Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 5:41

Να θυμάστε τους αποστόλους που διώχθηκαν τότε και ρίχθηκαν στη φυλακή, και ευχαριστούσαν με χαρά, διότι αξιώθηκαν να ατιμαστούν υπέρ του ονόματός Του· και τους αγίους μάρτυρες που υπέμειναν τόσα βασανιστήρια, μέχρι και την εξόρυξη των οφθαλμών, και έγιναν μονόφθαλμοι. Αλλά η επίγνωση του Θεού βρισκόταν στην καρδιά τους, στους οποίους έφθασε ο λόγος του Σωτήρα που λέει: Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό. Ορισμένοι όμως τώρα έχουν προδώσει, χωρίς να έχουν υποστεί απολύτως κανένα βασανιστήριο, εξαιτίας τριών πραγμάτων: της φιλαργυρίας και της απόλαυσης της σάρκας, των φαγητών και των ποτών, καθώς και της κενοδοξίας, της φιλαρχίας και του ανθρώπινου φόβου.

Διότι έχαιραν, λέγει, επειδή αξιώθηκαν να ατιμαστούν υπέρ του ονόματός Του. Αυτή την ευπείθεια απαιτείται να προσφέρει ο κατά Θεόν ασκητής προς τον ηγούμενο. Διότι ο Χριστός εξέλεξε μαθητές, θέτοντας για τους ανθρώπους τον τύπο αυτού του βίου, όπως ήδη προαναφέραμε. Επειδή ο καθηγούμενος δεν είναι τίποτε άλλο παρά εκείνος που επέχει τη θέση του Σωτήρος, και γίνεται μεσίτης Θεού και ανθρώπων, και ιερουργεί στον Θεό τη σωτηρία εκείνων που τον υπακούουν.

Διότι, όταν ο έρωτας της ευσέβειας κυριεύσει την ψυχή, κάθε είδος πολέμου τής φαίνεται καταγέλαστο, και όλοι όσοι την καταξεσκίζουν για χάρη του Ποθουμένου την τέρπουν μάλλον παρά την πληγώνουν. Αυτό μου το μαρτυρεί ο πόθος των αποστόλων, ο οποίος κάποτε έκανε ευχάριστα σε αυτούς τα μαστιγώματα των Ιουδαίων. Διότι έφευγαν, λέγει η Γραφή, χαίροντες από το συνέδριο, επειδή αξιώθηκαν να ατιμασθούν για το όνομά Του. Τέτοιος είναι και ο οπλίτης που υμνείται από εμάς σήμερα· θεωρώντας τα βασανιστήρια ως ευφροσύνη, νομίζοντας κατά τα μαστιγώματα ότι βάλλεται από ρόδα· αποφεύγοντας τις κακώσεις της ασέβειας σαν να ήταν βέλη, λογαριάζοντας τον θυμό του δικαστή ως σκιά καπνού· περιγελώντας τα εξαγριωμένα τάγματα των δορυφόρων· χορεύοντας μέσα στους κινδύνους σαν να επρόκειτο για στεφάνια· ευφραινόμενος με τις πληγές σαν να ήταν τιμές· σκιρτώντας από χαρά στις σφοδρότερες τιμωρίες σαν να ήταν λαμπρότερα βραβεία· περιφρονώντας τα γυμνωμένα ξίφη· δεχόμενος τα χέρια των δημίων ως πιο μαλακά από κερί· ασπαζόμενος το κολαστήριο ξύλο ως σωτήριο· τερπόμενος στον εγκλεισμό των δεσμωτηρίων σαν να βρισκόταν σε λειμώνες· νιώθοντας ευχαρίστηση με τις επινοήσεις των βασανιστηρίων σαν να ήταν ποικιλίες ανθέων· διαθέτοντας δεξιά πιο ισχυρή από τη φωτιά, το οποίο ήταν και το τελευταίο μέσο που του επιστράτευσαν όσοι τον πολεμούσαν.

ΠΡΑΞΕΙΣ. Και αφού κάλεσαν τους αποστόλους, τους έδειραν, τους διέταξαν να μη μιλούν στο όνομα του Ιησού και τους άφησαν ελεύθερους. Αυτοί, λοιπόν, αποχωρούσαν από το συνέδριο χαίροντας, διότι αξιώθηκαν να υποστούν ατίμωση υπέρ του ονόματος του Κυρίου. Και κάθε ημέρα, στο ιερό και κατ' οίκον, δεν έπαυαν να διδάσκουν και να ευαγγελίζονται τον Χριστό Ιησού.

