Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 4:34

Ψαράδες μεν είμαστε, διότι και κυβερνήτες και καραβοκύρηδες και ναύτες και όσους κατοικούν στα νησιά και ταξιδεύουν στη θάλασσα, ψαρεύοντας όλο τον κόσμο με το ένα δίχτυ του Ευαγγελίου, τους προσφέρουμε στον Χριστό. Και ο Ιωάννης, που με καλάμι και αγκίστρι έπιανε άφωνα ψάρια, τώρα με το καλάμι της γραφής και το Πνεύμα, όχι με μελάνι, γράφει Ευαγγέλιο και ψαρεύει την οικουμένη. Πατητές σταφυλιών δε, διότι αυτοί που πίστεψαν στον Χριστό, από ευλάβεια, βρίσκονται κάτω από τα πόδια μας σαν τσαμπιά σταφυλιών. Είδε ο Κορνήλιος τον Πέτρο, και έπεσε στα πόδια του. Άλλοι, σαν τσαμπιά, έφεραν τον δικό τους πλούτο ως κρασί στα πόδια μας: «Διότι όσοι ήταν ιδιοκτήτες κτημάτων ή σπιτιών, τα πουλούσαν και έφερναν το αντίτιμο όσων πουλούσαν και το έθεταν στα πόδια των αποστόλων», (δηλαδή) τα τσαμπιά το κρασί στα πόδια τους. Επειδή λοιπόν εσύ, Κύριε, όπως τα τσαμπιά στους πατητές σταφυλιών, υπέταξας σε εμάς λαούς και έθνη κάτω από τα πόδια μας, «πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Πώς «σε όλη τη γη»; Διότι «από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση το όνομά σου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη. Θαυμαστό είναι το όνομά σου», αλλά όχι απλώς αξιέπαινο. Διότι διαφέρει το να θαυμάζεις από το να επαινείς, και ο θαυμασμός έχει υπερβεί τον έπαινο και την ευφημία.

Διότι, εάν ο ίδιος ο Απόστολος θεωρούσε ότι η κατοχή παλαιού πλούτου ήταν πιο αναγκαία για την τελείωση, δεν θα είχε περιφρονήσει το προηγούμενο αξίωμά του· επειδή λέει ότι υπήρξε διακεκριμένος και πολίτης Ρωμαίος. Και εκείνοι στα Ιεροσόλυμα, οι οποίοι πουλούσαν τα σπίτια και τους αγρούς τους και τα έθεταν στα πόδια των αποστόλων, δεν θα το έπρατταν αυτό, εάν γνώριζαν ότι θεωρείται κρυφά από τους αποστόλους ως πιο μακάριο το να τρέφεται κανείς με τα δικά του χρήματα και όχι με τον δικό του κόπο και την εργασία των χεριών του. Σαφέστερα δε διδάσκει περί αυτού ο εν λόγω Απόστολος, σε όσα γράφει προς τους Ρωμαίους ως εξής: «Τώρα όμως πορεύομαι προς τα Ιεροσόλυμα για να διακονήσω τους αγίους. Διότι η Μακεδονία και η Αχαΐα ευαρεστήθηκαν να κάνουν κάποια συνεισφορά για τους φτωχούς από τους αγίους που βρίσκονται στην Ιερουσαλήμ». Αυτός δε, όντας δέσμιος, και έχοντας βρεθεί πολλές φορές σε φυλακές, και έχοντας υποβληθεί στην ταλαιπωρία της οδοιπορίας, και εμποδιζόμενος εξαιτίας αυτού να προσπορίζει για τον εαυτό του τα αναγκαία με τα ίδια του τα χέρια, όπως συνήθιζε, διδάσκει ότι τα έλαβε από τους αδελφούς που ήλθαν σε αυτόν από τη Μακεδονία, λέγοντας: «Διότι το υστέρημά μου το αναπλήρωσαν οι αδελφοί που ήλθαν από τη Μακεδονία»· και προς τους Φιλιππησίους: «Διότι γνωρίζετε ότι στην αρχή του Ευαγγελίου, όταν αναχώρησα από τη Μακεδονία, καμία Εκκλησία δεν είχε μαζί μου κοινωνία όσον αφορά τον λόγο της προσφοράς και της λήψης, παρά μόνο εσείς· διότι και στη Θεσσαλονίκη, και μία και δύο φορές, μου στείλατε τα αναγκαία».

Ούτε πάλι, ως παιδί που διέθετε μέτρια περιουσία, ενοχλούσε τους γονείς του για ποικίλη και πολυτελή τροφή, ούτε επιζητούσε τις απολαύσεις που προέρχονταν από αυτήν· αρκούνταν μόνο σε όσα έβρισκε, και δεν αναζητούσε τίποτε περισσότερο. Μετά τον θάνατο των γονέων του, έμεινε ολομόναχος με μία πολύ μικρή αδελφή· και, όντας περίπου δεκαοκτώ ή είκοσι ετών, φρόντιζε ο ίδιος το σπίτι και την αδελφή του. Δεν είχαν περάσει ακόμη έξι μήνες από τον θάνατο των γονέων του, και καθώς πήγαινε κατά τη συνήθειά του στον ναό, συγκεντρώνοντας τον νου του, αναλογιζόταν καθώς περπατούσε πώς οι μεν απόστολοι τα εγκατέλειψαν όλα και ακολούθησαν τον Σωτήρα, πώς δε οι πιστοί στις Πράξεις των Αποστόλων πουλούσαν τα υπάρχοντά τους και τα απέθεταν στα πόδια των αποστόλων για να διανεμηθούν σε όσους είχαν ανάγκη, και ποια και πόση ελπίδα τούς επιφυλάσσεται στους ουρανούς. Αυτά, λοιπόν, συλλογιζόμενος, εισήλθε στην εκκλησία, και συνέπεσε εκείνη την ώρα να αναγινώσκεται το Ευαγγέλιο, και άκουσε τον Κύριο να λέει στον πλούσιο: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πώλησε όλα τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα να με ακολουθήσεις, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς».

