Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 3:17

Επομένως, διότι πρέπει πάλι, συνοψίζοντας με λίγα λόγια τον σκοπό του προκειμένου θέματος, να τον καταστήσω σαφή στους ακροατές: πείθει τους μαθητές να έχουν τέτοια αγάπη προς τους άλλους και θέλει να επιδεικνύουν τέτοια προθυμία, ώστε να μη διστάζουν καθόλου να θηρεύουν με αγάπη προς την ευσέβεια τις ψυχές εκείνων που δεν έχουν πιστέψει ακόμη, αγάπη όπως ακριβώς εκείνη που πρώτος αυτός έδειξε προς εμάς, δηλαδή προς αυτούς. Διότι το ότι ο ίδιος επέλεξε τους μαθητές δεν είναι αμφίβολο, και θεωρώ περιττό να αναφέρω πώς και με ποιον τρόπο έγινε η κλήση του καθενός. Ωστόσο, το ότι ο λόγος του Σωτήρα εμπεριέχει έναν τέτοιο σκοπό, όπως αυτόν που μόλις ανέφερα, θα μας το επιβεβαιώσουν εξίσου τα όσα ακολουθούν. Διότι λέει: «Αυτά σας τα έχω πει, για να αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Ή μήπως δεν θα παραδεχθούμε ότι αποτελεί έργο της ανώτερης από όλες τις μορφές αγάπης το να επιλέξει κανείς και να καλέσει σε υπακοή προς τον Θεό εκείνους που είναι ακόμη άπιστοι και πλανώνται; Βεβαίως και δεν είναι αμφίβολο. Αυτό ακριβώς έσπευδε να πράξει και ο Παύλος όταν έλεγε: «Υπέρ του Χριστού, λοιπόν, γινόμαστε πρεσβευτές, σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών· σας παρακαλούμε υπέρ του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό»· και βέβαια ο Πέτρος, μιλώντας με παρρησία στα ιουδαϊκά πλήθη έλεγε: «Και τώρα, αδελφοί, γνωρίζω ότι πράξατε από άγνοια, όπως ακριβώς και οι άρχοντές σας· μετανοήστε λοιπόν, και ας βαπτιστεί ο καθένας από εσάς στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού».

Βρίσκουμε επίσης τον θεσπέσιο Πέτρο να τους επιπλήττει, επειδή θανάτωσαν τον Αρχηγό της ζωής και ζήτησαν να τους χαριστεί ένας δολοφόνος, δηλαδή ο Βαραββάς. Εντούτοις, τους παρακινεί σε μετάνοια· διότι είπε: «Και τώρα, αδελφοί, γνωρίζω ότι πράξατε από άγνοια, όπως ακριβώς και οι άρχοντές σας.

«Θα ξεπλύνει», λέει, «ο Κύριος τον ρύπο των υιών και των θυγατέρων της Σιών, και θα καθαρίσει το αίμα από το μέσο τους, με πνεύμα κρίσεως και με πνεύμα καύσεως.» Διότι, βεβαίως, είχαν αμαρτήσει αναντίρρητα· όμως η χάρις δια του Χριστού δικαίωνε τους πάντες, και ακόμη και σε αυτούς που είχαν διαπράξει φόνο χάριζε την αμνηστία. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Πέτρος προσφωνούσε τα πλήθη των Ιουδαίων λέγοντας, άλλοτε μεν ότι «Εσείς αρνηθήκατε τον Άγιο και Δίκαιο, και ζητήσατε να σας χαριστεί ένας άνδρας φονιάς.» Και άλλοτε πάλι: «Και τώρα, αδελφοί, γνωρίζω ότι πράξατε από άγνοια, όπως ακριβώς και οι άρχοντές σας. Μετανοήστε, λοιπόν, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου Ιησού, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος· διότι για εσάς είναι οι υποσχέσεις και για τα τέκνα σας.» Εκείνος, λοιπόν, λέει, ο Δημιουργός και Κύριος των πάντων, που είναι πλούσιος σε έλεος, που νικά με την πραότητά του τις ανθρώπινες μικροψυχίες· που δεν επιθυμεί τον θάνατο αυτού που πεθαίνει, παρά μόνο να επιστρέψει από την πονηρή του οδό και να ζήσει, θα ξεπλύνει τον ρύπο όσων αμάρτησαν, και θα καθαρίσει το αίμα από το μέσο τους με πνεύμα κρίσεως και με πνεύμα καύσεως. Και πνεύμα κρίσεως ονομάζουμε την απόφαση που εκδόθηκε για εμάς από τον Θεό με ορθή κρίση, δηλαδή με δικαιοσύνη. Διότι έτσι κάπου λέει ο Σωτήρας: «Τώρα είναι η κρίση του κόσμου τούτου.»

