Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 21:20

ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΑ ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΟΣΑ ΔΙΑΣΩΘΗΚΑΝ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΠΡΟΛΟΓΟΥ. Ο τρόπος της έκθεσής του υπήρξε πάρα πολύ σοφός και κατασκευασμένος με πολλή λεπτότητα και επινοητικότητα. Διότι ποικίλλεται τόσο από τα κείμενα του Νόμου και τις πνευματικές έννοιες όσο και από την πολυποίκιλη προαναγγελία των αγίων προφητών, και σκοπός του είναι να διδάξει παντού και να πείσει τους αναγνώστες ότι τα όσα δόθηκαν μέσω του Μωυσή ήταν τύποι που κυοφορούσαν τη δύναμη της αλήθειας, ενώ η αλήθεια είναι ο Χριστός. Αποδεικνύει έτσι ότι η αναπαράσταση μέσω τύπων και σκιών, που ήταν απολύτως αναγκαία για τους παλαιούς, είναι πλέον περιττή. Επιπλέον, καθιστά και αυτό σαφές σε εμάς, ότι ακόμη και σε εκείνους που έζησαν λαμπρά εντός του Νόμου, συνέβη να δοξαστούν και να ευδοκιμήσουν όχι με άλλον τρόπο, παρά μόνο μέσω της πίστεως στον Θεό, και ότι η πίστη είναι κάτι το αρχαίο και οικείο στους αγίους πατέρες. Δεν χρησιμοποίησε, όμως, τις συνηθισμένες σε αυτόν αρχές και προλόγους, επειδή βρισκόταν υπό την υποψία και τις διαβολές των Ιουδαίων που είχαν πιστέψει, ότι τάχα ευνοεί τους εξ εθνών και διδάσκει τους πάντες παντού να θεωρούν τον Νόμο ως τίποτα και να καταφρονούν τα πατροπαράδοτα έθιμα ως μάταια, ακολουθώντας θα λέγαμε μιαν άλλη οδό, όπως μπορεί κανείς να το κατανοήσει αυτό από τις Πράξεις των Αποστόλων.

Έπειτα, αφού ο Πέτρος τους μίλησε για τη σωτήρια χάρη, «αφού αποδέχθηκαν τον λόγο» οι προαναφερθέντες, «βαπτίστηκαν, και προστέθηκαν εκείνη την ημέρα περίπου τρεις χιλιάδες ψυχές». Και άλλη φορά πάλι, περισσότεροι Ιουδαίοι «πίστεψαν, και ο αριθμός των ανδρών έγινε περίπου πέντε χιλιάδες». Και πάλι εξιστορεί η Γραφή ότι οι περί τον Ιάκωβο είπαν στον Παύλο: «Βλέπεις, αδελφέ, πόσες μυριάδες υπάρχουν ανάμεσα στους Ιουδαίους που έχουν πιστέψει, και όλοι τους είναι ζηλωτές του νόμου». Στα υπόλοιπα δε έθνη, οι απόστολοι και οι πρώτοι ευαγγελιστές του λόγου κήρυτταν πρώτα στους Ιουδαίους, και ήταν αναρίθμητοι οι Ιουδαίοι σε κάθε έθνος που κήρυτταν τον Χριστό του Θεού, μέσω όλων των οποίων το Ευαγγέλιο διαδιδόταν σε όλα τα έθνη, «ενώ ο Θεός συνεπικύρωνε τη μαρτυρία τους με σημεία και τέρατα και με ποικίλες δυνάμεις και με διαμοιρασμούς του Αγίου Πνεύματος», τους οποίους ο Θεός καθιστούσε ζηλωτές και ένδοξους σε όλους όσοι αποδέχονταν τον λόγο που αυτοί κήρυτταν. Και γι' αυτό ακριβώς λέει ότι «το υπόλειμμα σύμφωνα με την εκλογή της χάριτος» «θα υψώσει σημείο ανάμεσα στα έθνη και» προπάντων «θα συνάξει τα απολωλότα του Ισραήλ και τους διεσπαρμένους του Ιούδα», αυτούς που βρίσκονται «στις τέσσερις άκρες της γης»· διότι είχαν λάβει την εντολή να πορεύονται «προς τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ».