Και ούτε ως παιδί ραθυμούσε ούτε, καθώς προόδευε στην ηλικία, έδειχνε περιφρόνηση, αλλά και στους γονείς του υποτασσόταν και, προσέχοντας τα ιερά αναγνώσματα, διατηρούσε μέσα του την ωφέλεια που προερχόταν από αυτά. 4. Εξάλλου, πάλι, ως παιδί που βρισκόταν σε μέτρια οικονομική άνεση, δεν ενοχλούσε τους γονείς του ζητώντας ποικίλη και πολυτελή τροφή, ούτε αναζητούσε τις ηδονές που προέρχονταν από αυτήν. Αρκούνταν μόνο σε όσα έβρισκε και δεν ζητούσε τίποτε περισσότερο. 1. Μετά τον θάνατο των γονέων του, έμεινε ολομόναχος με μια πολύ μικρή αδελφή· και όντας περίπου δεκαοκτώ ή είκοσι ετών, φρόντιζε ο ίδιος το σπίτι και την αδελφή του. 2. Δεν είχαν περάσει ακόμη έξι μήνες από τον θάνατο των γονέων του και, καθώς πήγαινε σύμφωνα με τη συνήθειά του στον ναό του Κυρίου και συγκέντρωνε τον νου του, αναλογιζόταν τα πάντα: πώς δηλαδή οι απόστολοι, εγκαταλείποντας τα πάντα, ακολούθησαν τον Σωτήρα, και πώς εκείνοι στις Πράξεις των Αποστόλων «πουλούσαν» τα υπάρχοντά τους και τα «έφερναν και τα απέθεταν στα πόδια των αποστόλων» για να μοιραστούν σε όσους είχαν ανάγκη, και ποια και πόση ελπίδα τούς περιμένει στους ουρανούς. 3. Με αυτές τις σκέψεις εισήλθε στην εκκλησία, και συνέπεσε εκείνη την ώρα να αναγινώσκεται το Ευαγγέλιο και άκουσε τον Κύριο να λέει στον πλούσιο: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πούλησε όλα τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα να με ακολουθήσεις, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς». 4.

Απόκριση του μεγάλου Γέροντα προς τον από τη Μηρωσάβη Αββά Ιωάννη, ο οποίος ζήτησε να έλθει και να κατοικήσει μαζί τους στο κοινόβιο. Είναι γραμμένο στον Απόστολο ότι: «Εκείνος που άρχισε σε εσάς ένα καλό έργο, αυτός και θα το ολοκληρώσει μέχρι την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.» Και πάλι ο Δεσπότης μας είπε σε εκείνον που τον πλησίασε ότι: «Εάν κάποιος δεν απαρνηθεί όλα τα υπάρχοντά του και τους συγγενείς του, και επιπλέον αν δεν μισήσει την ίδια του τη ζωή, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου.» Είναι δε δυνατόν στον Θεό να εκπληρώσει σε εμάς τον λόγο που λέει: «Ιδού τι καλό και τι τερπνό υπάρχει, παρά να κατοικούν οι αδελφοί μαζί;» Εύχομαι δε να φθάσεις σε αυτό που είναι γραμμένο στις Πράξεις ότι: «Όσοι είχαν κτήματα τα πουλούσαν και, φέρνοντας το αντίτιμο αυτών που πωλούνταν, το έθεταν στα πόδια των Αποστόλων.» Και εγώ, γνωρίζοντας ότι η πρόθεσή σου είναι κατά Θεόν, είπα στον αγαπητό μας υιό Σέριδο, ο οποίος μετά τον Θεό μας προστάτεψε από τους ανθρώπους - ελπίζουμε δε στον Θεό, ότι θα προστατέψει και εσένα μαζί με εμάς - τα εξής: «Δέξου τον αδελφό Ιωάννη με πολλή αγάπη και μην διστάσεις καθόλου.» Διότι πριν από δύο χρόνια μού αποκάλυψε ο Θεός ότι πρόκειται να έλθει εδώ και ότι πολλοί από τους αδελφούς πρόκειται να συναχθούν κοντά μας. Και εγώ κράτησα μυστική την αποκάλυψη έως ότου μάθω ακριβώς τι κάνει ο Κύριος. Όταν λοιπόν συμπληρώθηκε ο καιρός, τη φανέρωσα και εγώ σε εσάς.

ΕΡΩΤΗΣΗ 187 Αν πρέπει ο καθένας να δέχεται κάτι από τους κατά σάρκα συγγενείς του. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Είναι βεβαίως αναγκαίο οι συγγενείς να αποδίδουν τα οφειλόμενα σε εκείνους που προσέρχονται στον Κύριο και να μην παρακρατούν τίποτα, ώστε να μην υποπέσουν στο κρίμα της ιεροσυλίας. Το να δαπανώνται όμως αυτά μπροστά στα μάτια εκείνων στους οποίους θεωρούνταν ότι ανήκαν, πολλές φορές γίνεται για τους ίδιους αιτία υπερηφάνειας, και για τους φτωχούς που έχουν προσέλθει στον ίδιο βίο, αφορμή λύπης. Έτσι, συμβαίνει αυτό για το οποίο επικρίνονται οι Κορίνθιοι από τον Απόστολο, ο οποίος λέει: «Ντροπιάζετε αυτούς που δεν έχουν». Γι' αυτόν τον λόγο, σε εκείνον που έχει εμπιστευθεί τη φροντίδα των κατά τόπους Εκκλησιών, εάν είναι πιστός και ικανός να τα διαχειρίζεται συνετά, σε αυτόν ας προσφέρονται, κατά μίμηση εκείνων που αναφέρονται στις Πράξεις των Αποστόλων, οι οποίοι τα έφερναν και τα εναπέθεταν στα πόδια των αποστόλων.

