Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 3:14

Και ενώ λοιπόν επιτρεπόταν να θανατώνουν εκείνον που είχε καταδικαστεί για κάποια από τα άτοπα έργα, οδήγησαν τον Ιησού στον Πιλάτο ως έναν τέτοιον, λέγοντας: «Σε εμάς δεν επιτρέπεται να θανατώσουμε κανέναν». Διότι, ακόμη κι αν προφασίζονταν ίσως τον καθαρισμό για τον αγνισμό του Πάσχα, εντούτοις ακριβώς σε αυτό κολακεύουν ιδιαίτερα, παραχωρώντας στους νόμους των Ρωμαίων ακόμη και αυτά που τους είχε δώσει άνωθεν το θείο πρόσταγμα. <Κραύγασαν λοιπόν πάλι λέγοντας: Όχι αυτόν, αλλά τον Βαραββά· ήταν δε ο Βαραββάς ληστής.> Ελέγχονται και πάλι, και ως προς αυτό ακριβώς, οι Ιουδαίοι ότι παρανόμησαν σφοδρά, και ότι υπέκυψαν μάλλον στις δικές τους επιθυμίες, παρά ότι τίμησαν τα παλαιόθεν τεθεσπισμένα· διότι, ενώ ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή προστάζει να αφήνεται ελεύθερος εκείνος που συλλαμβάνεται για ακούσιο φόνο, αυτοί δεν ζητούν κάποιον από αυτούς – κάθε άλλο! – αλλά ζητούν μάλλον έναν διαβόητο ληστή. Και ότι ο προαναφερθείς ήταν σκληρός και άγριος και φαίνεται ότι δεν ήταν αμέτοχος σε εγκλήματα μιαιφονίας, το αποσαφηνίζει βεβαίως ο θεσπέσιος Πέτρος λέγοντας προς τα πλήθη των Ιουδαίων: «Εσείς δε τον άγιο και δίκαιο τον αρνηθήκατε, και ζητήσατε να σας χαριστεί ένας άνδρας φονέας».

Μτ 27, 21—26 Μεγάλος έλεγχος είναι αυτά για τους Ιουδαίους, οι οποίοι επέλεξαν έναν ληστή και φονιά αντί για τον Χριστό. Τόσο πολύ ενδιαφέρονταν για το δίκαιο και έτσι, με πρόφαση την οσιότητα, κατηγορούσαν τον Χριστό. Και ενώ εκείνος που είχε αναλάβει να κρίνει τον ελευθέρωνε, αυτοί απαιτούσαν να υποστεί τη θανατική καταδίκη ο καθηγητής και δάσκαλος κάθε ευσέβειας, και για να υποστούν ακόμη βαρύτερη την τιμωρία, κραύγασαν λέγοντας: «Πάρε αυτόν, απόλυσέ μας τον Βαραββά». Ιδού λοιπόν ξεκάθαρα, «αρνήθηκαν τον άγιο και δίκαιο», όπως λέει ο μακάριος Πέτρος, «και ζήτησαν να τους χαριστεί ένας άνδρας φονιάς», προκειμένου να γίνουν μέτοχοι της δικής του μερίδας.

Επειδή δε ο Θεός Κύριος φανερώθηκε σε εμάς, σύμφωνα με τις Γραφές, αρνήθηκαν και αυτόν, και συμπεριφέρθηκαν υβριστικά σε μεγάλο βαθμό απέναντι στον αρχηγό της ζωής. Επομένως, τα εγκλήματα είναι όμοια, και ο τρόπος της παραφροσύνης δεν είναι ανόμοιος με τον πρώτο, μάλλον δε ενέχει και ευθύνη μεγαλύτερης παραφροσύνης. Και τιμωρούνταν μεν, τουλάχιστον κατά τους καιρούς πριν από την έλευση του Κυρίου, με τις επιθέσεις των εχθρών, με εμπρησμούς πόλεων, με καταστροφές σπιτιών .......