Και όλοι αυτοί, λέει, είναι ζηλωτές του νόμου. Δύο είναι οι αιτίες: και το πλήθος και το φρόνημα. Διότι, ούτε αν ήταν λίγοι θα έπρεπε να τους καταφρονήσει κανείς, ούτε αν ήταν πολλοί, αλλά δεν ήταν όλοι προσηλωμένοι στον νόμο, θα έπρεπε να τους δίνει τόση σημασία. Έπειτα, υπάρχει και τρίτη αιτία: Και όλοι αυτοί, λέει, έχουν κατηχηθεί για εσένα, ότι διδάσκεις σε όλους τους Ιουδαίους που ζουν ανάμεσα στα έθνη την αποστασία από τον Μωυσή, λέγοντάς τους να μην περιτέμνουν τα παιδιά τους ούτε να ζουν σύμφωνα με τα έθιμα. Δεν είπε, «Άκουσαν», αλλά, «Κατηχήθηκαν», δηλαδή διδάχθηκαν και πίστεψαν ότι διδάσκεις αποστασία από τον Μωυσή, λέγοντας να μην περιτέμνουν τα παιδιά τους ούτε να ζουν σύμφωνα με τα έθιμα. Αφού είπε αυτό, πρόσθεσε: Τι πρέπει να γίνει λοιπόν; Οπωσδήποτε θα συγκεντρωθεί το πλήθος, διότι θα ακούσουν ότι έχεις έλθει. Κάνε, λοιπόν, αυτό που σου λέμε.

Με μία άλλη διδασκαλία του πίστεψαν πέντε χιλιάδες. Προχώρησε από τις εκατοντάδες στις χιλιάδες, από τις χιλιάδες στις μυριάδες, και από τις μυριάδες σε τεράστιο αριθμό. Λένε στα Ιεροσόλυμα στον Παύλο: «Βλέπεις, αδελφέ, πόσες μυριάδες είναι οι Ιουδαίοι που έχουν πιστέψει;». Βλέπεις πώς από τον έναν έγιναν δώδεκα, από τους δώδεκα εβδομήντα, από τους εβδομήντα πεντακόσιοι, από τους πεντακόσιους χιλιάδες, από τις χιλιάδες μυριάδες, και από τις μυριάδες άπειρο πλήθος; Έτσι φαίνεται να παρουσιάζεται στα προοίμια η αρετή· στην πορεία όμως, παρέχει αιώνιο πλούτο, που ξεπερνά και τη διάνοια και τον λόγο και κάθε υπολογισμό, σε εκείνους που κηρύττουν με ευσέβεια την αλήθεια. Έτσι και ο μακάριος Δαβίδ, έχοντας πειστεί κάποτε στον νου του ότι μπορεί να υποβάλει σε αρίθμηση τους φίλους του Θεού, φανερώνει τον πόθο του και εξηγεί το ανέφικτο, λέγοντας: «Σε εμένα τιμήθηκαν πάρα πολύ οι φίλοι σου, Θεέ, ενισχύθηκαν πάρα πολύ οι αρχές τους· θα τους απαριθμήσω, και θα πληθύνουν περισσότερο από την άμμο». Αυτήν τη θεία οικονομία μαρτυρεί και η πρόοδος που παρατηρείται σε τούτη την εκκλησία. Αναλογίσου ποια είναι η σύναξη της ορθοδοξίας σε τούτον τον τόπο. Πόσο λίγοι ήταν; Πώς έπειτα από αυτά έγιναν πλήθος; Πώς προόδευσε και έγινε λαός;

