Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 20:31

Και μετά από λίγα: Αφού ανέβηκε και έκοψε τον άρτο και γεύθηκε, και αφού ομίλησε για αρκετή ώρα μέχρι την αυγή, αναχώρησε... Πώς δεν απέκρυψα τίποτα από τα ωφέλιμα, για να σας το αναγγείλω και να σας διδάξω δημόσια και κατ' οίκον, διακηρύσσοντας τόσο σε Ιουδαίους όσο και σε Έλληνες τη μετάνοια προς τον Θεό και την πίστη προς τον Κύριό μας Ιησού... Γι' αυτό να γρηγορείτε, ενθυμούμενοι ότι επί μία τριετία, νύκτα και ημέρα, δεν έπαυσα με δάκρυα να νουθετώ τον καθένα σας.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, ΟΡΟΙ ΚΑΤΑ ΠΛΑΤΟΣ. ΠΡΟΟΙΜΙΟ. Επειδή, με τη χάρη του Θεού και στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, συγκεντρωθήκαμε στον ίδιο τόπο εμείς που έχουμε θέσει ως έναν και τον αυτό σκοπό τον βίο κατά την ευσέβεια· και εσείς μεν είναι φανερό ότι επιθυμείτε διακαώς να μάθετε κάτι από όσα οδηγούν στη σωτηρία, εγώ δε έχω την ανάγκη να αναγγέλλω τα δικαιώματα του Θεού, ενθυμούμενος νύχτα και μέρα τον Απόστολο που λέει ότι «για τρία χρόνια, νύχτα και μέρα, δεν έπαψα να νουθετώ με δάκρυα τον καθένα σας»· και επειδή ο παρών καιρός είναι ο πλέον κατάλληλος για εμάς, και ο τόπος αυτός μας παρέχει ησυχία και πλήρη απαλλαγή από τους εξωτερικούς θορύβους, ας προσευχηθούμε όλοι μαζί ο ένας για τον άλλον, ώστε εμείς μεν στην κατάλληλη στιγμή να δώσουμε το σιτηρέσιο της διδασκαλίας στους συνδούλους μας, εσείς δε, αφού δεχθείτε τον λόγο σαν την αγαθή γη, να αποδώσετε τέλειο και πολλαπλάσιο τον καρπό της δικαιοσύνης, όπως είναι γεγραμμένο. Σας παρακαλώ, λοιπόν, διά της αγάπης του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος παρέδωσε τον εαυτό Του για τις αμαρτίες μας, ας αναλάβουμε επιτέλους τη φροντίδα των ψυχών μας· ας πενθήσουμε για τη ματαιότητα της προηγούμενης ζωής μας· ας αγωνιστούμε για τα μέλλοντα, προς δόξαν του Θεού και του Χριστού Του και του προσκυνητού και Αγίου Πνεύματος.

Μάθε, Χριστιανέ, πώς ευφραινόταν ο Παύλος, πώς απολάμβανε, πώς πανηγύριζε και γιόρταζε και χόρευε σε τούτον τον κόσμο. Και μιμήσου τον όχι μόνο με τα λόγια, αλλά και με τα έργα. Πες μας, άγιε Παύλε, διότι δεν παύω να σε παρακαλώ, μακάριε: διηγήσου μας πώς απόλαυσες και ευφράνθηκες σε αυτόν τον κόσμο. Απαντά ο Παύλος: Η δική μου απόλαυση είναι αυτή: επί τρία χρόνια, νύχτα και μέρα, δεν σταμάτησα να νουθετώ τον καθένα με δάκρυα. Αυτό είναι για μένα πανηγύρι: σε κόπους περισσότερο, σε πληγές, σε φυλακές, σε θανάτους πολλές φορές, από τους Ιουδαίους πέντε φορές έλαβα σαράντα παρά μία μαστιγώσεις, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερόνυχτο πέρασα στον βυθό της θάλασσας. Σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους από ποτάμια και από εθνικούς και από ληστές, σε κινδύνους στην έρημο και στη θάλασσα. Σε κόπο και μόχθο, σε αγρυπνίες πολλές φορές, σε ψύχος και γυμνότητα.