Σε εκείνον που σου ζητά δώσε· και από εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου. Ο λόγος μάς προτρέπει στην κοινωνικότητα, στη φιλαλληλία και σε ό,τι είναι σύμφυτο με τη φύση μας. Διότι ο άνθρωπος είναι ον πολιτικό και κοινωνικό. Στην κοινή κοινωνική ζωή και στη μεταξύ μας συναναστροφή, είναι αναγκαία η προθυμία για προσφορά προς αποκατάσταση εκείνου που έχει ανάγκη. Σε εκείνον που σου ζητά δώσε. Επιθυμεί να είσαι, από τη μία πλευρά, λόγω της αγάπης, γενναιόδωρος και απλός προς όσους ζητούν, από την άλλη όμως να διακρίνεις με τη λογική την πραγματική ανάγκη του καθενός από όσους προστρέχουν σε εσένα ζητώντας βοήθεια. Και αυτό το έχουμε διδαχθεί στις Πράξεις των Αποστόλων, με ποιον τρόπο δηλαδή είναι δυνατόν να κατορθώνεται αυτό από όσους εκπληρώνουν με σύνεση τον σκοπό της ευσέβειας· «Διότι όσοι», λέει, «ήταν ιδιοκτήτες χωραφιών ή σπιτιών, τα πουλούσαν και έφερναν το αντίτιμο από τις πωλήσεις, και το απέθεταν στα πόδια των αποστόλων. Και αυτά μοιράζονταν στον καθένα, ανάλογα με την ανάγκη που είχε». Επειδή δηλαδή πολλοί, ξεπερνώντας το μέτρο των απολύτως αναγκαίων, μετατρέπουν τη ζητιανιά σε αφορμή εμπορίου και σε μέσο ακόλαστης τρυφής, ήταν αναγκαίο η συγκέντρωση των χρημάτων να γίνεται σε εκείνους στους οποίους είχε εμπιστευθεί η φροντίδα των φτωχών, ώστε από εκεί να γίνεται με σύνεση και ορθή διαχείριση η διανομή των αναγκαίων για τις ανάγκες του καθενός.

Και αυτό επιβεβαιωνόταν από τις Πράξεις, ότι δηλαδή πουλώντας τα υπάρχοντά τους τα έφερναν και τα εναπόθεταν στα πόδια των Αποστόλων, και από εκείνους διαμοιράζονταν στον καθένα, ανάλογα με την ανάγκη που είχε.

Ότι πωλώντας τα υπάρχοντά τους, τα έφερναν και τα απέθεταν στα πόδια των αποστόλων, και από εκείνους διανέμονταν στον καθένα, ανάλογα με την ανάγκη που είχε. Διότι έλεγε ότι η διάγνωση εκείνου που έχει αληθινά ανάγκη και εκείνου που ζητά από πλεονεξία χρήζει εμπειρίας. Και εκείνος μεν που δίνει στον θλιβόμενο, στον Κύριο έδωσε, και από Αυτόν θα λάβει τον μισθό. Εκείνος δε που παρέχει στον καθένα που περιφέρεται, τα έριξε σε σκύλο, φορτικό μεν εξαιτίας της αναίδειας, όχι όμως αξιολύπητο εξαιτίας της ανέχειας.

Διότι το ότι πρέπει να είμαστε κοινωνικοί απέναντι στους άλλους, και να επιδεικνύουμε την ύψιστη προθυμία για τη φιλοπτωχία, το έχει τονίσει πάλι στο Δευτερονόμιο, λέγοντας: «Δεν θα στερήσεις τον μισθό του φτωχού, ή του ενδεούς από τους αδελφούς σου, ή από τους προσήλυτους που βρίσκονται στις πόλεις σου· αυθημερόν θα του αποδώσεις τον μισθό του. Δεν θα δύσει ο ήλιος πριν τον πληρώσεις, επειδή είναι φτωχός, και σε αυτόν έχει στηρίξει την ελπίδα του· για να μην καταβοήσει εναντίον σου προς τον Κύριο, και υπάρξει αμαρτία σε εσένα». Κατανοείς λοιπόν ότι μας πείθει να φοβόμαστε την κατακραυγή του φτωχού, κατευθύνοντάς μας προς τη φιλαλληλία; Και η νέα, μέσω του Χριστού, Γραφή, εισάγοντας το τέλειο αγαθό, λέει: «Πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη, και ιδού όλα θα είναι ευνοϊκά για εσάς»· πράγμα το οποίο έπραξαν και ορισμένοι από όσους πίστεψαν. «Διότι προσέφεραν τα χρήματα από την πώληση των κτημάτων και των σπιτιών, και τα απέθεταν στα πόδια των αποστόλων· έπειτα το ποσό διανεμόταν στον καθένα, ανάλογα με την ανάγκη που τυχόν είχε».

Επιστολή που γράφτηκε προς την Παμφυλία, σε όσους βρίσκονται γύρω από τον πρεσβύτερο Ματίδιο και τον Ταρσίνο και τον Νέωνα και τον Νουμεριανό των Σουέδρων και τον Παλλάδιο τον πολιτευόμενο, περί της πίστεως στον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, και περί άλλων μερών της πίστεως, δηλαδή της αναστάσεως των νεκρών και της ενανθρωπήσεως του Χριστού, κατά το ενενηκοστό έτος του Διοκλητιανού, τον μήνα Ιούλιο, σχετικά με τα οποία ζήτησαν απαντήσεις στις επιστολές τους, όπως αναφέρεται σε αυτές και προτάσσονται. Προς τους κυρίους μου και τιμιωτάτους αδελφούς και συμπρεσβυτέρους, Ματίδιο και Ταρσίνο 〈και Νέωνα〉 και Νουμεριανό και όλους τους υπολοίπους που βρίσκονται μαζί σας, και στα πολυπόθητα τέκνα μας, Παλλάδιο και Σεβηριανό, οι οποίοι επέδειξαν τον αγαθό ζήλο και επέλεξαν για τον εαυτό τους τον μακάριο και περιπόθητο βίο της ορθοδόξου πίστεως και της τέλειας συγκαταθέσεως, οι οποίοι εκπληρώνουν το ρηθέν υπό του Σωτήρος, το «εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους πτωχούς» και το «πωλούσαν τα υπάρχοντά τους και τα έθεταν στα πόδια των αποστόλων», και οι οποίοι φροντίζουν να προσθέτουν στις ψυχές τους όλα όσα είναι καίρια και αγαθότατα να αποκομίζουμε, ο Επιφάνιος, ο ελάχιστος των επισκόπων, και οι αδελφοί που βρίσκονται μαζί μου, απευθύνουμε χαιρετισμό εν Κυρίω Θεώ.