Χρησιμοποίησε, λοιπόν, την περιτομή εναντίον της περιτομής. Διότι δέχθηκε την περιτομή και ο Τιμόθεος, για να μπορέσει να γίνει αποδεκτός από τους Ιουδαίους, και αφού εισέλθει ανάμεσά τους, να τους αποσπάσει σιγά-σιγά από αυτήν την τήρηση του νόμου. Είδες για ποιον λόγο τήρησε ο Παύλος και την Πεντηκοστή και την περιτομή; Θέλετε να σας αποδείξω ότι τηρούσε και άλλες νομικές διατάξεις; Προσέξτε με ακρίβεια. Ανέβηκε κάποτε στα Ιεροσόλυμα, και όταν τον είδαν οι απόστολοι, του έλεγαν: Βλέπεις, αδελφέ Παύλε, πόσες μυριάδες Ιουδαίων έχουν συγκεντρωθεί, και όλοι αυτοί έχουν πληροφορηθεί για εσένα ότι διδάσκεις αποστασία από τον νόμο. Τι πρέπει να γίνει λοιπόν; Κάνε αυτό που σου λέμε. Υπάρχουν ανάμεσά μας άνδρες που έχουν κάνει τάμα· πάρε αυτούς και αγνίσου μαζί τους, και ξύρισε το κεφάλι σου μαζί τους, ώστε να πεισθούν έμπρακτα ότι τίποτα δεν ισχύει από όσα έχουν πληροφορηθεί για εσένα, αλλά ότι τηρείς και εσύ ο ίδιος τον νόμο του Μωυσή. Είδατε θαυμαστή συγκατάβαση; Τηρεί καιρούς, για να καταργήσει την τήρηση των καιρών· κάνει περιτομή, για να παύσει την περιτομή· προσφέρει θυσία, για να καταργήσει την τήρηση των θυσιών. Και ότι γι' αυτόν τον λόγο τα έκανε αυτά, άκουσέ τον να λέει: Έγινα για όσους υπόκεινται στον νόμο σαν να υπόκειμαι στον νόμο, για να κερδίσω όσους υπόκεινται στον νόμο, και ενώ ήμουν ελεύθερος από όλους, έκανα τον εαυτό μου δούλο σε όλους. Και τα έκανε αυτά ο Παύλος μιμούμενος τον δικό του Δεσπότη.

«Διότι αυτός», λέει, «είπε: Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω». Είδες πώς παντού η κατάλυση του ναού και η αλλαγή του θρησκευτικού πολιτεύματος τους προκαλούσε οργή; Γι' αυτόν τον λόγο οι προφήτες τα έλεγαν μεν αυτά, αλλά δεν τα έλεγαν φανερά. Γι' αυτό ήθελαν να θανατώσουν και τον Παύλο, επειδή τους έπειθε να απομακρυνθούν από το πολίτευμα του νόμου. Από πού είναι αυτό φανερό; «Βλέπεις», λέει, «αδελφέ, πόσες μυριάδες Ιουδαίων είναι αυτοί που έχουν πιστέψει, και όλοι αυτοί έχουν πληροφορηθεί για σένα, ότι διδάσκεις αποστασία από τον νόμο». Οι πιστοί δεν ανέχονταν να διδάσκονται την αποστασία από τον νόμο· πώς λοιπόν αυτοί που δεν είχαν πιστέψει ακόμη, θα ανέχονταν να ακούσουν ότι κάποτε ο νόμος θα καταργηθεί; Ότι, λοιπόν, οι Ιουδαίοι θα σκότωναν τους προφήτες, αν προέλεγαν κάτι τέτοιο με σαφήνεια, το αποδείξαμε από τις μαρτυρίες, τόσο του μακάριου Ιερεμία και του πρωτομάρτυρα Στεφάνου, όσο και του ίδιου του Χριστού και του αποστόλου Παύλου.

