Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 5:11

Γιατί οι Πράξεις των Αποστόλων στηλιτεύουν τον Ανανία και τη Σαπφείρα; Δεν είναι επειδή έγιναν κλέφτες των ίδιων τους των υπαρχόντων και ιερόσυλοι των δικών τους αφιερωμάτων; Ίσως δεν θα μου φτάσει ούτε η ημέρα για να απαριθμήσω τους υπηρέτες της πλεονεξίας.

Επειδή όμως για τον άριστο δάσκαλο της ευσέβειας δεν ήταν μόνο αυτό το πιο σπουδαίο, το να κάνει δηλαδή πολυάριθμο τον λαό του Θεού, αλλά πολύ περισσότερο το να ζουν οι μαθητές με ακρίβεια σύμφωνα με τους νόμους που τους δόθηκαν, και επειδή είδε εκείνον τον Ανανία, τον κλέφτη των δικών του καρπών και παράδοξο ιερόσυλο, ότι επρόκειτο να δημιουργήσει στους χριστιανούς μια κακή συνήθεια αμαρτίας, τον απέκοψε απότομα από την εκκλησία. Όχι επειδή ήταν σκληρός και φονικός στη σκέψη, αλλά επειδή με αυτόν τον τρόπο θεράπευσε την αμαρτία με σκοπό την ωφέλεια. Διότι, επειδή ο λαός ήταν νεοπροσήλυτος και νεοσύστατος, έχοντας μόλις προσφάτως δεχθεί τους ευαγγελικούς νόμους προερχόμενος από την ελληνική και ιουδαϊκή αδιαφορία, εύλογα θεώρησε ότι οι μαθητές δεν είχαν ανάγκη μόνο από νουθεσία με λόγια, αλλά και από κάποιον έμπρακτο φόβο - διότι συνήθως οι άνθρωποι, όπως ακριβώς ρυθμιστούν στην αρχή των ενασχολήσεών τους, έτσι τηρούν τη συνήθεια μέχρι το τέλος - και για αυτόν τον λόγο, αφού έλεγξε την αμαρτία, επέβαλε αμέσως ως τιμωρία τον θάνατο, χωρίς να χρησιμοποιήσει ξίφος ούτε παραδίδοντάς τον σε δημίους, αλλά δείχνοντας τότε με ξεχωριστό τρόπο τη δύναμη του Χριστού στον τρόπο της θανάτωσής του.

Διότι πρέπει να γνωρίζουμε και να μην αγνοούμε ότι εκείνα που υποσχόμαστε στον Θεό δεν είναι πλέον δικά μας, αλλά ανήκουν στον Θεό. Και εάν αφαιρέσουμε κάτι από αυτά, δεν παίρνουμε τα δικά μας, αλλά ιεροσυλούμε τα του Θεού. Η δε υπόσχεση δεν περιορίζεται μόνο σε χρήματα, αλλά φτάνει μέχρι τον λόγο και την ίδια την προαίρεση. Διότι, ακόμη και αν κάποιος είναι φτωχός σε χρήματα, δεν είναι φτωχός και στην προαίρεση. Εξάλλου, το αληθινά μεγάλο και θείο μυστήριό μας δεν στηρίζει την υπόσχεση στα χρήματα, αλλά στην τέλεια προαίρεση και στην κατά Θεόν πίστη. Όλοι λοιπόν δώσαμε υποσχέσεις, και όλοι είμαστε οφειλέτες των υποσχέσεών μας. Επομένως, είναι ανάγκη να αποδίδει η μεν παρθένος την παρθενία, όπως ακριβώς την υποσχέθηκε· ο δε εγκρατής την εγκράτεια· όσοι δε βρίσκονται σε γάμο τη σωφροσύνη και την μεταξύ τους αγάπη και τιμή· και, τέλος, όλοι ανεξαιρέτως την προς τον Θεό πίστη, την ευλάβεια, τη δικαιοσύνη και την ανδρεία· ώστε να μη μας βρει ως αγνώμονες το παράδειγμα του Ανανία και της Σαπφείρας. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο αποστολικός λόγος μας προφυλάσσει λέγοντας: «Αποδώστε σε όλους τις οφειλές, σε όποιον οφείλετε φόρο τον φόρο· σε όποιον οφείλετε τιμή την τιμή. Σε κανέναν μην οφείλετε τίποτα, παρά μόνο το να αγαπάτε ο ένας τον άλλον.» Αυτό ακριβώς έπραξε και ο ίδιος που κηρύττει αυτά.