Έδειξε λοιπόν ως κέρδος και εκπλήρωση της προσευχής ακόμη και το ίδιο το δεινό, και αυτό που ίσως θα απονάρκωνε από φόβο κάποιους έστω και μόνο με την προσδοκία της ελεύσεώς του, τούτο τους απαλλάσσει από κάθε φόβο και πείθει τους μαθητές να το αποδέχονται με μεγάλη προθυμία. Και πράγματι, όταν κάποτε κλήθηκαν στο ανόσιο συνέδριο των Ιουδαίων και το σώμα τους κακοποιήθηκε με χτυπήματα για τον Χριστό, αποχωρούσαν «από το πρόσωπο του συνεδρίου χαίροντας», σύμφωνα με το γεγραμμένο, «επειδή αξιώθηκαν να ατιμαστούν υπέρ του ονόματος του Κυρίου». Και μάλιστα και σε εμάς τους ίδιους παραγγέλλουν αυστηρά να υπομένουμε με καρτερία για αυτό, και να μην σκυθρωπάζουμε καθόλου, αν τυχόν μας συμβεί κάτι το δυσάρεστο για τον Χριστό. «Διότι ας μην πάσχει κανείς σας», λέει, «ως φονιάς ή κλέφτης ή κακοποιός· αν όμως πάσχει ως Χριστιανός, ας μην ντρέπεται, αλλά ας δοξάζει τον Θεό για το όνομα αυτό». Είναι γλυκύτατο λοιπόν το να πάσχει κανείς για τον Χριστό, και γλυκός ο κίνδυνος, όταν η αφορμή της επιθέσεώς του προέρχεται από την αγάπη προς τον Θεό.

Με αυτή τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος πάλι οι δώδεκα απόστολοι, αφού ρίχτηκαν στη φυλακή από τους αρχιερείς επειδή κήρυτταν τον Χριστό, και αφού ελευθερώθηκαν από αυτήν παραδόξως κατά τη διάρκεια της νύχτας από έναν άγγελο και οδηγήθηκαν από τον ναό στο δικαστήριο ενώπιόν τους, άσκησαν αδυσώπητο έλεγχο μέσα από όσα τους είπαν περί του Χριστού. Και αφού πρόσθεσαν τούτο, ότι δηλαδή ο Θεός έδωσε το Άγιο Πνεύμα σε όσους υπακούν σε αυτόν, και αφού μαστιγώθηκαν, αποχώρησαν χαίροντες και δεν έπαυαν να διδάσκουν και να ευαγγελίζονται τον Ιησού Χριστό.

Καθώς λέει ο Απόστολος: «Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι». Χτυπήθηκες; Να χαίρεσαι που χτυπήθηκες, αλλά και να διορθώσεις το σφάλμα. Χτυπήθηκες άδικα; Ακόμη μεγαλύτερος είναι ο μισθός. Διότι και οι Απόστολοι, κηρύττοντας τη σωτηρία στον κόσμο, σε κάθε πόλη χτυπιούνταν σαν κακούργοι και δεν οργίζονταν, ούτε αγανακτούσαν, αλλά έχαιραν που αξιώθηκαν να ατιμαστούν για το όνομά Του. Να χαίρεσαι λοιπόν και εσύ, που αξιώθηκες να ατιμαστείς για το όνομά Του.

Και δεν τα έλεγε αυτά με τα λόγια του, ενώ στα έργα υστερούσε σε σχέση με όσα έλεγε, αλλά και με τις ίδιες του τις πράξεις επιδείκνυε τους άθλους υπέρ της ευσέβειας, τους οποίους μάλιστα απαριθμούσε λέγοντας: Γι' αυτό ευχαριστιέμαι σε ασθένειες, σε ύβρεις, και τα εξής. Και αυτά βέβαια ήταν ακόμη τα προοίμια των άθλων του· η δε κατάληξη ολόκληρου του αγώνα του ολοκληρώθηκε στην πόλη των Ρωμαίων, όπου αποκεφαλίστηκε μαρτυρικά. Ο δε Πέτρος θεωρούσε μέγα κέρδος τον σταυρικό θάνατο εξαιτίας των σωτήριων ελπίδων· και ο Ιάκωβος ομοίως αποκεφαλίζεται με ξίφος στα Ιεροσόλυμα· και ο Ιωάννης καταδικάστηκε να κατοικήσει στο νησί της Πάτμου· και άλλοι με διαφορετικούς τρόπους, επιδεικνύοντας την καθαρή και ανυπόκριτη υπακοή στα λόγια του, υπέμειναν ένα διαφορετικό τέλος του βίου. Και αυτά δεν τα έπασχαν παρά τη θέλησή τους, αλλά θεωρώντας πιο γλυκιά από κάθε ηδονή την ελπίδα των σωτήριων επαγγελιών· επειδή πράγματι, όταν κάποτε τους συνέλαβαν οι άρχοντες του ιουδαϊκού έθνους και τους υπέβαλαν σε βασανιστήρια με μαστιγώσεις, όπως μαρτυρεί η ιστορία τους, αναχωρούσαν από το συνέδριο χαίροντες, διότι αξιώθηκαν να ατιμαστούν υπέρ του ονόματος του Χριστού. Και το έπρατταν αυτό, εκπληρώνοντας το δικό του παράγγελμα, επειδή τους δίδασκε να χαίρονται όταν πάσχουν για χάρη του.