Του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου του Χρυσοστόμου, αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, άπαντα τα ευρισκόμενα. Ερμηνεία Στην προς Εβραίους Επιστολή, η οποία συντάχθηκε βάσει σημειώσεων μετά την κοίμησή του, από τον Κωνσταντίνο, πρεσβύτερο Αντιοχείας. Υπόθεση α΄. Γράφοντας προς τους Ρωμαίους ο μακάριος Παύλος λέει: «Εφόσον λοιπόν εγώ είμαι απόστολος των εθνών, τιμώ τη διακονία μου, μήπως τυχόν παρακινήσω σε ζήλο τους κατά σάρκα ομοεθνείς μου»· και πάλι αλλού: «Διότι εκείνος που ενήργησε στον Πέτρο για την αποστολή της περιτομής, ενήργησε και σε μένα για τα έθνη». Εάν λοιπόν ήταν απόστολος των εθνών (διότι και στις Πράξεις των Αποστόλων του λέει ο Θεός: «Πήγαινε, διότι εγώ θα σε αποστείλω μακριά, στα έθνη»)· τι κοινό είχε με τους Εβραίους; Και γιατί τους έγραφε επιστολή; Εξάλλου, και εκείνοι είχαν εχθρική διάθεση απέναντί του· και αυτό μπορεί κανείς να το διαπιστώσει από πολλά σημεία. Άκουσε, πράγματι, τι του λέει ο Ιάκωβος: «Βλέπεις, αδελφέ, πόσες μυριάδες Ιουδαίων υπάρχουν που έχουν πιστέψει; Και όλοι αυτοί έχουν πληροφορηθεί για σένα ότι διδάσκεις αποστασία από τον νόμο»· και γι' αυτόν τον λόγο έγιναν πολλές φορές έντονες αντιπαραθέσεις μαζί του για το θέμα αυτό.

Βεβαίως, με αυτό φαίνεται πως επιχειρούν να τον νουθετήσουν προβάλλοντας το πλήθος, λέγοντας: «Βλέπεις, αδελφέ, πόσες μυριάδες Ιουδαίων είναι αυτοί που έχουν πιστέψει;» Γι' αυτόν τον λόγο τον μισούσαν και τον αποστρέφονταν, επειδή πληροφορήθηκαν, λέει, για εσένα, ότι διδάσκεις αποστασία από τον Νόμο.

Έπειτα δέχεται αυτόν που τον συμβουλεύει, και μάλιστα να τον συμβουλεύει πράγματα αντίθετα με τα τωρινά. Διότι λέγει: «Βλέπεις, αδελφέ, πόσες μυριάδες Ιουδαίων υπάρχουν που έχουν πιστέψει; Αλλά ξύρισε το κεφάλι σου και αγνίσου». Και ξυρίστηκε, και εξετέλεσε όλα τα ιουδαϊκά έθιμα. Διότι εκεί όπου δεν βλαπτόταν το Ευαγγέλιο, υπήρξε ο πιο ταπεινός από όλους· εκεί όμως όπου έβλεπε ότι εξαιτίας της ταπεινοφροσύνης κάποιοι αδικούνταν, δεν χρησιμοποιούσε πλέον αυτό το πλεονέκτημα· διότι αυτό δεν συνιστούσε πλέον ταπεινοφροσύνη, αλλά καταστροφή και διαφθορά των μαθητευομένων.

Γι' αυτό λέει: «Ανέβηκα κατόπιν αποκαλύψεως», και πήρε μαζί του τον Βαρνάβα και τον Τίτο, ώστε να γίνουν μάρτυρες του κηρύγματός του. «Και τους εξέθεσα το Ευαγγέλιο που κηρύττω στα έθνη», δηλαδή το Ευαγγέλιο χωρίς την περιτομή· «ιδιαιτέρως δε σε εκείνους που είχαν κύρος». Τι θέλει να πει με το «ιδιαιτέρως»; Καίτοι βέβαια αυτός που επιδιώκει να διορθώσει κοινές δοξασίες, δεν τις εκθέτει ιδιαιτέρως, αλλά δημόσια. Ο Παύλος όμως δεν έπραξε έτσι· διότι δεν ήθελε να μάθει κάτι και να το διορθώσει, αλλά να αναιρέσει την πρόφαση εκείνων που ήθελαν να εξαπατούν. Αλλά, επειδή στα Ιεροσόλυμα όλοι σκανδαλίζονταν αν κάποιος παρέβαινε τον νόμο, ή αν κάποιος εμπόδιζε την τήρηση της περιτομής· γι' αυτό και έλεγε: «Βλέπεις, αδελφέ, πόσες μυριάδες πιστών υπάρχουν; Και όλοι αυτοί έχουν πληροφορηθεί για σένα, ότι διδάσκεις αποστασία από τον νόμο». Επειδή, λοιπόν, σκανδαλίζονταν, δεν ανέχθηκε να εμφανιστεί με παρρησία και να αποκαλύψει το δικό του κήρυγμα δημόσια· το εξέθεσε όμως ιδιαιτέρως σε εκείνους που είχαν κύρος, παρουσία του Βαρνάβα και του Τίτου, ώστε αυτοί να γίνουν αξιόπιστοι μάρτυρες προς όσους τον κατηγορούσαν, αποδεικνύοντας ότι το κήρυγμά του ούτε στους αποστόλους φάνηκε αντίθετο, αλλά απεναντίας επιβεβαιώνουν ένα τέτοιο κήρυγμα. Όταν δε λέει, «σε εκείνους που είχαν κύρος», δεν το λέει αναιρώντας το ότι αυτοί ήταν πράγματι σπουδαίοι· επειδή και για τον εαυτό του λέει: «Νομίζω δε ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού»· πράγμα που αποτελεί έκφραση εκείνου που δείχνει μετριοφροσύνη, και όχι εκείνου που αναιρεί το ότι το έχει. Έτσι συμβαίνει και εδώ.

