Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 4:13

Ερώτ. 96. Και, «Το ασθενές του Θεού είναι ισχυρότερο από τους ανθρώπους», έτσι λέει. Απόκ. «Ασθενές του Θεού» ονομάζει το φρόνημα των αποστόλων, διότι άνθρωποι απλοϊκοί και αγράμματοι μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα σαγήνευσαν την οικουμένη, και νίκησαν βασιλείς, και άρχοντες, και σοφούς, και δυνάστες.

Με την ίδια πάλι δύναμη του Αγίου Πνεύματος, ο Πέτρος και ο Ιωάννης, αφού ανέβηκαν στο ιερό κατά την ένατη ώρα της προσευχής, και αφού θεράπευσαν στο όνομα του Ιησού τον χωλό που βρισκόταν στην Ωραία Πύλη εκ κοιλίας μητρός εδώ και σαράντα χρόνια (για να εκπληρωθεί το ρηθέν: τότε θα χοροπηδήσει σαν ελάφι ο χωλός), με το πνευματικό δίχτυ της διδασκαλίας αιχμαλώτισαν πέντε χιλιάδες ανθρώπους που πίστεψαν ταυτόχρονα, ενώ ήλεγξαν τους πλανεμένους άρχοντες του λαού και τους αρχιερείς, και όχι με δική τους σοφία (διότι ήταν αγράμματοι και απλοϊκοί άνθρωποι), αλλά μέσω της ενέργειας του Πνεύματος. Διότι έχει γραφτεί: τότε ο Πέτρος, πληρωθείς από το Άγιο Πνεύμα, τους είπε. Και τόσο πολύ ενέργησε μέσω των δώδεκα αποστόλων η χάρη του Αγίου Πνεύματος σε αυτούς που πίστεψαν, ώστε η καρδιά και η ψυχή τους να είναι μία, και η χρήση των υπαρχόντων τους κοινή, καθώς οι ιδιοκτήτες προσέφεραν με ευλάβεια το αντίτιμο των κτημάτων τους, και δεν υπήρχε κανένας ενδεής ανάμεσά τους, ενώ ο Ανανίας και η Σαπφείρα, που επιχείρησαν να ξεγελάσουν το Άγιο Πνεύμα, υπέστησαν την πρέπουσα τιμωρία.

Αν οι δάσκαλοι είναι άφρονες και ανόητοι, ακόμη περισσότερο θα είναι οι μαθητές. Μην έχοντας τη δύναμη, συνέθεσαν εύηχα λόγια. Όπως και οι πόρνες, μην έχοντας αληθινή διάθεση, χρησιμοποιούν απατηλά στολίδια. Ο Ιωσήφ, αν και ήταν νέος και αγράμματος, νίκησε τους γέροντες Αιγυπτίους διά της ίδιας χάρης. Και οι Απόστολοι ήταν απλοί άνθρωποι και αγράμματοι, αλλά νίκησαν τους Φαρισαίους που έλεγαν πολλά, λέγοντάς τους: «Εσείς να κρίνετε αν είναι δίκαιο να μη μιλάμε για όσα είδαμε, ή να μην πράττουμε όσα μάθαμε για τη θεραπεία των ανθρώπων». Και εκείνοι σώπασαν.

Διότι ο Πατέρας είναι πράγματι «αληθινός Θεός», όπως μαρτυρεί ο Υιός που γνωρίζει τον Πατέρα, και «αληθινό φως» ο Υιός, ο οποίος γινώσκεται από τον Πατέρα και λαμβάνει μαρτυρία από αυτόν, και «Πνεύμα αληθείας» το Πνεύμα, το οποίο δεν είναι κάτι αλλότριο, αλλά εκπορεύεται από τον Πατέρα και λαμβάνει από τον Υιό. Αυτά λοιπόν αναιρούν κάθε συλλογιστική μυθολογία των λόγων σου, Αέτιε, και δεν είναι δυνατόν να μας προτρέψεις να γίνουμε μαθητές του Αριστοτέλη, του δασκάλου σου, και να εγκαταλείψουμε τον λόγο των αλιέων που φωτίστηκαν από το Πνεύμα του Θεού, οι οποίοι, μολονότι είναι «αγράμματοι και ιδιώτες» ως προς την ευγλωττία, είναι ωστόσο κήρυκες της αλήθειας με τη δύναμη του Θεού, της οποίας και αξιώθηκαν. Διότι η βασιλεία των ουρανών δεν έγκειται σε συλλογιστικό λόγο ούτε σε κομπαστικό λόγο, αλλά σε δύναμη και αλήθεια. Εξάλλου, ακούσαμε αρκετά από την αρχή του λόγου σου περί στέρησης έξεων και θέσεων, και για γεννητή ουσία που προσλαμβάνει και δεν προσλαμβάνει αγέννητη ουσία, και ότι μαζί με την έξη υφίσταται αποβολή της έξης, και περί γεννητής ουσίας που συμπλέκεται, ενώ η έξη είναι αγέννητη, και για κάτι που ονομάζεται γέννημα εν παρόδω, αλλά κατανοείται μόνο ως έξη και είναι δηλωτικό έξης, το οποίο μεταπλάθεται από κάποια ουσία, έστω και αν ονομάζεται γέννημα, όπως είπες. Διότι η διάνοιά σου εκφράζει τα ίδια για τα ίδια πράγματα, χωρίς να αρθρώνει κανένα πέρας σε αυτή την περιφορά γύρω από τα ίδια. 38. κα.

