Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 23:3

Και επειδή ήταν τόσο αμαθείς, ο Χριστός δεν θα διαψευστεί παρομοιάζοντάς τους με τάφους ασβεστωμένους· και πολύ εύστοχα ο Παύλος θα πει στον ηγέτη των Ιουδαίων: «Ο Θεός πρόκειται να σε χτυπήσει, τοίχε ασβεστωμένε». <Αλήθεια, αλήθεια σου λέω ότι αυτό που ξέρουμε μιλάμε και αυτό που έχουμε δει μαρτυρούμε.> Βρίσκει τον άνθρωπο αφιλομαθή και λίαν απαίδευτο, και εξαιτίας της μεγάλης αμβλύτητας του νου, να μην μπορεί πλέον με κανέναν τρόπο να καθοδηγηθεί προς την κατανόηση των θείων δογμάτων, αν και δαπανήθηκε μακρύς λόγος μέσω ποικίλων παραδειγμάτων. Γι' αυτό, εύλογα εγκαταλείποντας την λεπτομερή εξήγηση, τον συμβουλεύει λοιπόν ότι πρέπει να δεχθεί με απλή πίστη, χωρίς περιέργεια, αυτό που δεν μπορεί να κατανοήσει· και μαρτυρεί ότι ο Ίδιος γνωρίζει σαφώς αυτό που λέει, αποδεικνύοντας με το μεγαλείο του προσώπου Του ότι το να αντιλέγει κανείς πλέον είναι πάρα πολύ επικίνδυνο. Διότι δεν ήταν φυσικό να έχει ξεχάσει ο Νικόδημος, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι γνωρίζει για τον Σωτήρα μας Ιησού Χριστό, ότι έχει έλθει από τον Θεό ως διδάσκαλος· το να αντιτίθεται όμως κανείς σε Αυτόν που προέρχεται από τον Θεό και είναι Θεός, πώς δεν θα ήταν γεμάτο κίνδυνο; Διότι το πράγμα φαίνεται ήδη ως θεομαχία. Εξάλλου, πρέπει να γνωρίζουμε από αυτό εμείς, που έχουμε την εξουσία να διδάσκουμε, ότι για εκείνους που μόλις τώρα προσέρχονται στην πίστη είναι καλύτερη η πίστη με απλούς συλλογισμούς, παρά κάποιος βαθύς λόγος και μάλλον πιο περίπλοκη εξήγηση.

Αυτό το νόημα νομίζω ότι πρέπει να εφαρμόσουμε τώρα στα λόγια του Σωτήρα, επιδεικνύοντας δηλαδή ως ασυγχώρητα τα εγκλήματα αυτών που αμαρτάνουν εις βάρος τους, και λέγοντας ότι θα τιμωρηθούν κάποτε όσοι τολμούν τέτοια πράγματα, αφαιρεί το μεγαλύτερο μέρος της λύπης τους και την απομακρύνει σοφά, η οποία ήταν φυσικό να τους στενοχωρεί όχι λίγο. Διότι το να πιστεύουν σταθερά οι αδικούμενοι ότι οι εργάτες της πλεονεξίας θα υποστούν τις συνέπειες για τα παραπτώματά τους, καθιστά κάποιες φορές υποφερτή την αδικία που υφίστανται. Γνωρίζοντάς το αυτό και ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων λέει: «Σε εμένα ανήκει η εκδίκηση, εγώ θα ανταποδώσω, λέει ο Κύριος»· αλλά και ο ίδιος ο μακάριος Παύλος, όταν χτυπήθηκε από κάποιον από τους αρχιερείς, δεν βρήκε άλλη παρηγοριά για την πικρία του παθήματος, παρά αυτήν ακριβώς· διότι τι είπε; «Ο Θεός πρόκειται να σε χτυπήσει, τοίχε ασβεστωμένε». Επομένως, φάρμακο της ανθρώπινης αδυναμίας είναι και αυτό, εννοώ το να προσδοκά κανείς ότι θα τιμωρηθούν εκείνοι που επιλέγουν να αδικούν. Όμως ο Κύριος είναι ανώτερος, και μάλιστα σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, από την ανθρώπινη μικροψυχία· διότι «όταν τον λοιδορούσαν, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε, δεν απειλούσε», σύμφωνα με τα γραμμένα· και όταν ραπιζόταν, δεν είπε τίποτα το βαρύ, ούτε βέβαια απείλησε αυτόν που τόλμησε να τον χτυπήσει, αλλά με απόλυτη πραότητα και ανεξικακία απάντησε: «Αν μίλησα κακά, λέει, δώσε μαρτυρία για το κακό· αν όμως καλά, γιατί με χτυπάς;».