Λένε μάλιστα γι' αυτόν ότι επιδιδόταν σε τόσο μεγάλη σκληραγωγία, ώστε νεκρώθηκαν όλα τα μέλη του, και από τη συνεχή προσευχή και την αδιάκοπη επαφή με το έδαφος, το μέτωπό του είχε τόσο πολύ σκληρύνει, ώστε εξαιτίας αυτής της σκληρότητας να μην διαφέρει καθόλου από τα γόνατα της καμήλας. Αυτός είναι που καθοδηγεί και τον Παύλο, όταν αργότερα ανέβηκε πάλι στα Ιεροσόλυμα, λέγοντάς του: «Βλέπεις, αδελφέ, πόσες μυριάδες είναι αυτοί που έχουν συγκεντρωθεί». Τόσο μεγάλη ήταν η σύνεσή του και ο ζήλος του· ή μάλλον, τόσο μεγάλη ήταν η δύναμη του Χριστού. Διότι εκείνοι που Τον χλεύαζαν όσο ζούσε, μετά τον θάνατό Του συγκλονίστηκαν τόσο πολύ, ώστε δέχθηκαν ακόμη και να πεθάνουν υπέρ Αυτού με πολλή προθυμία· γεγονός που καταδεικνύει κατεξοχήν τη δύναμη της αναστάσεως. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τα πιο λαμπρά γεγονότα φυλάσσονταν για αργότερα, ώστε να καταστεί αναμφισβήτητη αυτή η απόδειξη. Διότι, εάν ξεχνάμε ακόμη και εκείνους που θαυμάζουμε όσο βρίσκονται στη ζωή μόλις απέλθουν από αυτήν, πώς εκείνοι που Τον περιγελούσαν όσο ζούσε, αργότερα πίστεψαν ότι είναι Θεός, εάν ήταν απλώς ένας από τους πολλούς; Και πώς θα καταδέχονταν να υποστούν μέχρι και σφαγή υπέρ Αυτού, εάν δεν είχαν λάβει τη σαφή απόδειξη της αναστάσεως;