Εδώ ομιλεί με υψηλό φρόνημα. Διότι, όταν δεν πρόκειται να κατορθώσει κάτι, παρά μόνο να επιδείξει παρρησία, δεν διστάζει· επειδή δεν φοβόταν μήπως τους πλήξει. Και δεν είπε απλώς: «Μέσω κάποιου άλλου», αλλά: «Σε κανέναν άλλον δεν υπάρχει η σωτηρία», δηλώνοντας ότι Αυτός δύναται να μας σώσει, θέλοντας ταυτόχρονα και να τους φοβίσει. Βλέποντας δε την παρρησία του Πέτρου και του Ιωάννη, και αντιλαμβανόμενοι ότι είναι άνθρωποι αγράμματοι και απλοϊκοί, θαύμαζαν και τους αναγνώριζαν ότι ήταν μαζί με τον Ιησού. Και πώς, λέει, οι αγράμματοι κατανίκησαν ρητορικά και αυτούς και τους αρχιερείς;

«Διότι δεν υπάρχει άλλο όνομα κάτω από τον ουρανό», λέει, «με το οποίο πρέπει εμείς να σωθούμε». Αυτά τα λόγια προέρχονται από ψυχή που έχει περιφρονήσει την παρούσα ζωή. Η μεγάλη παρρησία το αποδεικνύει αυτό. Εδώ καθιστά φανερό ότι, ακόμη και όταν χρησιμοποιούσε ταπεινές εκφράσεις για τον Χριστό, δεν το έκανε από φόβο, αλλά από συγκατάβαση· επειδή όμως τώρα ήταν η κατάλληλη στιγμή, μιλάει με τόσο υψηλό τρόπο, ώστε ακριβώς με αυτό να καταπλήξει όλους όσους άκουγαν. Ιδού και άλλο σημείο, όχι μικρότερο από το προηγούμενο. «Και τους αναγνώριζαν», λέει, «ότι ήταν μαζί με τον Ιησού». Ο ευαγγελιστής δεν παρέθεσε απλώς αυτή τη φράση, αλλά για να καταδείξει και πού βρίσκονταν. Κατά τον καιρό του Πάθους, εννοεί. Διότι μόνο αυτοί ήταν τότε παρόντες, όταν τους έβλεπαν ταπεινωμένους και συνεσταλμένους· πράγμα το οποίο τους παραξένευε περισσότερο απ' όλα, η απότομη δηλαδή μεταβολή τους. Διότι εκεί βρίσκονταν οι περί τον Άννα και τον Καϊάφα, και είχαν παρασταθεί μπροστά τους και τούτοι· τώρα όμως τους εξέπληττε η υπερβολική παρρησία τους.