Έτσι λοιπόν, τα λόγια του φάνηκαν συνετά, αφού πείστηκαν να μην τους θανατώσουν, αλλά μόνο να τους μαστιγώσουν. Διότι, όπως λέει, πείστηκαν από αυτόν· και αφού κάλεσαν τους αποστόλους, τους έδειραν, τους έδωσαν αυστηρή παραγγελία να μη μιλούν στο όνομα του Ιησού, και τους απέλυσαν. Παρατήρησε, έπειτα από πόσα θαύματα μαστιγώνονται. Και όμως, η διδασκαλία εντεινόταν και πάλι· διότι δίδασκαν και στα σπίτια και στον ναό. Αυτοί, λοιπόν, αναχωρούσαν από το συνέδριο γεμάτοι χαρά, επειδή αξιώθηκαν να υποστούν ατίμωση για το όνομα του Χριστού, και κάθε ημέρα, στον ναό και στα σπίτια, δεν έπαυαν να διδάσκουν και να ευαγγελίζονται τον Ιησού Χριστό. Εκείνες δε τις ημέρες, καθώς πλήθαιναν οι μαθητές, υπήρξε γογγυσμός από τους Ελληνιστές εναντίον των Εβραίων, διότι οι χήρες τους παραμελούνταν κατά την καθημερινή διακονία.

Αυτά, εάν εγκύψετε στα βιβλία του Ιωσήπου, θα τα μάθετε ακριβέστερα· διότι εκείνος, συντάσσοντας την ιστορία αυτών των γεγονότων, τα εξιστορεί με ακρίβεια. Είδες, πόσο σπουδαίο λόγο τόλμησε να πει, ότι είναι «εκ Θεού», όταν πλέον έλαβε την πεποίθηση από τα ίδια τα πράγματα. Όντως, πολλή είναι η παρρησία, πολλή η απροσωποληψία. Και πείσθηκαν στα λόγια του, λέει. Και αφού κάλεσαν μέσα τους αποστόλους, τους έδειραν και τους απέλυσαν. Σεβάστηκαν το κύρος του ανδρός· γι' αυτό και αποτρέπονται μεν από το να θανατώσουν τους αποστόλους, αλλά αφού μόνο τους μαστίγωσαν, τους αφήνουν ελεύθερους. Εκείνοι, λοιπόν, αποχωρούσαν με χαρά από το συνέδριο, διότι καταξιώθηκαν να ατιμασθούν υπέρ του ονόματος του Χριστού.

Και ότι βεβαίως και γι' αυτόν τον λόγο του επιτρεπόταν να πάσχει, άκουσέ τον να δηλώνει αυτό ακριβώς και να λέει: «Για να μη με θεωρήσει κανείς ανώτερο από αυτό που βλέπει σε εμένα ή ακούει από εμένα». Όταν δε τον κύκλωσαν οι μαθητές, σηκώθηκε και μπήκε στην πόλη. Βλέπεις προθυμία; Βλέπεις πόθο ζέοντα και φλογερό; Στην ίδια πάλι πόλη μπήκε, ώστε να φανεί ότι, αν κάπου υποχωρούσε, το έκανε επειδή επιθυμούσε να σπείρει τον λόγο και επειδή δεν έπρεπε να αναζωπυρώσει τον θυμό τους. Αυτά, όχι λιγότερο από τα θαύματα, τους έκαναν λαμπρότερους και τους προετοίμαζαν να χαίρονται περισσότερο. Πουθενά όμως δεν λέει ότι επέστρεψαν χαρούμενοι επειδή έκαναν θαύματα, αλλά επειδή αξιώθηκαν να ατιμαστούν υπέρ του ονόματός Του. Διότι και αυτό το διδάχθηκαν από τον Χριστό, ο οποίος έλεγε: «Μη χαίρεστε επειδή τα δαιμόνια υποτάσσονται σε εσάς». Διότι η αληθινή και ειλικρινής χαρά είναι αυτή: το να πάσχει κανείς για τον Χριστό. Έπειτα επισκέφθηκαν όλες τις πόλεις στις οποίες είχαν κινδυνεύσει.

