Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 4:16

ΡΠΒ΄. Προς τον επίσκοπο Λαμπέτιο. Πώς η θεία δύναμη τελειώνεται μέσα στην ασθένεια. Θα πω με συντομία πώς η δύναμη τελειωνόταν μέσα στην ασθένεια. Διότι, επειδή οι απόστολοι, ενώ μαστιγώνονταν, κατανικούσαν αυτούς που τους μαστίγωναν, και ενώ διώκονταν, υπερίσχυαν αυτών που τους δίωκαν, και ενώ πέθαιναν, έτρεπαν σε φυγή τους ζωντανούς, γι' αυτό ακριβώς ειπώθηκε αυτό. Διότι ο τρόπος της νίκης ήταν καινοφανής, το να επικρατούν μέσω των αντίθετων πραγμάτων και να μην ηττώνται ποτέ, αλλά να έχουν ριχτεί σε αυτούς τους αγώνες σαν να ήταν οι ίδιοι κύριοι της τελικής έκβασης. Και για να το κατανοήσεις αυτό σαφέστερα, δες τους αλιτήριους Ιουδαίους, που ενώ τους είχαν πιασμένους σαν σε δίχτυα, βρίσκονταν σε αμηχανία και έλεγαν: «Τι θα κάνουμε με αυτούς τους ανθρώπους;» Διότι το θαυμαστό και παράδοξο, που ξεπερνούσε κάθε έκπληξη, ήταν αυτό: ότι, ενώ τους είχαν στα χέρια τους, τους έδεναν και τους χτυπούσαν, βρίσκονταν σε αμηχανία και έβγαζαν φωνές ηττημένων, επειδή νικιούνταν από τα ίδια τα μέσα με τα οποία νόμιζαν ότι επικρατούν. Επειδή όσα μηχανεύονταν για την ατίμωσή τους, αυτά έβλεπαν να συντελούν στη δόξα τους. Πράγματι, λοιπόν, η δύναμη του Θεού έλαμπε περισσότερο μέσα στην ασθένεια των αποστόλων. Διότι, όχι αναλαμβάνοντας δράσεις και πολεμώντας, ούτε σφυρηλατώντας όπλα και συγκεντρώνοντας στρατιώτες, αλλά προετοιμάζοντας το φρόνημά τους μόνο για να κακοπαθήσουν, έτσι έστηναν παντού τα τρόπαιά τους.

Άκου λοιπόν πρώτα τον νομοθέτη Μωυσή. Διότι είναι δίκαιο από τη μία να θεμελιώσουμε το νόημα από την Παλαιά Διαθήκη, και από την άλλη να το στεφανώσουμε με την Καινή. Τι λέει στον λαό; «Δεν θα μπορέσεις να τελέσεις το Πάσχα σε καμία από τις πόλεις σου, παρά μόνο στον τόπο που θα επιλέξει ο Κύριος ο Θεός σου». Έχει χρησιμοποιήσει το «δεν θα μπορέσεις» αντί για το δεν επιτρέπεται, δεν είναι δυνατόν, δεν συγχωρείται και δεν ενδέχεται. Διότι το ότι μπορούσαν να τελέσουν το Πάσχα και σε άλλες πόλεις, είναι φανερό. Αφού και τώρα το τελούν μεν, αλλά παρανομούν. Τι σημαίνει λοιπόν το «Δεν θα μπορέσεις»; Ότι δεν σου επιτρέπεται, δεν θα προσφέρεις θυσία, δεν θα το πράξεις. Και ότι λέγεται με αυτήν την έννοια, άκουσε και τους αποστόλους, οι οποίοι ακολουθούν τον νομοθέτη και λένε: «Εμείς δεν μπορούμε να μην μιλάμε γι' αυτά που ακούσαμε και είδαμε». Τι λοιπόν; Δεν μπορούσαν να σιωπήσουν; Βεβαιότατα και μπορούσαν. Τι ήθελαν λοιπόν να πουν; Ότι δεν ενδέχεται, ούτε πρέπει να παραδοθούν στη σιωπή εκείνα που οφείλουν να κηρυχθούν λαμπρά και ξεκάθαρα. Και οι Ιουδαίοι επίσης είπαν (διότι βεβαίως είναι σεβαστή και η μαρτυρία των εχθρών): «Διότι το ότι έχει γίνει ένα γνωστό θαύμα είναι φανερό, και δεν μπορούμε να το αρνηθούμε». Με το «δεν μπορούμε», φανερώνουν το ότι δεν είναι δυνατόν να γίνει κάτι τέτοιο. Και ο Απόστολος λέει για τον Θεό και Πατέρα: «Στα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός». Με αυτό δεν προσάπτει κάποια αδυναμία στην παντοδύναμη ισχύ Του, αλλά φανερώνει τη μέγιστη ρώμη, διότι ο πατέρας της αλήθειας είναι ανεπίδεκτος ψεύδους.