«Θα ξεπλύνει», λέει, «ο Κύριος τον ρύπο των υιών και των θυγατέρων της Σιών, και θα καθαρίσει το αίμα από το μέσο τους, με πνεύμα κρίσεως και με πνεύμα καύσεως.» Διότι, βεβαίως, είχαν αμαρτήσει αναντίρρητα· όμως η χάρις δια του Χριστού δικαίωνε τους πάντες, και ακόμη και σε αυτούς που είχαν διαπράξει φόνο χάριζε την αμνηστία. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Πέτρος προσφωνούσε τα πλήθη των Ιουδαίων λέγοντας, άλλοτε μεν ότι «Εσείς αρνηθήκατε τον Άγιο και Δίκαιο, και ζητήσατε να σας χαριστεί ένας άνδρας φονιάς.» Και άλλοτε πάλι: «Και τώρα, αδελφοί, γνωρίζω ότι πράξατε από άγνοια, όπως ακριβώς και οι άρχοντές σας. Μετανοήστε, λοιπόν, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου Ιησού, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος· διότι για εσάς είναι οι υποσχέσεις και για τα τέκνα σας.» Εκείνος, λοιπόν, λέει, ο Δημιουργός και Κύριος των πάντων, που είναι πλούσιος σε έλεος, που νικά με την πραότητά του τις ανθρώπινες μικροψυχίες· που δεν επιθυμεί τον θάνατο αυτού που πεθαίνει, παρά μόνο να επιστρέψει από την πονηρή του οδό και να ζήσει, θα ξεπλύνει τον ρύπο όσων αμάρτησαν, και θα καθαρίσει το αίμα από το μέσο τους με πνεύμα κρίσεως και με πνεύμα καύσεως. Και πνεύμα κρίσεως ονομάζουμε την απόφαση που εκδόθηκε για εμάς από τον Θεό με ορθή κρίση, δηλαδή με δικαιοσύνη. Διότι έτσι κάπου λέει ο Σωτήρας: «Τώρα είναι η κρίση του κόσμου τούτου.»

Επειδή όμως εμφανίστηκε με σάρκα, αγνόησαν τη δόξα του. Όμως θα ντροπιαστούν, λέει, αν μάθουν ότι αυτός είναι προφανώς ο ζωοποιός Λόγος του Θεού. Και με ποιον τρόπο το έμαθαν; Διότι αυτοί σκότωσαν τον αρχηγό της σωτηρίας και αρνήθηκαν τον Άγιο του Ισραήλ, όπως ακριβώς λέει ο θεσπέσιος Πέτρος.

Τους απευθύνθηκε λοιπόν ο μακάριος Πέτρος, λέγοντας ότι απαρνήθηκαν τον άγιο και δίκαιο, και σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής, και ζήτησαν να τους χαριστεί ένας δολοφόνος. Όμως πρόσθεσε και τούτο: «Και τώρα, αδελφοί, γνωρίζω ότι πράξατε από άγνοια, όπως και οι άρχοντές σας. Μετανοήστε λοιπόν, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου Ιησού, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Διότι σε εσάς ανήκουν οι επαγγελίες, και στα παιδιά σας.» Αυτοί λοιπόν, λέει, που έχουν αποκοπεί από τον μαστό και το γάλα, αυτοί που έχουν κληθεί σε αποστολή. Και έχοντας γίνει ιερουργοί των νέων κηρυγμάτων, θα μιλήσουν σε αυτόν τον λαό, καταδεικνύοντας ξεκάθαρα ποια ανάπαυση θα υπάρξει για εκείνον που πίνει, και ποια θα είναι η συντριβή, δηλαδή, ποιο είναι το ωφέλιμο και ποιο το αντίθετο. Και όμως δεν θα ήθελαν να ακούσουν. Γι' αυτό, νομίζω, παρακινούμενος κάποιος από τους αγίους τους είπε: «Σκληροτράχηλοι και ανυπάκουοι στην καρδιά, εσείς πάντοτε αντιτάσσεστε στο Άγιο Πνεύμα.» Παρατήρησε γαρ πώς, αν και είχαν ασεβήσει σε ανυπόφορο βαθμό, είχαν ως παιδαγωγούς τους αγίους αποστόλους που τους οδηγούσαν σε μετάνοια και τους μετέδιδαν τη γνώση του τι τους συμφέρει. Εκείνοι όμως ήταν αλαζόνες, και πάρα πολύ σκληρυμένοι, και αχαλίνωτα παραδομένοι στην απείθεια και τη δυστροπία του χαρακτήρα τους. <Και ο λόγος του Κυρίου του Θεού θα είναι για αυτούς θλίψη πάνω στη θλίψη, ελπίδα πάνω στην ελπίδα.> Για ποιους θα είναι;