Εδώ δε φαίνεται να δηλώνει και τη συμπόνια του· διότι έπασχε για εκείνους που χάνονταν, για αυτούς τους ίδιους που του έκαναν κακό· επειδή για όσα συνέβαιναν εις βάρος του, μάλιστα χαιρόταν· διότι ανήκε σε εκείνη τη χορεία που χαιρόταν, επειδή αξιώθηκαν να υποστούν ατιμώσεις υπέρ του ονόματός Του. Και πάλι αλλού λέει: «Τώρα χαίρω για τα παθήματά μου υπέρ υμών»· και πάλι: «Διότι η παρούσα ελαφρά θλίψη μας απεργάζεται για εμάς από υπερβολή σε υπερβολή αιώνιο βάρος δόξας». Αλλά αυτά τα λέει από μετριοφροσύνη. Εδώ όμως δείχνει την ανδρεία του, και όχι τόσο την ανδρεία, όσο την υπομονή του· σαν να έλεγε: «Εγώ έπασχα δεινά, αλλά μαζί με εσάς· και το φοβερό είναι ότι τα υπέφερα από τους Ιουδαίους». Πρόσεξέ μου εδώ τον χαρακτήρα της διδασκαλίας· προβάλλει και την αγάπη και την ανδρεία. «Πώς δεν απέκρυψα τίποτα», λέει. Μέσα από αυτά δείχνει συγχρόνως και την αφθονία της προσφοράς του και την αοκνία του. Και με το «από όσα σας συμφέρουν». Ορθώς μίλησε έτσι· διότι υπήρχαν κάποια που δεν έπρεπε να μάθουν. Και όπως ακριβώς το να αποκρύπτει κανείς ορισμένα πράγματα προέρχεται από φθόνο, έτσι και το να τα λέει όλα είναι δείγμα ανοησίας. Γι' αυτό πρόσθεσε, «από όσα σας συμφέρουν», δηλώνοντας ότι: «Όχι μόνο τα είπα, αλλά και τα δίδαξα· όχι σαν να εκπλήρωνα απλώς μια τυπική υποχρέωση», λέει. Και ότι εννοεί αυτό, άκουσε το επόμενο· διότι πρόσθεσε: «Δημόσια και κατ' οίκους»· επιδεικνύοντας τη μακρά ταλαιπωρία, τη μεγάλη προθυμία και την καρτερία. «Δίνοντας μαρτυρία και σε Ιουδαίους και σε Έλληνες». Όχι μόνο προς εσάς, λέει, αλλά και προς τους Έλληνες.

Για να σας παράσχουμε λοιπόν αφορμές (διότι, λέει, δώσε αφορμή σε σοφό, και θα γίνει σοφότερος), είναι αναγκαίο να σας παρουσιάσουμε τα παραδείγματα και από την Παλαιά και από την Καινή. Σκέψου, λοιπόν, τον Άβελ· δεν θανατώθηκε από τον Κάιν; δεν ήταν ριγμένος στο έδαφος; Αλλά μην εξετάζεις αυτό, ότι δηλαδή επικράτησε και υπερίσχυσε, και σκότωσε εκείνον που φθονούσε και ο οποίος δεν τον είχε αδικήσει σε τίποτα· αλλά αναλογίσου τα μετά από αυτά, ότι δηλαδή αυτός μεν που θανατώθηκε, από τότε μέχρι σήμερα διακηρύσσεται, και στεφανώνεται, και ο τόσος χρόνος δεν μάρανε τη μνήμη του· ενώ αυτός που τον σκότωσε, και υπερίσχυσε, και τότε υπέμενε ζωή βαρύτερη από θάνατο, και από τότε μέχρι σήμερα αυτός μεν στηλιτεύεται, και δέχεται τις κατηγορίες από όλους, εκείνος δε κάθε μέρα ανυμνείται στα στόματα όλων. Και αυτά μεν στον παρόντα βίο· τα όσα όμως στον μέλλοντα αιώνα, ποιος λόγος, ποια διάνοια θα μπορέσει να τα παραστήσει; Και γνωρίζω βέβαια ότι, όντας συνετοί, πολλά και διάφορα άλλα τέτοια θα βρείτε καταγεγραμμένα στις Γραφές. Διότι γι' αυτόν τον λόγο έχουν γραφτεί προς δική μας ωφέλεια, ώστε μαθαίνοντας αυτά, να αποφεύγουμε την κακία, και να προτιμούμε την αρετή. Θέλεις και στην Καινή να δεις αυτό το ίδιο; Άκου τον μακάριο Λουκά που διηγείται αυτό το ίδιο για τους αποστόλους, ότι, αφού μαστιγώθηκαν, αναχωρούσαν από το συνέδριο χαίροντας, επειδή αξιώθηκαν να ατιμαστούν υπέρ του ονόματος του Χριστού.

Τότε το δεσμωτήριο ήταν πιο λαμπρό από τα ανάκτορα. Και τι λέω από τα ανάκτορα; Ακόμη και από τον ίδιο τον ουρανό· διότι κρατούσε μέσα τον δέσμιο του Χριστού. Εάν κάποιος αγαπά τον Χριστό, γνωρίζει αυτό το αξίωμα, γνωρίζει αυτή την αρετή, γνωρίζει πόση χάρη δώρισε στο γένος των ανθρώπων το να δεθεί κανείς για χάρη Του. Ίσως αυτό είναι πιο λαμπρό και από το να καθίσει στα δεξιά Του, πιο σεμνό και από το να καθίσει σε δώδεκα θρόνους: το να δεθεί κανείς για χάρη Του. Και τι μιλώ για τα ανθρώπινα; Ντρέπομαι να συγκρίνω πλούτη και χρυσά στολίδια με τα δεσμά. Αλλά ας παραλείψω να μιλήσω για τα μεγάλα εκείνα, διότι ακόμη και αν τούτη η πράξη δεν είχε καμία ανταμοιβή, αυτό και μόνο είναι μεγάλος μισθός, αυτό είναι αρκετή ανταπόδοση: το να υποφέρει κανείς αυτά τα δεινά για τον αγαπημένο του. Καταλαβαίνουν αυτό που λέω όσοι αγαπούν, αν όχι τον Θεό, τουλάχιστον ανθρώπους, οι οποίοι χαίρονται περισσότερο όταν κακοπαθούν παρά όταν τιμώνται από τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Αλλά το να τα κατανοήσει όλα αυτά αποτελούσε γνώρισμα μόνο του αγίου εκείνου χορού, των Αποστόλων εννοώ. Διότι, άκου τον μακάριο Λουκά που λέει ότι: «Αποχωρούσαν από το συνέδριο χαίροντες, διότι αξιώθηκαν να ατιμαστούν για το όνομα του Χριστού».