Και οι ίδιοι μεν, εάν αντιληφθούν με κάποιον τρόπο ότι κάποιος από όσους έχουν οριστεί για την είσπραξη των φόρων υπεξαιρεί τα χρήματά τους, τον τιμωρούν με δήμευση περιουσίας, με φυλάκιση και με την έσχατη κακοπάθεια. Τον Θεό, όμως, δεν νομίζουν ότι εξίσου με αυτούς ενδιαφέρεται για τα δικά του πράγματα και ότι τιμωρεί δικαίως τους άρπαγες; Πόση παραφροσύνη! Και ας δει, παρακαλώ, καθένας που σφετερίζεται τα αφιερωμένα στον Θεό, τον Ανανία και τη Σαπφείρα, πώς αυτοί, αφού υπεξαίρεσαν από τα πράγματα του Θεού, δοκίμασαν τέτοια οργή, καίτοι είχαν κλέψει από τα δικά τους χρήματα και όχι από εκείνα που άλλοι είχαν αφιερώσει στον Θεό. Διότι, όσο ελκύει την εύνοια του Θεού εκείνος που του προσφέρει τα δικά του, τόσο αποξενώνεται από τον Θεό εκείνος που, αλίμονο, ιδιοποιείται τα δικά Του. Και Εκείνος μεν μας χάρισε την ύπαρξη, το να πλουτούμε, να έχουμε δύναμη και τέτοια περιφάνεια, ενώ εμείς, μη αρκούμενοι στα όσα μας δόθηκαν, του αφαιρούμε επιπλέον και τα δικά του. Εξαιτίας αυτού, και όσα νομίζουμε ότι έχουμε, εάν δεν διορθώσουμε τον εαυτό μας, θα τα διαρπάσουν άλλοι. 12. Διότι από τη φύση τους αυτού του είδους τα πράγματα δεν παραμένουν για πολύ στους κληρονόμους. Και μάρτυρες του λόγου αυτού είναι οι εγγονοί του ευσεβούς Ιωάννου, ο οποίος βασίλευσε πριν από λίγο καιρό, [για το] πώς από επιφανείς κατάντησαν άδοξοι και από πλούσιοι έγιναν πένητες, μολονότι εκείνος στα περισσότερα έπραττε το δίκαιο και ζούσε με ευσέβεια. Αλλά επειδή συνένωσε με τα νόμιμα κτήματά του και ξένα, που ανήκαν σε ιερές μονές και μητροπόλεις, τα πάντα διαρπάγησαν.

ΙΔ΄. Εμπνεύσου μαζί με τον Λουκά, μελετώντας τις Πράξεις των Αποστόλων. Γιατί συντάσσεσαι με τον Ανανία και τη Σαπφείρα, τους καινούργιους σφετεριστές (αν βέβαια είναι όντως κάτι καινούργιο η κλοπή της ίδιας σου της περιουσίας), και μάλιστα όταν δεν σφετερίζεσαι χρήματα, ούτε κάτι άλλο από τα ευτελή και μικρά, όπως μια χρυσή ράβδο, ή ένα ένδυμα, ή ένα δίδραχμο, όπως έκανε κάποτε εκείνος ο άπληστος στρατιώτης, αλλά κλέβεις την ίδια τη θεότητα, και ψεύδεσαι όχι σε άνθρωπο, αλλά στον Θεό, όπως ακριβώς άκουσες; Τι λοιπόν; Δεν σέβεσαι ούτε την εξουσία του Πνεύματος, το οποίο πνέει σε όποιους θέλει, όποτε θέλει, και όσο θέλει;

Ό,τι δίνει και ο φτωχός, αυτό να προσφέρεις. Ο αγνός δεν παίρνει μερίδιο από μίσθωμα πόρνης. Ποτέ να μην τάξεις τίποτα στον Θεό, ούτε και από τα ελάχιστα. Διότι ανήκουν στον Θεό, πριν καν τα λάβει. Τι εννοώ λοιπόν; Κλέβεις τα δικά σου όταν δεν τα δίνεις. Τι παράδοξο χρέος! Ας σε πείσουν για αυτό ο Ανανίας και η Σαπφείρα.

