Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 28:4

Τα μεσάνυχτα όμως έγινε σεισμός και λύθηκαν τα δεσμά τους. Από το σώμα του Παύλου έπαιρναν σουδάρια και τα έθεταν στους ασθενείς και τους δαιμονιζομένους, και θεραπεύονταν. Ο Παύλος στην Τρωάδα ανέστησε τον Εύτυχο, ο οποίος έπεσε από το παράθυρο και πέθανε, λέγοντας: «Η ψυχή του είναι μέσα του». Ο Παύλος επιτίμησε στην Κύπρο τον μάγο Ελύμα, και εκείνος έγινε τυφλός. Ο Παύλος, πλέοντας προς τη Ρώμη, βρέθηκε σε σφοδρή τρικυμία, τόσο ο ίδιος όσο και όλοι όσοι επέβαιναν στο πλοίο, επί δεκατέσσερα ημερόνυχτα. Και ενώ όλοι περίμεναν να πεθάνουν, παρουσιάστηκε ο Κύριος και του είπε: «Για χάρη σου χάρισα σε αυτούς τη ζωή», και σώθηκαν. Όταν ο Παύλος βγήκε από το πλοίο, τον δάγκωσε μια έχιδνα, και όλοι βέβαια νόμιζαν ότι θα πέσει νεκρός· καθώς όμως παρέμεινε αβλαβής, νόμισαν ότι είναι θεός. Τον πατέρα του Ποπλίου στο νησί, ο οποίος έπασχε από δυσεντερία, ο Παύλος τον γιάτρεψε επιθέτοντας τα χέρια του, και θεράπευσε πολλούς άλλους ασθενείς στο νησί.

Τα θηρία αποτελούν απόδειξη της πίστεως. Έχεις εμπιστοσύνη στον Κύριο; Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα επιβείς, και θα καταπατήσεις λέοντα και δράκοντα. Και έχεις, μέσω της πίστεως, την εξουσία να πατάς επάνω σε φίδια και σκορπιούς. Ή δεν βλέπεις ότι, όταν ο Παύλος μάζευε φρύγανα, η έχιδνα που προσκολλήθηκε πάνω του δεν του προξένησε καμία απολύτως βλάβη, διότι ο άγιος βρέθηκε γεμάτος από πίστη; Εάν όμως είσαι άπιστος, μη φοβάσαι τόσο το θηρίο, όσο τη δική σου απιστία, διά της οποίας κατέστησες τον εαυτό σου ευάλωτο σε κάθε φθορά. Αλλά αισθάνομαι ότι από ώρα μου ζητείται η διδασκαλία περί της δημιουργίας του ανθρώπου, και νομίζω πως σχεδόν ακούω τους ακροατές να φωνάζουν μέσα στις καρδιές τους, ότι διδασκόμαστε μεν ποια είναι από τη φύση τους τα όσα μας ανήκουν, αγνοούμε όμως τους ίδιους τους εαυτούς μας. Είναι ανάγκη λοιπόν να μιλήσω, παραμερίζοντας τον δισταγμό που μας διακατέχει. Διότι πράγματι, φαίνεται πως το πιο δύσκολο από όλα είναι να γνωρίσει κανείς τον ίδιο του τον εαυτό. Επειδή, όχι μόνο ο οφθαλμός, ενώ βλέπει τα εξωτερικά πράγματα, δεν χρησιμοποιεί την όρασή του για να δει τον εαυτό του, αλλά και αυτός ο ίδιος ο νους μας, ενώ παρατηρεί με οξύτητα το ξένο αμάρτημα, είναι βραδύς προς την επίγνωση των δικών του ελαττωμάτων.

