Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
14 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
καὶ τὰ νῦν, Κύριε, ἔπιδε ἐπὶ τὰς ἀπειλὰς αὐτῶν, καὶ δὸς τοῖς δούλοις σου μετὰ παρρησίας πάσης λαλεῖν τὸν λόγον σουΑνάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–14 από 14
Ὁ Θεὸς, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου. Δέξαι μου τὰς ἱκετείας σὺν εὐμενείᾳ. Ἐνώτισαι τὰ ῥήματα τοῦ στόματός μου. Ὅμοιον τῷ· Καὶ νῦν, Κύριε, ἔπιδε ἐπὶ τὰς ἀπειλὰς αὐτῶν.
Θεέ, εισάκουσε την προσευχή μου. Δέξου τις ικεσίες μου με ευμένεια. Άκουσε προσεκτικά τα λόγια του στόματός μου. Αυτό είναι όμοιο με το: Και τώρα, Κύριε, ρίξε το βλέμμα σου στις απειλές τους.
Λεπτομέρειες
Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, φωνῆς μου ἐν τῷ δέεσθαί με. Δέξαι μου, φησὶ, Δέσποτα, τὴν ἱκετείαν, καὶ ῥῶσόν μου τὴν διάνοιαν, ὥστε μὴ δεδιέναι τὰς προσβολάς. Ἀπὸ φόβου ἐχθροῦ ἐξελοῦ τὴν ψυχήν μου. Ὅμοιον τῷ· Καὶ νῦν, Κύριε, ἔπιδε ἐπὶ τὰς ἀπειλὰς αὐτῶν, καὶ δὸς τοῖς δούλοις σου μετὰ παῤῥησίας λαλεῖν τὸν λόγον σου.
Εισάκουσε, Θεέ, τη φωνή μου όταν προσεύχομαι. Δέξου, λέγει, Δέσποτα, την ικεσία μου και ενδυνάμωσε τη διάνοιά μου, ώστε να μη φοβάμαι τις επιθέσεις. Από τον φόβο του εχθρού λύτρωσε την ψυχή μου. Είναι παρόμοιο με το: Και τώρα, Κύριε, ρίξε το βλέμμα σου στις απειλές τους και δώσε στους δούλους σου τη χάρη να κηρύττουν τον λόγο σου με παρρησία.
Λεπτομέρειες
εἰ δὲ τὸ ποιμαίνειν τὰ ποίμνια καὶ τὸ βόσκειν τὰ ἀρνία τοῦ Χριστοῦ, τοῦτο ἂν εἴη τὸ ἀγαπᾶν αὐτόν· πῶς οὐκ ἔσται προδηλότατον, ὅτι καὶ θανάτου κρείττων ἔσεται, φησὶ, διωγμῶν τε καὶ μαχαίρας ἀμείνων, ἀλογήσει δὲ παντελῶς καὶ στενοχωρίας ὁ τὸν σωτήριον τοῖς οὐκ εἰδόσι Θεὸν διακηρύττων λόγον; εἰ δὲ δὴ προσήκοι διὰ τὴν τοῦ νοήματος συστροφὴν τὸν τοῦ Σωτῆρος συνενεγκόντας λόγον, κεφαλαιωδέστερον εἰπεῖν ὃ βούλεται δρᾶν τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς· ἀοκνότατόν τε καὶ παντὸς ἔξω δείματος τὸν οἰκεῖον διασώζοντας νοῦν, τὸν τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως ἱερουργῆσαι κελεύει λόγον, καὶ τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐμφανὲς καταστῆσαι τὸ εὐαγγέλιον. αὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ διὰ φωνῆς Ἡσαΐου φησίν· “Ἐπ᾽ ὄρος ὑψηλὸν ἀνάβηθι ὁ εὐαγγελιζό- ”μενος Σιὼν, ὕψωσον τῇ ἰσχύϊ τὴν φωνήν σου ὁ εὐαγγελι- “ζόμενος Ἱερουσαλήμ· ἰσχύσατε, μὴ φοβεῖσθε.” ὃ καὶ δύνασθαι ἐξαιτοῦντας παρὰ Θεοῦ κατορθοῦν δι᾽ ἐκτενεστάτης προσευχῆς καὶ αὐτοὺς εὑρήσομεν τοὺς ἁγίους μαθητὰς, ὅτε τῆς Ἰουδαίων κατηγοροῦντες ἀπονοίας ἔφασκον “Καὶ ”τὰ νῦν, Κύριε, ἔπιδε ἐπὶ τὰς ἀπειλὰς αὐτῶν, καὶ δὸς τοῖς “δούλοις σου μετὰ παῤῥησίας λαλεῖν τὸν λόγον σου.”
Εάν λοιπόν το να ποιμαίνει κανείς τα ποίμνια και το να βόσκει τα αρνία του Χριστού, αυτό ακριβώς σημαίνει το να τον αγαπά, πώς δεν είναι ολοφάνερο ότι εκείνος που διακηρύττει τον σωτήριο λόγο σε όσους δεν γνωρίζουν τον Θεό, θα αποδειχθεί ανώτερος από τον θάνατο, τους διωγμούς και το μαχαίρι, και θα αψηφήσει εντελώς κάθε θλίψη; Και αν πρέπει, λόγω της πυκνότητας του νοήματος, να συνοψίσουμε τον λόγο του Σωτήρα και να πούμε πιο επιγραμματικά τι θέλει να κάνουν οι μαθητές του: τους προστάζει να ιερουργούν τον λόγο της πίστης σε αυτόν, διατηρώντας τον νου τους εντελώς άοκνο και απαλλαγμένο από κάθε φόβο, και να καταστήσουν το Ευαγγέλιο φανερό σε όλους τους ανθρώπους σε ολόκληρη την οικουμένη. Το ίδιο ακριβώς λέει και μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Ανέβα σε ψηλό βουνό, εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου, εσύ που ευαγγελίζεσαι την Ιερουσαλήμ· πάρτε δύναμη, μη φοβάστε.» Αυτό ακριβώς θα δούμε ότι παρακαλούσαν τον Θεό, με θερμότατη προσευχή, να κατορθώσουν και οι ίδιοι οι άγιοι μαθητές, όταν, καταγγέλλοντας την παραφροσύνη των Ιουδαίων, έλεγαν: «Και τώρα, Κύριε, ρίξε το βλέμμα σου στις απειλές τους, και δώσε στους δούλους σου τη χάρη να κηρύττουν τον λόγο σου με παρρησία.»