Είτε, λοιπόν, εννοεί αυτό, είτε το «εν» τίθεται αντί του «συν», σαν να έλεγε: Χαίρετε μαζί με τον Κύριο πάντοτε. «Πάλι θα πω, χαίρετε». Αυτό αποτελεί γνώρισμα εκείνου που ενθαρρύνει και αποδεικνύει ότι ο άνθρωπος που ζει εν Θεώ, πάντοτε χαίρεται· ακόμη και αν θλίβεται, ακόμη και αν υποφέρει το οτιδήποτε, ένας τέτοιος άνθρωπος πάντοτε χαίρεται. Διότι άκουσε τον Λουκά που λέει για τους αποστόλους, ότι αποχωρούσαν από το συνέδριο χαίροντες, επειδή αξιώθηκαν να μαστιγωθούν υπέρ του ονόματός Του. Αν τα μαστιγώματα και τα δεσμά, τα οποία φαίνεται πως είναι τα πλέον λυπηρά από όλα, γεννούν χαρά, τι από τα υπόλοιπα θα μπορέσει να μας προκαλέσει λύπη; «Πάλι θα πω, χαίρετε». Πολύ σωστά επανέλαβε τη φράση.

Διέλυσε τον φόβο. Διότι, αν και ο διδάσκαλος βρίσκεται σε δεσμά, η χάρις τον ελευθερώνει. Και αποτελεί έργο της χάριτος το να του επιτρέψει να δεθεί· διότι άκουσε τον Λουκά που λέει ότι «οι απόστολοι επέστρεφαν από το συνέδριο χαίροντες, επειδή αξιώθηκαν να ατιμαστούν υπέρ του ονόματός Του». Διότι πραγματικά συνιστά καταξίωση και το να ατιμάζεται κανείς και το να δένεται. Διότι, αν κάποιος που αγαπάει ένα πρόσωπο θεωρεί κέρδος να πάθει κάτι για χάρη του, πολύ περισσότερο θεωρείται κέρδος το να πάθει κάτι για τον Χριστό.

Είδες πονηρούς να ευημερούν, και δικαίους να δυστυχούν και να υποφέρουν μύρια δεινά, και δεν μπόρεσες να βρεις την αιτία αυτών που συμβαίνουν; Πες: Έγινα σαν κτήνος μπροστά σου, όμως εγώ είμαι παντοτινά μαζί σου. Εάν δε αναζητάς και την αιτία, αναλογίσου ότι όρισε ημέρα κατά την οποία πρόκειται να κρίνει την οικουμένη, και θα αποβάλεις κάθε απορία· διότι τότε ο καθένας θα λάβει την ανταπόδοση που του αξίζει, όπως ακριβώς ο Λάζαρος και ο πλούσιος. Θυμήσου τους αποστόλους· διότι και εκείνοι, ενώ μαστιγώνονταν και καταδιώκονταν και υπέφεραν μύρια δεινά, έχαιραν επειδή αξιώθηκαν να ατιμαστούν υπέρ του ονόματος του Χριστού.

Αλλά αυτό δεν είναι τίποτα συγκρινόμενο με το επόμενο· διότι πρόσεξε πού τους ανυψώνει λέγοντας: Γίνατε μιμητές του Κυρίου. Πώς; Αφού δεχθήκατε τον λόγο μέσα σε πολλή θλίψη, με τη χαρά του Αγίου Πνεύματος. Όχι απλώς με θλίψη, αλλά με πολλή. Και μπορεί κανείς να το πληροφορηθεί αυτό από τις Πράξεις των Αποστόλων, το πώς δηλαδή προκάλεσαν τον διωγμό εναντίον τους: —Και τάραξαν, λέει, όλους τους πολιτάρχες, και αναστάτωσαν την πόλη εναντίον τους. Και δεν μπορεί να πει κανείς, ότι θλιβήκατε μεν και πιστέψατε νιώθοντας οδύνη, αλλά τουναντίον χαιρόσασταν πάρα πολύ. Πράγμα που έκαναν και οι απόστολοι: Έχαιραν, λέει, διότι αξιώθηκαν να ατιμασθούν για το όνομα του Χριστού. Διότι τούτο είναι το θαυμαστό· αν και ούτε εκείνο είναι μικρό, το να υπομένει δηλαδή κανείς με οποιονδήποτε τρόπο τις θλίψεις· τούτο όμως ήταν πλέον γνώρισμα εκείνων που υπερβαίνουν την ανθρώπινη φύση, και που διαθέτουν τρόπον τινά σώμα απαθές. Πώς όμως έγιναν μιμητές του Κυρίου; Επειδή και Αυτός υπέμεινε πολλά παθήματα, και δεν ένιωθε οδύνη, αλλά χαιρόταν· διότι με τη θέλησή Του πορευόταν προς αυτό.