Κατά τον ίδιο τρόπο «θα λεηλατούσαν και τη θάλασσα», υποδηλώνοντας έτσι ο λόγος τα νησιά, στα οποία, καθώς διέρχονταν, υπέτασσαν τους κατοίκους τους στη σωτήρια διδασκαλία. Το αποτέλεσμα δε αυτού του λόγου μπορεί να το κατανοήσει κανείς από ένα παράδειγμα: ο απόστολος Παύλος, που ήταν ένας από αυτούς για τους οποίους προφητεύει ο λόγος, ανεβαίνοντας προς τη Ρώμη, έκανε την πορεία του διά θαλάσσης, και, όταν κατέπλευσε «στο νησί που ονομαζόταν Μελίτη», επέδειξε στους ντόπιους ένα παράδοξο θαύμα, και θεραπεύοντας όσους ασθενούσαν σωματικά, κατέπληξε τόσο πολύ τους θεατές, ώστε να «λεηλατήσει» πολλούς και να τους προσελκύσει υπό τη σωτήρια διδασκαλία. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Και θα πετάξουν με πλοία αλλοφύλων· θα λεηλατήσουν τη θάλασσα και συνάμα αυτούς από την ανατολή του ηλίου»· επομένως θα λεηλατήσουν, λέει, οι μαθητές του Χριστού «και αυτούς από την ανατολή του ηλίου». Ιστορείται, άλλωστε, ότι κάποιοι από αυτούς είχαν φτάσει μέχρι και τη χώρα των Περσών και των Ινδών. Και επειδή κατά τους χρόνους του προφήτη οι Ιδουμαίοι, οι Αμμανίτες και οι Μωαβίτες —τα αραβικά έθνη γύρω από την Ιουδαία— θεωρούνταν πολέμια και εχθρικά προς τον Θεό που τιμούσαν οι Ιουδαίοι εξαιτίας της άτοπης ειδωλολατρίας τους, εύλογα ο λόγος έκανε ονομαστική μνεία σε αυτούς ακριβώς, καθώς και αυτοί επρόκειτο να αποδεχθούν τη θεοσέβεια που θα κήρυτταν οι απόστολοι. Γι' αυτό λέει: «Και θα επιβάλουν τα χέρια τους επί της Ιδουμαίας και επί του Μωάβ», και προφητεύει ότι «και οι υιοί του Αμμών θα υπακούσουν» στο κήρυγμα.

ΣΤΟΝ ΚΟΜΗΤΑ ΕΡΜΙΝΟ. 1584. Δεν έχουν πάντοτε τα ίδια παθήματα τις ίδιες ρίζες, ούτε όλες οι τιμωρίες εδώ στη γη έχουν ως αιτία τους τα αμαρτήματα· αλλά άλλοι μεν τιμωρούνται για αμαρτήματα, άλλοι δε υποφέρουν για να δοκιμαστούν, ώστε οι μεν να εκτίσουν την ποινή τους, οι δε να δώσουν αποδείξεις της αρετής τους. Διότι, όπως ακριβώς η λυδία λίθος δοκιμάζει τον χρυσό – από την οποία λίθο νομίζω ότι έχει παραχθεί και η λέξη "βασανίζεσθαι" – έτσι και οι πειρασμοί δοκιμάζουν τους δικαίους, όπως ειπώθηκε και στον Ιώβ: «Νομίζεις ότι σε μεταχειρίστηκα έτσι για κάποιον άλλο λόγο παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;» Οι ανόητοι όμως, με αφορμή τους πειρασμούς, συκοφαντούν και τους βίους εκείνων που δοκιμάζονται. Αυτό ακριβώς έπαθαν και οι φίλοι του Ιώβ, και ο Σεμεΐ, και οι βάρβαροι. Διότι οι πρώτοι έλεγαν στον αοίδιμο στεφανωμένο νικητή, ο οποίος συνέτριψε όλη τη δύναμη του διαβόλου: «Δεν τιμωρήθηκες αντάξια για όσα αμάρτησες;» Ο δεύτερος αποκαλούσε φονιά τον πραότατο, βγάζοντας αυτή την κρίση για εκείνον με βάση τη συμφορά του. Και οι τελευταίοι, επειδή η οχιά είχε πιαστεί από το αποστολικό χέρι, έλεγαν: «Οπωσδήποτε ο άνθρωπος αυτός είναι φονιάς, τον οποίο, αν και διασώθηκε από τη θάλασσα, η θεία δίκη δεν τον άφησε να ζήσει.»