Στο Λουκ. 9, 41. 〈Άπιστη γενεά〉 αποκαλούσε εύλογα εκείνον βεβαίως και τους ομοϊδεάτες του 〈και διεστραμμένη〉, και που με κανέναν τρόπο δεν γνώριζε να βαδίζει ορθά. Για τέτοιους ανθρώπους λέει το ιερό γράμμα: 〈Των οποίων οι δρόμοι είναι σκολιοί και καμπύλες οι τροχιές τους.〉 Αποφεύγει τη νόσο ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: 〈Δεν προσκολλήθηκε σε εμένα καρδιά διεστραμμένη〉, δηλαδή που δεν μπορεί να βαδίσει σε ευθύ δρόμο. Σε αυτούς ο μακάριος Βαπτιστής απευθύνθηκε λέγοντας: 〈Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του.〉 Επομένως ο άπιστος θα είναι οπωσδήποτε και διεστραμμένος. Με αυτούς που έχουν τέτοια νοοτροπία και έπεσαν σε τέτοια ανοσιότητα δεν καταδέχεται να συνυπάρχει ο Χριστός, αλλά—αν πρέπει να πούμε κάτι με ανθρώπινους όρους—δυσανασχετεί και αποστρέφεται, σαν να βαρύνεται εξαιτίας της κακίας τους τη συναναστροφή μαζί τους. Και αυτό το διδάσκει λέγοντας: Έως πότε θα είμαι 〈μαζί σας και θα σας ανέχομαι;〉 Διότι εκείνος που λέει ότι αδυνάτησαν ως προς την ενέργεια ενάντια στα πονηρά πνεύματα αυτοί που μέσω των δικών του προσταγμάτων έλαβαν την εξουσία να τα εκβάλλουν, μάλλον κατηγορεί τη χάρη και όχι αυτούς που την έλαβαν. Διότι το ότι ο Χριστός ήταν αυτός που ενεργούσε μέσα τους, δεν είναι καθόλου δύσκολο να το δουν όσοι το επιθυμούν. Και πράγματι, θεραπεύτηκε βέβαια ο χωλός στην 〈Ωραία πύλη〉, αλλά ο Πέτρος απέδιδε το παράδοξο θαύμα στον Χριστό μιλώντας στους Ιουδαίους, όπως έχει γραφτεί στις Πράξεις.

Όμως αποδεικνύονταν πιο ασεβείς και από έναν ειδωλολάτρη άνδρα. Διότι ο μεν Πιλάτος απήλλασσε τον Ιησού από κάθε κατηγορία· και αυτό όχι μία φορά, αλλά τρεις. Εκείνοι όμως επέμεναν λέγοντας: «Ξεσηκώνει τον λαό», συγκεντρώνοντας και άλλες αφορμές για συκοφαντίες· και έλεγαν μεν ότι δίδασκε, αποσιώπησαν όμως τον τρόπο της διδασκαλίας, φοβούμενοι μήπως τυχόν συγκαταλεχθεί και ο ίδιος ο Πιλάτος ανάμεσα στους πιστούς. Όμως ο Πιλάτος τους επέπληττε για αυτά που έλεγαν, υπερασπιζόμενός τον και λέγοντας: «Δεν βρήκα καμία αιτία σε αυτόν», και τα εξής. <Πάρε αυτόν, και απόλυσέ μας τον Βαραββά.> (C f. 156) Ενώ αυτός που είχε το έργο να τον κρίνει τον ελευθέρωνε από τον θάνατο, αυτοί απαιτούσαν να υποστεί την καταδίκη ο καθηγητής και δάσκαλος κάθε ευσέβειας, ώστε να υπομείνουν ακόμη βαρύτερη τιμωρία. Διότι κραύγασαν όλοι μαζί λέγοντας: «Πάρε αυτόν, και απόλυσέ μας τον Βαραββά.» Ιδού, λοιπόν, ότι σαφώς αρνήθηκαν τον άγιο και δίκαιο, όπως λέει ο μακάριος Πέτρος, και ζήτησαν να τους χαριστεί ένας φονιάς, για να γίνουν μέτοχοι της δικής του μερίδας· πράγμα που τελικά και έπαθαν, διότι παραδόθηκαν στον όλεθρο και στη σφαγή.

