Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 28:25

Και από κοινού οι απόστολοι αναφωνούσαν τα εξής: «Δέσποτα, εσύ που δημιούργησες τον ουρανό, τη γη, τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά, εσύ που μίλησες μέσω του Αγίου Πνεύματος δια στόματος του πατέρα μας και δούλου σου, του Δαβίδ». Και ο Παύλος, όταν βρέθηκε στη Ρώμη, μιλούσε με παρρησία στους Ιουδαίους που είχαν έρθει σε αυτόν: «Ορθά μίλησε το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ησαΐα προς τους πατέρες σας». Στον Τιμόθεο δε έγραφε: «Το Πνεύμα λέγει ρητώς ότι στους έσχατους καιρούς θα αποστατήσουν κάποιοι από την υγιαίνουσα πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης». Γι' αυτό και όταν λέγεται ότι το Πνεύμα κατοικεί σε κάποιον, νοείται ότι ο Λόγος χορηγεί σε αυτόν το Πνεύμα. Όταν λοιπόν εκπληρωνόταν η προφητεία, «Θα εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα», ο Παύλος έλεγε: «Σύμφωνα με την επιχορήγηση του Πνεύματος του Ιησού Χριστού σε εμένα»· και προς τους Κορινθίους έγραφε: «Ή μήπως ζητάτε απόδειξη του Χριστού που μιλάει μέσα μου;». Αν όμως ο Χριστός ήταν αυτός που μιλούσε μέσα του, είναι φανερό ότι του Χριστού ήταν το Πνεύμα που μιλούσε μέσα του· διότι, ενώ ο Χριστός μιλούσε μέσα του, στις Πράξεις έλεγε πάλι: «Και τώρα, ιδού, δεμένος εγώ από το Πνεύμα, πορεύομαι στην Ιερουσαλήμ, χωρίς να γνωρίζω αυτά που θα μου συμβούν εκεί, παρά μόνο ότι το Άγιο Πνεύμα με διαβεβαιώνει σε κάθε πόλη, λέγοντας ότι με περιμένουν δεσμά και θλίψεις».

Και όλοι μαζί οι απόστολοι αναφωνούσαν ως εξής: «Δέσποτα, εσύ που δημιούργησες τον ουρανό, τη γη, τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά, εσύ που μίλησες μέσω του Αγίου Πνεύματος από το στόμα του πατέρα μας Δαβίδ, του δούλου σου». Και ο Παύλος, όταν βρέθηκε στη Ρώμη, μιλούσε με παρρησία στους Ιουδαίους που είχαν έλθει σε αυτόν: «Πολύ σωστά μίλησε το Άγιο Πνεύμα στους πατέρες σας μέσω του προφήτη Ησαΐα». Στον Τιμόθεο, εξάλλου, έγραφε: «Το δε Πνεύμα λέγει ρητώς ότι στους έσχατους καιρούς κάποιοι θα αποστατήσουν από την υγιαίνουσα πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης». Γι' αυτό, και όταν λέγεται ότι το Πνεύμα εισέρχεται σε κάποιους, εννοείται ότι ο Λόγος είναι αυτός που χορηγεί μέσα τους το Πνεύμα. Όταν, λοιπόν, εκπληρωνόταν η προφητεία, «Θα εκχύσω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα», ο Παύλος έλεγε: «Σύμφωνα με την επιχορήγηση του Πνεύματος του Ιησού Χριστού σε εμένα»· και προς τους Κορινθίους έγραφε: «Μήπως ζητάτε απόδειξη ότι ο Χριστός είναι αυτός που μιλάει μέσα μου;». Εάν δε ο Χριστός ήταν αυτός που μιλούσε μέσα του, είναι φανερό ότι το Πνεύμα που μιλούσε μέσα του ήταν του Χριστού. Διότι, ενώ ο Χριστός μιλούσε μέσα του, στις Πράξεις έλεγε πάλι: «Και τώρα, ιδού, εγώ, όντας δεμένος από το Πνεύμα, πορεύομαι στην Ιερουσαλήμ, χωρίς να γνωρίζω όσα πρόκειται να μου συμβούν εκεί· παρά μόνο ότι το Άγιο Πνεύμα με διαβεβαιώνει σε κάθε πόλη, λέγοντάς μου ότι με περιμένουν δεσμά και θλίψεις».