Και αυτά μεν λέει ότι θα συμβούν στα πλήθη των Ιουδαίων που σκότωσαν τους προφήτες και λιθοβόλησαν τους απεσταλμένους από τον Θεό, και που προσέθεσαν σε αυτούς και τον ίδιο τον Υιό. Έπειτα, μεταφέρει τον λόγο στο πρόσωπο του ίδιου του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού, ο οποίος συνομιλεί και απευθύνεται στους αγίους αποστόλους, δηλαδή σε όλους όσοι σε κάθε εποχή ιερουργούν το Ευαγγέλιό του και έχουν ως έργο τους να μυσταγωγούν: Εσείς δε συγκεντρώστε τους υιούς του Ισραήλ έναν-έναν. Δηλαδή, ας μην ανησυχούν υπερβολικά όσοι έχουν επιφορτιστεί με τη διδασκαλία, ακόμη και αν δεν βλέπουν τον Ισραήλ να προσέρχεται μαζικά σε πλήθη· αλλά αν κάποιος από αυτούς είναι συνετός, ας καλείται μέσω της πίστεως, και ας έρχεται έστω και καθένας χωριστά, σαν να είναι εκλεκτός. Διότι έχει σωθεί το υπόλειμμα του Ισραήλ. Και πράγματι, οι θεσπέσιοι μαθητές πολλές φορές τους έχουν απευθύνει τον λόγο, όπως ακριβώς έκανε και ο θεσπέσιος Πέτρος: «Και τώρα, αδελφοί», λέει, «γνωρίζω ότι ενεργήσατε από άγνοια, όπως και οι άρχοντές σας. Μετανοήστε λοιπόν και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Διότι σε εσάς ανήκουν οι υποσχέσεις, και στα τέκνα σας».

Τους απευθύνθηκε λοιπόν ο μακάριος Πέτρος, λέγοντας ότι απαρνήθηκαν τον άγιο και δίκαιο, και σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής, και ζήτησαν να τους χαριστεί ένας δολοφόνος. Όμως πρόσθεσε και τούτο: «Και τώρα, αδελφοί, γνωρίζω ότι πράξατε από άγνοια, όπως και οι άρχοντές σας. Μετανοήστε λοιπόν, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου Ιησού, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Διότι σε εσάς ανήκουν οι επαγγελίες, και στα παιδιά σας.» Αυτοί λοιπόν, λέει, που έχουν αποκοπεί από τον μαστό και το γάλα, αυτοί που έχουν κληθεί σε αποστολή. Και έχοντας γίνει ιερουργοί των νέων κηρυγμάτων, θα μιλήσουν σε αυτόν τον λαό, καταδεικνύοντας ξεκάθαρα ποια ανάπαυση θα υπάρξει για εκείνον που πίνει, και ποια θα είναι η συντριβή, δηλαδή, ποιο είναι το ωφέλιμο και ποιο το αντίθετο. Και όμως δεν θα ήθελαν να ακούσουν. Γι' αυτό, νομίζω, παρακινούμενος κάποιος από τους αγίους τους είπε: «Σκληροτράχηλοι και ανυπάκουοι στην καρδιά, εσείς πάντοτε αντιτάσσεστε στο Άγιο Πνεύμα.» Παρατήρησε γαρ πώς, αν και είχαν ασεβήσει σε ανυπόφορο βαθμό, είχαν ως παιδαγωγούς τους αγίους αποστόλους που τους οδηγούσαν σε μετάνοια και τους μετέδιδαν τη γνώση του τι τους συμφέρει. Εκείνοι όμως ήταν αλαζόνες, και πάρα πολύ σκληρυμένοι, και αχαλίνωτα παραδομένοι στην απείθεια και τη δυστροπία του χαρακτήρα τους. <Και ο λόγος του Κυρίου του Θεού θα είναι για αυτούς θλίψη πάνω στη θλίψη, ελπίδα πάνω στην ελπίδα.> Για ποιους θα είναι;

Διότι είπε ο Πέτρος: «Και τώρα, αδελφοί, γνωρίζω ότι πράξατε από άγνοια, όπως και οι άρχοντές σας. Μετανοήστε, λοιπόν, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Ιησού Χριστού, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος».

Και βέβαια ο θεσπέσιος Πέτρος κατηγορούσε σφόδρα τα πλήθη των Ιουδαίων, φωνάζοντας ρητά ότι σκότωσαν κρεμώντας πάνω στο ξύλο τον Σωτήρα και λυτρωτή των πάντων, και «Αρνήθηκαν μεν τον άγιο και δίκαιο, και ζήτησαν να τους χαριστεί ένας άνδρας φονιάς.» Πρόσθετε δε σε αυτά: «Και τώρα, αδελφοί, γνωρίζω ότι πράξατε από άγνοια, όπως και οι άρχοντές σας. Μετανοήστε λοιπόν, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου Ιησού, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος· διότι σε εσάς ανήκουν οι επαγγελίες, και στα τέκνα σας.» Επομένως, ακόμα και αν συμβούν, λέει, σημεία και τέρατα, θα σωθεί καθένας που θα αναγνωρίσει ως δεσπότη τον Κύριο του ουρανού και της γης. Και ότι ο λόγος της σωτηρίας επρόκειτο να κηρυχθεί πρώτα σε αυτήν ακριβώς την κυριοκτόνο Ιερουσαλήμ, και έπειτα να μεταφερθεί σε όλα τα έθνη μέσω των αγίων Αποστόλων, γίνεται σαφές από τον Προφήτη που λέει: «Στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ θα υπάρχει εκείνος που διασώζεται και εκείνος που ευαγγελίζεται, αυτούς που ο Κύριος έχει προσκαλέσει»· διότι, όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, «Κανείς δεν παίρνει από μόνος του αυτήν την τιμή, παρά μόνο αν καλείται από τον Θεό.»

