Ιερουσαλήμ και έγιναν μέτοχοι του θαύματος.

Εφόσον λοιπόν είναι τέτοιος και τόσος ο λόγος που νοείται σχετικά με τον Θεό, αυτός αποδίδει στον Θεό τον λόγο που απαρτίζεται από ονόματα, ρήματα και συνδέσμους, σαν να είναι κάτι σπουδαίο, αγνοώντας ότι, όπως ακριβώς εκείνος που χάρισε στη φύση μας την πρακτική δύναμη δεν λέγεται ότι δημιουργεί το κάθε ένα από τα δικά μας έργα, αλλά εκείνος μεν έδωσε στη φύση τη δύναμη, από εμάς όμως κατασκευάζεται σπίτι και βάθρο και ρομφαία και άροτρο και οτιδήποτε άλλο τυχόν έχει ανάγκη η ζωή, τα οποία το καθένα χωριστά είναι μεν δικά μας έργα, ανάγονται όμως στον αίτιο της ίδιας μας της υπάρξεως, ο οποίος δημιούργησε τη φύση μας δεκτική κάθε επιστήμης. Έτσι και η δύναμη του λόγου είναι μεν έργο εκείνου που έπλασε τέτοια τη φύση μας, αλλά η εύρεση των μεμονωμένων λέξεων, για την ανάγκη της νοηματοδότησης των υποκειμένων πραγμάτων, επινοήθηκε από εμάς τους ίδιους. Απόδειξη τούτου είναι ότι πολλά από όσα λέγονται θεωρούνται εντελώς αισχρά και απρεπή, για τα οποία κανένας έμφρων άνθρωπος δεν θα μπορούσε να υποθέσει ότι εφευρέτης τους είναι ο Θεός. Ώστε, ακόμη και αν στη θεία Γραφή λέγονται μερικές από τις συνηθισμένες σε εμάς λέξεις εκ προσώπου του Θεού, πρέπει να γνωρίζουμε ότι το Άγιο Πνεύμα συνομιλεί μαζί μας χρησιμοποιώντας τα δικά μας εκφραστικά μέσα, όπως ακριβώς μάθαμε και στην εξιστόρηση των Πράξεων, ότι ο καθένας δεχόταν τη διδασκαλία στη δική του διάλεκτο στην οποία γεννήθηκε, κατανοώντας τη δύναμη των νοημάτων μέσω των λέξεων που του ήταν γνώριμες.

Και πώς, λέει, εμείς ακούμε ο καθένας στη δική μας διάλεκτο, στην οποία γεννηθήκαμε, Πάρθοι, και Μήδοι, και Ελαμίτες, και όσοι κατοικούν τη Μεσοποταμία, την Ιουδαία και την Καππαδοκία, τον Πόντο και την Ασία, τη Φρυγία και την Παμφυλία, την Αίγυπτο και τα μέρη της Λιβύης που βρίσκονται προς την Κυρήνη, και οι Ρωμαίοι παρεπίδημοι, Ιουδαίοι και προσήλυτοι, Κρήτες και Άραβες, τους ακούμε να μιλούν στις δικές μας γλώσσες για τα μεγαλεία του Θεού; Έμεναν δε όλοι έκπληκτοι και απορούσαν μεταξύ τους, λέγοντας: «Τι άραγε να σημαίνει αυτό;» Βλέπεις αυτούς να διατρέχουν από την ανατολή έως τη δύση; Άλλοι δε, λέει, χλευάζοντας έλεγαν: «Είναι γεμάτοι από γλεύκος».

Διότι εκείνοι μεν ήταν δάσκαλοι ενός μόνο έθνους, ενώ αυτοί έγιναν παιδαγωγοί της οικουμένης. Και ο Γαλιλαίος άνδρας μιλούσε τη γλώσσα των Μήδων, και γνώριζε αυτήν των Πάρθων, και δεν αγνοούσε εκείνη των Ελαμιτών· αντίθετα, είχε στο στόμα του τις μορφές κάθε γλώσσας. Και κανείς από τους ακροατές δεν τον θεωρούσε βάρβαρο, ούτε αποστράφηκε τα λόγια του ως ξένα προς την ακοή του· αλλά ακουγόταν σαν πολίτης κάθε έθνους, φέροντας επάνω του τη γλώσσα όλης της οικουμένης, και αυτόν λάβαμε ως τον πρώτο καρπό της ευσέβειας. Διότι κατά την κατασκευή του πύργου, οι φωνές διαμερίστηκαν, και οι άνθρωποι αγνοούσαν ο ένας τη γλώσσα του άλλου. Διότι έπρεπε η ομόνοια της θεομάχου βουλής να διασπαστεί μέσω της άγνοιας των λέξεων, και εκείνοι που συνέπραξαν κακώς μεταξύ τους να χωριστούν με τη μεταβολή της γλώσσας, και να λάβουν πείρα των παράλογων εγχειρημάτων τους μέσω του λόγου, ώστε ούτε εκείνος που μιλά να εκφέρει κάτι κατανοητό, ούτε εκείνος που ακούει να καταλαβαίνει, και να μη χάνουν μάταια τον χρόνο τους. Διότι ποιο είναι το κέρδος σου από την παραφροσύνη; Ποια η κατάληξη του μεγαλεπήβολου έργου σου; Γιατί προσπαθείς με τη βία να κατακτήσεις το ακατάληπτο; Γιατί φιλονικείς να αρπάξεις τον ουρανό, εσύ που δεν είσαι άξιος να απολαμβάνεις ούτε τη γη; Γιατί ερευνάς τα υψηλά, εσύ που δεν ακούς ούτε τη φωνή του πλησίον σου; Σου διαμερίζω τη φωνή και καταλύω το έργο, όχι επειδή φοβήθηκα την ανάβασή σου, ούτε επειδή ανησυχώ για τη δική μου βασιλεία, αλλά επειδή φροντίζω για εσένα που μάταια μοχθείς και καταπονείσαι.