Διότι, ακόμη και αν δεν ήθελαν να είναι αθώος, δεν έπρεπε να προτιμήσουν αντί αυτού έναν ληστή, ο οποίος ήταν ομολογημένος και πασίγνωστος εγκληματίας. Τι έκαναν λοιπόν εκείνοι; Επειδή είδαν τον δικαστή να νίβει τα χέρια του και να λέει, «Είμαι αθώος», κραύγαζαν: «Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας». Τότε λοιπόν, όταν οι ίδιοι έβγαλαν την καταδικαστική απόφαση εναντίον του εαυτού τους, τους επέτρεψε να γίνουν όλα. Παρατήρησε όμως και εδώ τη μεγάλη παραφροσύνη τους. Διότι τέτοια είναι η παρόρμηση και η πονηρή επιθυμία· δεν αφήνει να δει κανείς τίποτε από τα ορθά. Έστω λοιπόν ότι καταριέστε τους εαυτούς σας· γιατί επισύρετε την κατάρα και στα παιδιά σας; Αλλά όμως ο φιλάνθρωπος Θεός, αν και εκείνοι κυριεύθηκαν από τόση μανία και κατά των εαυτών τους και κατά των παιδιών τους, δεν επικύρωσε την καταδίκη όχι μόνο για τα παιδιά τους, αλλά ούτε καν για τους ίδιους· απεναντίας, δέχθηκε όσους μετανόησαν και από τους μεν και από τους δε, και τους αξίωσε με αναρίθμητα αγαθά. Διότι και ο Παύλος από αυτούς προερχόταν, και οι μυριάδες εκείνων που πίστεψαν στα Ιεροσόλυμα («Βλέπεις, αδελφέ,» λέει, «πόσες μυριάδες Ιουδαίων είναι αυτοί που πίστεψαν;») από αυτούς προέρχονταν. Αν όμως κάποιοι παρέμειναν στην απιστία τους, ας αποδώσουν την τιμωρία στον εαυτό τους. Τότε τους απέλυσε τον Βαραββά, και τον Ιησού, αφού τον φραγέλλωσε, τον παρέδωσε για να σταυρωθεί. Και γιατί τον φραγέλλωσε; Είτε επειδή τον αντιμετώπιζε ως κατάδικο, είτε επειδή ήθελε να προσδώσει νομιμοφανές σχήμα στην κρίση του, είτε για να κάνει χάρη σε εκείνους. Αν και όφειλε να είχε αντισταθεί.

Δεν μπορεί να ειπωθεί αυτό. Έπειτα, εσύ μεν τα εκθέτεις ιδιαιτέρως, και κανείς δεν φέρνει αντίρρηση· τον απόστολο όμως τον διαπομπεύεις; Άραγε, λοιπόν, μόνο εκεί απόλαυσες αυτή την εύνοια; Αλλά βέβαια και όταν υπήρχαν τόσες μυριάδες Ιουδαίων, δεν σε αντιμετώπισαν με την ίδια σοφία; Δεν σε πήραν ιδιαιτέρως και σου έλεγαν: «Βλέπεις, αδελφέ, πόσες μυριάδες Ιουδαίων έχουν συναχθεί, και όλοι αυτοί είναι ζηλωτές του νόμου, και έχουν πληροφορηθεί για σένα ότι διδάσκεις αποστασία από τον νόμο. Τι πρέπει λοιπόν να γίνει; Κάνε αυτό που σου λέμε. Υπάρχουν ανάμεσά μας άνδρες που έχουν αναλάβει τάμα· πάρε αυτούς, ξύρισε το κεφάλι σου μαζί τους και αγνίσσου μαζί τους, για να μάθουν ότι τίποτα δεν αληθεύει από όσα έχουν πληροφορηθεί για σένα». Είδες πώς προστατεύουν την υπόληψή σου; Πώς σε κρύβουν με το προσωπείο εκείνης της οικονομίας, περιβάλλοντάς σε με τη θυσία και τους αγνισμούς; Γιατί δεν επέδειξες και εσύ τόση μέριμνα;

Διότι, για να μη γίνει η επιστολή συμμέτοχη στο μίσος, κρύβοντας τον εαυτό του με την αφαίρεση του ονόματος σαν πίσω από κάποιο προσωπείο, τους επιθέτει με αυτόν τον τρόπο κρυφά το φάρμακο της νουθεσίας. Επειδή, όταν τρέφουμε δυσφορία προς κάποιον, ακόμη και αν λέει κάτι το ορθό, δεν αποδεχόμαστε τα λεγόμενά του με προθυμία ούτε με ευχαρίστηση. Για να μη συμβεί, λοιπόν, αυτό και τότε, αφαίρεσε το όνομά του από την επιστολή, ώστε το γεγονός αυτό να μην αποτελέσει κανένα εμπόδιο στην ακρόασή της. Διότι δεν τον μισούσαν και τον αποστρέφονταν μόνο οι άπιστοι Ιουδαίοι, αλλά και αυτοί οι ίδιοι που είχαν πιστέψει. Όταν, μάλιστα, ανέβηκε στα Ιεροσόλυμα, άκουσε τι του λέει ο Ιάκωβος και όλοι οι υπόλοιποι: «Βλέπεις, αδελφέ, πόσες μυριάδες Ιουδαίων έχουν συγκεντρωθεί; Και όλοι αυτοί είναι ζηλωτές του νόμου, και έχουν πληροφορηθεί για σένα ότι διδάσκεις αποστασία από τον νόμο». Γι' αυτόν κυρίως τον λόγο τον μισούσαν και τον αποστρέφονταν.