Και βέβαια ο θεσπέσιος Πέτρος κατηγορούσε σφόδρα τα πλήθη των Ιουδαίων, φωνάζοντας ρητά ότι σκότωσαν κρεμώντας πάνω στο ξύλο τον Σωτήρα και λυτρωτή των πάντων, και «Αρνήθηκαν μεν τον άγιο και δίκαιο, και ζήτησαν να τους χαριστεί ένας άνδρας φονιάς.» Πρόσθετε δε σε αυτά: «Και τώρα, αδελφοί, γνωρίζω ότι πράξατε από άγνοια, όπως και οι άρχοντές σας. Μετανοήστε λοιπόν, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου Ιησού, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος· διότι σε εσάς ανήκουν οι επαγγελίες, και στα τέκνα σας.» Επομένως, ακόμα και αν συμβούν, λέει, σημεία και τέρατα, θα σωθεί καθένας που θα αναγνωρίσει ως δεσπότη τον Κύριο του ουρανού και της γης. Και ότι ο λόγος της σωτηρίας επρόκειτο να κηρυχθεί πρώτα σε αυτήν ακριβώς την κυριοκτόνο Ιερουσαλήμ, και έπειτα να μεταφερθεί σε όλα τα έθνη μέσω των αγίων Αποστόλων, γίνεται σαφές από τον Προφήτη που λέει: «Στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ θα υπάρχει εκείνος που διασώζεται και εκείνος που ευαγγελίζεται, αυτούς που ο Κύριος έχει προσκαλέσει»· διότι, όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, «Κανείς δεν παίρνει από μόνος του αυτήν την τιμή, παρά μόνο αν καλείται από τον Θεό.»

Διότι αυτοί τον οδήγησαν στον Πιλάτο· αυτοί πιάστηκαν να κραυγάζουν: «Άρε, άρε, σταύρωσον αυτόν». Και πάλι: «Εάν δεν τον σκοτώσεις αυτόν, δεν είσαι φίλος του Καίσαρα». Αλλά και οι θεσπέσιοι μαθητές κατηγορούσαν ξεκάθαρα την κακοτροπία εκείνων, λέγοντας προς τον Θεό Πατέρα στους ουρανούς τα εξής: «Διότι στα αλήθεια συγκεντρώθηκαν σε τούτη την πόλη εναντίον του αγίου παιδός σου Ιησού Χριστού, τον οποίο έχρισες, και ο Ηρώδης και ο Πόντιος Πιλάτος μαζί με τα έθνη και τους λαούς του Ισραήλ». Πολύ ξεκάθαρα δε και ανοιχτά ο μακάριος Πέτρος επιπλήττει τους λαούς των Ιουδαίων, λέγοντας, τη μια φορά ότι «Τον αρχηγό της ζωής σκοτώσατε», και την άλλη πάλι: «Εσείς όμως αρνηθήκατε τον άγιο και δίκαιο, και ζητήσατε να σας χαριστεί ένας άνδρας φονιάς». Τι άραγε εννοεί λοιπόν ο νόμος όταν λέει, ότι δεν γνωρίζουν αυτόν που χτύπησε; Ο λόγος είναι μυστικός, και δεν είναι προφανής απλώς σε όλους· αλλά ίσως είναι γνώριμος μόνο σε όσους κατανοούν ορθά το μυστήριο του Χριστού. Διότι νόμιζαν οι καθοδηγητές των Ιουδαίων, και όσοι συμμετείχαν στα ανόσια σχέδιά τους, ότι επικράτησαν, και επειδή απέδιδαν το γεγονός στη δική τους σκληρότητα και όχι στη θέληση του Χριστού, χαίρονταν σαν νικητές, και δεν γνώριζαν ότι έπαθε εκούσια, και υπακούοντας στο θέλημα του Πατέρα, παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς. Γι' αυτό άλλωστε λέει ξεκάθαρα στον Πιλάτο: «Δεν θα είχες καμία απολύτως εξουσία εναντίον μου, εάν δεν σου είχε δοθεί από άνωθεν».