Πρόσεξε πόσες υπερβολές υπάρχουν: με δάκρυα, και νύχτα και ημέρα, και τον καθένα χωριστά. Διότι δεν φειδόταν κόπου μόνο όταν έβλεπε πολλούς, αλλά γνώριζε να κάνει τα πάντα ακόμη και για μία μόνο ψυχή. Έτσι, λοιπόν, τους συγκρότησε. Και αυτό που λέει, σημαίνει το εξής: Αρκούν αυτά που προσφέρθηκαν από εμένα· τρία χρόνια έμεινα, στερεώθηκαν επαρκώς, ρίζωσαν επαρκώς. Με δάκρυα, λέει. Βλέπεις ότι τα δάκρυα χύνονταν γι' αυτόν τον λόγο; Αυτά ας κάνουμε και εμείς. Δεν πονάει ο κακός; Πόνεσε εσύ, ίσως πονέσει κι εκείνος. Όπως ακριβώς όταν ο ασθενής δει τον γιατρό να λαμβάνει τροφή, παρακινείται και ο ίδιος, έτσι ακριβώς θα συμβεί και εδώ· αν σε δει να οδύρεσαι, θα μαλακώσει, θα γίνει άνθρωπος χρηστός και πράος. Χωρίς να γνωρίζω, λέει, αυτά που πρόκειται να μου συμβούν. Τι λοιπόν; Γι' αυτόν τον λόγο αναχωρείς;

Έπειτα αναφέρεται και η αιτία: Για να αποσπούν τους μαθητές πίσω τους. Ώστε για κανέναν άλλο λόγο δεν προκύπτουν οι αιρέσεις, παρά για αυτόν. Έπειτα προσφέρεται και παρηγοριά: Την οποία απέκτησε, λέει, με το ίδιο του το αίμα. Εάν λοιπόν την απέκτησε με το ίδιο του το αίμα, εξάπαντος θα την προστατεύσει. Νύχτα και μέρα, λέει, δεν σταμάτησα να νουθετώ με δάκρυα. Αυτά δικαιολογημένα θα μπορούσαν να λεχθούν και προς εμάς· και φαίνεται μεν ότι ο λόγος απευθύνεται ειδικώς προς τους διδασκάλους, είναι όμως κοινός και προς τους μαθητές. Διότι, τι το όφελος, εάν εγώ μεν ομιλώ και παρακαλώ και χύνω δάκρυα νύχτα και μέρα, αλλά ο μαθητής δεν πείθεται;

ε΄. Αλλά στο σημείο αυτό εγείρουν αντιρρήσεις εναντίον μας· εσείς όμως μην αποκάμετε, ακόμη και αν μας βρει το βράδυ· διότι όλος ο λόγος μας αφορά τον Παύλο, τον Παύλο που επί τρία χρόνια, νύχτα και μέρα, δίδασκε τους μαθητές. Εγείρουν, λοιπόν, ορισμένοι αντιρρήσεις εδώ και λένε: «Και τι το σπουδαίο, που προσήλθε ο Παύλος στην πίστη; Διότι ο Θεός, σαν να του πέρασε σχεδόν ένα σχοινί γύρω από τον λαιμό με εκείνη τη φωνή Του, έτσι τον είλκυσε προς τον εαυτό Του». Προσέξτε με πολλή προσοχή. Διότι αυτός ο λόγος απευθύνεται από εμάς από κοινού και προς τους Έλληνες και προς τους Ιουδαίους, οι οποίοι νομίζουν ότι η κατηγορία εναντίον του δικαίου αποτελεί συγκάλυψη της δικής τους απιστίας, αγνοώντας ότι διαπράττουν διπλή αμαρτία, αφενός επειδή δεν αποβάλλουν τη δική τους πλάνη, και αφετέρου επειδή επιχειρούν να προσάψουν τέτοιες κατηγορίες στον άγιο του Θεού. Αλλά εμείς θα αναλάβουμε την υπεράσπισή του με τη χάρη του Θεού.