Επιδιώκοντας να εκθέσει το γεγονός, αμέσως προβάλλει το σημείο. «Ενώπιον», λέει, «όλων σας». Επειδή τους επέπληξε σφοδρά, και απέδειξε ότι αναστήθηκε αυτός που σταυρώθηκε, πάλι χαλαρώνει την αυστηρότητά του, δίνοντάς τους τη δυνατότητα της μετάνοιας, λέγοντας: «Και τώρα, αδελφοί, γνωρίζω ότι από άγνοια το πράξατε, όπως ακριβώς και οι άρχοντές σας». «Από άγνοια το πράξατε». Αυτή είναι η μία δικαιολογία· η δεύτερη: «Όπως ακριβώς και οι άρχοντές σας». Όπως ακριβώς έλεγε ο Ιωσήφ στους αδελφούς του, ότι «Ο Θεός με απέστειλε πριν από εσάς»· μάλλον δε, αυτό που είπε με συντομία εκεί, δηλαδή «αφού τον λάβατε παραδομένο σύμφωνα με την καθορισμένη βουλή και πρόγνωση του Θεού», αυτό εδώ το αναπτύσσει. «Ο δε Θεός, όσα προανήγγειλε διά στόματος όλων των προφητών, ότι θα πάθει ο Χριστός Του, τα εκπλήρωσε κατ' αυτόν τον τρόπο». Συγχρόνως δείχνει ότι, αν αποδειχθεί αυτό, το έργο δεν ανήκει σε εκείνους, αλλά ότι έγινε σύμφωνα με τη βουλή του Θεού. Και με το να πει, «Όσα προανήγγειλε», υπαινίσσεται τα λόγια με τα οποία τον χλεύαζαν πάνω στον σταυρό, λέγοντας: «Αν τον θέλει, ας τον σώσει». Διότι έλεγαν: «Είπε: Είμαι Υιός Θεού· ας στηριχθεί σε Αυτόν· ας κατέβει τώρα από τον σταυρό». Μήπως, λοιπόν, είναι αυτά ανοησίες, ω ανόητοι; Κάθε άλλο· αλλά έτσι έπρεπε να γίνει· και αυτό το μαρτυρούν οι προφήτες. Ώστε δεν κατέβηκε από τον σταυρό εξαιτίας δικής του αδυναμίας, αλλά εξαιτίας της δύναμής του. Και το προβάλλει αυτό ως απολογία υπέρ των Ιουδαίων, προκειμένου να το αποδεχθούν. «Τα εκπλήρωσε», λέει, «κατ' αυτόν τον τρόπο». Βλέπεις πώς ανάγει τα πάντα στον Θεό; «Μετανοήστε, λοιπόν», λέει, «και επιστρέψτε».

Τους ακούς λοιπόν να λένε: «Γνωρίζουμε ότι πράξατε από άγνοια», και με αυτά τα λόγια να τους ελκύουν σε μετάνοια. Αυτά ας ζηλώσουμε και εμείς. Διότι τίποτα δεν καθιστά τον Θεό τόσο ίλεω, όσο το να αγαπάμε τους εχθρούς μας και να ευεργετούμε αυτούς που μας βλάπτουν. Όταν κάποιος σε βλάπτει, να μη στρέφεις το βλέμμα σου σε αυτόν, αλλά στον δαίμονα που τον κινεί, και εναντίον εκείνου να εκκενώνεις όλη σου την οργή· αυτόν όμως που κινείται από εκείνον να τον σπλαχνίζεσαι. Διότι, εάν το ψεύδος προέρχεται από τον διάβολο, το να οργίζεται κανείς χωρίς λόγο προέρχεται πολύ περισσότερο από εκεί. Όταν βλέπεις κάποιον να χλευάζει, να συλλογίζεσαι ότι ο διάβολος είναι αυτός που τον κινεί. Διότι τα σκώμματα δεν αρμόζουν στους Χριστιανούς. Διότι εκείνος που έχει λάβει την εντολή να πενθεί, και ακούει το «Αλίμονο σε εκείνους που γελούν!», και έπειτα ονειδίζει και χλευάζει και φλέγεται από πάθος, δεν είναι άξιος να λοιδορείται από εμάς, αλλά να θρηνείται, αφού και ο ίδιος ο Χριστός ταράχθηκε όταν αναλογίστηκε τον Ιούδα. Όλα αυτά λοιπόν ας τα εφαρμόζουμε στα έργα μας. Διότι, εάν δεν τα κατορθώσουμε αυτά, μάταια και άσκοπα ήρθαμε στον κόσμο· ή μάλλον, ήρθαμε για το κακό μας.