Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 23:8

Αυτοί πιθανότατα ήταν Σαδδουκαίοι· διότι αυτοί έλεγαν ότι «δεν υπάρχει ανάσταση, ούτε άγγελος, ούτε πνεύμα». Έχουν συκοφαντήσει όμως το μυστήριο της ανάστασης και ο Υμέναιος και ο Αλέξανδρος, «λέγοντας ότι η ανάσταση έχει ήδη γίνει»· αλλά εκείνοι ναυάγησαν ως προς την πίστη, όπως και όσοι θέλουν να ακολουθούν τις πλάνες τους. <Αν όμως ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, άρα κενό είναι και το κήρυγμά μας.> Διότι, όπως ακριβώς το δεύτερο ακολουθεί το πρώτο, έτσι και με το δεύτερο συναναιρείται το πρώτο· και αν συμβεί αυτό, δηλαδή αν το παραδεχτούμε στην πίστη μας, το κήρυγμα των αγίων αποστόλων θα είναι κενό και αδρανές· κενή θα είναι και η πίστη. Διότι έτσι έχει ο λόγος της πίστεως, που μέσω των αγίων μυσταγωγεί όσους έχουν μυηθεί σε όλη τη γη· πώς λοιπόν θα πιστεύουμε πλέον, αν δεν αναστήθηκε, όπως ισχυρίζονται μερικοί; Διότι, λέει, αποδεικνυόμαστε και ψευδομάρτυρες κατά του Θεού, επειδή μαρτυρήσαμε ότι ανέστησε τον Χριστό, τον οποίο δεν ανέστησε, εφόσον οι νεκροί δεν ανασταίνονται. Έπειτα, πώς ένα τόσο μεγάλο πλήθος αγίων θα απέφευγε την κατηγορία της συκοφαντίας; Συνεπώς δεν θα ήταν ούτε άγιοι· πώς θα μπορούσαν άλλωστε;

Επτά αιρέσεις των Ιουδαίων: 〈ιδ'〉. Οι Γραμματείς, οι οποίοι αφενός ήταν νομικοί και δάσκαλοι των παραδόσεων των πρεσβυτέρων τους, τηρώντας με υπερβολική εθελοθρησκία έθιμα τα οποία δεν διδάχθηκαν μέσω του νόμου, αλλά τα καθόρισαν οι ίδιοι για τους εαυτούς τους, ως σεβάσματα των διατάξεων της νομοθεσίας. 〈ιε'〉. Οι Φαρισαίοι, που το όνομά τους ερμηνεύεται «αποχωρισμένοι», οι οποίοι ζούσαν την πιο αυστηρή ζωή και θεωρούνταν δήθεν πιο δόκιμοι από τους άλλους· σε αυτούς γινόταν δεκτή η ανάσταση των νεκρών, όπως και στους Γραμματείς, και η συγκατάθεση για την ύπαρξη των αγγέλων και του αγίου πνεύματος, καθώς και ένας διαφορετικός τρόπος ζωής, εγκράτεια για ορισμένο χρόνο και παρθενία, νηστεία δύο φορές την εβδομάδα, καθαρισμοί σταμνιών και πιάτων και ποτηριών, όπως και στους Γραμματείς, προσφορά δεκάτων και απαρχών, αδιάλειπτη προσευχή και εθελόθρησκα σχήματα στην ενδυμασία, μέσω του μανδύα και των δαλματικών, δηλαδή των κοντών χιτώνων, και του πλατυσμού των φυλακτηρίων, δηλαδή των πορφυρών σημάτων, και των κροσσών και των φούντων στις άκρες του μανδύα, τα οποία αποτελούσαν σημάδια της πρόσκαιρης εγκράτειάς τους· αυτοί εισήγαγαν επίσης την πίστη στην αστρολογία (γένεση) και στην ειμαρμένη. 〈ιστ'〉. Οι Σαδδουκαίοι, που το όνομά τους ερμηνεύεται «δικαιότατοι», οι οποίοι κατάγονταν αφενός από το γένος των Σαμαρειτών και συγχρόνως από έναν ιερέα με το όνομα Σαδδούκ, αρνούνταν την ανάσταση των νεκρών και δεν παραδέχονταν ούτε άγγελο ούτε πνεύμα, ενώ κατά τα λοιπά ήταν σε όλα Ιουδαίοι. 〈ιζ'〉.