Παίζουμε, αγαπητοί. Θέλεις να μάθεις τη διαγωγή των αγίων; Άκου τον Παύλο που λέει: «Επί τρία χρόνια, νύχτα και μέρα, δεν σταμάτησα να νουθετώ με δάκρυα τον καθένα σας». Αν, λοιπόν, για τους Μιλησίους και τους Εφεσίους έδειξε τόσο μεγάλο ζήλο, όχι λέγοντας αστεία, αλλά προσφέροντας τη νουθεσία του με δάκρυα, τι θα μπορούσε να πει κανείς για τους άλλους; Άκου και τι λέει στους Κορινθίους: «Μέσα από πολλή θλίψη και συνοχή καρδιάς σας έγραψα με πολλά δάκρυα»· και πάλι: «Ποιος ασθενεί και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται και εγώ δεν κατακαίγομαι;». Άκουσέ τον και αλλού να λέει, επιθυμώντας, ας πούμε, καθημερινά να αναχωρήσει από τον κόσμο: «Διότι και εμείς που βρισκόμαστε μέσα σε αυτό το σκήνωμα, στενάζουμε». Εσύ, όμως, γελάς και παίζεις; Είναι καιρός πολέμου και εσύ ασχολείσαι με τα έργα εκείνων που χορεύουν;

Θέλεις να περιποιηθείς τα μαλλιά σου και να φαίνεσαι όμορφη; Σκέψου την αυχμηρότητα του Παύλου μέσα στο δεσμωτήριο, και θα φλεχθείς από επιθυμία για εκείνο το κάλλος, και τούτο εδώ θα το θεωρήσεις τη χειρότερη ασχήμια, και θα στενάξεις πικρά επιθυμώντας εκείνα τα δεσμά. Θέλεις να βάλεις στο πρόσωπό σου ψιμύθια και βαφές, και όλα τα παρόμοια; Σκέψου τα δάκρυα εκείνου· επί τρία χρόνια, νύχτα και μέρα δεν έπαυε να δακρύζει. Με αυτόν τον στολισμό να καλλωπίζεις την παρειά σου· αυτά τα δάκρυα την καθιστούν λαμπρή. Δεν λέω να δακρύζεις για τους άλλους (διότι επιθυμώ βέβαια και αυτό, αλλά τούτο είναι ανώτερο από τις δυνάμεις σου), αλλά σε προτρέπω να το κάνεις αυτό για τα δικά σου αμαρτήματα. Διέταξες να δέσουν κάποιον υπηρέτη, και οργίστηκες και παροξύνθηκες; Θυμήσου τα δεσμά του Παύλου, και αμέσως θα σταματήσεις την οργή σου· αναλογίσου ότι εμείς ανήκουμε σε εκείνους που δένονται, και όχι σε εκείνους που δένουν, σε εκείνους που έχουν συντετριμμένη την καρδιά, και όχι σε εκείνους που συντρίβουν άλλους. Αφέθηκες στη χαλάρωση και γέλασες δυνατά; Φέρε στον νου σου τους οδυρμούς εκείνου, και θα στενάξεις· αυτά τα δάκρυα σε δείχνουν πολύ πιο λαμπρή. Είδες ανθρώπους να τρυφούν και να χορεύουν; Θυμήσου τα δικά του δάκρυα. Ποια πηγή ανέβλυσε τόσα πολλά νάματα, όσα δάκρυα ανέβλυσαν εκείνα τα μάτια; «Να θυμάστε», λέγει, «τα δάκρυά μου», όπως ακριβώς λέγει εδώ για τα δεσμά. Και δικαιολογημένα τα είπε αυτά σε εκείνους, όταν τους προσκάλεσε από την Έφεσο στη Μίλητο.