Ο δε αρχιερέας Ανανίας διέταξε τους παρισταμένους να τον χτυπήσουν στο στόμα. Πολύ καλά· επιεικής ο αρχιερέας! Τότε ο Παύλος του είπε: «Ο Θεός πρόκειται να σε χτυπήσει, τοίχε ασβεστωμένε. Και εσύ κάθεσαι για να με κρίνεις σύμφωνα με τον νόμο, και παρανομώντας διατάζεις να με χτυπήσουν;» Οι δε παριστάμενοι είπαν: «Τον αρχιερέα του Θεού λοιδορείς;» Και ο Παύλος απάντησε: «Δεν γνώριζα, αδελφοί, ότι είναι αρχιερέας· διότι είναι γεγραμμένο: Δεν θα κακολογήσεις τον άρχοντα του λαού σου».

Το δε «τοίχε ασβεστωμένε, και εσύ κάθεσαι να με κρίνεις σύμφωνα με τον νόμο», το είπε, σαν να του έλεγε σχεδόν το εξής: Είσαι υπόλογος και άξιος για αμέτρητες τιμωρίες. Δες λοιπόν πώς το πλήθος κατεπλάγη από την παρρησία του. Διότι, ενώ θα έπρεπε να τα ανατρέψουν όλα, αυτοί μάλλον παρεκτρέπονται. Εκείνος όμως επικαλείται και τον νόμο, επειδή θέλει να δείξει ότι δεν τα είπε αυτά έτσι επειδή φοβήθηκε, ούτε επειδή ο άλλος δεν ήταν άξιος να τα ακούσει, αλλά επειδή και σε αυτή την περίπτωση υπακούει στον νόμο.

Αλλά πρόσεξε και τη δική τους ιταμότητα· διότι προσθέτει: «Ο δε αρχιερεύς Ανανίας διέταξε να χτυπήσουν το στόμα του». Γιατί τον χτυπάς; Διότι, τι το υβριστικό είπε; Ω της αναισχυντίας! Ω της θρασύτητας! Τότε ο Παύλος, αναφέρει, του είπε: «Ο Θεός πρόκειται να σε χτυπήσει, τοίχε ασβεστωμένε». Τι θαυμαστή παρρησία! Τον διασύρει για την υποκρισία και την παρανομία του· γι' αυτό λοιπόν και καταστέλλεται. Και ο μεν ίδιος, όντας σε αμηχανία, δεν τολμά να πει τίποτα, αλλά παρεμβαίνουν οι παριστάμενοι, οι οποίοι δεν άντεξαν την παρρησία του. Έτσι είδαν έναν άνθρωπο να αψηφά τον θάνατο, και δεν τον υπέμειναν. «Δεν γνώριζα», λέει, «ότι είναι αρχιερέας».