Ολοκληρώθηκαν οι 〈τέσσερις〉 αιρέσεις των Σαμαρειτών. Ακολουθεί λοιπόν ο Ιουδαϊσμός. Ο Ιουδαϊσμός όμως χωρίστηκε σε επτά αιρέσεις: Κατά των Σαδδουκαίων, που αποτελεί την 〈πρώτη〉 αίρεση του Ιουδαϊσμού, και τη 〈δέκατη τέταρτη〉 στη γενική σειρά. 1. Αιρέσεις πάλι, μετά από αυτές τις προαναφερθείσες των Σαμαρειτών και εκείνες των Ελλήνων που δηλώθηκαν προηγουμένως, εμφανίστηκαν επτά τον αριθμό μεταξύ των Ιουδαίων πριν από την ένσαρκη παρουσία του Χριστού στην Ιουδαία και στα Ιεροσόλυμα. 2. Πρώτοι είναι οι Σαδδουκαίοι, οι οποίοι αποτελούν απόσπαση από τον προαναφερθέντα Δοσίθεο. Αυτοί ονομάζουν τους εαυτούς τους Σαδδουκαίους, υποστηρίζοντας δήθεν ότι η ονομασία τους προέρχεται από τη δικαιοσύνη· διότι «Σεδέκ» ερμηνεύεται ως δικαιοσύνη. Υπήρχε επίσης και κάποιος ιερέας με το όνομα Σαδδούκ κατά την παλαιά εποχή. Αλλά αυτοί δεν παρέμειναν στη διδασκαλία του επιστάτη τους. Διότι αθέτησαν την ανάσταση των νεκρών, έχοντας παρόμοια φρονήματα με τους Σαμαρείτες· δεν παραδέχονται την ύπαρξη αγγέλων, πράγμα το οποίο οι Σαμαρείτες δεν αθετούν· και δεν γνωρίζουν το Άγιο Πνεύμα, διότι δεν έχουν αξιωθεί αυτού· κατά τα λοιπά όμως τηρούν ακριβώς τα ίδια με τους Σαμαρείτες. Αυτοί όμως δεν ήταν Σαμαρείτες, αλλά Ιουδαίοι. Διότι προσέφεραν θυσίες στα Ιεροσόλυμα και σε όλα τα άλλα έπρατταν από κοινού με τους Ιουδαίους. 3.

Προπορεύονταν δε με το προαναφερθέν σχήμα των Γραμματέων, κυκλοφορούσαν δηλαδή με την κάπα και με τα άλλα σχήματα και τα γυναικεία ενδύματα, με πλατιές τις σόλες και τις γλώσσες των υποδημάτων τους. Ονομάζονταν δε Φαρισαίοι επειδή ήταν διαχωρισμένοι από τους άλλους εξαιτίας της εθελοντικής και υπερβολικής θρησκευτικότητας που είχαν καθιερώσει μεταξύ τους· διότι «Φάρες» στην εβραϊκή γλώσσα ερμηνεύεται ως «διαχωρισμός». 2. Ομολογούσαν δε αυτοί την ανάσταση των νεκρών, και πίστευαν ότι υπάρχουν άγγελοι και πνεύμα, αγνοούσαν όμως τον Υιό του Θεού όπως και οι υπόλοιποι. Επιπλέον, η ειμαρμένη και η αστρονομία κατείχαν σημαντική θέση ανάμεσά τους. Για παράδειγμα, τα ελληνικά ονόματα, που προέρχονται από την αστρονομία των πλανητών, έχουν μετονομαστεί από αυτούς σε άλλα ονόματα σύμφωνα με την εβραϊκή διάλεκτο· όπως ο Ήλιος ονομάζεται ημά και σέμες, η Σελήνη ιέρεε και αλβανά, εξού και καλείται μήνη (διότι «ιέρεε» λέγεται ο μήνας, και «μήνη» η σελήνη, όπως ακριβώς και στους Έλληνες εξαιτίας του μήνα), ο Άρης χωχέβ οκβόλ, ο Ερμής χωχέβ οχομόδ, ο Ζεύς χωχέβ βάαλ, η Αφροδίτη ζερούα ή λουήθ, ο Κρόνος χωχέβ σαβήθ (ονομάζονται δε από αυτούς και με άλλα ονόματα, αλλά δεν μπόρεσα να εκθέσω με ακρίβεια την ονομασία τους).