Η άβυσσος των υδάτων δεν τον συνέτριψε, και όμως μικρά δάκρυα τον συνέτριψαν. «Τι κάνετε, κλαίγοντας και συντρίβοντάς μου την καρδιά;». Διότι μεγάλη είναι η δύναμή της. Θέλεις να τον δεις πάλι να κλαίει; Άκουσέ τον να λέει αλλού: «Επί μία τριετία, νύχτα και ημέρα», λέει, «δεν σταμάτησα να νουθετώ με δάκρυα τον καθένα». Από την πολλή αγάπη του φοβόταν, μήπως εισχωρήσει κάποια φθορά. Και πάλι: «Διότι από πολλή θλίψη και συνοχή καρδιάς σας έγραψα με πολλά δάκρυα». Και τι να πούμε, πες μου, για τον Ιωσήφ, τον ακλόνητο, αυτόν που αντιστάθηκε σε τόση τυραννία, που αποδείχθηκε τόσο γενναίος απέναντι σε τέτοια φωτιά έρωτα, που με τέτοιον τρόπο κατανίκησε και καταπάλαιψε την τόση μανία της δέσποινάς του; Διότι τι δεν τον έθελγε τότε; Η ωραία όψη, η έπαρση του αξιώματος, η πολυτέλεια των ενδυμάτων, η ευωδία των αρωμάτων (επειδή και αυτά γνωρίζουν να μαλακώνουν την ψυχή), τα λόγια που ήταν πιο μαλακά από όλα;

Το ένα είναι φυσικό να συμβεί, το άλλο όμως όχι· διότι είναι δυνατόν να τιμωρούνται οι πονηροί, το να ευφραίνονται όμως πάντοτε οι αγαθοί δεν είναι δυνατόν. Κανείς δεν ήταν ίσος με τον Παύλο, αλλά παρ' όλα αυτά περνούσε όλον τον χρόνο του μέσα σε θλίψη, σε δάκρυα, σε στεναγμούς νύχτα και μέρα. Διότι λέει: «Με δάκρυα, νύχτα και μέρα επί τρία χρόνια, δεν σταμάτησα να νουθετώ»· και πάλι λέει: «Η καθημερινή μου μέριμνα». Δεν χαιρόταν δηλαδή σήμερα και πονούσε αύριο, αλλά καθημερινά δεν έπαυε να οδυνάται. Πώς, λοιπόν, λέει: «Οι πονηροί άνθρωποι θα προκόψουν προς το χειρότερο»;

«Λύκοι βαρείς, που δεν φείδονται του ποιμνίου. Προσέχετε τους εαυτούς σας. Δεν απέκρυψα τίποτα», λέει· «να με θυμάστε». Διότι είναι όντως αρκετό για να λάβετε θάρρος το να θυμάστε τον Παύλο. Και δεν εννοεί απλώς την ανάμνηση του εαυτού του, αλλά την ανάμνηση των κατορθωμάτων του. Διότι, το ότι δεν αναφέρει απλώς την ανάμνησή του, αλλά το κάνει ώστε ενθυμούμενοι να παρακινηθούν σε ζήλο, το πρόσθεσε απευθυνόμενος σε αυτόν που ακούει: «Να με θυμάστε, επειδή επί μία τριετία, νύχτα και ημέρα, δεν σταμάτησα με δάκρυα και με όλους εκείνους τους οδυρμούς να νουθετώ τον καθένα από εσάς». Δεν θέλω απλώς να θυμάστε εμένα, αλλά και τον χρόνο και τη νουθεσία, και την προθυμία και τα δάκρυα, και όλους εκείνους τους οδυρμούς. Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει με τους ασθενείς, όπου οι οικείοι τους, όταν έπειτα από πολλά και μακροσκελή λόγια δεν καταφέρουν να τους πείσουν να λάβουν τις τροφές και τα φάρμακα των αρρώστων, δακρύζουν ώστε να τους κάμψουν περισσότερο· έτσι ακριβώς έκανε και ο Παύλος με τους μαθητές του· όταν έβλεπε ότι ο λόγος της διδασκαλίας ασθενούσε, προσέφερε τη θεραπεία των δακρύων.