Λεπτομέρειες
Ἔφασκον γὰρ, ὅτι «Παραγγελίᾳ παρηγγείλαμεν ὑμῖν μηδενὶ λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τούτῳ. Καὶ ἰδοὺ πεπληρώκατε τὴν Ἱερουσαλὴμ τῆς διδαχῆς ὑμῶν.» Καὶ αὐτοὺς δὲ τοὺς ἁγίους ἀποστόλους εὑρήσομεν δεδιότας μὲν τῶν Ἰουδαίων τὴν ἔφοδον, προσπίπτοντας δὲ τῷ παναγίῳ Θεῷ, καὶ λέγοντας· «Καὶ τανῦν, Κύριε, ἔπιδε τὴν ἀπειλὴν αὐτῶν, καὶ δὸς τοῖς δούλοις σου μετὰ παῤῥησίας λαλεῖν τὸν λόγον σου.» Ἰδοὺ τοίνυν, φησὶν, αὐτοὶ μᾶλλον ὑμᾶς, καὶ οὐχ ὑμεῖς αὐτοὺς φοβηθήσεσθε· οὓς ἐφοβεῖσθε φοβηθήσονται ἀφ᾽ ὑμῶν. Ἀποστελοῦσι δὲ κατὰ καιρὸν καὶ ἀγγέλους αἰτοῦντες εἰρήνην, καὶ πικρῶς κλαίοντες. Ἐρημωθήσονται γὰρ αἱ τούτων ὁδοὶ, τοῦτ᾽ ἔστιν, οὐκ εὐοδοθήσονται θεομαχεῖν ᾑρημένοι, καὶ δεσποτικοῖς νεύμασιν ἀντεξάγοντες. Πάλαι μὲν γὰρ ὁ Ἰσραὴλ, ἐν ἀρχαῖς ὄντος φημὶ τοῦ θείου κηρύγματος, ἀφόρητος ἦν τοῖς ἁγίοις μυσταγωγοῖς. Ἐπεὶ δὲ ἡ τῶν πιστευσάντων πληθὺς ἀριθμοῦ γέγονε κρείσσων, ἐν ἁπάσῃ πόλει τε καὶ χώρᾳ νενίκηται λοιπὸν ἡ ἐκείνων ἀπόνοια, καὶ εἰσὶν ὑπὸ πόδας τῶν πεπιστευκότων ἡττημένοι τε καὶ κλαίοντες, καὶ ἀποχρήσειν ἐν αὐτοῖς εἰς εὐθυμίαν ἡγούμενοι τὸ κἂν γοῦν εἰρήνης ἀξιοῦσθαι τῆς πρὸς αὐτούς. Οὗτος, οἶμαι, ἐστὶ τῆς προφητείας ὁ νοῦς. Πέπαυται γὰρ, φησὶν, ὁ φόβος τῶν ἐθνῶν, τῶν Ἰουδαϊκῶν δηλονότι, καὶ ἡ πρὸς αὐτοὺς διαθήκη αἴρεται.
Διότι έλεγαν: «Με αυστηρή εντολή σας παραγγείλαμε να μη μιλάτε σε κανέναν στο όνομα αυτό. Και ιδού, έχετε γεμίσει την Ιερουσαλήμ με τη διδαχή σας». Και τους ίδιους τους αγίους αποστόλους θα τους βρούμε να φοβούνται βέβαια την επίθεση των Ιουδαίων, να προσπίπτουν όμως στον πανάγιο Θεό και να λένε: «Και τώρα, Κύριε, δες τις απειλές τους και δώσε στους δούλους σου να κηρύττουν με θάρρος τον λόγο σου». Ιδού λοιπόν, λέει, αυτοί μάλλον θα φοβηθούν εσάς, και όχι εσείς αυτούς· αυτοί που φοβόσασταν, θα σας φοβηθούν. Και θα στείλουν, όταν έρθει ο καιρός, απεσταλμένους ζητώντας ειρήνη, και κλαίγοντας πικρά. Διότι θα ερημωθούν οι οδοί τους, δηλαδή, δεν θα ευοδωθούν καθώς έχουν επιλέξει να θεομαχούν και να εναντιώνονται στα δεσποτικά προστάγματα. Διότι παλαιότερα ο Ισραήλ, όταν βέβαια το θείο κήρυγμα βρισκόταν στις αρχές του, ήταν αφόρητος στους αγίους μυσταγωγούς. Όταν όμως το πλήθος όσων πίστεψαν αυξήθηκε κατά πολύ, σε κάθε πόλη και χώρα η αλλοφροσύνη τους πλέον έχει νικηθεί, και βρίσκονται κάτω από τα πόδια των πιστών, ηττημένοι και κλαίγοντας, και θεωρούν ότι είναι αρκετό για την παρηγορία τους το να αξιωθούν έστω ειρήνης με αυτούς. Αυτό, νομίζω, είναι το νόημα της προφητείας. Διότι έπαψε, λέει, ο φόβος των εθνών, δηλαδή των Ιουδαίων, και η διαθήκη προς αυτούς καταργείται.
Λεπτομέρειες
Οὐ γάρ τοι προσήκει, φησὶν, εὐαγγελιζόμενον τοῖς ἁπανταχοῦ τὴν δόξαν καὶ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ περιδεῶς, καὶ ὑπεσταλμένως, καὶ λανθάνειν σπουδάζοντα τοῦτο δρᾷν· ἀλλ᾽ οἷον ὑψοῦ γεγονότας, καὶ ἅπασιν ὁρωμένους, καὶ ἐν πολλῇ παῤῥησίᾳ καθάπερ ἐν ὄρει πηδήσαντας διαπρυσίῳ τρόπον τινὰ κεχρῆσθαι φωνῇ, καὶ δείματος ἐλευθέρᾳ. Ὃ δὴ καὶ ὑπάρξαι σφίσιν, αὐτοὶ οἱ θεσπέσιοι μαθηταὶ λιπαροῦντες, ἔφασκον πρὸς τὸν τῶν ὅλων κρατοῦντα Θεόν· Καὶ νῦν, Κύριε, ἐπίδε ἐπὶ τὰς ἀπειλὰς αὐτῶν, δῆλον δὲ ὅτι τῶν Ἰουδαίων, καὶ δὸς τοῖς δούλοις σου μετὰ παῤῥησίας λαλεῖν τὸν λόγον σου. Ὑψώσατε τοίνυν, μὴ φοβεῖσθε, φησίν.
Διότι δεν αρμόζει, λέει, σε εκείνον που ευαγγελίζεται παντού τη δόξα και το σωτήριο του Θεού να το πράττει αυτό με φόβο, συγκρατημένα και προσπαθώντας να μείνει αφανής· αλλά πρέπει, σαν να έχουν βρεθεί σε ύψωμα και να είναι ορατοί σε όλους, και με πολλή παρρησία, σαν να έχουν ανέβει σε όρος, να χρησιμοποιούν κατά κάποιον τρόπο δυνατή φωνή, ελεύθερη από κάθε φόβο. Για να τους δοθεί ακριβώς αυτό, οι ίδιοι οι θεσπέσιοι μαθητές ικετεύοντας, έλεγαν προς τον Θεό που κυβερνά τα σύμπαντα: «Και τώρα, Κύριε, επίβλεψε στις απειλές τους (είναι φανερό ότι εννοεί των Ιουδαίων), και δώσε στους δούλους σου να λαλούν τον λόγο σου με παρρησία». Υψώστε λοιπόν τη φωνή σας, λέει, μη φοβάστε.