Μέγα θαύμα, παράδοξο δικαστήριο, να βλέπει κανείς ψαρά να δικάζει και Φαρισαίο να δικάζεται, σκηνοποιό να κάθεται με παρρησία και αρχιερέα να λογοδοτεί με στεναγμούς. Γιατί λοιπόν ράπιζαν τον Δεσπότη στο πρόσωπο, τον χτυπούσαν στο κεφάλι, και στο τέλος φόνευσαν τον κληρονόμο έξω από τον αμπελώνα; Και γιατί φυλάκιζαν τον Πέτρο; Και γιατί βασάνιζαν τον Παύλο πέντε φορές με σαράντα παρά μία πληγές; Αλλά ο θαυμαστός αρχιερέας Ανανίας διέταξε τους υπηρέτες να χτυπήσουν το στόμα του Παύλου, το στόμα του Παύλου, το στόμα της χάριτος, το στόμα της αλήθειας, το πλήκτρο της ζωής, αυτό που ηχεί γενναιότερα από κάθε σάλπιγγα, που είναι πιο μελωδικό από κάθε αρμονία, το όργανο του Χριστού, τον αυλό του Πνεύματος· διότι όσα ενέκρινε το Άγιο Πνεύμα, ο Παύλος τα κατέστησε γνωστά διά της γλώσσας του· γι' αυτό νομίζω ότι ο Δαβίδ λέει εκ προσώπου του Παύλου: «Η γλώσσα μου είναι κάλαμος γραμματέα οξυγράφου». Τι είπε λοιπόν ο Παύλος προς τον Ανανία, προβλέποντας την επερχόμενη σε αυτόν καταδίκη; «Πρόκειται να σε χτυπήσει ο Θεός, τοίχε ασβεστωμένε». Διότι τοίχος ασβεστωμένος είναι ο στολισμένος τάφος, εξωτερικά εχθρός, εσωτερικά νεκρός.

Και τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από εκείνους των οποίων ο ζήλος κατέστρεψε τους μαθητές τους; Αλλ' όμως, ούτε έτσι τους υποβίβασε από το αξίωμά τους, ούτε τους έκανε να είναι ευκαταφρόνητοι στους αρχομένους· και πολύ δικαιολογημένα. Διότι, εάν οι αρχόμενοι αναλάμβαναν αυτή την εξουσία, θα τους βλέπαμε να καθαιρούν τους πάντες και να τους κατεβάζουν από το βήμα. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος, όταν εξύβρισε τον αρχιερέα των Ιουδαίων λέγοντας: «Ο Θεός πρόκειται να σε χτυπήσει, τοίχε ασβεστωμένε· και εσύ κάθεσαι να με κρίνεις;», επειδή άκουσε κάποιους να τον επιπλήττουν και να του λένε: «Τον αρχιερέα του Θεού λοιδορείς;», θέλοντας να δείξει πόσο σεβασμό και τιμή πρέπει να αποδίδει κανείς στους άρχοντες, τι λέει; «Δεν γνώριζα ότι ήταν αρχιερέας του Θεού». Για τον ίδιο λόγο και ο Δαβίδ, όταν βρήκε τον Σαούλ να παρανομεί και να πνέει φόνο, και ενώ εκείνος ήταν άξιος για μύριες τιμωρίες, όχι μόνο σεβάστηκε τη ζωή του, αλλά ούτε καν ανέχθηκε να εκστομίσει εναντίον του έναν βαρύ λόγο· και παραθέτει την αιτία λέγοντας ότι είναι χριστός του Κυρίου. Όχι μόνο από αυτό, αλλά και από αλλού, με πληθώρα παραδειγμάτων, μπορεί κανείς να διαπιστώσει πόσο μακριά πρέπει να στέκεται ο αρχόμενος από το να διορθώνει τους ιερείς. Διότι, όταν κάποτε μεταφερόταν η κιβωτός, επειδή κάποιοι από τους αρχομένους, βλέποντάς την να γέρνει και να κινδυνεύει να πέσει, την ανασήκωσαν για να την ισιώσουν, στον ίδιο ακριβώς τόπο τιμωρήθηκαν, καθώς χτυπήθηκαν από τον Κύριο και έπεσαν νεκροί.