Στη συνέχεια, προχωρώντας πιο κάτω λέει: «Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου, να λέει: Ποιον να αποστείλω; Και ποιος θα πάει προς τον λαό αυτόν; Και είπα: Ιδού εγώ, απόστειλέ με. Και μου είπε: Πήγαινε προς τον λαό αυτόν, και πες του: Ακούγοντας θα ακούσετε, και δεν θα κατανοήσετε· και βλέποντας θα δείτε, και δεν θα αντιληφθείτε· διότι πάχυνε η καρδιά του λαού τούτου», και τα εξής. Ο δε Ιωάννης τα εκλαμβάνει αυτά ως αναφερόμενα στον Υιό· διότι λέει: «Μολονότι δε εκείνος είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστεψαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος είπε: "Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Αυτά δε τα είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του"». Αναφερόμενος δε στο Πνεύμα ο Παύλος, συζητώντας με τους Ιουδαίους στη Ρώμη, είπε: «Ορθά μίλησε το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ησαΐα: "Ακούγοντας θα ακούσετε, και δεν θα κατανοήσετε· και βλέποντας θα δείτε, και δεν θα αντιληφθείτε"», και τα εξής.

Αναφέροντας αυτό το ρητό σαφώς και αναντίρρητα στους χρόνους της παρουσίας του Κυρίου, ο μακάριος Παύλος έλεγε στις Πράξεις, διαλεγόμενος με τους Ιουδαίους στη Ρώμη: «Ορθώς το Άγιο Πνεύμα μίλησε διά του προφήτη Ησαΐα προς τους πατέρες σας, λέγοντας: Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό, και τα εξής». Και το ρητό αυτό μάλιστα παρουσιάζει τον Προφήτη να ομιλεί εκ Θεού· επειδή ακριβώς ο λαός άκουσε τον λόγο του Ιησού και δεν κατανόησε, και, βλέποντας τα θαύματα που τελούνταν από αυτόν, δεν έβλεπε. Διότι, καθώς το ρητό στρέφεται σε μελλοντικό χρόνο, φανερώνει την αναφορά των προφητευόμενων σε μεταγενέστερους χρόνους, και σε αυτό ακριβώς αναφαίνεται το εύλογο της κρίσεως του Θεού.

Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του. Ο δε Παύλος αποφάνθηκε ότι η οπτασία και η χρησμωδία είναι του Πνεύματος, λέγοντας: Ορθά μίλησε το Άγιο Πνεύμα διά του προφήτη Ησαΐα προς τους πατέρες σας: Με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα κοιτάξετε και δεν θα ιδείτε· διότι πάχυνε η καρδιά του λαού αυτού.

Αυτό το Άγιο Πνεύμα παραχώρησε στον Παύλο, όταν δαγκώθηκε από την έχιδνα στο νησί της Μελίτης, το να παραμείνει αβλαβής, καθώς και να επιτελέσει διάφορες θεραπείες στους ασθενείς. Αυτό το Άγιο Πνεύμα οδήγησε τον άλλοτε διώκτη μέχρι τη βασιλεύουσα Ρώμη ως κήρυκα του Χριστού, ο οποίος εκεί αφενός έπειθε πολλούς από τους Ιουδαίους να πιστέψουν στον Χριστό, αφετέρου σε όσους αντιδρούσαν έλεγε σαφώς: Καλά μίλησε το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ησαΐα, λέγοντας προς τους πατέρες σας, και τα εξής.

Ο δε μέγας Παύλος προσέδωσε αυτόν τον ίδιο λόγο στο Άγιο Πνεύμα, κατά την ομιλία που έκανε προς τους Ιουδαίους στη Ρώμη, όταν λέει: «Ορθώς είπε για εσάς το Άγιο Πνεύμα ότι, με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε», αποδεικνύοντας, όπως φρονώ, μέσα από την ίδια την Αγία Γραφή, ότι κάθε θεία οπτασία και κάθε θεοφάνεια και κάθε λόγος που λέγεται εκ προσώπου του Θεού, νοείται ότι αναφέρεται και στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα. Γι' αυτό, ενώ ο Δαβίδ είπε ότι «Εξόργισαν τον Θεό στην έρημο και τον παρόξυναν σε άνυδρη γη», ο απόστολος αναφέρει στο Άγιο Πνεύμα τα όσα έπραξαν οι Ισραηλίτες εναντίον του Θεού, γράφοντας κατά λέξη τα εξής: «Γι' αυτό, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως στον παραπικρασμό, κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με δοκίμασαν οι πατέρες σας», και αποδίδει στο πρόσωπο του Αγίου Πνεύματος όλα τα άλλα, όσα η προφητεία αναφέρει για τον Θεό. Εκείνοι δε που θρυλούν εναντίον μας περί τριών θεών εξαιτίας τέτοιων δογμάτων, μάλλον δεν έχουν διδαχθεί ακόμη ούτε καν να μετρούν. Διότι, εάν ο Υιός και ο Πατέρας δεν διαχωρίζονται μεταξύ τους σε δυαδική σημασία (καθώς είναι ένα και όχι δύο, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου), και ένα είναι επίσης το Άγιο Πνεύμα, πώς το ένα, όταν συντίθεται με το ένα, διασπάται στον αριθμό των τριών θεών;