Λεπτομέρειες
Ἀδικοῦσιν ἁγίους πλεῖστοί τε ὅσοι καὶ ἐπὶ πολλοῖς, τὸν τῆς ἀληθείας ὀρθοτομοῦντας λόγον, οἱ τῶν ἱερῶν δογμάτων ἀνεπιστήμονες, καὶ πάσης ὀρθότητος ἀπενηνεγμένοι. Οὗτοι δέ εἰσι, τὰ μιαρὰ καὶ βέβηλα τῶν αἱρετικῶν ἐργαστήρια, ἅπερ ἂν εἴποι τις θανάτου πύλας· οὗτοι διωγμοὺς καὶ θλίψεις ἐπάγουσι τοῖς ὀρθοποδοῦσι περὶ τὴν πίστιν· κατὰ τούτων οἱ Θεῷ γνώριμοι ποιοῦνται τὰς λιτὰς, τοὺς ἁγίους ἀποστόλους ἀπομιμούμενοι, οἳ τῆς Ἰουδαίων σκαιότητος κατακεκραγότες, ἔφασκον· «Καὶ τὰ νῦν, Κύριε, ἔπιδε ἐπὶ τὰς ἀπειλὰς αὐτῶν, καὶ δὸς τοῖς δούλοις σου μετὰ παῤῥησίας λαλεῖν τὸν λόγον σου.» Ἀλλὰ γὰρ ἴσως ἐρεῖ τις· Τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἔφη που Χριστός· «Ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, προσεύχεσθε ἐπὶ τῶν ἐπηρεαζόντων.» Πῶς οὖν ἄρα προσευξόμεθα κατ᾽ αὐτῶν, εἶτα τῆς θείας οὐκ ἀλογήσομεν ἐντολῆς; Πρὸς τοῦτό φαμεν· Ἆρ᾽ οὖν εὐξόμεθα παῤῥησίαν αὐτοῖς καὶ ἰσχὺν δοθῆναι παρὰ Θεοῦ, ἵνα τοὺς τὰ αὐτὰ πρεσβεύοντας μὴ ἐῶσι μυσταγωγεῖν;
Αδικούν τους αγίους πάρα πολλοί και σε πολλά ζητήματα, αυτούς δηλαδή που ορθοτομούν τον λόγο της αληθείας, όσοι είναι αδαείς περί τα ιερά δόγματα και έχουν απομακρυνθεί από κάθε ορθότητα. Αυτοί δε είναι τα μιαρά και βέβηλα εργαστήρια των αιρετικών, τα οποία θα μπορούσε κάποιος να αποκαλέσει πύλες του θανάτου. Αυτοί επιφέρουν διωγμούς και θλίψεις σε όσους ορθοποδούν στην πίστη. Εναντίον αυτών κάνουν τις δεήσεις τους οι γνώριμοι του Θεού, μιμούμενοι τους αγίους αποστόλους, οι οποίοι, καταβοώντας ενάντια στη σκληρότητα των Ιουδαίων, έλεγαν: «Και τώρα, Κύριε, επίβλεψε στις απειλές τους και δώσε στους δούλους σου να λαλούν τον λόγο σου με παρρησία». Αλλά ίσως πει κάποιος: Στους αγίους αποστόλους είπε κάπου ο Χριστός: «Να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να προσεύχεστε για εκείνους που σας κακομεταχειρίζονται». Πώς λοιπόν θα προσευχηθούμε εναντίον τους, χωρίς να αθετήσουμε τη θεία εντολή; Προς αυτό απαντούμε: Μήπως άραγε θα προσευχηθούμε να τους δοθεί παρρησία και δύναμη από τον Θεό, ώστε να μην επιτρέπουν να μυσταγωγούν εκείνοι που πρεσβεύουν τα ίδια;
Λεπτομέρειες
Ὅταν δέ τινες εἰς αὐτὴν ἁμαρτάνωσι τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν, τῶν τὸ θεῖον ἱερουργούντων κήρυγμα, πολέμους καὶ θλίψεις κατασωρεύοντες, τότε πρόσιμεν Θεῷ, τὴν παρ᾽ αὐτοῦ ζητοῦντες ἐπικουρίαν, καὶ τῶν μαχομένων αὐτοῦ τῇ δόξῃ κατακεκραγότες· καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ μέγας Μωϋσῆς· ἔφη γάρ· «Ἐξεγέρθητι, Κύριε· διασκορπισθήτωσαν οἱ ἐχθροί σου· φυγέτωσαν πάντες οἱ μισοῦντες τὸ ὄνομά σου.» Καὶ αὐτὸ δὲ τὸ εἰρημένον παρὰ ἁγίων ἀποστόλων, ἐκδείξειεν ἂν οὐκ ἀσυντελοῦν πρὸς ὄνησιν τῷ θείῳ κηρύγματι, τὸ ἀσθενῆσαί πως τῶν διωκόντων τὴν χεῖρα· «Ἔπιδε γὰρ, φησὶν, ἐπὶ τὰς ἀπειλὰς αὐτῶν,» τουτέστι ματαίωσον αὐτῶν τὰς ἐπαναστάσεις· «καὶ δὸς τοῖς δούλοις σου, μετὰ παῤῥησίας λαλεῖν τὸν λόγον σου.» Ὅτι γὰρ ἤμελλον τοὺς τῆς ὀρθότητος λόγους ἐκκαπηλεύειν τινὲς, καὶ τῆς ὑγιαινούσης πίστεως ἀποφέρειν πολλοὺς, προαναπεφώνηκε λέγων <Πλὴν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐλθὼν, ἆρα εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς;> (A f. 256, B f. 168, C f. 145, D f. 59) Οὐκ ἠγνόησε τοῦτο. Πόθεν; Θεὸς γάρ ἐστιν ὁ πάντα εἰδώς.