181. ΣΤΟΝ ΜΟΝΑΧΟ ΩΡΙΩΝΑ. Ότι η αγανάκτηση του αποστόλου Πέτρου εναντίον του Ανανία και της Σαπφείρας δεν οφειλόταν σε απερισκεψία, αλλά ήταν χρήσιμη κατά την αρχή του κηρύγματος. Δεν οφείλεται σε απερισκεψία, ω φιλολογότατε, η θανάτωση όσων έσφαλαν από τον σοφότατο Πέτρο, αλλά αποτελεί προγνωστική διδασκαλία, η οποία προλαμβάνει τα πολλά αμαρτήματα των ανθρώπων. Διότι τότε είχαν αρχίσει να σπέρνουν τους σπόρους του Ευαγγελίου· και μόλις είδαν ότι φύτρωσαν μαζί και ζιζάνια, σοφά τα ξερίζωσαν αμέσως, ώστε να μην αναπτυχθούν μαζί με το σιτάρι και προοριστούν για το μελλοντικό πυρ της κατάκαυσης. Έτσι και ο θεσπέσιος Μωυσής, βλέποντας τις εντολές του νόμου να παραβαίνονται από την αρχή, αν και επρόκειτο για μικρό αμάρτημα, διέταξε να λιθοβοληθεί εκείνος που μάζευε ξύλα το Σάββατο, γράφοντας ότι αυτό είχε αποφασίσει ο Θεός. Διότι η παράβαση κρίνεται το ίδιο, είτε σε μικρό είτε σε μεγάλο ζήτημα. Όπως άλλωστε και οι πρώτοι προπάτορες του ανθρωπίνου γένους, επειδή γεύτηκαν από το δέντρο, καταδικάστηκαν στην πολυώδυνη ζωή και στον θάνατο.

Ιδού, τα πόδια εκείνων που έθαψαν τον άνδρα σου βρίσκονται στη θύρα, και θα βγάλουν έξω κι εσένα. Έπεσε δε αμέσως στα πόδια του και εξέπνευσε. Όταν δε εισήλθαν οι νεανίσκοι, τη βρήκαν νεκρή και, αφού την έβγαλαν έξω, την έθαψαν κοντά στον άνδρα της. Και μεγάλος φόβος κατέλαβε όλη την Εκκλησία, καθώς και όλους όσοι τα άκουγαν αυτά. Μετά δε την πρόκληση αυτού του φόβου, επιτελούσαν περισσότερα σημεία· και για το ότι τα επιτελούσαν, άκουγε. Δια των χειρών των αποστόλων γίνονταν πολλά σημεία και τέρατα ανάμεσα στον λαό. Και βρίσκονταν όλοι ομόθυμα συγκεντρωμένοι στη στοά του Σολομώντος· από δε τους υπολοίπους κανένας δεν τολμούσε να προσκολληθεί σε αυτούς, αλλά ο λαός τους δόξαζε.

βʹ. Ώ, πόση είναι η δύναμη εκείνων που πίστεψαν, ώστε να γίνεται δυνατό και σε άλλους να κάνουν τα ίδια! Πόση όμως είναι και η πώρωση εκείνων που, ακόμη και μετά την απόδειξη της δυνάμεως, παραμένουν στην απιστία! Όπως ακριβώς, λοιπόν, ο Σίμων ζητούσε τη χάρη του Πνεύματος για εμπορικό κέρδος, έτσι και αυτοί για τον ίδιο ακριβώς λόγο έπρατταν τούτο. Πόση πώρωση! Και για ποιον άραγε λόγο δεν τους επιτιμά ο Παύλος; Επειδή το πράγμα θα φαινόταν ότι προερχόταν από φθόνο· γι' αυτόν τον λόγο οικονομείται κατ' αυτόν τον τρόπο. Αυτό συνέβη και στην περίπτωση του Χριστού· αλλά τότε βέβαια δεν εμποδίζεται (διότι ήταν η αρχή των πραγμάτων)· αφού και ο Ιούδας που έκλεβε δεν εμποδιζόταν. Ο Ανανίας όμως και η Σαπφείρα θανατώθηκαν· και πολλοί Ιουδαίοι, μολονότι αντιστέκονταν, δεν πάθαιναν τίποτε, ενώ ο Ελύμας τυφλώθηκε. Διότι, λέει, δεν ήλθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος. Δες μιαρότητα! Ενώ παρέμεναν ακόμη Ιουδαίοι, ήθελαν να κερδοσκοπούν από το Όνομα· ώστε τα έκαναν όλα για τη δόξα και το κέρδος. Παρατήρησε ότι παντού οι άνθρωποι δεν επιστρέφουν στον Θεό τόσο εξαιτίας των αγαθών πραγμάτων, όσο εξαιτίας των φοβερών. Στην περίπτωση της Σαπφείρας, έπεσε φόβος στην Εκκλησία, και δεν τολμούσαν να ενωθούν μαζί τους· εδώ έπαιρναν σουδάρια και σιμικίνθια και θεραπεύονταν, και ύστερα από αυτό, τότε ήλθαν εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους.