Αλίμονο σε εκείνους που γελούν, διότι αυτοί θα κλάψουν. Γι' αυτό και ο Παύλος, μολονότι δεν είχε συνείδηση κανενός αμαρτήματος στον εαυτό του, περνούσε όλον τον χρόνο μέσα σε δάκρυα και θρήνους. Ποιος τα λέει αυτά; Ο ίδιος εκείνος ο μακάριος: «Για τρία χρόνια, λέει, νύχτα και μέρα, δεν σταμάτησα να νουθετώ με δάκρυα τον καθένα σας». Εκείνος για τρία χρόνια, εμείς έστω για έναν μήνα· εκείνος νύχτες και μέρες· εκείνος για ξένα αμαρτήματα, εμείς έστω για τα δικά μας σφάλματα· εκείνος χωρίς να τον ελέγχει η συνείδησή του για τίποτα, εμείς έστω εξαιτίας της βαριάς μας συνείδησης. Για ποιον λόγο όμως κλαίει; Γιατί δεν διδάσκει και δεν συμβουλεύει μόνο, αλλά προσθέτει και δάκρυα;

Επειδή την ημέρα πολλές φροντίδες τον αποσπούσαν, τον χρόνο που όλοι τον θεωρούν καιρό ανάπαυσης, εκείνος τον έκανε καιρό εξομολόγησης, θρηνώντας τότε πιο θερμά. Διότι είναι καλό βέβαια να κλαίει κανείς πάντοτε, αλλά κυρίως την ώρα της νύχτας, όταν κανείς δεν τον απομακρύνει από αυτήν τη θαυμαστή ηδονή, αλλά είναι δυνατόν, σε όποιον το επιθυμεί, να την απολαύσει με κάθε ελευθερία. Το γνωρίζουν όσοι έχουν λάβει πείρα αυτού που λέω, πόση ευφροσύνη έχουν αυτές οι πηγές των δακρύων. Αυτά τα δάκρυα μπορούν να σβήσουν το άσβεστο πυρ, εκείνον τον ποταμό της φωτιάς που σύρεται μπροστά από το δικαστικό βήμα. Γι' αυτό και ο Παύλος δάκρυζε επί τρία χρόνια, νύχτα και μέρα, διορθώνοντας τα πάθη των άλλων· εμείς όμως δεν διορθώνουμε ούτε τα δικά μας, αλλά παραδίδοντας τους εαυτούς μας στα γέλια και την τρυφή, τη νύχτα βυθιζόμαστε σε βαθύ λήθαργο. Και οι μεν είναι προσηλωμένοι σε ύπνο που μοιάζει με θάνατο· οι δε αγρυπνούν με αγρυπνία χειρότερη από τον θάνατο, αναλογιζόμενοι εκείνη την ώρα τόκους και δάνεια και τις επιβουλές εναντίον των άλλων. Όχι όμως και αυτοί που νήφουν, οι οποίοι καλλιεργούν τις ψυχές τους, χρησιμοποιώντας αυτά τα δάκρυα σαν βροχή και αυξάνοντας τους σπόρους της αρετής.