Αφού τους διέταξαν να βγουν έξω από το συνέδριο, συσκέπτονταν μεταξύ τους, λέγοντας: «Τι θα κάνουμε με αυτούς τους ανθρώπους;». Βλέπεις ότι βρίσκονται σε αμηχανία, και ότι και πάλι ο ανθρώπινος φόβος κατεργάζεται τα πάντα. Όπως ακριβώς, λοιπόν, και στην περίπτωση του Χριστού δεν μπόρεσαν ούτε να ανατρέψουν ούτε να συγκαλύψουν αυτό που συνέβη, αλλά, ενώ αυτοί τα εμπόδιζαν, τα της πίστεως προόδευαν περισσότερο, έτσι συμβαίνει και τώρα: «Τι θα κάνουμε;». Ω της ανοησίας! Εάν νόμιζαν ότι θα μπορούσαν να εκφοβίσουν αυτούς που είχαν πια γευτεί τους αγώνες· ή μάλλον, αν, ενώ εξαρχής δεν κατάφεραν τίποτα, προσδοκούσαν ότι, ύστερα από τόσο σπουδαίο κήρυγμα, επρόκειτο να πετύχουν κάτι. Όσο λοιπόν ήθελαν να βάλουν εμπόδια, τόσο περισσότερο τα πράγματα αναπτύσσονταν: «Διότι το ότι έχει γίνει μέσω αυτών ένα γνωστό θαύμα είναι φανερό σε όλους τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ, και δεν μπορούμε να το αρνηθούμε. Αλλά, για να μη διαδοθεί περισσότερο στον λαό, ας τους απειλήσουμε αυστηρά να μη μιλούν πλέον με το όνομα αυτό σε κανέναν άνθρωπο».

Διότι όλοι δόξαζαν τον Θεό για αυτό που είχε συμβεί. Επειδή ο άνθρωπος, στον οποίο είχε πραγματοποιηθεί αυτό το σημείο της ιάσεως, ήταν ηλικίας άνω των σαράντα ετών. Αλλά ας εξετάσουμε από την αρχή τα όσα ειπώθηκαν. «Τι θα κάνουμε με τους ανθρώπους αυτούς;» Στην αρχή, λοιπόν, τα έκαναν όλα για την ανθρώπινη δόξα· τώρα όμως είχε προστεθεί και κάτι άλλο, το να μη φανούν ότι είναι μιαιφόνοι· πράγμα που έλεγαν και αργότερα: «Θέλετε να φέρετε πάνω μας το αίμα του ανθρώπου αυτού». «Ας τους απειλήσουμε αυστηρά να μη μιλούν πλέον στο όνομα αυτό σε κανέναν άνθρωπο». Ω της ανοίας! Ενώ πείσθηκαν ότι αναστήθηκε, και έλαβαν αυτό ως τεκμήριο ότι είναι Θεός, προσδοκούσαν ότι εκείνος που δεν κρατήθηκε από τον θάνατο θα μπορούσε να επισκιαστεί από τις δικές τους ραδιουργίες.