Διότι είναι πράγματι πτωχός και στη διάνοια και στην ελπίδα και στα έργα, εκείνος που θεώρησε τον Χριστό ως απλό άνθρωπο, έχοντας έτσι, μέσα σε πτώχεια πίστεως, αποκτήσει την ελπίδα του για αυτόν. Αυτοί βεβαίως σεμνύνονται αποκαλώντας τους εαυτούς τους πτωχούς, επειδή, όπως ισχυρίζονται, στα χρόνια των αποστόλων πωλούσαν τα υπάρχοντά τους και τα εναπέθεταν στα πόδια των αποστόλων, μεταβαίνοντας έτσι σε κατάσταση πτώχειας και αποταγής. Και για αυτόν τον λόγο, λένε, ονομάζονται από όλους πτωχοί. Ούτε όμως και αυτό αληθεύει για αυτούς, αλλά εκ φύσεως ονομαζόταν πραγματικά Εβίων, κληρονομώντας, όπως νομίζω, προφητικά από τον πατέρα και τη μητέρα του το όνομα του πτωχού και άθλιου. Και πόσα άλλα φοβερά και παραποιημένα πράγματα, γεμάτα μοχθηρία, διατηρούνται μεταξύ τους; Διότι, όταν κάποιος από αυτούς είτε περιπέσει σε ασθένεια είτε δαγκωθεί από ερπετό, κατεβαίνει στα ύδατα και επικαλείται τα ονόματα που αναφέρονται στον Ηλξαΐ, του ουρανού και της γης, του άλατος και του ύδατος, των ανέμων και των αγγέλων της δικαιοσύνης, όπως λένε, καθώς και του άρτου και του ελαίου, και αρχίζει να λέει: «Βοηθήστε με και απαλλάξτε με από τον πόνο».

Διότι, εάν όλων των πιστών η ψυχή και η καρδιά ήταν μία, και κανένας δεν έλεγε ότι κάτι είναι δικό του, αλλά όλα τους ήταν κοινά, και όσοι ήταν ιδιοκτήτες κτημάτων τα πουλούσαν και τα απέθεταν στα πόδια των αποστόλων, και γινόταν διαμοιρασμός στον καθένα, ανάλογα με την ανάγκη που είχε· είναι φανερό πώς αυτοί όλη την ημέρα ελεούσαν και δάνειζαν: «Απομακρύνσου από το κακό, και πράξε το αγαθό».

Διότι, βεβαίως, και στις αναμφισβήτητες Πράξεις των Αποστόλων αναφέρεται ότι όλοι οι ακόλουθοι των αποστόλων, πουλώντας τα κτήματα και τα υπάρχοντά τους, τα μοίραζαν σε όλους, ανάλογα με την ανάγκη που είχε ο καθένας, ώστε να μην υπάρχει κανένας στερημένος ανάμεσά τους. Όσοι, λοιπόν, ήταν ιδιοκτήτες χωραφιών ή σπιτιών, όπως λέει το κείμενο, τα πουλούσαν και έφερναν το αντίτιμο αυτών που πωλούνταν, και τα εναπόθεταν στα πόδια των αποστόλων, ώστε να μοιράζονται στον καθένα ανάλογα με την ανάγκη που είχε. Μαρτυρώντας δε πράγματα παρόμοια με αυτά, ο Φίλων προσθέτει λέγοντας κατά λέξη: «Σε πολλά μέρη της οικουμένης, λοιπόν, υπάρχει αυτό το γένος· διότι έπρεπε να συμμετάσχει στο τέλειο αγαθό και η Ελλάδα και η βαρβαρική χώρα. Πλεονάζει όμως στην Αίγυπτο, σε καθέναν από τους επονομαζόμενους νομούς, και κυρίως γύρω από την Αλεξάνδρεια. Και οι άριστοι από παντού, σαν σε μια πατρίδα θεραπευτών, στέλνονται ως άποικοι σε κάποια καταλληλότατη περιοχή, η οποία βρίσκεται πάνω από τη λίμνη Μαρεία, κτισμένη σε έναν χαμηλό λόφο, σε εξαιρετικά καίρια θέση, τόσο για λόγους ασφάλειας όσο και για το εύκρατο του κλίματος».

Και μεγάλη χάρη υπήρχε σε όλους αυτούς· διότι δεν υπήρχε κανένας ενδεής ανάμεσά τους. Όπως ακριβώς σε μια πατρική οικία όλοι οι υιοί είναι ισότιμοι, τέτοια ήταν η διάθεσή τους. Διότι δεν είναι δυνατόν να πει κανείς ότι έτρεφαν μεν τους άλλους, αλλά είχαν τη διάθεση πως τους έτρεφαν από τα δικά τους αγαθά.

Αλλά το θαυμαστό είναι τούτο, ότι, αφού αποχωρίστηκαν τα υπάρχοντά τους, παρείχαν με τέτοιον τρόπο τροφή, ώστε να μη φαίνεται πλέον ότι προσφέρουν από τα δικά τους, αλλά από τα κοινά. Όσοι δε ήταν ιδιοκτήτες κτημάτων ή οικιών, τα πουλούσαν και έφερναν το αντίτιμο των πωλουμένων, και το εναπέθεταν στα πόδια των αποστόλων.

Εξάλλου, αυτό οφειλόταν και στην οργή εναντίον εκείνων· διότι αυτούς τους γέμισε με Πνεύμα. Πρόσεξε, και οι απόστολοι μετά την προσευχή πληρούνται από Πνεύμα. Και μεγάλη χάρη, λέει, υπήρχε σε όλους αυτούς· διότι δεν υπήρχε κανένας ενδεής ανάμεσά τους. Βλέπεις ότι είναι μεγάλη η δύναμη του πράγματος, εφόσον βέβαια και εκεί υπήρχε ανάγκη από αυτήν; Διότι αυτή είναι η προϋπόθεση των αγαθών, την οποία μνημονεύει για δεύτερη φορά, προτρέποντας τους πάντες στην περιφρόνηση των χρημάτων· λέγοντας προηγουμένως μεν ότι «Κανένας δεν έλεγε πως κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του», εδώ δε ότι «Δεν υπήρχε κανένας ενδεής ανάμεσά τους».