ΡΟΘ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. Η παρρησία των δικαίων υπέρ της δικής τους δικαιοσύνης δεν γεννήθηκε από μεγαλαυχία, ω θαυμάσιε, αλλά από ανάγκη· διότι αυτή (η ανάγκη), προκειμένου να μη φανεί ότι υποφέρουν δικαίως, τους εξανάγκασε να φτάσουν σε αυτήν (την παρρησία). Κανείς τους, βέβαια, ενώ βρισκόταν σε άνεση, δεν ξεστόμισε τέτοια λόγια· αντίθετα, ο ένας αποκάλεσε τον εαυτό του χώμα, ο άλλος στάχτη και ο άλλος σκουλήκι. Όταν όμως κάποιος εγκαταλείφθηκε σε αβάσταχτους πειρασμούς, αναγκάστηκε να περιγράψει τον βίο του, για να μη θεωρηθεί ότι υποφέρει εξαιτίας πονηρών πράξεων. Επειδή φοβούνταν μήπως, εξαιτίας αυτών που υπέφεραν, αποκτήσουν κακή φήμη μεταξύ πολλών ανοήτων, ή μάλλον επειδή λοιδορήθηκαν κιόλας ότι δήθεν υποφέρουν εξαιτίας αμαρτιών, εξαναγκάστηκαν, όπως είπα, να φτάσουν σε αυτά τα λόγια. Διότι όσοι στερούνται νου και σύνεσης συνηθίζουν να συκοφαντούν τον βίο κάποιου εξαιτίας των συμφορών που του συμβαίνουν σε αυτή τη ζωή· αυτό ακριβώς έλεγαν και οι φίλοι στον γενναίο Ιώβ: «Δεν μαστιγώθηκες όσο άξιζαν αυτά που αμάρτησες». Αλλά και τον άγιο Παύλο, οι βάρβαροι που είδαν την έχιδνα κρεμασμένη από το χέρι του, θεώρησαν ότι ήταν κάποιος φονιάς και κακούργος. Γι' αυτό και έλεγαν: «Οπωσδήποτε ο άνθρωπος αυτός είναι φονιάς, τον οποίο, αν και διασώθηκε από τη θάλασσα, η θεία δίκη δεν τον άφησε να ζήσει». Και ο αθυρόστομος εκείνος Σεμεΐ αποκαλούσε φονιά τον Μελωδό, όταν καταδιωκόταν από τον γιο του, βγάζοντας για αυτόν αυτή την πονηρή απόφαση εξαιτίας της συμφοράς του.

Δες τον να ενεργεί και πουθενά να μην θαυματουργεί άσκοπα, παρά μόνο από ανάγκη· διότι και κατά την κακοκαιρία, επειδή υπήρχε αιτία προφήτευσε και όχι άσκοπα, και εδώ πάλι συγκεντρώνει φρύγανα και τα βάζει στη φωτιά. Δες ότι δεν κάνει τίποτα το αλαζονικό ούτε το περιττό, παρά μόνο για να διασωθούν εκείνοι και να απολαύσουν κάποια ζεστασιά. Έπειτα μια οχιά, που βγήκε εξαιτίας της ζέστης, πιάνεται από το χέρι του· και το ότι πιάστηκε, το κάνει φανερό από τη συνέχεια, λέγοντας: «Καθώς είδαν οι βάρβαροι το θηρίο να κρέμεται από το χέρι του, έλεγαν μεταξύ τους: Σίγουρα φονιάς είναι ο άνθρωπος αυτός, τον οποίο, αν και διασώθηκε από τη θάλασσα, η θεία Δίκη δεν τον άφησε να ζήσει». Ορθώς παραχωρήθηκε και αυτό από τον Θεό, ώστε και να τον δουν και να πουν αυτά τα λόγια, προκειμένου, όταν συμβεί, να μην αμφισβητηθεί το θαύμα. Δες τη φυσική κρίση συγκροτημένη ακόμη και στους βαρβάρους, να μιλούν με συστολή μεταξύ τους και να μην τον καταδικάζουν επιπόλαια. Έτσι και αυτοί πρώτα βλέπουν, για να θαυμάσουν περισσότερο. Αυτός, λοιπόν, αφού τίναξε το θηρίο μέσα στη φωτιά, δεν έπαθε κανένα κακό· εκείνοι όμως περίμεναν ότι επρόκειτο να πρηστεί ή να πέσει ξαφνικά νεκρός. Και επειδή περίμεναν πολλή ώρα και έβλεπαν ότι δεν του συνέβαινε τίποτα το αφύσικο, αλλάζοντας γνώμη έλεγαν ότι είναι θεός. Αυτοί που νόμιζαν ότι θα πρηστεί, δηλαδή ότι θα διαρραγεί, αυτοί βλέποντας ότι δεν έπαθε κανένα κακό, λένε ότι είναι θεός.