Απόκριση. Όπως ακριβώς εκείνος που δέχεται και διαβάζει τις επιστολές του βασιλιά, εάν με κάθε επιμέλεια και τιμή και φόβο και προθυμία τις αποδεχθεί και τις τιμήσει και τις ασπαστεί και εκτελέσει αμέσως τα προσταζόμενα, η τιμή λογίζεται προς τον βασιλιά. Εάν όμως τις αποθήσει και τις περιφρονήσει, και υβρίσει και ατιμάσει τον κομιστή τους, η ύβρις ανατρέχει στον βασιλιά. Έτσι και εκείνοι που παραβαίνουν τα γράμματα του μεγάλου Βασιλέως, δηλαδή το άχραντο Ευαγγέλιό του, διά της παραβάσεως ατιμάζουν τον Χριστό που έδωσε τις εντολές. Το ίδιο πρέπει να κατανοήσουμε και για τους Ιουδαίους, ότι, ενώ δέχθηκαν τα γράμματα που γράφτηκαν με το δάχτυλο του Θεού, τους μεν κομιστές των γραμμάτων ύβρισαν και έδειραν και λιθοβόλησαν και σκότωσαν· και έτσι, παραβαίνοντας τον νόμο του Θεού που λέει: «δίκαιο και αθώο δεν θα φονεύσεις», τον ίδιο τον αρχηγό της ζωής, τον άγιο και δίκαιο, και ύβρισαν, και ράπισαν, και έφτυσαν το άγιο και πανάχραντο και φοβερό πρόσωπό του, το οποίο τρέμει ο ουρανός και η γη και η θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά. Γι' αυτό και τους έλεγε ο Σωτήρας: «Εγώ τιμώ τον Πατέρα, και εσείς με ατιμάζετε». Και στο τέλος, μάλιστα, τον σκότωσαν.

Διότι, ακούγοντας από τους αναστηθέντες ότι αναστήθηκαν μέσω του Κυρίου Ιησού, εξοργίζονταν, έχοντας επιδιώξει μέχρι θανάτου να αρνηθούν και να σταυρώσουν τον αρχηγό της ζωής. Ίσως μάλιστα ο φιλάνθρωπος Κύριος να το ενήργησε και αυτό για την ωφέλεια εκείνων που είδαν τους αναστηθέντες. Διότι φρονούμε ότι πολλοί, βλέποντας τους αναστηθέντες και νιώθοντας κατάνυξη, ωφελήθηκαν και πίστεψαν. Γι' αυτό και εσείς, Ωριγενιστές, πειστείτε και πιστέψτε, και μην οδηγήσετε πολλούς στην απώλεια με την πλάνη σας. 72. Αλλά αυτά είναι αρκετά για εμένα απέναντι στον δοκησίσοφο Ωριγένη, ο οποίος μάταια απέδωσε στον εαυτό του το όνομα του Αδαμαντίου, και απέναντι στον παραλογισμό του και την κακώς επινοημένη, ενάντια στην αλήθεια, ολέθρια διδασκαλία του σε πολλά ζητήματα της πίστεως.

Σχετικά, λοιπόν, με όσα συνέβησαν σε ολόκληρο το έθνος μετά το σωτήριο Πάθος και εκείνες τις φωνές με τις οποίες το πλήθος των Ιουδαίων ζήτησε να απαλλαγεί από τον θάνατο ο ληστής και φονιάς, ενώ ικέτευσε να απομακρυνθεί από ανάμεσά τους ο Αρχηγός της ζωής, δεν υπάρχει ανάγκη να προσθέσουμε τίποτα στις ιστορικές αφηγήσεις. Θα ήταν δίκαιο, όμως, να προσθέσουμε εκείνα που αποδεικνύουν τη φιλανθρωπία της πανάγαθης Πρόνοιας, η οποία ανέβαλε την καταστροφή τους για σαράντα ολόκληρα χρόνια μετά το τόλμημά τους εναντίον του Χριστού. Σε αυτό το διάστημα, οι περισσότεροι από τους αποστόλους και τους μαθητές, καθώς και ο ίδιος ο Ιάκωβος, ο πρώτος επίσκοπος του τόπου αυτού, ο οποίος ονομαζόταν αδελφός του Κυρίου, ευρισκόμενοι ακόμη εν ζωή και διαμένοντας στην ίδια την πόλη των Ιεροσολύμων, παρέμεναν ως το πιο ισχυρό προπύργιο για τον τόπο. Διότι η θεία πρόνοια μακροθυμούσε ακόμη τότε, μήπως τυχόν μπορέσουν, μετανοώντας για όσα έπραξαν, να λάβουν συγχώρηση και σωτηρία, και εκτός από την τόσο μεγάλη μακροθυμία, τους παρείχε και παράδοξα θεία σημεία για όσα επρόκειτο να τους συμβούν εάν δεν μεταννοούσαν. Αυτά ακριβώς τα σημεία, τα οποία κρίθηκαν άξια μνημόνευσης από τον προαναφερθέντα συγγραφέα, είναι ό,τι καταλληλότερο να παραθέσουμε σε όσους προσεγγίζουν αυτό εδώ το σύγγραμμα.