Το να κρίνει, όμως, κανείς και να διορθώνει με αγάπη, και να ελευθερώνει τον αδικούμενο από το χέρι αυτού που τον αδικεί, και να γίνεται πατέρας των αδυνάτων, και μάτι για τους τυφλούς, και πόδι για τους χωλούς, όπως έχει ειπωθεί, είναι πράξη ευσεβής και δίκαιη όταν γίνεται με την πρέπουσα νουθεσία και παραίνεση· όπως λέει ο μακάριος Απόστολος: «Επί τρία χρόνια, νύχτα και μέρα, δεν σταμάτησα να νουθετώ με δάκρυα τον καθένα από εσάς». Ο Χριστιανός, εξάλλου, πρέπει να αποφεύγει τα αισχρά κέρδη, να είναι περισσότερο ευλαβής και όσιος, και να δίνει προσοχή στην ανάγνωση, στην παράκληση, στη νουθεσία και στη διδασκαλία σύμφωνα με τα γραφόμενα: «Διδάσκοντας και νουθετώντας τους εαυτούς σας με ψαλμούς και ύμνους και ωδές πνευματικές, ψάλλοντας με χάρη μέσα στην καρδιά σας προς τον Κύριο»· να τιμούμε και εκείνους που μας γέννησαν, για να ζήσουμε πολλά χρόνια πάνω στη γη, και να μην κακολογούμε τον πατέρα ή τη μητέρα μας, αλλά να προνοούμε για τους δικούς μας, και μάλιστα για τους οικείους της πίστεως. Και αυτός που δεν απουσιάζει από τις εκκλησιαστικές συγκεντρώσεις, δηλαδή από τις κοινές συνάξεις και προσευχές, αλλά και δημόσια, ενώπιον όλου του λαού, αναπέμπει τις προσευχές του στον Θεό, και δεν περιφρονεί τις σοφές παραινέσεις ή τα θεοσεβή διδάγματα, ούτε θεωρεί απίστευτα ή αδύνατα τα θαύματα και τα έργα του Θεού που ενεργούνται σε κάθε γενεά, δεν κάνει τέτοιους συλλογισμούς.

«Γι’ αυτόν τον λόγο παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο», λέει, «και δεν ικανοποιήθηκε το αίτημά μου». Για ποιον λόγο, άραγε, επρόκειτο να λάβει τις μεγαλύτερες αμοιβές; Μήπως επειδή κήρυξε δίχως κόπο, απολαμβάνοντας ανέσεις και διάγοντας τον βίο του μέσα στην ευθυμία; Επειδή άνοιξε το στόμα του και κίνησε τη γλώσσα του, καθισμένος αναπαυτικά στο σπίτι του; Αλλά αυτό θα ήταν εύκολο στον οποιονδήποτε, ακόμη και σε εκείνον που είναι εντελώς ράθυμος και ζει ζωή έκλυτη και χαλαρή. Τώρα όμως, για τα τραύματα, τους θανάτους, τις οδοιπορίες στη στεριά και στη θάλασσα, για την ίδια την αθυμία, τα δάκρυα, τις οδύνες —διότι λέει: «επί μία τριετία, νύχτα και μέρα, δεν σταμάτησα να νουθετώ με δάκρυα τον καθένα σας»— με πολλή παρρησία θα λάβει τις ανταποδόσεις και τους στεφάνους. Αναλογιζόμενος λοιπόν αυτά και σκεπτόμενος πόσο μεγάλο είναι το κέρδος του επώδυνου και κοπιώδους βίου, να χαίρεσαι και να ευφραίνεσαι, καθώς από νεαρή ηλικία βαδίζεις την επικερδή οδό που είναι γεμάτη από αναρίθμητους στεφάνους, και μάλιστα μέσα από συνεχή και πυκνά παθήματα. Διότι η ποικίλη και παντοειδής ασθένεια του σώματος, που είναι χειρότερη από μύριους θανάτους, δεν έπαψε να σε πολιορκεί διαρκώς, ενώ θύελλες λοιδοριών και ύβρεων, καθώς και συκοφαντίες δεν σταμάτησαν να εξαπολύονται εναντίον σου, και πυκνές και συνεχείς αθυμίες και πηγές δακρύων σε ταλαιπώρησαν σε όλο αυτό το διάστημα. Αλλά το καθένα από αυτά τα δεινά, έστω και από μόνο του, ήταν αρκετό για να αποφέρει μεγάλη ωφέλεια σε εκείνους που τα υπέμειναν. Διότι και ο Λάζαρος, μόνο και μόνο εξαιτίας της αρρώστιας του, αξιώθηκε να μετάσχει στην ίδια μακαρία κληρονομιά με τον πατριάρχη.