Και τι κοινό είχε με αυτούς; Διότι δεν επρόκειτο εκείνοι να τον κατηγορήσουν. Εντούτοις, δεν φρόντιζε για αυτό, αλλά για το να τους διδάξει και να μην αποτελέσουν πρόσκομμα σε αυτούς τα όσα λέγονταν. Οι μεν Ιουδαίοι, λοιπόν, παρότι έβλεπαν τόσα θαύματα, τον καταδίωκαν και τον αποδίωκαν· οι δε βάρβαροι, χωρίς να έχουν δει τίποτα, μόνο και μόνο από τη συμφορά του έδειξαν φιλανθρωπία. «Οπωσδήποτε», λέει, «αυτός ο άνθρωπος είναι φονιάς». Δεν εκφέρουν απλώς μια γνώμη, αλλά λένε «οπωσδήποτε»· δηλαδή, όπως είναι προφανές. «Και η θεία δίκη», λέει, «δεν τον άφησε να ζήσει». Άρα, κατείχαν και τη διδασκαλία περί θείας πρόνοιας, και αυτοί οι βάρβαροι αποδεικνύονταν κατά πολύ πιο φιλόσοφοι από τους φιλοσόφους. Διότι οι μεν δεν αποδέχονται ότι τα υποσελήνια απολαμβάνουν τη θεία πρόνοια, ενώ αυτοί πιστεύουν ότι ο Θεός είναι πανταχού παρών, και ότι, ακόμη και αν κάποιος διαφύγει πολλά, δεν πρόκειται να διαφύγει μέχρι τέλους.

Διότι και εκείνος, αφού ναυάγησε στο νησί των βαρβάρων, καθόταν δίπλα στη φωτιά και ζεσταινόταν· έπειτα, μια οχιά που πετάχτηκε μέσα από τα φρύγανα, προσκολλήθηκε στο χέρι του. Τι συνέβη λοιπόν μετά από αυτά; Το θηρίο έπεσε αμέσως. Επειδή, καθώς δεν βρήκε αμαρτία, δεν είχε τη δύναμη ούτε να τον δαγκώσει· αλλά, όπως ακριβώς εμείς, όταν θέλουμε να ανεβούμε σε κάποιον λείο βράχο και δεν βρίσκουμε από πουθενά κανένα στήριγμα, πέφτουμε αμέσως κάτω, έστω και αν από κάτω υπάρχει πέλαγος ή βάραθρο· έτσι και το θηρίο εκείνο, και μάλιστα ενώ από κάτω υπήρχε φωτιά, μη βρίσκοντας το στήριγμα της αμαρτίας ούτε σημείο για να μπήξει τα δόντια του, έπεσε στη φωτιά και εξοντώθηκε. Θέλεις να σου πω και έναν τρίτο τρόπο απολογίας;

Διότι έχουν τη συνήθεια οι περισσότεροι άνθρωποι, όταν δουν κάποιους να δοκιμάζονται από πείνα και συνεχή ασθένεια και να βρίσκονται στις έσχατες συμφορές, να μην έχουν καλή γνώμη γι' αυτούς, αλλά να κρίνουν τη ζωή τους από τη συμφορά που τους βρήκε, και να νομίζουν ότι οπωσδήποτε εξαιτίας της κακίας τους ταλαιπωρούνται έτσι. Και πολλά άλλα τέτοια λένε μεταξύ τους, ανόητα μεν, ωστόσο όμως τα λένε: ότι αυτός, αν ήταν φίλος του Θεού, δεν θα τον άφηνε ο Θεός να ταλαιπωρείται μέσα στη φτώχεια και στα άλλα δεινά. Έτσι ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση του Ιώβ, αλλά και στην περίπτωση του Παύλου. Διότι σε εκείνον έλεγαν: «Μήπως σου έχουν μιλήσει πολλές φορές με κόπο, και τη δύναμη των λόγων σου ποιος μπορεί να την αντέξει; Διότι, εάν εσύ νουθέτησες πολλούς, και ενίσχυσες αδύναμα χέρια, και με τα λόγια σου ανόρθωσες ασθενείς, και σε αδύναμα γόνατα έδωσες θάρρος, τώρα όμως που ήλθε σε σένα ο πόνος, εσύ ταράχθηκες. Μήπως ο φόβος σου δεν βασίζεται στην αφροσύνη;». Αυτό δε που θέλει να πει, είναι το εξής: Εάν είχες πράξει κάτι καλό, λέει, δεν θα πάθαινες αυτά που έπαθες· αλλά τώρα πληρώνεις την τιμωρία για αμαρτήματα και παρανομίες. Και αυτό ήταν που πλήγωνε περισσότερο τον μακάριο Ιώβ. Αλλά και για τον Παύλο οι βάρβαροι το ίδιο έλεγαν. Διότι, όταν είδαν την έχιδνα να κρέμεται από το χέρι του, δεν φαντάστηκαν τίποτε καλό γι' αυτόν, αλλά νόμιζαν ότι συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων που έχουν διαπράξει τα χειρότερα εγκλήματα· και αυτό είναι φανερό από όσα έλεγαν.