Διότι το ότι δεν τα έπρατταν αυτά ερχόμενοι σε αντίθεση μεταξύ τους, αλλά συγκαταβαίνοντας στην αδυναμία των μαθητών, μπορεί κανείς να το διαπιστώσει βλέποντας και τον Παύλο, ομοίως με τον Πέτρο, να παραχωρεί αυτά τα ίδια, και όχι μόνο να τα παραχωρεί, αλλά και ο ίδιος να συμπράττει σε αυτά, και τον Πέτρο πάλι να νομοθετεί την ίδια ελευθερία την οποία και ο Παύλος κήρυττε σε όλα τα έθνη. Και πού μπορεί, λέει, να τα δει κανείς και τα δύο αυτά; Μέσα στα ίδια τα Ιεροσόλυμα. Διότι αυτός, ο διδάσκαλος των εθνών, και ξύρισε το κεφάλι του, και πρόσφερε θυσία, και τέλεσε αγνισμό. Διότι αυτό απαιτούσε η περίσταση και η παρουσία πολλών Ιουδαίων. Διότι λέει: «Βλέπεις, αδελφέ, πόσες μυριάδες Ιουδαίων είναι αυτοί που έχουν συγκεντρωθεί, και έχουν πληροφορηθεί για εσένα ότι διδάσκεις αποστασία από τον νόμο».

Διότι, για το γεγονός ότι πολλές μυριάδες Ιουδαίων πίστεψαν, άκουσε τι λέγουν οι απόστολοι στον Παύλο: Βλέπεις, αδελφέ, πόσες μυριάδες είναι οι Ιουδαίοι που έχουν πιστέψει; Ας μιμηθούμε, λοιπόν, τον Δεσπότη και ας προσευχόμαστε υπέρ των εχθρών μας. Διότι πάλι καταπιάνομαι με την ίδια προτροπή· σήμερα είναι η πέμπτη ημέρα που σας ομιλώ για αυτό το θέμα, όχι επειδή σας καταδικάζω για παρακοή, μη γένοιτο, αλλά κυρίως επειδή ελπίζω ότι θα πεισθείτε. Εάν όμως υπάρχουν μερικοί που είναι σκληροί, οξύθυμοι και ατίθασοι, ώστε να παρακούσουν όσα ελέχθησαν για την προσευχή, τουλάχιστον, νιώθοντας σεβασμό για τον αριθμό των ημερών, ας αποβάλουν επιτέλους την έχθρα και τη μικροψυχία. Μιμήσου τον Δεσπότη σου· σταυρωνόταν και προσευχόταν στον Πατέρα υπέρ αυτών που τον σταύρωναν. Και πώς μπορώ, λέγει, να μιμηθώ τον Δεσπότη;

Επέτρεψε σε όσους το επιθυμούσαν να επιδείξουν μετάνοια. Και αν δεν τους είχε συγχωρήσει την αμαρτία, ο Παύλος δεν θα είχε γίνει απόστολος· αν δεν τους είχε συγχωρήσει την αμαρτία, δεν θα είχαν πιστέψει αμέσως τρεις και πέντε χιλιάδες, ούτε αργότερα οι πολλές μυριάδες των Ιουδαίων. Διότι, άκουσε τι λέει στον Παύλο ο Ιάκωβος στα Ιεροσόλυμα: «Βλέπεις, αδελφέ, πόσες μυριάδες είναι οι Ιουδαίοι που έχουν πιστέψει».