Διότι δεν αποδείκνυαν την αδιαφορία τους για το ότι δικάζονταν για τέτοια ζητήματα —και μάλιστα ενώ επικρεμόταν πάνω τους ο έσχατος κίνδυνος— μόνο με τα λόγια, αλλά και με το παρουσιαστικό τους, και με τη φωνή, και με το βλέμμα, και γενικά με τα πάντα φανέρωναν την παρρησία τους μπροστά στον λαό, μέσα από όσα έλεγαν. Απορούσαν δε ίσως, για το ότι οι άνθρωποι αυτοί είναι και αγράμματοι και απαίδευτοι· επειδή είναι δυνατόν να είναι κάποιος αγράμματος, αλλά όχι απαίδευτος· ή να είναι απαίδευτος, αλλά όχι αγράμματος. Εδώ αποδεικνύει ότι συνέτρεχαν και τα δύο. «Επειδή αντιλήφθηκαν», λέει. Από πού; Από όσα έλεγαν. Δεν αγορεύει με μακροσκελείς λόγους, αλλά από την ίδια την απαγγελία και τη σύνθεση του λόγου φανερώνει την παρρησία τους· ώστε θα τους είχαν επιτεθεί με σφοδρότητα, εάν δεν ήταν μαζί τους ο άνθρωπος εκείνος. «Και τους αναγνώριζαν», λέει, «ότι ήταν μαζί με τον Ιησού». Γεγονός που τους έκανε να πιστέψουν ότι από Εκείνον γνώριζαν αυτά τα πράγματα και ότι ως μαθητές Εκείνου τα έπρατταν όλα. Όχι λιγότερο όμως από τη δική τους φωνή, δυνατή φωνή εξέπεμπε το θαύμα και το σημείο· το οποίο άλλωστε ήταν και αυτό που κυρίως έφραξε τα στόματά τους.

Θέλεις να δεις και τους εχθρούς να φοβούνται την ισχύ και τη δύναμή Του, και πολύ περισσότερο να αγωνιούν μετά τον σταυρό; Άκουσε με σύνεση και γι' αυτά. Διότι, λέει, βλέποντας οι Ιουδαίοι την παρρησία του Πέτρου και του Ιωάννη, και κατανοώντας ότι είναι άνθρωποι αγράμματοι και απλοϊκοί, θαύμαζαν και αγωνιούσαν, όχι επειδή ήταν αγράμματοι, αλλά επειδή, αν και αγράμματοι, υπερίσχυσαν όλων των σοφών· και βλέποντας μαζί τους τον άνθρωπο που είχε θεραπευτεί, δεν είχαν τίποτα να αντιτάξουν, μολονότι πριν από αυτό έφερναν αντιρρήσεις όταν έβλεπαν να γίνονται σημεία. Πώς, λοιπόν, τότε δεν έφεραν αντίρρηση;

Δʹ. Δεν είναι θαυμαστό μόνο το γεγονός ότι οι κήρυκες ήταν ψαράδες και απλοί άνθρωποι, αλλά και το ότι υπήρχαν και άλλα εμπόδια, εμπόδια φυσικά, και όμως η διάδοση υπήρξε ακόμη μεγαλύτερη. Όχι μόνο δεν αποτέλεσε κανένα εμπόδιο η αμάθειά τους, αλλά αυτό ακριβώς το γεγονός συνετέλεσε στο να φανερωθεί το κήρυγμα. Διότι, άκουσε τον Λουκά που λέει: «Και όταν αντιλήφθηκαν», λέγει, «ότι είναι άνθρωποι αγράμματοι και απλοί, θαύμαζαν». Όχι μόνο δεν αποτέλεσαν κανένα εμπόδιο τα δεσμά, αλλά αυτό το ίδιο το γεγονός τους έκανε περισσότερο θαρραλέους.

Τον κατακρίνει δε και ο αληθινός Ισραηλίτης, λέγοντας: «Από τη Ναζαρέτ είναι δυνατόν να προέλθει κάτι καλό;». Και ενώ καταγόταν από αυτήν τη γη, δεν προερχόταν καν από κάποιο ονομαστό χωριό. Αλλά ούτε και από γνωστή οικογένεια καταγόταν από εκεί, παρά από πατέρα φτωχό ψαρά· τόσο φτωχό, ώστε οδήγησε και τα παιδιά του στην ίδια εργασία. Γνωρίζετε δε όλοι, ότι κανένας χειρώνακτας δεν θα επέλεγε να κάνει τον υιό του κληρονόμο της δικής του τέχνης, εκτός εάν τον εξανάγκαζε σφοδρά η πενία· και μάλιστα, όταν η τέχνη είναι ευτελής. Από τους ψαράδες δεν θα μπορούσε να υπάρξει τίποτε πιο φτωχό, ούτε πιο ευτελές, αλλά ούτε και πιο αμόρφωτο· πλην όμως ακόμη και μεταξύ αυτών άλλοι είναι ανώτεροι και άλλοι κατώτεροι. Ο δικός μας όμως απόστολος, ακόμη και σε αυτό κατείχε την κατώτερη τάξη· διότι δεν ψάρευε στη θάλασσα, αλλά διέτριβε σε κάποια μικρή λίμνη, και ενώ απασχολούνταν γύρω από αυτήν μαζί με τον πατέρα του και τον Ιάκωβο τον αδελφό του, μπαλώνοντας σκισμένα δίχτυα (πράγμα που και αυτό αποτελούσε δείγμα της εσχάτης πενίας), έτσι τον κάλεσε ο Χριστός. Όσο για την κοσμική παιδεία, μπορεί κανείς και από αυτά τα στοιχεία να αντιληφθεί ότι δεν είχε καμία απολύτως μετοχή. Εξάλλου και ο Λουκάς το μαρτυρεί γράφοντας, ότι δεν ήταν μόνο απλοϊκός, αλλά και αγράμματος· και ευλόγως.