γ. Διότι το ότι αυτό που συνέβαινε δεν οφειλόταν μόνο στα θαύματα, αλλά και στη δική τους προαίρεση, το αποδεικνύουν η Σαπφείρα και ο Ανανίας. Και δεν παρουσίαζαν τη μαρτυρία της αναστάσεως μόνο με τον λόγο, αλλά και με δύναμη· όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Και το κήρυγμά μου δεν βασιζόταν σε πειστικά λόγια ανθρώπινης σοφίας, αλλά σε απόδειξη Πνεύματος και δυνάμεως». Και όχι απλώς με δύναμη, αλλά με μεγάλη δύναμη. Ορθά, λοιπόν, είπε: «Χάρη υπήρχε σε όλους». Διότι γι' αυτό υπήρχε η χάρη, επειδή κανείς δεν είχε στέρηση· δηλαδή, εξαιτίας της μεγάλης προθυμίας εκείνων που προσέφεραν, κανείς δεν είχε στέρηση. Διότι δεν έδιναν ένα μέρος, ενώ ένα άλλο το αποταμίευαν· ούτε τα έδιναν όλα, θεωρώντας τα όμως δικά τους. Εξάλειψαν την ανισότητα από ανάμεσά τους, και ζούσαν με πολλή αφθονία· και το έπρατταν αυτό με μεγάλο σεβασμό. Διότι δεν τολμούσαν να τα δώσουν στα χέρια, ούτε τα προσέφεραν με αλαζονεία, αλλά τα απέθεταν στα πόδια, και άφηναν εκείνους να γίνουν οικονόμοι, και τους καθιστούσαν κυρίους των αγαθών, ώστε πλέον να καταναλώνονται ως κοινά, και όχι ως ιδιωτικά. Αυτό συνέβαλλε και στο να μην κενοδοξούν. Εάν αυτό γινόταν και σήμερα, θα ζούσαμε με μεγαλύτερη ευχαρίστηση, και οι πλούσιοι και οι φτωχοί. Και αυτό δεν θα έφερνε την ευχαρίστηση στους φτωχούς περισσότερο από ό,τι στους πλούσιους.

Πωλούσαν, λέγει, και έφερναν το αντίτιμο, και το απέθεταν στα πόδια των αποστόλων. Πρόσεξε, αγαπητέ, πώς δεν ανέθεταν στους αποστόλους την πώληση, αλλά οι ίδιοι πωλούσαν, και τα χρήματα τα παρέδιδαν σε εκείνους. Όμως δεν έπραξε έτσι ο Ανανίας, αλλά υπεξαίρεσε ένα μέρος από το αντίτιμο του αγρού που πώλησε· γι' αυτό και τιμωρείται, επειδή δεν διαχειρίστηκε σωστά το ζήτημα και αποκαλύφθηκε να κλέβει τα ίδια του τα υπάρχοντα. Αυτός ο λόγος θίγει και τους σημερινούς ιερείς, και μάλιστα με μεγάλη σφοδρότητα. Επειδή δε και η γυναίκα του ήταν συνένοχη σε αυτό που συνέβη, για τον λόγο αυτόν ανακρίνει και εκείνην.

Διότι σε εκείνους που τα χρησιμοποιούν με αυτόν τον τρόπο, δεν είναι καθόλου άτοπο να εύχεται κανείς την αυτάρκεια και την αφθονία. Δες, λοιπόν, τι ακριβώς εύχεται: Δεν είπε: «Να σας κάνει πλούσιους και εξαιρετικά εύπορους», αλλά τι; «Να εκπληρώσει κάθε σας ανάγκη». Ώστε να μη βρίσκεστε σε ένδεια, αλλά να έχετε τα αναγκαία· επειδή και ο Χριστός, δίνοντάς μας τον κανόνα της προσευχής, αυτό ακριβώς ενέταξε στην προσευχή, διδάσκοντάς μας να λέμε: Τον ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον. «Σύμφωνα με τον πλούτο του». Τι σημαίνει αυτό; Σύμφωνα με τη δωρεά του· δηλαδή, ό,τι είναι γι' αυτόν εύκολο και δυνατό, και το οποίο πραγματοποιεί ταχέως. Και επειδή χρησιμοποίησε τη λέξη «ανάγκη», για να μη νομίσουν ότι θα τους περιορίσει, γι' αυτό πρόσθεσε: «Σύμφωνα με τον πλούτο του με δόξα εν Χριστώ Ιησού». Έτσι, λέει, θα σας περισσεύουν τα πάντα, ώστε να τα έχετε προς δόξα του. Ή, λοιπόν, εννοεί αυτό: ότι δεν θα στερείστε τίποτα. «Διότι και μεγάλη χάρη», λέει, «υπήρχε σε όλους αυτούς· καθώς δεν υπήρχε κανείς ανάμεσά τους που να στερείται»· ή τους προτρέπει να τα κάνουν όλα προς δόξα του, σαν να έλεγε: «Ώστε να χρησιμοποιείτε την περιουσία σας προς δόξα του». Στον δε Θεό και Πατέρα μας ας είναι η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν. Αυτή δε η δόξα δεν αποδίδεται μόνο στον Υιό, αλλά και στον Πατέρα. Διότι, όταν δοξάζεται ο Υιός, τότε δοξάζεται και ο Πατέρας. Επειδή, δηλαδή, είπε ότι αυτό γίνεται προς δόξα του Χριστού, για να μη νομίσει κανείς ότι η δόξα ανήκει μόνο σε Εκείνον, πρόσθεσε: «Στον δε Θεό και Πατέρα μας η δόξα», αυτή προφανώς που αποδόθηκε στον Υιό.