Ας σε διδάξουν εκείνοι που επέστρεφαν από το συνέδριο των Ιουδαίων έπειτα από αμέτρητες μαστιγώσεις, και οι οποίοι χαίρονταν επειδή αξιώθηκαν να υποστούν ατίμωση για το όνομα του Χριστού. Εάν όμως ακόμη φοβάσαι και φρίττεις ακούγοντας για τον ζυγό και το φορτίο, ο φόβος δεν προέρχεται από τη φύση του πράγματος, αλλά από τη δική σου ραθυμία· διότι, εάν είσαι προετοιμασμένος και διαθέτεις προθυμία, όλα θα σου είναι εύκολα και ελαφριά. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Χριστός, δεικνύοντας ότι πρέπει και εμείς οι ίδιοι να κοπιάζουμε, δεν είπε μόνο τα ευάρεστα και σιώπησε, ούτε μόνο τα επαχθή, αλλά παρέθεσε και τα δύο. Διότι και ζυγό τον ανέφερε, αλλά τον ονόμασε χρηστό· και φορτίο το αποκάλεσε, αλλά πρόσθεσε ότι είναι ελαφρύ· ώστε ούτε να τα αποφύγεις ως κοπιαστικά, ούτε να τα καταφρονήσεις ως υπερβολικά εύκολα. Εάν όμως και μετά από όλα αυτά η αρετή εξακολουθεί να σου φαίνεται δύσκολη, αναλογίσου ότι δυσκολότερη είναι η κακία. Υπαινισσόμενος λοιπόν αυτό ακριβώς, δεν είπε προηγουμένως, «Λάβετε τον ζυγό μου», αλλά πρώτα, «Ελάτε, οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι», δεικνύοντας ότι και η αμαρτία ενέχει κόπο, και φορτίο βαρύ και δυσβάστακτο.

Δ'. Θέλεις να σου δείξω την εικόνα και μέσα από τα ίδια τα έργα; Σκέψου, παρακαλώ, αυτόν τον ίδιο τον ευαγγελιστή. Μολονότι δεν έχουμε καταγεγραμμένο ολόκληρο τον βίο του, εντούτοις, ακόμη και από τα λίγα, είναι δυνατόν να δούμε την εικόνα του να λάμπει. Ότι, βέβαια, ήταν ταπεινός και συντετριμμένος, άκουσέ τον που και μετά το Ευαγγέλιο αποκαλεί τον εαυτό του τελώνη. Ότι ήταν και ελεήμων, δες τον να τα εγκαταλείπει όλα και να ακολουθεί τον Ιησού. Ότι ήταν και ευσεβής, είναι φανερό από τα δόγματά του. Και τη σύνεσή του είναι εύκολο να τη διαπιστώσει κανείς από το Ευαγγέλιο που συνέταξε, καθώς και την αγάπη του, διότι φρόντισε για την οικουμένη· και την απόδειξη των αγαθών του έργων, από τον θρόνο στον οποίο πρόκειται να καθίσει· και την ανδρεία του, από το ότι αποχώρησε χαρούμενος από το συνέδριο. Ας ζηλώσουμε, λοιπόν, αυτήν την αρετή, και μάλιστα περισσότερο από όλα την ταπεινοφροσύνη και την ελεημοσύνη, χωρίς τις οποίες δεν είναι δυνατόν να σωθούμε. Και αυτό το φανερώνουν οι πέντε παρθένες, και μαζί με αυτές ο Φαρισαίος. Διότι χωρίς την παρθενία είναι δυνατόν να δει κανείς τη σωτηρία, χωρίς την ελεημοσύνη όμως είναι αδύνατον. Διότι αυτή είναι από τα πλέον αναγκαία και από εκείνα που συγκρατούν τα πάντα. Επομένως, όχι παράλογα την αποκαλέσαμε καρδιά της αρετής. Αλλά αυτή η καρδιά, εάν δεν χορηγεί σε όλους πνεύμα, γρήγορα σβήνει.