Πάρα πολλές είναι οι παρεκκλίσεις από την αλάνθαστη και τεταγμένη οδό, οι οποίες οδηγούν όλες σε βυθούς απώλειας, στις οποίες ο φθορέας διαμέλισε την εικόνα, ώστε να βρει από εκεί κάποια δίοδο, διαιρώντας τα φρονήματα, και όχι τη γλώσσα, όπως έπραξε παλαιά ο Θεός. Από εκεί προέρχονται οι νόσοι των δογμάτων: αυτοί που δεν γνωρίζουν κανένα θείο ον, παρά μόνο την τυφλή φορά, από την οποία δημιουργήθηκαν και κατευθύνονται τα πάντα· αυτοί που εισάγουν πλήθος θεών αντί για τον Έναν, και οι οποίοι προσκυνούν τα ίδια τους τα δημιουργήματα· αυτοί που δεν αποδίδουν τη θεία πρόνοια στα επίγεια, αλλά συνδέουν τα πάντα με τις συμπλοκές των άστρων. Όσοι, αν και υπήρξαν ο εκλεκτός λαός του Θεού, σταύρωσαν τον Υιό δήθεν προς τιμήν του Πατέρα· όσοι περιορίζουν την ευσέβεια σε μικρά προστάγματα, εκείνοι που αρνούνται τους αγγέλους, το πνεύμα και την ανάσταση, και εκείνοι που απορρίπτουν τα συγγράμματα των προφητών· καθώς και όσοι σέβονται τον Χριστό μέσα από τις σκιές του Νόμου. Αυτοί που τιμούν τον Βυθό και τη Σιγή ως προαιώνιες φύσεις και τους αρσενοθήλυκους αιώνες, το δηλητήριο του Σίμωνα του Μάγου, του οποίου αποστήματα είναι αυτοί που συνθέτουν τη θεότητα από τα γράμματα· αυτοί που απένειμαν την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη σε δύο θεούς, σε έναν αυστηρό και σε έναν αγαθότατο· αυτοί που θεσπίζουν τρεις αμετάβλητες φύσεις: του πνεύματος, του χώματος και τη μέση αυτών των δύο. Αυτοί που χαίρονται με το αρχέγονο σκοτάδι του Μάνη· αυτοί που τιμούν με κακόδοξο τρόπο το πνεύμα του Μοντανού· και αυτοί που ακολουθούν την κενή έπαρση του Ναυάτου.