«Εάν είναι δίκαιο», λέει, «ενώπιον του Θεού να ακούμε εσάς μάλλον παρά τον Θεό, κρίνετε». Όταν ο φόβος μετριάστηκε περισσότερο (διότι η εντολή που τους έδωσαν δεν ήταν τίποτε άλλο παρά απόλυση), τότε μιλούν και με μεγαλύτερη ηπιότητα· τόσο απείχαν από το θράσος. «Το ότι έγινε γνωστό θαύμα, δεν μπορούμε να το αρνηθούμε». Επομένως, θα το είχαν αρνηθεί, εάν δεν συνέβαινε αυτό, εάν δεν υπήρχε η μαρτυρία των πολλών. Και όμως ήταν σε όλους καταφανές. Αλλά τέτοιο πράγμα είναι η κακία, θρασύ και προπετές. «Ας τους εκφοβίσουμε με απειλές».

Όταν, λοιπόν, έριξαν στη φυλακή τον Πέτρο και τον Ιωάννη, τον υιό της βροντής και το θεμέλιο της πίστεως, αναλογίσου πώς, αφού τους άφησαν ελεύθερους, βρίσκονται σε αμηχανία. Αφού τους έφεραν, λοιπόν, στο μέσο του θεάτρου, λένε: «Τι θα κάνουμε με αυτούς τους ανθρώπους;» Οι Ιουδαίοι, αυτοί που ανατράφηκαν με τα αίματα των προφητών, λαός μανιασμένος και λυσσασμένος, αυτός που γκρέμισε τα θυσιαστήρια, που σκότωσε τους προφήτες, που ανατράφηκε μέσα στους φόνους, που είναι αγριότερος από τα θηρία, που στάζει ακόμη από το δεσποτικό αίμα, αυτός που σταύρωσε τον Κύριο· αυτός ο λαός, αφού συνέλαβε δύο ψαράδες αγράμματους, απλοϊκούς, ασήμους, πιο άφωνους και από τα ψάρια, από τους οποίους ο ένας δεν άντεξε ούτε την απλή απειλή μιας θυρωρού· αυτούς, λοιπόν, αφού συνέλαβαν και τους έστησαν στο μέσο δεμένους, γυμνούς, δίχως να περιβάλλονται από πλούτο χρημάτων, δίχως σωματική ρώμη, δίχως δεινότητα λόγου, δίχως ρητορική δύναμη, δίχως επιφανή καταγωγή, δίχως το μεγαλείο κάποιας πατρίδας, ψαράδες από γενιά ψαράδων, που ζούσαν σε έσχατη φτώχεια, απορούν τι να τους κάνουν, και λένε: «Τι θα κάνουμε με αυτούς τους ανθρώπους;» Βλέπεις πόσο μεγάλη είναι η αρετή; Πώς οι πειρασμοί αποτελούν επιβεβαίωση του Ευαγγελίου; Και τους λένε: «Δεν σας παραγγείλαμε αυστηρά να μη μιλάτε στο όνομα αυτό; Και εσείς θέλετε να φέρετε πάνω μας το αίμα του ανθρώπου αυτού;» Αν είναι ένας απλός άνθρωπος, τι φοβάσαι; Αν όμως είναι Θεός, για ποιον λόγο δεν Τον προσκυνάς; Δεν κραύγαζες προηγουμένως λέγοντας: «Το αίμα Του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας»;

Αν και οι μαστιγώσεις δεν αποτελούσαν αφορμές χαράς, αλλά λύπης και αποθάρρυνσης, εντούτοις οι μαστιγώσεις χάριν του Θεού, καθώς και η αιτία για την οποία μαστιγώνονταν, γεννούσαν σε αυτούς τη χαρά. Και εκείνοι που τους μαστίγωσαν είχαν περιέλθει σε μεγάλη απορία και αμηχανία, μη γνωρίζοντας τι να πράξουν. Διότι, άκουσέ τους να βρίσκονται σε απορία και μετά τις μαστιγώσεις, και να λένε: «Τι θα κάνουμε σε αυτούς τους ανθρώπους;». Τι λες; Τους μαστιγώσατε, τους προξενήσατε μύρια κακά, και ακόμη απορείτε; Τόσο ισχυρό και ακατανίκητο πράγμα είναι η αρετή, ώστε ακόμη και όταν πάσχει, υπερισχύει εκείνων που της προξενούν τα παθήματα.