Διότι αυτόν, λένε, αν και διασώθηκε από τη θάλασσα, η θεία δίκη δεν τον άφησε να ζήσει. Και αυτό συνηθίζει να μας θορυβεί σε εξαιρετικό βαθμό. Αλλά όμως, παρόλο που τα κύματα ήταν τόσα πολλά και εφορμούσαν αλλεπάλληλα, το σκάφος δεν καταποντίστηκε· απεναντίας, σαν να βρισκόταν μέσα σε καμίνι και να απολάμβανε αδιάκοπη δροσιά, με αυτόν τον τρόπο φιλοσοφούσε.

Διότι αποκτούσε κακή φήμη μεταξύ πολλών ανοήτων εξαιτίας των όσων υπέφερε. Επειδή οι περισσότεροι ανόητοι συνηθίζουν να συκοφαντούν τον βίο κάποιου εξαιτίας των συμφορών του· πράγμα που συνέβη και στην περίπτωση του Ιώβ. Γι' αυτό και του έλεγαν, παρόλο που δεν γνώριζαν καμία κακή του πράξη: «Δεν μαστιγώθηκες αντάξια των αμαρτιών σου». Και τον Παύλο, επίσης, οι βάρβαροι θεωρούσαν ότι ήταν κάποιος κακοποιός και κακούργος, επειδή η οχιά πιάστηκε από το χέρι του. Γι' αυτό και έλεγαν: «Αυτόν τον άνθρωπο, αν και διασώθηκε από τη θάλασσα, η θεία δίκη δεν τον άφησε να ζήσει». Αλλά και ο Σεμεΐ αποκαλούσε τον Δαβίδ φονέα, εκφέροντας αυτήν την κακή κρίση εναντίον του με αφορμή τη συμφορά του.

Δ΄. Αλλά τα φίδια, θα πει κάποιος, και οι σκορπιοί, και οι δράκοντες, και τα λιοντάρια, τι το χρήσιμο προσφέρουν στον βίο; Και ποιο είναι το κέρδος από αυτά; Πολύ και ανείπωτο, και όχι μικρότερο από αυτό των ήμερων ζώων. Διότι τα μεν ήμερα είναι κατάλληλα για την κάλυψη των σωματικών αναγκών, τα δε άγρια σου ορθώνουν ως τείχος τον φόβο, σε προετοιμάζουν να σωφρονείς, σε καθιστούν άγρυπνο, σου υπενθυμίζουν την αμαρτία του προπάτορα μέσα στον Παράδεισο και αποδεικνύουν πόσων κακών αιτία είναι η παρακοή. Διότι πριν από αυτήν τα θηρία δεν ήταν τέτοια, φοβερά δηλαδή και ικανά να προκαλούν την αποφυγή από μέρους του ανθρώπου, αλλά ήσαν ήμερα και υποταγμένα. Ο Θεός άλλωστε τα οδήγησε στον Αδάμ, και αυτός τους έδωσε τα ονόματα. Το φίδι συνομιλεί με τη γυναίκα, και η Εύα δεν απομακρύνεται έντρομη. Επειδή όμως παραβιάστηκε η εντολή και υπήρξε παρακοή προς τον Θεό, ακρωτηριάστηκαν τα προνόμια αυτής της τιμής. Όταν λοιπόν δεις λιοντάρι, όταν δεις φίδι, να αναμιμνήσκεσαι τις διηγήσεις, και αυτά θα σου παράσχουν ουκ ολίγη αφορμή για πνευματικό στοχασμό. Να θυμάσαι επίσης τον Δανιήλ, πώς, επειδή είχε επανέλθει στην αρχέγονη εικόνα, τα φοβερά θηρία ήσαν για εκείνον αξιοκαταφρόνητα· όπως ακριβώς συνέβη και με τον Παύλο και την έχιδνα. Και από αυτά θα αποκομίσεις μεγάλο ζήλο και φροντίδα για την ψυχή σου. Εκτός όμως από αυτά, μπορεί κανείς και από άλλη σκοπιά να θαυμάσει τη θεία οικονομία και τη διάταξη ως προς αυτά. Και ποια είναι αυτή;