Ούτε αυτό είναι δικό μας κατόρθωμα, λέει· διότι δεν προσελκύσαμε την εύνοια του Θεού επειδή είμαστε άξιοι. «Ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ, ο Θεός των πατέρων μας». Πρόσεξε πώς τοποθετεί τον εαυτό του συνεχώς μαζί με τους προγόνους, για να μη φανεί ότι εισάγει κάποιο καινούργιο δόγμα· και προηγουμένως μνημόνευσε τον πατριάρχη Δαβίδ, και εδώ αυτούς που σχετίζονται με τον Αβραάμ. «Εδόξασε τον Παίδα του Ιησού». Πάλι εκφράζεται με ταπεινότητα, όπως στο προοίμιο. Έπειτα λοιπόν επιμένει στο τόλμημά τους, και εξαίρει τα όσα έχουν γίνει, χωρίς να τα συγκαλύπτει, όπως προηγουμένως. Το κάνει δε αυτό, επειδή θέλει μάλλον να τους ελκύσει. Διότι, όσο περισσότερο τους απεδείκνυε ενόχους, τόσο περισσότερο επιτυγχανόταν αυτό. «Εδόξασε», λέει, «τον Παίδα του Ιησού, τον οποίο εσείς παραδώσατε, και αρνηθήκατε μπροστά στον Πιλάτο, ενώ εκείνος είχε κρίνει να τον απολύσει». Δύο είναι τα εγκλήματα: και το ότι ο Πιλάτος ήθελε να τον απολύσει, και το ότι εσείς, ενώ εκείνος το ήθελε, δεν το θελήσατε. «Εσείς δε αρνηθήκατε τον Άγιο και Δίκαιο, και ζητήσατε να σας χαριστεί ένας άνδρας φονιάς· τον δε αρχηγό της ζωής τον σκοτώσατε, τον οποίο ο Θεός ανέστησε εκ νεκρών, γεγονός για το οποίο εμείς είμαστε μάρτυρες». Σαν να τους έλεγε: Αντί για αυτόν ζητήσατε έναν ληστή. Κατέδειξε τη μεγάλη βαρύτητα της πράξης. Διότι, επειδή τους είχε πλέον στο χέρι του, τους πλήττει σφοδρά. «Τον δε αρχηγό της ζωής», λέει. Εδώ θεμελιώνει την πίστη της αναστάσεως.

Και το να τον αρνηθούν κατά πρόσωπο του Πιλάτου δεν ήταν κάτι το τυχαίο, εφόσον εκείνος επιθυμούσε να τον απολύσει· και ότι δεν σας είναι δυνατόν να το αρνηθείτε, αποτελεί κατηγορία εναντίον σας εκείνος που ζητήθηκε αντί για αυτόν. Έτσι και αυτό αποτέλεσε μεγάλη οικονομία. Εδώ καταδεικνύει την αναισχυντία και το θράσος τους· και ότι, ενώ ο εθνικός, βλέποντάς τον τότε για πρώτη φορά, τον απάλλαξε, καίτοι δεν είχε ακούσει τίποτα σπουδαίο για αυτόν, εκείνοι αντίθετα, που είχαν ανατραφεί με τα θαύματα, έπραξαν το αντίθετο. Και το ότι εκείνος έκρινε δίκαιο να τον απολύσει, και δεν το έπραττε αυτό ως χάρη, άκουσέ τον να λέει αλλού: «Είναι έθιμό σας να σας απολύω κάποιον· θέλετε λοιπόν να σας απολύσω τούτον;». «Εσείς όμως αρνηθήκατε τον άγιο και δίκαιο». Δεν είπε, «Παραδώσατε», αλλά παντού λέει, «Αρνηθήκατε». Και δικαιολογημένα. Διότι έτσι έλεγαν: «Δεν έχουμε βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα». Και δεν είπε, «Δεν ζητήσατε τον αθώο», ούτε «μόνο τον αρνηθήκατε», αλλά «και τον σκοτώσατε». Όταν ήταν πωρωμένοι, δεν τους είπε τίποτα τέτοιο· όταν όμως συγκλονίστηκαν έντονα οι ψυχές τους, τότε τους πλήττει σφοδρότερα, διότι τότε μπορούν και να αισθανθούν.