ΛΟΓΟΣ ΡϚ΄. Να εμμένουμε στο μέτρο της διατροφής. Τέκνα μου αγαπημένα και περιπόθητα, νομίζετε ίσως ότι έχω αποκάμει και έχω αμελήσει να σας κατηχώ και να σας μεταδίδω τον λόγο της σωτηρίας. Εγώ όμως δεν είμαι έτσι, αλλά παραμένω ο ίδιος, και θεωρώ ότι μάλλον υστερώ παρά υπερτερώ απέναντί σας και ότι σας οφείλω, παρά ότι εκπληρώνω το καθήκον μου. Μοιράζοντας λοιπόν σε εσάς τον λόγο νύχτα και μέρα, και διανέμοντάς σας το θρεπτικό για τις ψυχές σιτηρέσιο, δεν έχω κάνει ακόμη κάτι το άξιο· αλλά μου επιβάλλεται και χρωστώ να το πράττω, ακούγοντας τη μεγάλη φωνή του θείου αποστόλου που λέει προς κάποιους: «Δεν σταμάτησα επί τρία χρόνια, νύχτα και μέρα, να νουθετώ με δάκρυα τον καθένα σας»· και προς άλλους: «ότι η προσευχή μου είναι αδιάλειπτη»· και προς ετέρους: «ότι ευχόμουν ο ίδιος να γίνω ανάθεμα, υπέρ των δικών μου μαθητών»· και «ότι αδιάλειπτη είναι η οδύνη στην ψυχή μου». Διότι αυτά αρμόζουν σε εκείνον που είναι αληθινά προστάτης ψυχών. Εάν λοιπόν εκείνος ενεργούσε έτσι, τι θα μπορούσα να επιδείξω εγώ ο ταλαίπωρος; Ή τι εκπλήρωσα απέναντί σας; Απολύτως τίποτα στα αλήθεια· διότι προτιμώ να προσφέρω την καρδιά μου και τη διάνοιά μου, εφόσον αποβαίνει κάτι χρήσιμο για εσάς.

Κατήχηση ΡΚΒ΄. Περί του να δουλεύουμε τον Κύριο με επιμονή και θάρρος και να διανύουμε δυναμικά τον δρόμο της άσκησής μας. Αδελφοί και πατέρες, είναι καλή η ενασχόληση αυτή, διότι από την αγρυπνία περάσαμε στην ακρόαση του λόγου, προχωρώντας «από δύναμη σε δύναμη». Διότι, έστω κι αν δεν ρέει σε εμάς ο λόγος με επάρκεια για να διδάσκουμε, εντούτοις, επειδή αυτό που γίνεται αποτελεί μίμηση των αγίων πατέρων, δεν είναι ανώφελο, αλλά πάρα πολύ ωφέλιμο. Επειδή και οι πατέρες μας κοπίαζαν στον λόγο και στη διδασκαλία, μιμούμενοι τον μακάριο Απόστολο, ο οποίος λέει στις Πράξεις: «Για τρία χρόνια, νύχτα και μέρα, δεν σταμάτησα να νουθετώ με δάκρυα τον καθένα από εσάς». Καθώς και σε άλλο σημείο λέει: «Οι πρεσβύτεροι που προΐστανται καλά, ας θεωρούνται άξιοι διπλής τιμής, προπάντων εκείνοι που κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία· διότι λέει η Γραφή: "Δεν θα φιμώσεις το βόδι που αλωνίζει" και "Άξιος είναι ο εργάτης του μισθού του"». Βλέπετε πόσο αναγκαία είναι η διδασκαλία; Διότι, όπως τα φυτά έχουν ανάγκη από τη ροή του νερού για να καρποφορήσουν, έτσι και οι μαθητευόμενοι έχουν ανάγκη από την καθοδήγηση του δασκάλου για την εργασία των αγαθών· και όπως εκείνα όταν δεν ποτίζονται ξηραίνονται, έτσι και αυτοί όταν δεν διδάσκονται καθίστανται άχρηστοι. Γι' αυτό κι εγώ ο ταπεινός δείχνω προθυμία να παρακαλώ, να νουθετώ, κάποιες φορές να ελέγχω και να επιτιμώ, μήπως με κάποιον τρόπο μπορέσω μαζί με εμένα να διασώσω και εσάς.