Όταν όμως κάποιοι αμαρτάνουν ενάντια στην ίδια τη δόξα του Θεού, συσσωρεύοντας πολέμους και θλίψεις σε όσους ιερουργούν το θείο κήρυγμα, τότε προσερχόμαστε στον Θεό, ζητώντας τη δική του βοήθεια, και καταβοώντας εναντίον εκείνων που μάχονται τη δόξα του. Όπως ακριβώς βεβαίως έκανε και ο μέγας Μωυσής· διότι είπε: «Εξεγέρθητι, Κύριε· ας διασκορπιστούν οι εχθροί σου· ας τραπούν σε φυγή όλοι όσοι μισούν το όνομά σου.» Και αυτό επίσης που ειπώθηκε από τους αγίους αποστόλους, θα μπορούσε να αποδείξει ότι δεν είναι χωρίς όφελος για το θείο κήρυγμα το να εξασθενήσει κάπως το χέρι αυτών που διώκουν: «Επίβλεψε, λέει, στις απειλές τους», δηλαδή ματαίωσε τις επιθέσεις τους· «και δώσε στους δούλους σου να κηρύττουν με παρρησία τον λόγο σου.» Διότι, επειδή κάποιοι επρόκειτο να καπηλευτούν τους λόγους της ορθότητας και να απομακρύνουν πολλούς από την υγιή πίστη, το προανήγγειλε λέγοντας: <Πλην όμως, όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου, άραγε θα βρει την πίστη πάνω στη γη;> (A f. 256, B f. 168, C f. 145, D f. 59) Δεν το αγνοούσε αυτό. Πώς θα μπορούσε; Διότι είναι Θεός που γνωρίζει τα πάντα.
Λεπτομέρειες
ἐποιμώζει δὲ ὥσπερ αὐτοῖς πολυτρόπως διολωλόσι καὶ ὁ προφήτης λέγων “Οἶκος Ἰσραὴλ ἔπεσεν, ”οὐκ ἔστιν ὁ ἀναστήσων αὐτόν.” <Διανοίξουσι χαλινοὺς αὐτῶν, ὡς ὁ ἐσθίων πτωχὸς λάθρα.> Πλείστη μὲν ὅση τῆς τε συνθήκης αὐτῆς καὶ τῆς λέξεως ἡ δυσχέρεια· πλὴν ἐροῦμεν ὡς ἔνι, διαστέλλοντες εὖ μάλα τῶν ἐννοιῶν τὴν δύναμιν. ἀφηγησάμενος τοίνυν τὴν κατάστασιν, ἐν ᾗ πάντως ἔδει τὰς τῶν δυναστῶν γενέσθαι κεφαλὰς, τουτέστι, τοὺς καθηγεῖσθαι λαχόντας τῆς τῶν Ἰουδαίων Συναγωγῆς, μέτεισιν εὐθὺς ἐπὶ τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, οἳ πολὺ μὲν εἶχον ἐν ἀρχαῖς τῶν διωκόντων τὸ δέος. ἐμαστίζοντο γὰρ ἐν συνεδρίοις, καὶ παρηγγέλλοντο μηδενὶ λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ· συνιόντες δὲ λεληθότως τὰς πρὸς Θεὸν ἱκετείας ἐποιοῦντο λέγοντες “Ἐπ᾽ ἀληθείας ”γὰρ συνήχθησαν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ ἐπὶ τὸν ἅγιον παῖδά “σου Ἰησοῦν, ὃν ἔχρισας, Ἡρώδης τε καὶ Πόντιος Πιλάτος ”σὺν ἔθνεσι καὶ λαοῖς Ἰσραήλ. καὶ τὰ νῦν, Κύριε, ἔπιδε “ἐπὶ τὰς ἀπειλὰς αὐτῶν·” δῆλον δὲ ὅτι τὰς τῶν Ἰουδαίων· “καὶ δὸς τοῖς δούλοις σου μετὰ παῤῥησίας λαλεῖν τὸν λόγον ”σου.” οὐκοῦν οἱ μονονουχὶ καθαπερεὶ χαλινῷ τινι τῷ δέει κατεσφιγμένοι καὶ σιωπᾶν ἀναγκαζόμενοι, οἱ μαστιζόμενοι καὶ τεθλιμμένοι, λάθρα τε καὶ μόλις προσλαλοῦντές τισι, καὶ οἷον ἐσθίοντι πτωχῷ προσεοικότες, διανοίξουσι χαλινοὺς αὐτῶν.
Θρηνεί δε κατά κάποιον τρόπο για αυτούς που έχουν με πολλούς τρόπους καταστραφεί και ο προφήτης, λέγοντας: «Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, δεν υπάρχει αυτός που θα τον αναστήσει». <Θα ανοίξουν τα χαλινάρια τους, σαν τον φτωχό που τρώει κρυφά.> Υπάρχει μεν πάρα πολύ μεγάλη δυσκολία και στη σύνταξη αυτή και στη λέξη· όμως θα μιλήσουμε όσο είναι δυνατόν, διαχωρίζοντας πολύ καλά τη δύναμη των εννοιών. Αφού, λοιπόν, αφηγήθηκε την κατάσταση στην οποία οπωσδήποτε έπρεπε να βρεθούν τα κεφάλια των δυναστών, δηλαδή εκείνοι που έλαχαν να ηγούνται της Συναγωγής των Ιουδαίων, μεταβαίνει αμέσως στους αγίους αποστόλους, οι οποίοι στην αρχή είχαν πολύ μεγάλο τον φόβο των διωκτών. Διότι μαστιγώνονταν στα συνέδρια, και έπαιρναν την εντολή να μη μιλούν σε κανέναν στο όνομα του Χριστού· συγκεντρώνονταν δε κρυφά και έκαναν τις ικεσίες τους προς τον Θεό λέγοντας: «Διότι στ' αλήθεια συγκεντρώθηκαν σε τούτη την πόλη εναντίον του άγιου παιδός σου Ιησού, τον οποίο έχρισες, ο Ηρώδης και ο Πόντιος Πιλάτος, μαζί με τα έθνη και τους λαούς του Ισραήλ. Και τώρα, Κύριε, επίβλεψε στις απειλές τους·» είναι προφανές ότι εννοεί τις απειλές των Ιουδαίων «και δώσε στους δούλους σου να λαλούν τον λόγο σου με παρρησία». Επομένως, εκείνοι που ήταν σχεδόν σφιγμένοι με κάποιο χαλινάρι από τον φόβο και αναγκάζονταν να σιωπούν, οι μαστιγωμένοι και θλιμμένοι, που κρυφά και με δυσκολία μιλούσαν σε κάποιους, και έμοιαζαν σαν τον φτωχό που τρώει, θα ανοίξουν τα χαλινάρια τους.