Τότε λοιπόν η καρδιά και η ψυχή όλων ήταν μία, και κανένας δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του, αλλά τα είχαν όλα κοινά, και μοιράζονταν στον καθένα, ανάλογα με την ανάγκη που είχε ο καθένας, και ζούσαν βίο αγγελικό. Και αν αυτό γίνει τώρα, θα μεταστρέψουμε ολόκληρη την οικουμένη ακόμη και χωρίς θαύματα. Προς το παρόν όμως, όσοι επιθυμούν να σωθούν, ας προσέξουν τις Γραφές· διότι εκεί θα βρουν και αυτά, και κατορθώματα μεγαλύτερα από αυτά. Διότι και οι ίδιοι οι διδάσκαλοι τα ξεπερνούσαν, ζώντας μέσα σε πείνα και δίψα και γυμνότητα. Εμείς αντίθετα θέλουμε να απολαμβάνουμε πολλή πολυτέλεια, ανάπαυση και άνεση. Όχι όμως εκείνοι, αλλά διακήρυτταν: «Μέχρι αυτήν την ώρα και πεινάμε και διψάμε και στερούμαστε ενδυμάτων και ραπιζόμαστε και δεν έχουμε μόνιμη κατοικία». Και ο μεν ένας έτρεχε από την Ιερουσαλήμ μέχρι το Ιλλυρικό, ο άλλος στη χώρα των Ινδών, ο άλλος στη χώρα των Μαυριτανών, και άλλος σε άλλα μέρη της οικουμένης· εμείς όμως δεν τολμάμε ούτε από την πατρίδα μας να βγούμε, αλλά αναζητούμε την πολυτέλεια, τα λαμπρά σπίτια και κάθε άλλη αφθονία. Ποιος άραγε από εμάς πείνασε ποτέ για τον λόγο του Θεού; Ποιος βρέθηκε στην έρημο; Ποιος πραγματοποίησε μακρινή αποδημία; Ποιος από τους διδασκάλους βοήθησε άλλους, ζώντας από την εργασία των χεριών του; Ποιος υπέμεινε καθημερινό θάνατο; Εξαιτίας όλων αυτών, ακόμη και εκείνοι που βρίσκονται μαζί μας γίνονται περισσότερο ράθυμοι.

Εάν όμως δεν λαμβάνουμε το εκατονταπλάσιο, εμείς είμαστε οι υπαίτιοι, επειδή δεν δανείζουμε σε Εκείνον που έχει τη δύναμη να δώσει τόσο πολλά· διότι όλοι όσοι έδωσαν έλαβαν τόσα πολλά, αν και έδωσαν λίγα. Διότι, πες μου, τι το σπουδαίο έδωσε ο Πέτρος; Μήπως τίποτε περισσότερο από ένα φθαρμένο δίχτυ, ένα καλάμι και ένα αγκίστρι; Και όμως, ο Θεός άνοιξε σε αυτόν τις οικίες όλης της οικουμένης, άπλωσε μπροστά του και τη γη και τη θάλασσα, και όλοι τον προσκαλούσαν στα σπίτια τους· ή μάλλον, πωλώντας τα υπάρχοντά τους, τα έφερναν στα πόδια του, χωρίς καν να τα εναποθέτουν στα χέρια του (διότι δεν τολμούσαν), αποδίδοντάς του τόσο μεγάλη τιμή μαζί με την αφθονία των προσφορών τους.

Διότι πράγματι ο φίλος είναι πιο ποθεινός και από το ίδιο το φως· τον γνήσιο φίλο εννοώ. Και μην απορήσεις· διότι είναι προτιμότερο για εμάς να σβήσει ο ήλιος παρά να στερηθούμε τους φίλους μας. Είναι προτιμότερο να ζούμε στο σκοτάδι παρά να είμαστε χωρίς φίλους. Και πώς γίνεται αυτό, θα σας το πω εγώ. Διότι πολλοί, αν και βλέπουν τον ήλιο, βρίσκονται στο σκοτάδι, ενώ όσοι έχουν αφθονία φίλων δεν θα βρίσκονταν ποτέ σε θλίψη· μιλώ βέβαια για τους πνευματικούς φίλους, αυτούς που δεν προτιμούν τίποτα περισσότερο από τη φιλία. Τέτοιος ήταν ο Παύλος, ο οποίος με χαρά έδινε την ίδια του την ψυχή, χωρίς καν να του ζητηθεί, και με χαρά θα έπεφτε ακόμη και στη γέεννα. Έτσι πρέπει να αγαπά κανείς, με φλογερή διάθεση. Θέλω να σας δώσω ένα παράδειγμα φιλίας· οι φίλοι, οι κατά Χριστόν φίλοι, ξεπερνούν τους πατέρες και τους υιούς. Μη μου αναφέρεις, βέβαια, τους σημερινούς ανθρώπους, λέγοντας ότι μαζί με τα άλλα χάθηκε και αυτό το καλό· αλλά συλλογίσου ότι στην εποχή των Αποστόλων, δεν λέω για τους κορυφαίους, αλλά για τους ίδιους τους πιστούς: Όλων, λέει η Γραφή, η ψυχή και η καρδιά ήταν μία, και κανένας δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του, αλλά μοιράζονταν στον καθένα, ανάλογα με την ανάγκη που είχε ο καθένας. Δεν υπήρχε τότε το «δικό μου» και το «δικό σου». Αυτό είναι η φιλία, το να μη θεωρεί κάποιος τα δικά του ως δικά του, αλλά του πλησίον, και τα δικά του να τα θεωρεί ξένα· ώστε να φροντίζει την ψυχή εκείνου σαν να είναι δική του, και εκείνος ομοίως να επιδεικνύει την ίδια ακριβώς διάθεση. Και πού είναι δυνατόν, θα πει κανείς, να βρεθεί κάτι τέτοιο; Ναι, δεν είναι δυνατόν, επειδή δεν το θέλουμε· διότι, εάν το θέλαμε, θα ήταν πάρα πολύ δυνατόν.