Ο Ανανίας και η Σάπφειρα κρίθηκαν ένοχοι ιεροσυλίας· διότι, αν και έκλεψαν τα δικά τους χρήματα, το τόλμημά τους ωστόσο αποτελούσε ιεροσυλία, επειδή μετά την υπόσχεση τα χρήματα δεν ήταν πλέον δικά τους. Τι πράττει, λοιπόν, ο Απόστολος; Άκουσε πώς, καθήμενος ωσάν σε δικαστήριο, εισάγει τον ιερόσυλο, του απευθύνει ερωτήσεις ως δικαστής, και τότε εκδίδει την απόφαση.

Και ο Ανανίας και η Σαπφείρα, για την κλοπή λίγων αργυρίων, πόσο βαριά τιμωρία υπέστησαν, όλοι το γνωρίζετε. Τις καθημερινές συμφορές, όμως, δεν τις βλέπετε, όσες υποφέρουμε αμαρτάνοντας; Ή μήπως δεν έχουν συμβεί ούτε αυτά; Δεν βλέπετε και τώρα αυτούς που λιώνουν από την πείνα, αυτούς που κατέχονται από ελεφαντίαση και λέπρα του σώματος, αυτούς που συζούν με διηνεκή φτώχεια, αυτούς που πάσχουν από μύρια ανίατα και θλιβερά δεινά; Πώς λοιπόν θα ήταν εύλογο άλλοι μεν να κολάζονται, άλλοι δε να μην κολάζονται;

Τι να πούμε όμως για τον Ανανία και τη Σαπφείρα, οι οποίοι, επειδή έκλεψαν από όσα είχαν αφιερώσει, τιμωρήθηκαν αμέσως; Κανείς έκτοτε δεν έπραξε το ίδιο; Πώς λοιπόν δεν υπέστησαν την ίδια τιμωρία; Άραγε σε πείθουμε ότι υπάρχει γέεννα ή θα χρειαστούμε περισσότερα παραδείγματα;

Γιατί είσαι προπετής στην υπόσχεσή σου, εφόσον δεν την επιβεβαιώνεις με έργα; Πρέπει, λοιπόν, και να δίνεις υποσχέσεις με περίσκεψη, και να αποδίδεις το χρέος της υπόσχεσης με ακρίβεια. Διότι είναι γραμμένο: «Κάντε τάματα και αποδώστε τα στον Κύριο τον Θεό σας». Να εμφανιστείς ενώπιόν Του με αγνή βιοτή· δηλαδή, με το σώμα, το πνεύμα και την ψυχή. Μην αφαιρέσεις τίποτα από την υπόσχεση, για να μην πάθεις ό,τι ο Ανανίας και η Σαπφείρα. Διότι εκείνοι, επειδή υπεξαίρεσαν μέρος από το αντίτιμο του κτήματος που είχαν υποσχεθεί, καταδικάστηκαν σε θάνατο· και εμείς οφείλουμε να τα φοβόμαστε αυτά.

Διότι, όπως ακριβώς αποτελεί ίδιον της προφητείας το να κάνει λόγο για όσα δεν έχουν συμβεί ακόμη και τυγχάνουν μέχρι στιγμής αφανή, έτσι και το να ανακαλύπτει και να φέρνει στο φως εκείνα που έχουν μεν συμβεί, αλλά έχουν καλυφθεί από τον χρόνο, είναι έργο της ίδιας χάριτος. Αποτελεί όμως έργο της προφητείας και το να μιλά για τα παρόντα, όταν κάτι συμβαίνει μεν, αλλά παραμένει κρυφό, όπως στην περίπτωση του Ανανία και της Σαπφείρας. Διότι εκεί το γεγονός δεν ανήκε ούτε στο παρελθόν ούτε στο μέλλον, αλλά ήταν παρόν, πλην όμως άδηλο.

Επειδή, εάν εκείνα που χαρίζει κάποιος σε έναν άνθρωπο δεν μπορεί πλέον να τα ορίζει, πώς μπορεί αυτός να εξουσιάζει και πάλι εκείνα που αφιέρωσε μία φορά στον Θεό; Διότι ο τέτοιος άνθρωπος λογίζεται ιερόσυλος και υπόδικος της καταδίκης του Ανανία και της Σαπφείρας.