Λεπτομέρειες
Οἱ δὲ ἀκούσαντες, ὁμοθυμαδὸν ἦραν φωνὴν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ εἶπον. Ὅρα, πῶς εἰσιν ἠκριβωμέναι αὐτῶν αἱ εὐχαί. Ὅτε τὸν ἄξιον εἰς ἀποστολὴν ἠξίουν αὐτοῖς ἀναδειχθῆναι, οὕτως ἔλεγον· Σὺ, Κύριε, καρδιογνῶστα πάντων, ἀνάδειξον (προγνώσεως γὰρ ἦν ἐκεῖ χρεία)· ἐνταῦθα δὲ, ἐπειδὴ ἐπιστομισθῆναι τοὺς ἐναντίους ἐχρῆν, περὶ δεσποτείας διαλέγονται· διὸ καὶ οὕτως ἤρξαντο· Δέσποτα ὁ Θεὸς, ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν θάλασσαν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς· ὁ διὰ στόματος Δαυῒδ τοῦ παιδός σου εἰπὼν, Ἵνα τί ἐφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν κενά; Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου, καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Καθάπερ συνθήκας ἀπαιτοῦντες τὸν Θεὸν, τὴν προφητείαν εἰς μέσον ἄγουσιν, ἅμα καὶ ἑαυτοὺς παραμυθούμενοι, ὅτι εἰκῆ ἅπαντα μελετῶσιν οἱ ἐχθροί. Ὃ οὖν λέγουσι, τοῦτό ἐστιν· Ἐκεῖνα εἰς πέρας ἄγαγε, καὶ δεῖξον, ὅτι κενὰ ἐμελέτησαν. Συνήχθησαν γὰρ ἐπ᾽ ἀληθείας ἐν τῇ πόλει ταύτῃ ἐπὶ τὸν ἅγιον Παῖδά σου Ἰησοῦν, ὃν ἔχρισας, Ἡρώδης τε καὶ Πόντιος Πιλᾶτος σὺν ἔθνεσι καὶ λαοῖς Ἰσραὴλ, ποιῆσαι ὅσα ἡ χείρ σου καὶ ἡ βουλή σου προώρισε γενέσθαι. Καὶ τὰ νῦν, Κύριε, ἔπιδε ἐπὶ τὰς ἀπειλὰς αὐτῶν. Ὁρᾷς τὴν φιλοσοφίαν, καὶ πῶς οὐχὶ καταρωμένων ἐστὶ ταῦτα;
Εκείνοι δε, αφού άκουσαν, ύψωσαν ομόθυμα τη φωνή τους προς τον Θεό και είπαν. Δες πόσο ακριβώς διατυπωμένες είναι οι προσευχές τους. Όταν παρακαλούσαν να τους αναδειχθεί ο άξιος για την αποστολή, έλεγαν τα εξής: Εσύ, Κύριε, που γνωρίζεις τις καρδιές όλων, ανάδειξε (διότι εκεί υπήρχε ανάγκη προγνώσεως). Εδώ όμως, επειδή έπρεπε να αποστομωθούν οι εχθροί, ομιλούν περί της δεσποτείας του Θεού. Γι' αυτό και άρχισαν έτσι: Δέσποτα Θεέ, εσύ που δημιούργησες τον ουρανό και τη γη, και τη θάλασσα, και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά· εσύ που διά στόματος του Δαβίδ, του δούλου σου, είπες: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη, και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα; Παρατάχθηκαν οι βασιλιάδες της γης, και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού του». Σαν να απαιτούν από τον Θεό την τήρηση των συμφωνιών, προβάλλουν την προφητεία, παρηγορώντας συγχρόνως και τους εαυτούς τους ότι μάταια μηχανεύονται τα πάντα οι εχθροί. Αυτό λοιπόν που λένε, είναι το εξής: Φέρε εκείνα εις πέρας και δείξε ότι μάταια μηχανεύτηκαν. Διότι συγκεντρώθηκαν πράγματι σε αυτή την πόλη εναντίον του αγίου Παιδός σου του Ιησού, τον οποίο έχρισες, ο Ηρώδης και ο Πόντιος Πιλάτος μαζί με τα έθνη και τους λαούς του Ισραήλ, για να πράξουν όσα το χέρι σου και η βουλή σου προόρισε να γίνουν. Και τώρα, Κύριε, ρίξε το βλέμμα σου στις απειλές τους. Βλέπεις τη φιλοσοφία τους, και πώς αυτά δεν είναι λόγια ανθρώπων που καταριούνται;
Λεπτομέρειες
Καὶ ὅρα· οὐκ εἶπον, Ῥάξον αὐτοὺς, κατάβαλε αὐτούς· ἀλλὰ τί; Καὶ δὸς τοῖς δούλοις σου μετὰ παῤῥησίας πάσης λαλεῖν τὸν λόγον σου. Οὕτω μανθάνωμεν εὔχεσθαι καὶ ἡμεῖς. Καίτοι γε πόσου οὐκ ἄν τις ἐμπλησθείη θυμοῦ, εἰς ἄνδρας ἐμπεσὼν ἀνελεῖν αὐτὸν ἐπιχειροῦντας, καὶ ἀπειλοῦντας τοιαῦτα; πόσης οὐκ ἂν ἀπεχθείας πληρωθείη; Ἀλλ᾽ οὐχ οἱ ἅγιοι οὗτοι. Ἐν τῷ τὴν χεῖρά σου ἐκτείνειν εἰς ἴασιν, καὶ σημεῖα καὶ τέρατα γίνεσθαι διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἁγίου Παιδός σου Ἰησοῦ. Ἂν ἐν τῷ ὀνόματι ἐκείνῳ γίνωνται αἱ ἐνέργειαι, μεγάλη ἔσται ἡ παῤῥησία, φησί. Δεηθέντων δὲ αὐτῶν, ἐσαλεύθη ὁ τόπος, ἐν ᾧ ἦσαν συνηγμένοι. Τοῦ ἀκουσθῆναι αὐτοὺς, καὶ τῆς ἐπισκέψεως τοῦ Θεοῦ τοῦτο τεκμήριον γέγονε. Καὶ ἐπλήσθησαν ἅπαντες Πνεύματος ἁγίου. Τί ἐστιν, Ἐπλήσθησαν; Ἀντὶ τοῦ, Ἀνεπυρώθησαν τῷ Πνεύματι. Καὶ γὰρ ἀνεκαίετο ἐν αὐτοῖς τὸ χάρισμα. Καὶ ἐλάλουν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ μετὰ παῤῥησίας. Τοῦ δὲ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία. Ὁρᾷς, ὅτι μετὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ καὶ τὰ παρ᾽ ἑαυτῶν εἰσέφερον; Πανταχοῦ γὰρ τοῦτο χρὴ παρατηρεῖν, ὅτι μετὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ καὶ τὰ παρ᾽ ἑαυτῶν ἐπιδεικνύουσι· καθάπερ Πέτρος ἔλεγεν, Ἀργύριον καὶ χρυσίον οὐχ ὑπάρχει μοι. Ὃ ἀνωτέρω οὖν εἶπεν, ὅτι πάντες ἦσαν ἐπιτοαυτὸ, πάλιν ἐνταῦθα δηλῶν τὸ αὐτὸ λέγει, ὅτι Τοῦ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία.