Διότι γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό· συχνά δε υποδηλώνει και τον άνθρωπο, όπως ακριβώς έλεγε και ο Δαβίδ: «Προς εσένα κάθε σάρκα θα έρθει». Η ελπίδα λοιπόν στον Θεό και την ηδονή χαλιναγωγεί, και τον εχθρό άνθρωπο εμποδίζει, και μας παρέχει αφοβία και από τα δύο. «Όλη την ημέρα τα λόγια μου». Σαφώς και τώρα υπονοεί τους Ιουδαίους· διότι αυτοί αποστρέφονταν πάντοτε τα λόγια των πιστών, επειδή αποτελούσαν τον έλεγχο της δικής τους απιστίας. Γι' αυτό, ενώ ο Παύλος τους κήρυττε από το πρωί έως το βράδυ, εκείνοι, αφού αποστράφηκαν την αλήθεια του λόγου, αναχώρησαν ασύμφωνοι μεταξύ τους, όπως λέει ο Λουκάς. Εναντίον μου όλοι οι διαλογισμοί τους είναι για κακό. Διότι τίποτα αγαθό δεν σκέφτονται για τα έθνη τα τέκνα των Ιουδαίων (επειδή κάθε πονηρός άνθρωπος προφέρει το πονηρό), και προσπαθούν με κάθε τρόπο να μας εξαπατήσουν.

Επειδή δε δεν συμφωνούσαν μεταξύ τους, αναχωρούσαν, αφού ο Παύλος είπε έναν λόγο: Ορθώς μίλησε το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ησαΐα προς τους πατέρες μας, λέγοντας: Πήγαινε σε αυτόν τον λαό και πες: Με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε, και βλέποντας θα κοιτάζετε και δεν πρόκειται να αντιληφθείτε. Διότι σκληρύνθηκε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και τα μάτια τους τα έκλεισαν, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά, και κατανοήσουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Όταν, λοιπόν, αναχωρούσαν εναντιούμενοι, τότε επικαλείται τον Ησαΐα, όχι επειδή επιθυμούσε να υβρίσει εκείνους, αλλά για να στηρίξει τούτους.

Διότι, αν είχαν θάρρος, θα το έπρατταν και αυτό και θα συγκεντρώνονταν, ώστε να τον συλλάβουν. Τώρα όμως, επειδή δεν είχαν θάρρος, δίστασαν ακόμη και να έλθουν· εξάλλου, με το να επιχειρήσουν πολλές φορές, απέδειξαν ότι δεν είχαν θάρρος. Και άλλοι μεν πείθονταν σε όσα λέγονταν, λέγει, άλλοι δε απιστούσαν, και καθώς διαφωνούσαν μεταξύ τους, απολύονταν· δηλαδή, αναχωρούσαν επειδή δεν πίστευαν.

Διότι, για να διαπιστώσεις ότι τα λόγια του πήγαζαν από ταπεινοφροσύνη, άκουσε πώς τους επιτιμά στη συνέχεια, λέγοντας τα εξής: «Ορθώς ελάλησε το Άγιο Πνεύμα: Με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν πρόκειται να αντιληφθείτε». Είδες ανδρεία; Δες και την ανδρεία του Ιωάννη του Βαπτιστή, την οποία επέδειξε προς τον Ηρώδη λέγοντας: «Δεν σου επιτρέπεται να έχεις τη γυναίκα του αδελφού σου, του Φιλίππου». Αυτό είναι παρρησία, αυτό είναι ανδρεία· κι όχι εκείνο το παράδειγμα του Σεμεΐ, όταν έλεγε: «Βγες έξω, άνδρα των αιμάτων»· αν και εκείνος μίλησε με παρρησία. Αλλά αυτό δεν είναι ανδρεία, παρά θρασύτητα και ύβρις και ακόλαστη γλώσσα.