Γ'. Διότι αυτή είναι η μητέρα της αγάπης, της αγάπης που χαρακτηρίζει τον Χριστιανισμό, η οποία είναι ανώτερη από όλα τα σημεία και τα θαύματα, και μέσω της οποίας φανερώνονται οι μαθητές του Χριστού. Αυτή είναι το φάρμακο για τα αμαρτήματά μας, το καθαρτήριο του ρύπου της ψυχής μας, η κλίμακα που φθάνει και στηρίζεται στον ουρανό· αυτή συνδέει το σώμα του Χριστού. Θέλετε να μάθετε πόσο μεγάλο αγαθό είναι αυτή; Στην εποχή των αποστόλων όλοι πουλούσαν τα υπάρχοντά τους και τα έφερναν σε αυτούς, τα οποία και διανέμονταν. «Διότι μοιράζονταν στον καθένα», λέει η Γραφή, «ανάλογα με την ανάγκη που είχε ο καθένας». Πες μου, λοιπόν, έστω και χωρίς να υπολογίσουμε τα μέλλοντα (διότι ας μην ανοίξουμε τώρα συζήτηση για τη Βασιλεία των Ουρανών, αλλά ας εξετάσουμε το παρόν), ποιοι βγαίνουν κερδισμένοι: αυτοί που λαμβάνουν ή αυτοί που δίνουν; Διότι οι πρώτοι γόγγυζαν και φιλονικούσαν μεταξύ τους, ενώ οι δεύτεροι είχαν μία ψυχή. «Διότι», λέει η Γραφή, «όλοι είχαν μία καρδιά και μία ψυχή, και υπήρχε χάρη σε όλους αυτούς», και ζούσαν με πολλή πνευματική ωφέλεια. Βλέπεις ότι και από αυτή την άποψη εκείνοι (που έδιναν) έβγαιναν κερδισμένοι; Πες μου, λοιπόν, με ποιους θα ήθελες να ανήκεις: με εκείνους που εγκαταλείπουν τα υπάρχοντά τους και δεν έχουν τίποτα, ή με εκείνους που λαμβάνουν τα αγαθά των άλλων;

Διότι τώρα βέβαια, όσοι διατηρούν τα δικά τους υπάρχοντα, τα δίνουν σε όσους έχουν ανάγκη· τότε όμως δεν συνέβαινε ούτε αυτό, αλλά, αφού παραιτήθηκαν από την ιδιοκτησία των δικών τους χρημάτων, και αφού τα κατέθεσαν στο μέσο και τα ανέμειξαν, δεν ξεχώριζαν πλέον εκείνοι που προηγουμένως ήταν εύποροι. Έτσι, ακόμη και αν προέκυπτε κάποια αλαζονεία εξαιτίας της υπεροψίας του πλούτου, και αυτή είχε εξαλειφθεί εντελώς, καθώς όλοι βρίσκονταν σε μία απόλυτη ισότητα και όλα τα χρήματα είχαν αναμειχθεί. Και μπορεί κανείς να διαπιστώσει την ευλάβειά τους όχι μόνο από αυτό, αλλά και από τον ίδιο τον τρόπο της προσφοράς τους. Διότι όσοι ήταν ιδιοκτήτες κτημάτων ή οικιών, τα πουλούσαν, έφερναν το αντίτιμο και το εναπέθεταν στα πόδια των αποστόλων.

«Υπέταξε σε εμάς λαούς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας». Παρατήρησε τη σοφία του Προφήτη, ο οποίος τα λέει όλα με ακρίβεια. Διότι εκείνο που έλεγαν αργότερα οι απόστολοι: «Γιατί μας ατενίζετε, σαν να τον έχουμε κάνει να περπατήσει με δική μας δύναμη ή ευσέβεια;», αυτό ακριβώς προλέγει ο Προφήτης. Η δε φράση «Κάτω από τα πόδια», δηλώνει την υποταγή, ή μάλλον την απόλυτη υποταγή. Και αν θέλεις να μάθεις το μέγεθος αυτής της υποταγής, άκουσε: «Όσοι ήταν ιδιοκτήτες», λέει, «χωραφιών ή οικιών, τα πουλούσαν, έφερναν το αντίτιμο των πωληθέντων, και το εναπέθεταν στα πόδια των αποστόλων». Άλλοι δε, μαζί με τα χρήματα, παρέδιδαν και την ίδια τους τη ζωή. Διότι λέει, «οι οποίοι για τη ζωή μου προσέφεραν τον ίδιο τους τον τράχηλο».

Αν όμως κάποιος ισχυριστεί και αυτό, ούτε έτσι θα υποχωρήσουμε από το επιχείρημά μας. Διότι, ποιος θα μπορούσε να είναι πλουσιότερος από τους αποστόλους, ακόμη και σε χρήματα, προς τους οποίους τα πάντα έρρεαν σαν από πηγές; Επειδή, όσοι ήταν ιδιοκτήτες κτημάτων ή σπιτιών, τα πουλούσαν και έφερναν το αντίτιμο θέτοντάς το στα πόδια των αποστόλων. Βλέπεις την αφθονία του πλούτου; Κατείχαν τα αγαθά όλων, απαλλαγμένοι από τη μέριμνά τους, και ήταν περισσότερο οικονόμοι τους παρά κύριοι. Διότι όσοι είχαν, παραιτούμενοι από την ιδιοκτησία τους, τα προσκόμιζαν με αυτόν τον τρόπο στους αποστόλους· οι ίδιοι δηλαδή τα ρευστοποιούσαν και τα μετέτρεπαν σε χρήματα, αναθέτοντας όμως η διανομή να γίνεται υπό την εξουσία εκείνων. Γι' αυτό τον λόγο έλεγε ο Παύλος: «Ως μηδέν έχοντες, και πάντα κατέχοντες». Διότι το θαυμαστό είναι τούτο: ότι, ενώ βρίσκονταν ανάμεσα σε τόσο μεγάλο πλούτο, στέκονταν ψηλότερα από την περιουσία· επειδή το πλήθος των χρημάτων δεν τους κατείχε.