Και πρόσεξε· δεν είπαν: «Σύντριψέ τους, κατάβαλέ τους», αλλά τι; «Και δώσε στους δούλους σου να κηρύττουν τον λόγο σου με κάθε παρρησία». Έτσι ας μάθουμε να προσευχόμαστε και εμείς. Και όμως, από πόσον θυμό δεν θα γέμιζε κανείς, εάν έπεφτε σε ανθρώπους που επιχειρούσαν να τον θανατώσουν και εκτόξευαν τέτοιες απειλές; Από πόση απέχθεια δεν θα πλημμύριζε; Αλλά δεν έπραξαν έτσι αυτοί οι άγιοι. «Ενώ απλώνεις το χέρι σου για θεραπεία, και γίνονται σημεία και τέρατα διά του ονόματος του αγίου Παιδός σου Ιησού». Εάν διά του ονόματος εκείνου γίνονται αυτές οι ενέργειες, μεγάλη θα είναι η παρρησία, λέγει. «Και αφού προσευχήθηκαν, σείστηκε ο τόπος στον οποίο ήταν συγκεντρωμένοι». Αυτό υπήρξε το τεκμήριο ότι εισακούσθηκαν και ότι τους επισκέφθηκε ο Θεός. «Και γέμισαν άπαντες από Πνεύμα Άγιο». Τι σημαίνει «γέμισαν»; Σημαίνει ότι «αναζωπυρώθηκαν από το Πνεύμα». Διότι αναζωπυρωνόταν μέσα τους το χάρισμα. «Και κήρυτταν τον λόγο του Θεού με παρρησία». «Στο δε πλήθος των πιστών, η καρδιά και η ψυχή ήταν μία». Βλέπεις ότι μαζί με τη χάρη του Θεού συνεισέφεραν και όσα εξαρτώνταν από τους ίδιους; Διότι παντού πρέπει να το παρατηρεί κανείς αυτό, ότι δηλαδή μαζί με τη χάρη του Θεού επιδεικνύουν και τα δικά τους έργα· όπως ακριβώς έλεγε ο Πέτρος: «Αργύριο και χρυσίο δεν έχω». Εκείνο, λοιπόν, που είπε πρωτύτερα, ότι δηλαδή «ήσαν όλοι επί το αυτό», το ίδιο δηλώνει και πάλι εδώ λέγοντας, ότι «στο πλήθος των πιστών η καρδιά και η ψυχή ήταν μία».
Λεπτομέρειες
Ἰδοὺ καὶ ὁ Σωτὴρ ἐν Πνεύματι φθέγγεται. Τί δέ ἐστιν, ὃ καὶ λέγουσιν, ἄκουε. Δέσποτα ὁ Θεὸς ὁ διὰ στόματος Δαυῒδ παιδός σου εἰπὼν, Ἵνα τί ἐφρύαξαν ἔθνη; Ἔθος γὰρ τῇ Γραφῇ περὶ ἑνὸς ὡς περὶ πολλῶν λέγειν. Ὃ οὖν λέγουσι, τοῦτό ἐστιν· Οὐκ αὐτοὶ ἴσχυσαν, ἀλλὰ σὺ τὸ πᾶν, ὁ ἐπιτρέψας καὶ εἰς πέρας ἀγαγὼν, εἰργάσω, ὁ εὐμήχανος καὶ σοφὸς, ὁ τοῖς ἐχθροῖς εἰς τὸ βούλημά σου χρησάμενος. Ἐνταῦθα γὰρ ταῦτα περὶ τῆς εὐμηχανίας καὶ σοφίας αὐτοῦ διαλέγονται, δηλοῦντες, ὅτι αὐτοὶ μὲν συνῆλθον ὡς ἐχθροὶ φονικῇ προαιρέσει, καὶ ὡς ἐναντιούμενοι· ἐποίουν δὲ, ἃ σὺ ὅμως ἐβούλου ποιῆσαι, Ὅσα ἡ χείρ σου καὶ ἡ βουλή σου προώρισε γενέσθαι. Τί ἐστιν, Ἡ χείρ σου; Ἐνταῦθά μοι δοκεῖ χεῖρα λέγειν τὴν δύναμιν καὶ βουλήν. Ἀρκεῖ, φησὶ, βουληθῆναί σε μόνον· οὐδεὶς γὰρ δυνάμει προορίζει. Τὸ οὖν, Ὅσα ἡ χείρ σου, τοῦτό ἐστιν, Ὅσα διέταξας. Ἢ τοίνυν τοῦτο λέγει, ἢ ὅτι τῇ χειρὶ διέπραττεν. Ὥσπερ οὖν τότε κενὰ ἐμελέτησαν, οὕτω καὶ νῦν, φησὶ, κενὰ μελετῆσαι αὐτοὺς ποίησον. Καὶ δὸς τοῖς δούλοις σου· τουτέστι, Μὴ εἰς ἔργον ἔλθοιεν αἱ ἀπειλαὶ αὐτῶν.
Ιδού, και ο Σωτήρας ομιλεί εν Πνεύματι. Άκουσε δε τι είναι αυτό που λέγουν: «Δέσποτα, εσύ ο Θεός που είπες διά στόματος του δούλου σου Δαβίδ: Γιατί φρύαξαν τα έθνη;». Διότι είναι συνήθεια στην Αγία Γραφή να ομιλεί για τον έναν σαν να πρόκειται για πολλούς. Αυτό λοιπόν που λένε, είναι το εξής: Δεν υπερίσχυσαν εκείνοι, αλλά εσύ ενέργησες το παν, εσύ που τα επέτρεψες και τα έφερες εις πέρας, ο ευμήχανος και σοφός, που χρησιμοποίησες τους εχθρούς για να εκπληρώσεις το θέλημά σου. Διότι εδώ ομιλούν για αυτά σχετικά με την ευμηχανία και τη σοφία του, δηλώνοντας ότι εκείνοι μεν συγκεντρώθηκαν ως εχθροί με φονική προαίρεση και ως πολέμιοι· έπρατταν όμως αυτά που εσύ ήθελες να γίνουν: «Όσα η χείρ σου και η βουλή σου προόρισε να γίνουν». Τι σημαίνει «η χείρ σου»; Εδώ μου φαίνεται ότι ονομάζει χείρα τη δύναμη και τη βουλή. Αρκεί, λέγει, να το θελήσεις μόνον εσύ· διότι κανείς δεν προορίζει κάτι με τη δύναμη. Το χωρίο, λοιπόν, «Όσα η χείρ σου», σημαίνει αυτό: «Όσα εσύ διέταξας». Ή λοιπόν εννοεί αυτό, ή ότι τα ενέργησε με τη χείρα του. Όπως λοιπόν τότε σχεδίασαν μάταια πράγματα, έτσι και τώρα, λέγει, κάνε τους να σχεδιάζουν μάταια. «Και δος στους δούλους σου»· δηλαδή, ας μην πραγματοποιηθούν οι απειλές τους.