«Πήγαινε», λέει, «και πες σε αυτόν τον λαό: Θα ακούσετε με τα αυτιά σας και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα κοιτάζετε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι πωρώθηκε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω». Αυτά νομίζω πως δεν χρειάζονται καν ερμηνεία, εφόσον εκείνοι που τα γνωρίζουν με ακρίβεια, μας πρόλαβαν και τα εξήγησαν: δηλαδή ο Ιωάννης, ο υιός της βροντής, και ο Παύλος, ο οποίος γνώριζε με ακρίβεια τα παλαιά και τα καινά. Διότι ο μεν Παύλος, ευρισκόμενος στη Ρώμη, απευθυνόμενος δημόσια σε εκείνους που είχαν μεν συγκεντρωθεί, αλλά έπειτα απομακρύνθηκαν και δεν ανέχθηκαν όσα λέχθηκαν, έλεγε: «Πολύ σωστά μίλησε το Άγιο Πνεύμα: Θα ακούσετε με τα αυτιά σας και δεν θα κατανοήσετε». Ο δε υιός της βροντής, επειδή έβλεπαν θαύματα και δεν πίστευαν, και άκουγαν διδασκαλίες και δεν πρόσεχαν (διότι ο Χριστός ανέστησε τον Λάζαρο και εκείνοι επιχειρούσαν να Τον θανατώσουν· έδιωχνε δαίμονες και Τον αποκαλούσαν δαιμονισμένο· τους οδηγούσε στον Πατέρα και Τον ονόμαζαν πλάνο, και υιοθετούσαν τις αντίθετες δοξασίες), υπενθυμίζει αυτήν την προφητεία λέγοντας: «Πολύ σωστά είπε ο προφήτης Ησαΐας, ότι θα ακούσετε με τα αυτιά σας και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα κοιτάζετε και δεν θα αντιληφθείτε».

Ποιος είναι αυτός που κάθεται επί του θρόνου; «Ο Πατέρας», λέγει. Εάν όμως μάθεις από τον Παύλο ότι είναι το Πνεύμα, θα το ομολογήσεις ως Θεό; «Απόδειξέ το», λέγει, «και πιστεύω». Άκουσε λοιπόν τον ίδιο να λέγει: «Ορθά μίλησε το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ησαΐα: Πήγαινε σε αυτόν τον λαό και πες: Με την ακοή σας θα ακούσετε», και τα εξής. Ο Παύλος λέγει: «Είπε το Άγιο Πνεύμα»· ο Ησαΐας λέγει: «Είπε ο Κύριος Σαβαώθ», διότι για την Γραφή δεν υπάρχει καμία διαφορά όταν ομιλεί περί του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Μην κάνεις λοιπόν πλέον λόγο για μεγάλο και μικρό Θεό, εκπίπτοντας έτσι στον Ελληνισμό.

Ο δε Παύλος αποφάνθηκε ότι η οπτασία και η χρησμωδία ανήκουν στο Πνεύμα, λέγοντας: «Ορθώς ελάλησε το Άγιο Πνεύμα διά του προφήτη Ησαΐα προς τους πατέρες σας: Με την ακοή θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε· διότι επωρώθη η καρδιά του λαού τούτου». Ο προφήτης εισάγει το πρόσωπο του Πατρός, στον οποίον πίστευαν οι Ιουδαίοι, ο ευαγγελιστής του Υιού, και ο Παύλος του Πνεύματος, ονομάζοντας όλοι από κοινού αυτόν που εμφανίστηκε ως έναν Κύριο Σαβαώθ. Διακρίνεται μεν μεταξύ τους ο λόγος περί της υποστάσεως, αλλά παραμένει αδιαίρετο σε αυτούς το φρόνημα περί του ενός Θεού.

Επιπλέον, «ορθώς μίλησε το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ησαΐα προς τους πατέρες μας». Στην δε προς Ρωμαίους επιστολή αναφέρεται: «ο οποίος αναδείχθηκε Υιός του Θεού με δύναμη, σύμφωνα με το Πνεύμα της αγιοσύνης. Και ο νόμος του Πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου. Εσείς όμως δεν ζείτε κατά σάρκα, αλλά κατά Πνεύμα, εφόσον το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Και αν το Πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Ιησού από τους νεκρούς κατοικεί μέσα σας, αυτός που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα δώσει ζωή και στα θνητά σας σώματα, μέσω του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας. Διότι όσοι οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι Υιοί του Θεού. Και το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο δικό μας πνεύμα ότι είμαστε τέκνα του Θεού, και συγκληρονόμοι του Χριστού. Ομοίως δε και το Πνεύμα μας συμπαραστέκεται στις αδυναμίες μας. Διότι το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους. Εκείνος δε που ερευνά τις καρδιές γνωρίζει ποιο είναι το φρόνημα του Πνεύματος».