Μάλλον όμως θα σου αναπτύξω τη θεολογική μου σκέψη γι' αυτό, πιάνοντας το θέμα λίγο πιο από την αρχή. Διότι για την Τριάδα έχουμε ήδη μιλήσει και προηγουμένως. Το Άγιο Πνεύμα, οι μεν Σαδδουκαίοι θεώρησαν ότι δεν υπάρχει καν· διότι δεν δέχονται ούτε αγγέλους, ούτε ανάσταση, και δεν γνωρίζω από πού ορμώμενοι περιφρόνησαν τις τόσες μαρτυρίες γι' αυτό στην Παλαιά Διαθήκη. Από τους Έλληνες πάλι, οι πιο θεολογικοί και αυτοί που μας πλησίασαν περισσότερο, το συνέλαβαν βέβαια με τη φαντασία τους, όπως νομίζω, αλλά διαφώνησαν ως προς την ονομασία, αποκαλώντας το νου του παντός, και νου «θύραθεν», και με παρόμοιες προσηγορίες. Από τους δικούς μας σοφούς, άλλοι μεν το θεώρησαν ενέργεια, άλλοι κτίσμα, άλλοι Θεό, και άλλοι δεν αποφάσισαν ποιο από αυτά είναι, από σεβασμό, όπως λένε, προς τη Γραφή, επειδή αυτή δεν δήλωσε ξεκάθαρα κανένα από τα δύο. Και γι' αυτό ούτε το σέβονται ούτε το ατιμάζουν, διατηρώντας μια ενδιάμεση στάση απέναντί του, ή μάλλον εντελώς άθλια. Και από εκείνους που το θεώρησαν Θεό, άλλοι μεν είναι ευσεβείς μόνο στη σκέψη, ενώ άλλοι τολμούν να εκφράζουν την ευσέβειά τους και με τα χείλη. Άκουσα δε και άλλους, θεωρούμενους σοφότερους, να υπολογίζουν με μέτρα τη θεότητα, οι οποίοι, μολονότι ομολογούν, όπως και εμείς, ότι τα νοούμενα πρόσωπα είναι τρία, τα απομάκρυναν τόσο πολύ μεταξύ τους, ώστε το πρώτο το θεωρούν απεριόριστο και κατά την ουσία και κατά τη δύναμη· το δεύτερο απεριόριστο κατά τη δύναμη, αλλά όχι κατά την ουσία· και το τρίτο περιγραπτό (περιορισμένο) και στα δύο. Μιμούνται έτσι, με άλλον τρόπο, εκείνους που τα ονομάζουν δημιουργό, συνεργό και λειτουργό, και θεωρούν ότι η τάξη των ονομάτων αποτελεί και την ιεραρχική ακολουθία των ίδιων των πραγμάτων.

Μέσα από την κατηγορία και τη συκοφαντία τους υπερασπίζεται τον εαυτό του· διότι οι Σαδδουκαίοι λένε ότι δεν υπάρχει άγγελος, ούτε πνεύμα. Οι Σαδδουκαίοι δεν αναγνωρίζουν τίποτα το ασώματο, ίσως ούτε και τον Θεό τον ίδιο, όντας κατά κάποιον τρόπο σαρκικοί στη διάνοια· γι' αυτό και δεν θέλουν να πιστεύουν ότι υπάρχει ανάσταση. Και αφού σηκώθηκαν, λέει, οι γραμματείς από την παράταξη των Φαρισαίων, διαμάχονταν λέγοντας: «Κανένα κακό δεν βρίσκουμε στον άνθρωπο αυτόν».

Σε εκείνην· σε ποιαν; Σε εκείνην κατά την οποία ήλεγξε την κακουργία τους και τους κατῄσχυνε. Ποιοι είναι όμως αυτοί; Μια αίρεση των Ιουδαίων διαφορετική από τους Φαρισαίους, και πολύ κατώτερη από εκείνους, η οποία υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει ανάσταση, ούτε άγγελος, ούτε πνεύμα. Διότι αυτοί ήταν κάπως πιο παχυλοί στην αντίληψη και προσκολλημένοι στα σωματικά. Επειδή και μεταξύ των Ιουδαίων υπήρχαν πολλές αιρέσεις. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Είμαι Φαρισαίος, από την πιο αυστηρή αίρεση ανάμεσά μας».

Η αίρεσή τους ήταν η εξής: δεν πίστευαν ούτε στην ανάσταση, ούτε σε πνεύμα, ούτε σε άγγελο, έχοντας αντίθετες αντιλήψεις από τους Φαρισαίους. Επινοούν λοιπόν ένα περιστατικό που δεν συνέβη ποτέ. Διότι, ας υποθέσουμε ότι οι δύο πρώτοι την παντρεύτηκαν και πέθαναν, πώς ο τρίτος δεν θα το θεωρούσε κακό οιωνό και δεν θα απέρριπτε τον γάμο, έχοντας παραδειγματιστεί από τους προηγούμενους;