Αλλά, θα πει κάποιος, εξύβρισε τον ιερέα, λέγοντας: «Πρόκειται να σε χτυπήσει ο Θεός, τοίχε ασβεστωμένε». Και γνωρίζω βέβαια ότι μερικοί, υπερασπιζόμενοι αυτή τη στάση, υποστηρίζουν ότι τα λόγια αυτά αποτελούν προφητεία. Και δεν κατακρίνω αυτούς που το ισχυρίζονται· διότι πράγματι αυτό συνέβη, και κατ' αυτόν τον τρόπο πέθανε. Εάν όμως κάποιος πιο σφοδρός εχθρός έφερνε αντίρρηση και, ερευνώντας πιο σχολαστικά το ζήτημα, πρόβαλλε το αντεπιχείρημα λέγοντας: «Και αν ήταν προφητεία, για ποιον λόγο απολογήθηκε λέγοντας: Δεν γνώριζα ότι είναι αρχιερέας;», σε αυτό θα απαντούσαμε ότι το έκανε για να παιδαγωγήσει και να νουθετήσει τους άλλους, ώστε να διάκεινται με επιείκεια απέναντι στους άρχοντες, όπως ακριβώς έπραττε και ο Χριστός.

ν'. Ο Ιώσηππος, που ορίστηκε από τον Νέρωνα. να'. Ο Ανανίας, ο οποίος θανάτωσε τον Ιάκωβο, τον αδελφό του Κυρίου, και στον οποίο ο Παύλος είπε: «Πρόκειται να σε χτυπήσει ο Θεός, τοίχε ασβεστωμένε». Αυτόν βέβαια ο Αγρίππας ο Β' τον καθαίρεσε. Και κατά την πολιορκία της Ιερουσαλήμ θανατώθηκε από τους ομοεθνείς του.

Δεν αγνοώ ότι μερικοί υποστηρίζουν πως τα λόγια του θεσπέσιου Παύλου για τον χαλκέα δεν αποτελούν κατάρα, αλλά μάλλον προφητεία για τα δεινά που επρόκειτο να τον βρουν στο τέλος, επειδή ασεβούσε και διεξήγαγε πόλεμο εναντίον της ευσέβειας. Λένε ότι ο κήρυκας προαναγγέλλει και περιγράφει αυτά τα γεγονότα με τα λόγια του, αφενός για να αποτρέψει τον αποστάτη από την τόση μανία του, και αφετέρου για να προσφέρει παρηγοριά στους συναθλητές του, δείχνοντας ότι ο υβριστής οπωσδήποτε θα τιμωρηθεί και ότι οι πράξεις του δεν θα ξεφύγουν από το αλάθητο της θείας πρόνοιας. Μέσα από αυτά, μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι στηρίζει όσους από το πλήθος λυγίζουν και τους επαναφέρει στο να έχουν θάρρος. Εγώ, όμως, αν δεν έβλεπα πουθενά από την πλευρά των αγίων καμία αγανάκτηση ή επιτίμηση εναντίον εκείνων που επιβουλεύονται το δόγμα, ούτε κι εγώ θα χρησιμοποιούσα άλλη διέξοδο από τη θεωρούμενη τώρα αντιπαράθεση, παρά μόνο την ερμηνεία της προφητείας. Όμως, ο μάγος Ελύμας, που ήταν γεμάτος από κάθε δόλο και ραδιουργία, που καταγγέλλεται ως γιος του διαβόλου και εχθρός κάθε δικαιοσύνης, και που μάλιστα έχασε με οδυνηρό τρόπο την ίδια του την όραση, καθώς και ο «ασβεστωμένος τοίχος», είτε έφερε το αξίωμα της αρχιεροσύνης απέναντι στον αθλητή που χτυπιόταν είτε όχι, και όσα άλλα ειπώθηκαν λίγο πριν, αλλά και όσα περισσότερα από αυτά συναντώνται παντού στην Ιερή Γραφή — όλα αυτά τα παραδείγματα μου δείχνουν ξεκάθαρα ότι η καταφυγή στην ερμηνεία της προφητείας δεν είναι ούτε γενικά αποδεκτή ούτε ασφαλής.