Όπως φαίνεται σύμφωνα με τον δικό μας, ορθό λόγο, σε διαφορετικές στιγμές φανερώνονται διαφορετικές πρόνοιες και χάριτες του θείου Πνεύματος, ή μάλλον ολόκληρης της θεαρχίας· ενώ σύμφωνα με τα δικά σου επιχειρήματα, κατ' ανάγκην συνεπάγεται ότι υπάρχουν προόδοι του Πνεύματος. Και αυτές είναι μάλιστα κάποιες άλλες, και διαφέρουν οπωσδήποτε ως προς τη φύση τους από την προαιώνια και υπερχρόνια [πρόοδο], στον βαθμό που αυτά είναι ανάξια της θεοπρεπούς δόξας του Πνεύματος. Εκτός από αυτά, εάν τώρα ο Χριστός δίνει το Πνεύμα πριν από την Ανάληψη, πριν από την εγκαθίδρυσή Του στον πατρικό θρόνο, πώς ήταν αληθινός όταν έλεγε: «Εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος δεν θα έρθει»; Και τι είναι αυτό που συνέβη έπειτα από αυτά; Που ήρθε με ήχο, σαν ορμητική πνοή ανέμου, και κάθισε πάνω στον καθένα από αυτούς με τη μορφή πύρινων γλωσσών; Όπως ακριβώς καταγράφει ο θείος Λουκάς: «Και γέμισαν όλοι από Άγιο Πνεύμα, και μιλούσαν σε άλλες, ξένες γλώσσες τα μεγαλεία του Θεού, όπως το Πνεύμα τους έδινε». Και για να μην προχωρά επ' άπειρον ο λόγος, εξετάζοντας λεπτομερώς το κάθε τι, και τις απορίες και τα άτοπα, αφού ζήτησε τόσες εξηγήσεις για την αδιάκριτη ερμηνεία περί του Πνεύματος, ας αρκεστεί σε αυτά.

Επιπλέον αυτών, αιτία της ασάφειας είναι το ότι η Παλαιά Γραφή δεν αποδόθηκε στην ελληνική γλώσσα, αλλά μεταφράστηκε σε αυτήν από την εβραϊκή. Είναι φυσικό, άλλωστε, κάθε γλώσσα, όταν μεταφράζεται σε μια ξένη, να συμπαρασύρει την ασάφεια και τη δυσκολία στην κατανόηση. Στην εβραϊκή γλώσσα εξαγγέλθηκαν αρχικά οι Μωσαϊκές νομοθεσίες, διότι τότε μόνο το έθνος των Ιουδαίων είχε αφοσιωθεί στη θεογνωσία, ενώ τα υπόλοιπα είχαν εξαγριωθεί περιπίπτοντας στην ειδωλολατρική μανία. Επειδή, όμως, πλησίαζε ο καιρός να έλθει ο Χριστός και να καλέσει την οικουμένη κοντά Του, και η ελληνική γλώσσα επικρατούσε στα έθνη περισσότερο από τις άλλες, τότε και η γλώσσα των Εβραίων μεταφράστηκε στην ελληνική, όχι περισσότερο από εκατό χρόνια πριν από την παρουσία του Σωτήρος, όταν βασίλευε στην Αίγυπτο ο Πτολεμαίος. Ήταν απαραίτητο, δηλαδή, μέσω εκείνης της γλώσσας με την οποία επρόκειτο τα περισσότερα έθνη να καθοδηγηθούν στη θεογνωσία, να προαναγγελθούν και οι χρησμοί που προφήτευαν τον κοινό Σωτήρα. Οι γλώσσες, εξάλλου, διαχωρίστηκαν σε πολλές, διότι, ενώ ο άνθρωπος έλαβε μία εξαρχής, παρασύρθηκε στην αλαζονεία και την αθεΐα. Επειδή, λοιπόν, χρησιμοποίησαν επιβλαβώς τη μία γλώσσα, ευλόγως εισήχθη το πλήθος των γλωσσών. Ωστόσο, το κέρδος και τη χρησιμότητα της μίας γλώσσας, μετά τη διαίρεση και τη διασπορά της, ύστερα από πάρα πολλά χρόνια οι μαθητές, έχοντας οπλιστεί με πύρινες γλώσσες και κηρύττοντας τα μεγαλεία του Θεού, τα απέδειξαν και τα αναπλήρωσαν.