Λεπτομέρειες
Ταῦτα δὲ ἔλεγον, οὐκ αὐτοὶ παραιτούμενοι δυσχερές τι παθεῖν, ἀλλ᾽ ὑπὲρ τοῦ κηρύγματος. Οὐ γὰρ εἶπον, Καὶ ἐξελοῦ τῶν κινδύνων ἡμᾶς· ἀλλὰ τί; Καὶ δὸς τοῖς δούλοις σου μετὰ παῤῥησίας πάσης λαλεῖν τὸν λόγον σου. Ὁ οὖν ἐκεῖνα εἰς τέλος ἀγαγὼν, καὶ ταῦτα ἄγαγε. Ὃν ἔχρισας, φησίν. Ὅρα, πῶς καὶ ἐν τῇ εὐχῇ διαιροῦσι τὸ πάθος, καὶ τὸ πᾶν εἰς αὐτὸν ἀνατιθέασι, καὶ τῆς παῤῥησίας αὐτὸν αἴτιον εἶναι λέγουσιν. Εἶδες, πῶς πάντα διὰ τὸν Θεὸν αἰτοῦσι, καὶ οὐδὲν εἰς οἰκείαν δόξαν οὐδὲ φιλοτιμίαν; Τὸ μὲν οὖν αὐτῶν ἐπαγγέλλονται, ὅτι οὐ καταπλαγήσονται· ἀξιοῦσι δὲ σημεῖα γενέσθαι. Ἐν τῷ τὴν χεῖρά σου, φησὶν, ἐκτείνειν εἰς ἴασιν, καὶ σημεία καὶ τέρατα γίνεσθαι. Καλῶς· χωρὶς γὰρ τούτων, εἰ μυρίαν ἐπεδείξαντο προθυμίαν, εἰκῆ πάντα ἐποίουν.
Αυτά, λοιπόν, τα έλεγαν όχι επειδή οι ίδιοι απέφευγαν να υποστούν κάτι το δυσάρεστο, αλλά για χάρη του κηρύγματος. Διότι δεν είπαν: «Και απάλλαξέ μας από τους κινδύνους»· αλλά τι; «Και δώσε στους δούλους σου τη χάρη να κηρύττουν τον λόγο σου με κάθε παρρησία». Εκείνος, λοιπόν, που έφερε εις πέρας εκείνα, ας φέρει εις πέρας και τούτα. «Τον οποίον έχρισας», λέει. Πρόσεξε πώς και μέσα στην προσευχή τους διακρίνουν το πάθος, και τα πάντα τα αναθέτουν σε Αυτόν, και ομολογούν ότι Αυτός είναι ο αίτιος της παρρησίας. Είδες πώς ζητούν τα πάντα για τον Θεό, και τίποτα για προσωπική τους δόξα ή φιλοδοξία; Υπόσχονται, λοιπόν, από την πλευρά τους ότι δεν θα πτοηθούν· παρακαλούν όμως να γίνουν σημεία. «Με το να εκτείνεις το χέρι σου», λέει, «για θεραπεία, και να γίνονται σημεία και τέρατα». Ορθώς· διότι χωρίς αυτά, ακόμη κι αν επεδείκνυαν άπειρη προθυμία, μάταια θα τα έκαναν όλα.
Λεπτομέρειες
Καὶ νῦν ἀνδρείῳ φρονήματι σὺν τῷ πλήθει τῶν μαθητῶν τὸν λόγον τοῦ Κυρίου καταγγέλλουσαι, ὑπομιμνῃσκόμεναι τῆς μακροθυμίας καὶ τῆς πραότητος τοῦ Κυρίου καὶ πάλιν τῆς αὐθαδείας καὶ τοῦ ζήλου τῶν παρανόμων Ἰουδαίων, καυχώμεναι ἐν Κυρίῳ καὶ λέγουσαι· «ὑψώθης ἐν οὐρανῷ ὁ κρίνων τὴν γῆν· ἀπόδος τῇ ὑπερηφανείᾳ αὐτῶν μήποτε ἐγκαυχήσονται ἐν τῇ πικρίᾳ αὐτῶν». Ἐλάλησας γὰρ αὐτοῖς ἔτι ὢν εἰς τὸν κόσμον, ὅτι «ἕως πότε ἔσομαι πρὸς ὑμᾶς; Ἕως πότε ἀνέξομαι ὑμῶν;» Ἐμακροθύμησας γὰρ αὐτοῖς ἀνεχόμενος λέγων ὅτι «οὐκ ἀπεστάλην, εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ». Καὶ ἰδοὺ οὗτοι ὡς ἀπολωλότες τῷ ποιμένι τῷ καλῷ οὐ προσέδραμον, ἀλλ’ ἀπελάκτισαν κατὰ τὴν ἀρχαίαν αὐτῶν σκληροκαρδίαν. Καὶ νῦν, Κύριε, ἔπιδε ἐπὶ τὰς ἀπειλὰς αὐτῶν καὶ ῥῦσαι ἡμᾶς ἐκ τῶν ὧν συστήσασθαι σπεύδουσιν ἡμῖν. «Ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ», ὅτι καὶ τὸ ἀσθενὲς τῆς φύσεως ἰσχυρὸν ἀπειργάσατο. Οὐκέτι ἰσχύει ὁ ἰὸς τοῦ ὄφεως τῇ πτέρνῃ ἡμῶν ἐπιδραμεῖν. Κατηρτίσατο γὰρ τοὺς πόδας ἡμῶν ὁ Κύριος ὡς ἐπὶ ἐλάφου καὶ ἔθετο ὡς τόξον χαλκοῦν τοὺς βραχίονας ἡμῶν καὶ ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ ἐστήσατο ἡμᾶς, ἐπηγγείλατό τε ἡμῖν βασιλείαν οὐράνιον καὶ ἀνῆλθε πρὸς τὸν Πατέρα καὶ ἐθέωσε τὴν σάρκα, ἣν ἀνέλαβε.