Διότι το στοιχείο αυτό, λησμονώντας τη φυσική του ιδιότητα, σαν να είχε δεθεί με κάποια δεσμά, επέδειξε τόση υπακοή, ώστε να μην εγγίσει ούτε τις τρίχες τους. Από αυτό μπορεί κανείς να αντιληφθεί ότι το γεγονός υπερβαίνει την ανθρώπινη φύση, και ότι είναι κάποια άρρητη και θεία δύναμη που τα κατεργάζεται αυτά, και η οποία επιδεικνύει τόση πρόνοια για αυτούς τους νέους. Είδες τη φιλανθρωπία του Θεού, πώς, χωρίς να εγκαταλείψει τους δικούς Του δούλους, επέτρεψε να ριχτούν στο καμίνι, αλλά, επιθυμώντας να τους αναδείξει λαμπρότερους και επιδεικνύοντας τη δική Του δύναμη, καταπράυνε και τη διάνοια του βαρβάρου και επέδειξε τόσο μεγάλη μακροθυμία; Διότι δεν θα ήταν τόσο θαυμαστό, εάν από την αρχή τους εμπόδιζε να ριχτούν στο καμίνι, όσο πιο θαυμαστό και εξαιρετικά παράδοξο έχει γίνει τώρα, το ότι δεν επέτρεψε να πάθουν κανένα κακό, αν και βρίσκονταν μέσα στη φωτιά. Διότι, όταν Εκείνος το επιθυμεί, και όσους βρίσκονται στο μέσο δεινών τους αναδεικνύει ανώτερους, και αυτούς που πάσχουν τους καθιστά ισχυρότερους από εκείνους που τους τα προκαλούν. Αυτό ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση των αποστόλων. Διότι εκείνοι που τους είχαν συλλάβει και περικυκλώσει στο μέσο τους, και σχεδόν έτριζαν τα δόντια εναντίον τους, έλεγαν αναμεταξύ τους: «Τι θα κάνουμε με αυτούς τους ανθρώπους;». Αν και τους είχαν υποχείριους, είχαν περιέλθει σε αμηχανία.

Σε αυτόν μοιάζουν και εκείνοι που οικοδομούν πάνω στην άμμο· όπως για παράδειγμα όσοι στηρίζονται στην πορνεία, στην ασέλγεια, στη μέθη, στον θυμό και σε όλα τα άλλα. δ΄. Τέτοιος ήταν ο Αχαάβ, αλλά δεν ήταν τέτοιος ο Ηλίας. Διότι, εάν παραθέσουμε την αρετή και την κακία τη μία δίπλα στην άλλη, θα κατανοήσουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια τη διαφορά τους. Επειδή ο μεν ένας οικοδόμησε πάνω στην πέτρα, ενώ ο άλλος πάνω στην άμμο· γι' αυτό, αν και ήταν βασιλιάς, φοβόταν και έτρεμε τον προφήτη, ο οποίος δεν είχε τίποτε άλλο παρά μόνο τη μηλωτή του. Τέτοιοι ήταν οι Ιουδαίοι, αλλά όχι οι απόστολοι· γι' αυτό, αν και ήταν λίγοι και δεμένοι, επεδείκνυαν τη σταθερότητα της πέτρας· ενώ εκείνοι, παρότι ήταν πολλοί και οπλισμένοι, (επεδείκνυαν) την αδυναμία της άμμου. Διότι έλεγαν: «Τι θα κάνουμε σε αυτούς τους ανθρώπους;» Βλέπεις ότι βρίσκονται σε αμηχανία, όχι οι υποχείριοι και οι δεμένοι, αλλά εκείνοι που τους εξουσιάζουν και τους δένουν; Τι πιο παράδοξο θα μπορούσε να υπάρξει από αυτό; Εσύ τους κρατάς αιχμαλώτους και βρίσκεσαι σε αμηχανία; Και πολύ δικαιολογημένα. Διότι, επειδή τα είχαν οικοδομήσει όλα πάνω στην άμμο, γι' αυτό ακριβώς ήταν και οι πιο αδύναμοι από όλους. Γι' αυτό και πάλι έλεγαν: «Τι κάνετε, θέλοντας να φέρετε πάνω μας το αίμα αυτού του ανθρώπου;» Τι λέει;