Διότι τάλαντα εδώ είναι η δύναμη του καθενός, είτε στην προστασία, είτε στα χρήματα, είτε στη διδασκαλία, είτε σε οποιοδήποτε άλλο παρόμοιο πράγμα. Κανείς ας μη λέει: «Έχω ένα τάλαντο και δεν μπορώ να κάνω τίποτα». Διότι μπορείς και με το ένα να ευδοκιμήσεις. Επειδή δεν είσαι φτωχότερος από εκείνη τη χήρα, ούτε πιο αγροίκος από τον Πέτρο και τον Ιωάννη, οι οποίοι ήταν και απλοϊκοί και αγράμματοι, αλλά παρ' όλα αυτά, επειδή επέδειξαν προθυμία και έπρατταν τα πάντα για το κοινό συμφέρον, κατέκτησαν τους ουρανούς.

Άραγε αυτά και τα παρόμοια έγιναν χωρίς τον πρέποντα λόγο; Και ποιος θα του έδινε σημασία αν η σκέψη του ήταν βάρβαρη και δεν εκφραζόταν σωστά ούτε καν στις ίδιες του τις λέξεις; Πώς λοιπόν, αυτά που δεν ήξερε ούτε να πει, φάνηκε σε άλλους ότι τα σκέφτεται σωστά, πόσο μάλλον που είχε πείσει κάποιους να συμφωνούν μαζί του; Αλλά ενεργούσε η άνωθεν χάρις. Και εγώ βέβαια ισχυρίζομαι περισσότερο από όλους ότι ήταν η άνωθεν χάρις και όχι η τέχνη. Διότι αυτό που προέρχεται από την τέχνη είναι ανθρώπινο και κοινό, ενώ αυτό που προέρχεται από τη χάρη είναι ουράνιο και προσιδιάζει στους αποστόλους. Η χάρις ενεργούσε, αλλά πρωτίστως ενεργούσε αυτό ακριβώς: το να μη φθέγγονται οι υπηρέτες της τίποτα το ανάξιο για αυτήν. Διότι ούτε αυτό ήταν μικρό επίτευγμα, το να οδηγεί δηλαδή τους αντιπάλους στη συναίσθηση της ακαταμάχητης δύναμης που τους ενίσχυε. Γι' αυτό και λέει κάπου η Γραφή: «Βλέποντας δε οι Ιουδαίοι την παρρησία του Πέτρου και του Ιωάννη». Ποια παρρησία; Προφανώς αυτήν των λόγων τους, με τους οποίους τους αποστόμωσαν στην αναίσχυντη ερώτησή τους. Και έπειτα τι; «Και αντιλαμβανόμενοι ότι είναι άνθρωποι αγράμματοι και απλοϊκοί, θαύμαζαν». Βλέπουμε ξαφνικά τους ψαράδες ρήτορες, που δεν κατέχουν την τέχνη των γραμμάτων και όμως αναβλύζουν σοφία από τα χείλη τους. Τι σημαίνει αυτό; Από πού απέκτησαν αυτές τις υπεράνθρωπες ικανότητες; Ένα μόνο γνωρίζουμε: ότι ήταν μαζί με τον Ιησού. Βλέπεις πώς η δύναμη των λόγων τους προκαλούσε τον θαυμασμό των εχθρών, καθόλου λιγότερο από το θαύμα που μόλις είχε συντελεστεί ενώπιόν τους, και τους οδηγούσε προς την επίγνωση της αλήθειας, εφόσον βέβαια το ήθελαν;