Διότι είναι δυνατόν ακόμη και αυτό που είναι από τη φύση του αβάσταχτο να γίνει ελαφρύ, όταν το αποδεχόμαστε με προθυμία· όπως ακριβώς και οι απόστολοι, αφού μαστιγώθηκαν, επέστρεφαν χαίροντες, επειδή αξιώθηκαν να ατιμαστούν για το όνομα του Κυρίου. Και ενώ η φύση των βασανιστηρίων συνηθίζει να προκαλεί θλίψη και οδύνη, η προαίρεση αυτών που μαστιγώθηκαν νίκησε ακόμη και τη φύση των πραγμάτων. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Όλοι δε όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ Ιησού, θα διωχθούν». Επομένως, και αν ακόμη δεν μας διώκει άνθρωπος, μας πολεμά ο διάβολος· και χρειαζόμαστε πολλή φιλοσοφία και μεγάλη καρτερία, για να νήφουμε και να αγρυπνούμε στις προσευχές, για να μην επιθυμούμε τα ξένα, για να διανέμουμε τα υπάρχοντά μας σε εκείνους που έχουν ανάγκη, για να αποκηρύξουμε κάθε τρυφή, τόσο εκείνη των ενδυμάτων όσο και εκείνη της τραπέζης, για να αποφύγουμε την πλεονεξία, τη μέθη, τη λοιδορία, για να συγκρατούμε τη γλώσσα μας, για να μη φωνάζουμε άτακτα («Διότι κάθε πικρία και θυμός και οργή και κραυγή και βλασφημία ας απομακρυνθεί από εσάς»), για να μην αισχρολογούμε και για να μη λέμε αστεία.

Μεγάλο λοιπόν είναι και αυτό· το πολύ μεγαλύτερο όμως είναι ότι όχι μόνο δεν αποθαρρύνονταν, αλλά ακόμη και αυτά τα μαστιγώματα τα καθιστούσαν αφορμή μεγαλύτερης αγαλλιάσεως, και αποχωρούσαν από το συνέδριο γεμάτοι χαρά, διότι αξιώθηκαν να ατιμαστούν υπέρ του ονόματος του Χριστού.

Διότι το ότι θεωρούνταν ντροπή, μας το κατέστησε σαφές ο ίδιος δια της απολογίας που έκανε προς τον Αγρίππα. Διότι, όταν εκείνος του είπε: «Λίγο έλειψε να με κάνεις Χριστιανό», αυτός απάντησε: «Θα ευχόμουν στον Θεό, και σε λίγο και σε πολύ χρόνο, όχι μόνο εσύ αλλά και όλοι όσοι παρίστανται να γίνουν Χριστιανοί, χωρίς όμως τα δεσμά αυτά». Δεν θα το είχε προσθέσει αυτό, εάν το πράγμα δεν φαινόταν επαίσχυντο στους πολλούς. Διότι οι άγιοι, τρέφοντας αγάπη προς τον Δεσπότη, δέχονταν τα παθήματα υπέρ του Δεσπότου με πολλή προθυμία και γίνονταν πιο περιχαρείς με αυτά. Και ο μεν λέγει: «Χαίρω για τα παθήματά μου», ο δε Λουκάς για τον υπόλοιπο χορό των αποστόλων εκφράζει ακριβώς τα ίδια. Διότι μετά από τις πολλές μαστιγώσεις αναχωρούσαν «χαίροντες, επειδή αξιώθηκαν να υποστούν ατίμωση υπέρ του Ονόματος». Για να μη νομίσει, λοιπόν, κάποιος από τους απίστους ότι οι άθλοι αυτοί αποτελούσαν καταναγκασμό και αφορμή κατήφειας, παραγγέλλει να ενταφιαστούν μαζί με το σώμα του αυτά τα ίδια τα σύμβολα των άθλων, αποδεικνύοντας ότι τα ασπαζόταν και τα αγαπούσε σφόδρα, επειδή ήταν απόλυτα προσηλωμένος στην αγάπη του Χριστού. Και βρίσκονται τώρα οι αλυσίδες μαζί με την τέφρα του, προτρέποντας όλους τους προεστώτες των εκκλησιών, ακόμη και αν χρειαστεί να δεθούν, ακόμη και αν χρειαστεί να σφαγιαστούν ή να υποστούν το οτιδήποτε, να τα υπομένουν όλα με προθυμία και με πολλή αγαλλίαση, ώστε να μην προδώσουν ούτε να καταισχύνουν ούτε στο ελάχιστο μέρος την ελευθερία που μας έχει εμπιστευθεί ο Θεός.

Ότι όσα υπομένουμε για τον Χριστό, ακόμη και αν είναι οδυνηρά, προσφέρουν αγαλλίαση. Όταν πάλι ακούς για δάκρυα, να μην υποψιαστείς τίποτα το σκυθρωπό. Διότι τα δάκρυα εκείνα προσφέρουν τόση αγαλλίαση, όση δεν έχει ούτε το γέλιο αυτού του κόσμου. Εάν όμως δυσπιστείς, άκουσε τον Λουκά που λέει ότι «αφού μαστιγώθηκαν οι απόστολοι, αναχωρούσαν από την παρουσία του συνεδρίου χαίροντας»· αν και βέβαια η φύση των μαστιγώσεων δεν είναι τέτοια· διότι δεν συνηθίζει να προκαλεί αγαλλίαση και χαρά, αλλά οδύνη και ταλαιπωρία. Αλλά, ενώ η φύση των μαστιγώσεων δεν είναι τέτοια, η πίστη στον Χριστό είναι τόσο δυνατή, ώστε να υπερισχύει ακόμη και της ίδιας της φύσεως των πραγμάτων.