Τον έδεσαν πάλι, και τον παρακίνησαν ακόμη περισσότερο· έδιωξαν τους μαθητές, και τους έστειλαν σε όσους δεν είχαν δάσκαλο· τον οδήγησαν σε μεγαλύτερο δικαστήριο, και ωφέλησαν τη μεγαλύτερη πόλη. Γι’ αυτό και οι Ιουδαίοι, δυσφορώντας για τους αποστόλους, έλεγαν: «Τι θα κάνουμε σε αυτούς τους ανθρώπους;». Διότι, έλεγαν, «με όσα επιδιώκουμε να τους βλάψουμε, με αυτά τους αυξάνουμε». Τον παρέδωσαν στον δεσμοφύλακα, για να τον κρατήσει με απόλυτη ασφάλεια· αυτός όμως δέθηκε πιο στενά από τον Παύλο. Τον έστειλαν μαζί με φυλακισμένους, για να μη φύγει· εκείνος όμως κατήχησε τους φυλακισμένους. Τον έστειλαν μέσω θαλάσσης, για να συντελέσουν, έστω και παρά τη θέλησή τους, στο να διανυθεί γρήγορα η οδός· και το ναυάγιο που συνέβη, έγινε αφορμή διδασκαλίας για όσους συνταξίδευαν. Απειλούσαν με αμέτρητες τιμωρίες για να σβήσει το κήρυγμα, το οποίο όμως εξαπλωνόταν και υψωνόταν περισσότερο. Και όπως ακριβώς στην περίπτωση του Δεσπότου έλεγαν οι Ιουδαίοι: «Ας τον αποκτείνουμε, για να μην έλθουν οι Ρωμαίοι και καταστρέψουν και την πόλη και το έθνος μας», και συνέβη το αντίθετο —διότι επειδή ακριβώς τον σκότωσαν, γι' αυτό οι Ρωμαίοι αφάνισαν και το έθνος τους και την πόλη, και όσα νόμιζαν ότι ήταν εμπόδια, αυτά έγιναν βοηθήματα του κηρύγματος—, έτσι και όταν κήρυττε ο Παύλος, εκείνα που του προξενούσαν στην προσπάθειά τους να ανακόψουν τον λόγο, αυτά τον αύξησαν, και τον ανύψωσαν σε ύψος απερίγραπτο.

Τι συνέβη δε στην περίπτωση των αποστόλων; Μήπως, αν και δένονταν, μαστιγώνονταν και υπέφεραν αμέτρητα δεινά, δεν επικρατούσαν εκείνων που τους τα προκαλούσαν; Σκέψου λοιπόν σε πόση αμηχανία τους έριξαν, ώστε εκείνοι να λένε: «Τι θα κάνουμε σε αυτούς τους ανθρώπους;». Αν και τους είχαν δεμένους και συλληφθέντες μέσα στα δικαστήρια· και οι μεν βρίσκονταν σε θέση δικαστών και αρχόντων, ενώ οι άλλοι σε θέση δικαζομένων, ωστόσο τούτοι επικράτησαν εκείνων. Και παντού, εάν κάποιος εξετάσει με ακρίβεια το ζήτημα, θα δει τον ενάρετο να επικρατεί του πονηρού, με την πραγματική επικράτηση, όχι με αυτήν των πολλών που είναι ψευδής, πεπλανημένη και εύκολα καταρρίπτεται, αλλά με εκείνην που είναι σταθερή και ακλόνητη. «Και η βοήθεια αυτών θα παλαιωθεί στον άδη»· δηλαδή, θα εξασθενήσει. Αυτό δε που λέει, είναι το εξής: Όχι μόνο εδώ θα είναι ευάλωτοι, χωρίς να τους υπερασπίζεται κανείς, χωρίς κανείς να τους απλώνει χέρι βοηθείας, όντας εκτεθειμένοι σε όλους, αλλά και το ακόμη πιο φοβερό, ούτε εκεί θα έχουν κάποιον να τους συμπαραστέκεται, να τους βοηθά, να τους απλώνει το χέρι και να ανακουφίζει την τιμωρία τους.