Και τώρα, με γενναίο φρόνημα μαζί με το πλήθος των μαθητών, διακηρύττοντας τον λόγο του Κυρίου, ενθυμούμενες τη μακροθυμία και την πραότητα του Κυρίου, καθώς και την αυθάδεια και τον ζήλο των παράνομων Ιουδαίων, καυχώμενες εν Κυρίω και λέγοντας: «Υψώθηκες στον ουρανό, εσύ που κρίνεις τη γη· ανταπόδωσε στην υπερηφάνειά τους, ώστε να μην καυχηθούν μέσα στην πικρία τους». Διότι τους μίλησες, ενώ ήσουν ακόμη στον κόσμο, λέγοντας: «Έως πότε θα είμαι μαζί σας; Έως πότε θα σας ανέχομαι;» Διότι μακροθύμησες απέναντί τους, δείχνοντας ανοχή και λέγοντας ότι: «Δεν στάλθηκα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Και ιδού, αυτοί, ως χαμένοι, δεν προσέτρεξαν στον καλό ποιμένα, αλλά απολάκτισαν σύμφωνα με την αρχαία τους σκληροκαρδία. Και τώρα, Κύριε, επίβλεψε στις απειλές τους και ελευθέρωσέ μας από όσα σπεύδουν να μηχανευτούν εναντίον μας. «Ίδε ο αμνός του Θεού», διότι κατέστησε ισχυρό ακόμη και το ασθενές της φύσεως. Δεν έχει πλέον ισχύ το δηλητήριο του όφεως να πλήξει τη φτέρνα μας. Διότι ο Κύριος ετοίμασε τα πόδια μας σαν του ελαφιού και κατέστησε τους βραχίονές μας σαν χάλκινο τόξο, και μας έστησε στα υψηλά, και μας υποσχέθηκε την ουράνια βασιλεία, και ανήλθε προς τον Πατέρα και εθέωσε τη σάρκα, την οποία προσέλαβε.
Λεπτομέρειες
Διὸ δεῖ ταῦτα εἰδότας ἐπιτειχίζειν αὐτῷ τὴν ἡμετέραν σπουδὴν, καὶ μηδέποτε κατ᾽ ἐχθρῶν εὔχεσθαι, ἀλλὰ τοὺς ἀποστόλους μιμεῖσθαι. Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι μυρία παθόντες δεινὰ, εἶτα εἰς δεσμωτήρια ἐμπεσόντες, καὶ τὸν περὶ τῶν ἐσχάτων ὑπομείναντες κίνδυνον, εἰς εὐχὴν καταφυγόντες ἔλεγον· Ἔπιδε ἐπὶ τὰς ἀπειλὰς αὐτῶν. Καὶ τί μετὰ ταῦτα; Μὴ, Κατάῤῥαξον αὐτοὺς, ἢ ἀπόκτεινον, ἔλεγον, ὃ πολλοὶ πολλάκις ἐπαρώμενοι λέγουσιν; Οὐδαμῶς. Ἀλλὰ τί; Καὶ δὸς τοῖς δούλοις σου μετὰ παῤῥησίας λαλεῖν τὸν λόγον σου. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ; ἐν τῷ ἀποκτεῖναι τοὺς ἐπιβουλεύοντας, ἐν τῷ ἀφανίσαι καὶ πανωλεθρίᾳ παραδοῦναι; Οὐδαμῶς. Ἀλλὰ πῶς, Ἐν τῷ σημεῖα καὶ τέρατα ποιεῖν διὰ τοῦ ἁγίου Παιδός σου Ἰησοῦ. Εἶδες εὐχὴν φιλοσοφίας γέμουσαν, καὶ μετὰ τοσαῦτα δεινὰ οὐδεμίαν αἰτοῦσαν τῶν ἐχθρῶν τιμωρίαν; Ἀλλ᾽ οὕτω μὲν αὐτοὶ, ἔτι ζῶντες καὶ ἐμπνέοντες· ὁ δὲ Στέφανος καὶ ἀποῤῥήγνυσθαι μέλλων τῆς παρούσης ζωῆς, οὐ μόνον οὐδὲν αὐτοῖς κακὸν ᾔτησεν, ἀλλὰ καὶ τοὺς λιθάζοντας καὶ ἀναιροῦντας σπουδάζει διὰ τῆς εὐχῆς ἐξαρπάσαι τῆς ὀργῆς τῆς ἐπὶ τῇ ἁμαρτίᾳ ταύτῃ, καί φησι, Μὴ στήσῃς αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην. Τίνος οὖν ἂν εἶεν συγγνώμης ἄξιοι, ποίας ἀπολογίας, οἱ κατὰ τῶν ἐχθρῶν εὐχόμενοι; πῶς δ᾽ ἡ τοιαύτη ἀκουσθείη εὐχὴ, ὅταν ἀπεναντίας τοῖς τοῦ Θεοῦ νόμοις ἀναφέρηται; Μὴ δὴ τοιοῦτον μηδὲν λέγωμεν.
Γι' αυτό, γνωρίζοντας αυτά, πρέπει να ορθώνουμε απέναντί του ως τείχος τη δική μας προθυμία, και ποτέ να μην προσευχόμαστε εναντίον των εχθρών μας, αλλά να μιμούμαστε τους αποστόλους. Διότι και εκείνοι, αφού υπέφεραν αμέτρητα δεινά, έπειτα έπεσαν σε δεσμωτήρια και υπέμειναν τον έσχατο κίνδυνο, καταφεύγοντας στην προσευχή έλεγαν: «Επίβλεψε στις απειλές τους». Και τι είπαν μετά από αυτά; Μήπως έλεγαν «κατακρήμνισέ τους» ή «σκότωσέ τους», πράγμα που πολλοί λένε συχνά όταν καταριούνται; Σε καμία περίπτωση. Αλλά τι; «Και δώσε στους δούλους σου να κηρύττουν τον λόγο σου με παρρησία». Πώς και με ποιον τρόπο; Με το να σκοτώσεις εκείνους που επιβουλεύονται, με το να τους αφανίσεις και να τους παραδώσεις σε πανωλεθρία; Σε καμία περίπτωση. Αλλά πώς; «Με το να κάνεις σημεία και τέρατα μέσω του αγίου Παιδός σου Ιησού». Είδες προσευχή γεμάτη από πνευματική σοφία, που και μετά από τόσα δεινά δεν ζητά καμία τιμωρία για τους εχθρούς; Αλλά έτσι βέβαια συμπεριφέρονταν αυτοί, ενώ ακόμη ζούσαν και ανέπνεαν· ο Στέφανος όμως, αν και επρόκειτο να αποκοπεί από την παρούσα ζωή, όχι μόνο δεν ζήτησε κανένα κακό γι' αυτούς, αλλά φροντίζει με την προσευχή του να γλιτώσει από την θεία οργή που επιφέρει αυτή η αμαρτία, εκείνους που τον λιθοβολούσαν και τον σκότωναν, και λέει: «Μη τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία». Ποιας συγγνώμης, λοιπόν, ή ποιας απολογίας θα ήταν άξιοι εκείνοι που προσεύχονται εναντίον των εχθρών τους; Και πώς θα μπορούσε να εισακουστεί μια τέτοια προσευχή, όταν αναπέμπεται αντίθετα προς τους νόμους του Θεού; Ας μη λέμε, λοιπόν, τίποτα τέτοιο.
Λεπτομέρειες