Αυτό ακριβώς θα μπορούσε να διαπιστώσει κανείς, όταν, έπειτα από τη φυλάκιση και τις λοιδορίες, εκδιώχθηκαν αφού μαστιγώθηκαν· τι αναφέρει; Εκείνοι, λοιπόν, αναχωρούσαν από το συνέδριο χαίροντες, διότι αξιώθηκαν να ατιμαστούν υπέρ του ονόματος του Χριστού.

Διότι τότε, προς τους Ιουδαίους, προς τους Πάρθους, προς τους Μήδους, προς τους Ελαμίτες, προς τους Ινδούς, προς τους Σκύθες, προς τους Ρωμαίους και, με μια λέξη, προς τα βόρεια και τα νότια, προς τα ανατολικά και τα δυτικά, προς βασιλείς και δυνάστες, προς τυράννους και ηγεμόνες, προς κάθε πόλη και χώρα, προς κάθε γλώσσα και έθνος, προχωρούσαν με θάρρος. Διότι εκείνοι που πριν από λίγο απευθύνονταν μόνο στους Ιουδαίους, ξαφνικά μιλούσαν με παρρησία και χαίρονταν «επειδή αξιώθηκαν να ατιμαστούν για το όνομά του»· επιπλέον, περιφερόμενοι σε όλη την οικουμένη, έσπειραν τον θείο λόγο και, αφού υπέστησαν μύριες θλίψεις από τους τυράννους, προτίμησαν τον θάνατο από την παρούσα ζωή, έχοντας τον διακαή πόθο «να αναχωρήσουν και να είναι μαζί με τον Χριστό». Στάλθηκαν ως λίγοι εργάτες για να θερίσουν και να συγκεντρώσουν στις θείες σιταποθήκες τον παγκόσμιο αγρό συγκομιδής ψυχών. Στάλθηκαν δώδεκα εκλεκτοί λίθοι για να καταπλουτίσουν και να φωτίσουν την οικουμένη με φωτοβόλες αστραπές.

Βρισκόταν στα δεσμά ο γενναίος, χαίροντας «επειδή αξιώθηκε υπέρ του ονόματος του Χριστού», σύμφωνα με τους αποστόλους, «να ατιμαστεί», και ευχαρίστως θα πέθαινε, αν ο Θεός δεν προλάβαινε την απόφαση του πονηρού βασιλιά, απομακρύνοντας μεν εκείνον, εγκαθιστώντας δε στην εξουσία τον Κωνσταντίνο, ο οποίος υπήρξε πρωτοπόρος στους άλλους βασιλιάδες στην ευσέβεια προς Αυτόν.

Έτσι, λοιπόν, έζησαν όλοι οι άγιοι, με τέτοιες προθέσεις θριάμβευσαν τον θεϊκό τους πόθο· ο μεν Ιερεμίας λέγοντας: «Εγώ όμως δεν κουράστηκα να σε ακολουθώ, και ημέρα ανθρώπου δεν επιθύμησα, Κύριε»· ο δε Δαβίδ: «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου έχει ανταποδώσει; Ποτήρι σωτηρίας θα λάβω, και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ»· ο Απόστολος πάλι λέγοντας: «Διότι σε εμάς δόθηκε από τον Θεό για χάρη του Χριστού, όχι μόνο να πιστεύουμε σε αυτόν, αλλά και να πάσχουμε για αυτόν». Ομοίως και οι απόστολοι, όταν μαστιγώθηκαν, χαίρονταν, λέει η Γραφή, «Επειδή αξιώθηκαν να υποστούν ατίμωση για το όνομα του Χριστού». Και γενικά ο καθένας από τους αγίους με τέτοια λόγια φανερώνει τον έρωτά του προς τον Χριστό. Γι' αυτό λοιπόν και εμείς, αδελφοί, ας ακούμε με προθυμία τα λεγόμενα, και ας αγαπάμε με αγάπη τον αγαπητό Θεό μας, ευχαριστώντας τον πάντοτε για όλα τα αγαθά που μας έκανε, επειδή μας εξέλεξε εξαρχής για σωτηρία μέσω του αγιασμού της παρούσας αφιέρωσης· επειδή μας χάρισε να τον λατρεύουμε με ορθόδοξη πίστη, και να μην παρασυρόμαστε μέσα στην πλάνη· διότι πόσοι έχουν πλανηθεί εξαπατώμενοι «από τον δόλο των ανθρώπων, με πανουργία, σύμφωνα με τις μεθοδείες της πλάνης»! Πόσοι λιμοκτονούν «όχι από πείνα για ψωμί ούτε από δίψα για νερό, αλλά από πείνα για να ακούσουν τον λόγο του Θεού», σύμφωνα με τα γεγραμμένα!