Επειδή η υπόσχεση δεν έγκειται μόνο σε χρήματα, αλλά και σε λόγια, και στην προαίρεση. Έτσι και η μοναχική πολιτεία δεν έγκειται στην κουρά και στα ενδύματα, αλλά και στα λόγια, και στην υπόσχεση προς τον Θεό. Όσοι, λοιπόν, υπόσχονται κάτι αγαθό στον Θεό, έχουν χρέος να το εκπληρώσουν: όπως για παράδειγμα, ο παρθένος την παρθενία, ο εγκρατής την εγκράτεια, και ο έγγαμος τη σωφροσύνη, για να μην τιμωρηθούν όπως ο Ανανίας και η Σαπφείρα. Και όχι μόνο εκείνη την υπόσχεση που έδωσαν ενώπιον των ανθρώπων, αλλά και εκείνη που έδωσαν κατ' ιδίαν μόνοι τους· διότι λέει ο θείος Βασίλειος (στον λόγο περί πλεονεξίας): «Εσύ ομιλείς κρυφά με τον εαυτό σου, τα λόγια σου όμως ακούγονται στον ουρανό· και είναι καλύτερος μάρτυρας ο Θεός που βρίσκεται στον ουρανό και βλέπει τις καρδιές, παρά οι άνθρωποι που βλέπουν μόνο τα εξωτερικά». Για να συμβιβάσουμε, λοιπόν, τον παρόντα Κανόνα με τον Κανόνα του Αγίου, είναι καλύτερο και ακριβέστερο να τον κατανοήσουμε ως εξής: Ότι όσοι υποσχέθηκαν παρθενία, δηλαδή μοναχική πολιτεία, και πριν γίνουν μοναχοί παντρεύτηκαν, αυτοί, αφού χωριστούν από αυτόν τον παράνομο γάμο και την πορνεία σύμφωνα με τον 6ο και 18ο κανόνα του Βασιλείου, να κανονίζονται τότε ως δίγαμοι· δηλαδή, για έναν χρόνο κατά τον 18ο κανόνα του Βασιλείου να μην κοινωνήσουν.

Μάθε λοιπόν πώς την αφαιρείς: ενώ θεωρείς τον ασκητή ιερέα αξιόπιστο για την ψυχή σου, δίνοντάς την σε αυτόν για να την προσφέρει στον Θεό, για τα ψυχρά, οικτρά και ταλαίπωρα υλικά πράγματα τούτου του κόσμου τον κρίνεις και τον δοκιμάζεις. Πώς λοιπόν δεν νομίζεις ότι αμαρτάνεις αμαρτία όχι τυχαία, αλλά την ίδια την ιεροσυλία, την καταδίκη της οποίας δείχνει ο μακάριος Πέτρος στις Πράξεις, όταν, αφού ήλεγξε τον Ανανία και τη Σαπφείρα ότι καταχράστηκαν από το αντίτιμο του κτήματος, το οποίο, αφού το προσέφεραν, πήραν εντολή να πωλήσουν, ώστε να δοθεί για τη διακονία των αδελφών, τους καταδίκασε σε πικρό θάνατο και προκάλεσε μεγάλο φόβο σε όλη την εκκλησία; Αλλά θα πεις: «Δεν αναιρώ την αποταγή μου, αλλά φροντίζω ώστε να γίνει η κατάλληλη και σωστή διαχείριση». Πρώτα απ' όλα, η λογική δεν επιτρέπει να είσαι ελεγκτής εκείνων που δεν σου ανήκουν πλέον, διότι δεν γνωρίζεις τι πρέπει και τι δεν πρέπει, και αποδεικνύεται ότι αφαιρείς και την αποταγή· επιπλέον αποδεικνύεσαι και ψεύτης όταν λες: «Δεν την αφαιρώ». Διότι, πες μου: δεν παρέδωσες την ψυχή και έπειτα τα χρήματα μέσω των χεριών του ασκητή στον Θεό; Άρα αυτά δεν βρίσκονται πλέον στη δική σου εξουσία, και η αποταγή είναι βέβαιη και αληθινή, όταν η ψυχή δεν εκτελεί καθόλου τα δικά της θελήματα, αλλά, όπως ακριβώς το υλικό στον τεχνίτη, έτσι υποτάσσει όλες τις αισθήσεις της σε εκείνον στον οποίον παρέδωσε την ψυχή μετά τον Θεό, έχοντας προσηλωμένο το βλέμμα σε όσα εκείνος προστάζει.