«Εάν κάποιος έλθει σε σας ως ξένος στη χώρα σας, δεν θα τον καταπιέσετε· θα είναι ανάμεσά σας σαν αυτόχθονας.» «Είπε ο ηλικιωμένος άνδρας: Πού πηγαίνεις και από πού έρχεσαι; Και εκείνος του είπε: Εμείς διαβαίνουμε από τη Βηθλεέμ της Ιουδαίας έως τα μέρη του όρους Εφραίμ, και δεν υπάρχει κανείς να με δεχθεί στο σπίτι του. Και ο ηλικιωμένος άνδρας είπε: Ειρήνη σε σένα, κάθε σου έλλειψη την αναλαμβάνω εγώ· μόνο μην διανυκτερεύσεις στην πλατεία. Και τον έβαλε στο σπίτι του· και οδήγησε μέσα τα γαϊδούρια, και έβαλε χορτάρι στα υποζύγιά του, και έπλυναν τα πόδια τους, και έφαγαν και ήπιαν.» «Έξω δεν διανυκτέρευε ο ξένος· η θύρα μου ήταν ανοιχτή σε καθέναν που ερχόταν.» «Εκείνος που δέχεται προφήτη στο όνομα του προφήτη, θα λάβει μισθό προφήτη. Και εκείνος που δέχεται δίκαιο στο όνομα του δικαίου, θα λάβει μισθό δικαίου.» «Όταν πια διασώθηκαν, έμαθαν ότι το νησί ονομάζεται Μελίτη. Και οι βάρβαροι μας έδειξαν ασυνήθιστη φιλανθρωπία. Διότι, αφού άναψαν φωτιά, μας δέχθηκαν όλους κοντά της, εξαιτίας της βροχής που είχε πιάσει και εξαιτίας του ψύχους. Στα περίχωρα του τόπου εκείνου υπήρχαν κτήματα που ανήκαν στον πρώτο του νησιού, ονόματι Πόπλιο, ο οποίος μας δέχθηκε και μας φιλοξένησε φιλικά για τρεις ημέρες.» «Η φιλαδελφία ας παραμένει. Και μην λησμονείτε τη φιλοξενία. Διότι μέσω αυτής μερικοί φιλοξένησαν αγγέλους χωρίς να το γνωρίζουν.» Να θεωρείς τον εαυτό σου ξένο και να τιμάς τους ξένους.

Έτσι, λοιπόν, συμπεραίνω ότι ο σκοτεινός χειμώνας που του συνέβη είναι το βάρος των ακούσιων πειρασμών, η δε νήσος είναι η σταθερή και ασάλευτη έξη της θείας ελπίδας, η πυρά είναι η έξη της γνώσης, και τα φρύγανα είναι η φύση των ορατών πραγμάτων, την οποία συγκέντρωνε με το χέρι του, με την ψηλαφητική δηλαδή δύναμη του νου κατά τη θεωρία, διατρέφοντας με τα νοήματα που πηγάζουν από αυτήν την έξη της γνώσης, η οποία θεραπεύει την κατήφεια που προκλήθηκε στη διάνοια από τον χειμώνα των πειρασμών. Η δε έχιδνα είναι η πονηρή και ολέθρια δύναμη που βρίσκεται μυστικά εγκεκρυμμένη στη φύση των αισθητών, η οποία δάγκωσε μεν το χέρι, δηλαδή την κατά τον νου ψηλαφητική ενέργεια της θεωρίας, δεν έβλαψε όμως τον διορατικό νου, διότι αυτός με το φως της γνώσης κατέστρεψε αμέσως, σαν μέσα σε φωτιά, την ολέθρια αυτή δύναμη που προσκολλήθηκε στην πρακτική κίνηση του νου εξαιτίας της θεωρίας των αισθητών.