Διότι, όπως ακριβώς εμείς δεν λέμε τίποτε στους μεθυσμένους, αλλά όταν συνέλθουν και αναλάβουν από τη μέθη, τότε τους επιπλήττουμε· έτσι λοιπόν και ο Πέτρος, όταν πλέον μπορούσαν να κατανοήσουν τα λεγόμενα, τότε ακόνισε τη γλώσσα του· απαριθμεί πολλά εγκλήματα· όπως, για παράδειγμα, ότι εκείνον που ο Θεός δόξασε, αυτοί τον παρέδωσαν· ότι εκείνον που ο Πιλάτος απέλυε, αυτοί τον αρνήθηκαν κατά πρόσωπο· ότι προτίμησαν τον ληστή.

Ή δείξτε, λοιπόν, σε κάποιον άλλον την εκπλήρωση των προφητειών, ή να προσκυνάτε τον Εσταυρωμένο ως Θεό. Διότι εσείς, ω ανόητοι, αγνοώντας την προφητεία του Μωυσή, νομίζατε ότι σταυρώνατε έναν απλό άνθρωπο. Όμως εκείνος που προήλθε από εσάς, ή μάλλον που στράφηκε εναντίον σας, το σκεύος της εκλογής, ο Παύλος, ανακράζει: «Διότι, εάν είχαν γνωρίσει, δεν θα είχαν σταυρώσει τον Κύριο της δόξης». Ελέγχοντάς σας για Αυτόν, ο κορυφαίος των αποστόλων έλεγε: «Εσείς, όμως, τον Άγιο και Δίκαιο τον αρνηθήκατε, και ζητήσατε να σας χαριστεί ένας άνδρας φονιάς, ενώ τον Αρχηγό της ζωής τον σκοτώσατε». Προβλέποντας από παλιά αυτή τη φωνή σας ο Ησαΐας, έλεγε: «Αλίμονο σε εκείνους που αποκαλούν το πικρό γλυκό, και το γλυκό πικρό!». Ενώ, λοιπόν, ο Στέφανος ομιλούσε κατ' αυτόν τον τρόπο, «Δεν μπορούσαν να αντισταθούν στη σοφία και στο Πνεύμα με το οποίο μιλούσε». Και ορθώς έχει ειπωθεί το «Να αντισταθούν». Διότι, επειδή πιο πάνω ανέφερε: «Εγέρθηκαν κάποιοι από αυτούς που ανήκαν στη συναγωγή», εδώ λέγει: «Δεν μπορούσαν να αντισταθούν». Ωθούνταν, λοιπόν, στο να σιωπήσουν τη γλώσσα, έκλειναν όλοι τα χείλη τους, ανέστελλαν τα βέλη των λόγων, συγκρατούσαν τα τόξα των φράσεων, και έκρυβαν κάτω από τη γλώσσα τους το δόρυ της κακίας.

Όπως στην έρημο ο απειθής λαός απαρνιόταν τον τροφοδότη του, φέροντας ακόμη την τροφή στο στόμα του, έτσι και τώρα απαρνείται τον Δίκαιο ενώπιον του Πιλάτου, ενώ εκείνος τον απέλυε, και αντί για το μάννα τού ανταποδίδει σπόγγο γεμάτο χολή και όξος.

Και για τρίτη φορά ο Πιλάτος τον απολύει, και για τρίτη φορά εκείνοι κραυγάζουν εναντίον του Χριστού, για να επιβεβαιώσουν οπωσδήποτε μέσω αυτής της τρίτης φοράς τη δική τους μιαιφονία· και τον μεν άγιο και δίκαιο αρνήθηκαν, όπως λέει ο μακάριος Πέτρος, ενώ ζήτησαν να τους χαριστεί άνδρας φονιάς. Διότι αγαπούν το όμοιό τους· γι' αυτό και συντάσσονται με το μέρος του, επαναστατώντας και οι ίδιοι εναντίον των Ρωμαίων, και γινόμενοι αίτιοι αναρίθμητων φόνων και της δικής τους απώλειας. Αυτά τα προλέγει ο Κύριος και μέσω του Ιερεμία: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου, παρέδωσα την κληρονομιά μου στα χέρια των εχθρών».