βʹ. Η αγάπη σου δείχνει τον πλησίον ως τον ίδιο σου τον εαυτό, και σε διδάσκει να χαίρεσαι με τα δικά του καλά, όπως ακριβώς με τα δικά σου, και να υπομένεις τα ελαττώματά του, όπως και τα δικά σου. Η αγάπη καθιστά τους πολλούς ένα σώμα, και μετατρέπει τις ψυχές τους σε δοχεία του Αγίου Πνεύματος· διότι το Πνεύμα της ειρήνης δεν πρόκειται να αναπαυθεί σε όσους είναι χωρισμένοι μεταξύ τους, αλλά σε εκείνους που είναι ενωμένοι κατά την ψυχή. Η αγάπη καθιστά τα υπάρχοντα του καθενός κοινά σε όλους, καθώς αναφέρει το βιβλίο των Πράξεων: Το δε πλήθος εκείνων που πίστεψαν είχε μία καρδιά και μία ψυχή· και κανείς δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του, αλλά όλα τους ήταν κοινά· και γινόταν διανομή στον καθένα, ανάλογα με την ανάγκη που τυχόν είχε. Ποιο άρρηκτο τείχος, οχυρωμένο με την αρμονική σύνδεση μεγάλων λίθων, γίνεται τόσο απόρθητο στις εφόδους των εχθρών, όσο το σύνολο εκείνων που αγαπούν ο ένας τον άλλον και είναι στενά συνδεδεμένοι με ομοφροσύνη; Αποκρούει ακόμη και αυτές τις προσβολές του διαβόλου· και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα. Διότι όσοι παρατάσσονται από κοινού εναντίον του, και δεν συντάσσονται μαζί του ο ένας εναντίον του άλλου, καθίστανται αήττητοι απέναντι στις μηχανορραφίες του, εγείροντας τα λαμπρά τρόπαια της αγάπης. Και όπως ακριβώς οι χορδές της λύρας, οι οποίες αν και είναι πολλές, συγκλίνουν σε μία συμφωνία και ηχούν μια τερπνότατη μελωδία· έτσι και εκείνοι που έχουν εναρμονιστεί σε μία γνώμη, ανακρούουν τον εύηχο φθόγγο της αγάπης.

Αλλά μήπως άραγε η εντολή, ως προς τη διατύπωσή της μεν αποφεύγει κάθε τι το παράλογο και στέκεται ψηλότερα από κάθε λεκτική επίκριση, ως προς την πράξη της όμως δεν έλαχε παρόμοια φύση, και υστερεί η εφαρμογή της στα έργα σε σχέση με τη συνέπεια των λόγων της; Και ποιος μπόρεσε έτσι, μέσω των ίδιων των έργων, να παράσχει τόσο ξεκάθαρη την υπόστασή της και να αποδείξει ότι η λογική συνέπεια συμφωνεί με την πρακτική πραγμάτωση; Διότι, επειδή αυτή η σωτήρια προτροπή προήλθε από τα δεσποτικά και άχραντα χείλη, από εκείνη τη στιγμή μέχρι σήμερα δεν είναι δυνατόν να βρεθεί χρονική περίοδος κατά την οποία να μην τη δει κανείς να ριζώνει στις ψυχές των ανθρώπων, να εμβαθύνει, να αυξάνεται σε πλάτος και σε μήκος, και να συναυξάνει και να ολοκληρώνει τις άλλες αρετές. Διότι τότε μεν, τρεις και πέντε χιλιάδες, έπειτα δε και ένα πλήθος που αδυνατεί κανείς να μετρήσει, συναθροίζονταν και, αποποιούμενοι τα ιδιωτικά τους αγαθά, τα έθεταν σε κοινή χρήση, και δεν υπήρχε ανάμεσά τους κανένας φτωχός (ω, θαυμαστή ισοκατανομή, που πριν πραγματοποιηθεί δεν μπορούσε κανείς ούτε να την ελπίζει!) ούτε πλούσιος. Διότι λέει: «όσοι ήταν ιδιοκτήτες χωραφιών ή σπιτιών, τα πουλούσαν, έφερναν το αντίτιμο όσων πωλούνταν και το τοποθετούσαν στα πόδια των αποστόλων, και γινόταν διανομή στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του». Ακούς, Ιουλιανέ; Όσοι ήταν ιδιοκτήτες, αυτοί πουλούσαν, όχι όλοι, ούτε οι φτωχοί.

Έτσι, λοιπόν, κάποιοι εναρμονίζουν τα νοήματα που περιέχονται στα ρητά. Άλλοι πάλι, ενώ αποδέχονται εξίσου τα υπόλοιπα που έχουν προταθεί, υποστηρίζουν ότι, εφόσον προηγουμένως οι μαθητές είχαν τη θέση αυτών που εισάγονται και τελειοποιούνται, ήταν αναγκαίο να μην επιτρέπεται να διασπάται ο λογισμός τους σε τίποτε άλλο, αλλά όλος ο νους τους να είναι στραμμένος στη μάθηση και την εφαρμογή των σωτηριωδών αληθειών. Άλλωστε, ο Διδάσκαλος ήταν παρών και παρείχε άμεσα όχι μόνο εκείνα χωρίς τα οποία η φύση υφίσταται φθορά, αλλά προσέφερε στα μεγάλα πλήθη τροφή που δεν προήλθε από γεωργία. Επειδή όμως αυτοί ξεπέρασαν την παιδαγωγία των ατελών και πλησίασαν περισσότερο στο τέλειο, ενώ ο Ίδιος επρόκειτο πλέον με τον εκούσιο και σωτήριο θάνατό Του να τους στερήσει τη σωματική Του παρουσία, να τους αναθέσει το κήρυγμα και να τους ανυψώσει στο αξίωμα των διδασκάλων και των ποιμένων, τότε τους επιτρέπει ανεμπόδιστα να φέρουν μαζί τους τα αναγκαία εφόδια της ζωής. Πράγμα το οποίο, έχοντας λάβει την αρχή του από εκεί, καρποφόρησε και την πρόνοια για τους διδασκομένους, όπως μπορεί κανείς να δει να εξελίσσεται μέσα στα ίδια τα γεγονότα. Διότι έφερναν «στα πόδια των αποστόλων» τα αντίτιμα των οικιών και των αγρών και τα «έθεταν, και μοιράζονταν στον καθένα ανάλογα με την ανάγκη που είχε». Αλλά βέβαια υποδεικνύουν ότι και αυτό πρέπει να το εξετάζουμε προσεκτικά.