Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 6:1

Πράξεις. Τις ημέρες εκείνες, καθώς πλήθαιναν οι μαθητές, δημιουργήθηκε γογγυσμός εκ μέρους των Ελληνιστών εναντίον των Εβραίων, διότι οι χήρες τους παραμελούνταν κατά την καθημερινή διακονία. Τότε οι δώδεκα, αφού προσκάλεσαν το πλήθος των μαθητών, είπαν: «Δεν είναι ορθό να εγκαταλείψουμε εμείς τον λόγο του Θεού και να διακονούμε σε τραπέζια. Αναζητήστε, αδελφοί, από ανάμεσά σας επτά άνδρες με καλή μαρτυρία, πλήρεις Αγίου Πνεύματος και σοφίας, τους οποίους θα καταστήσουμε υπεύθυνους για αυτήν την ανάγκη».

«Διότι αυτό ήταν το δόγμα της διδασκαλίας του, ότι δηλαδή η βασιλεία του Χριστού θα είναι επίγεια, και σε όσα ο ίδιος επιθυμούσε, όντας φιλοσώματος και εξαιρετικά σαρκικός, σε αυτά ονειρευόταν ότι θα συνίσταται, στις απολαύσεις της κοιλιάς και των υπογαστρίων, τουτέστιν σε φαγητά και ποτά και γάμους, και σε όσα θεωρούσε ότι θα του τα εξασφάλιζαν αυτά με πιο εύσχημο τρόπο, δηλαδή σε γιορτές, θυσίες και σφαγές ιερών ζώων». Αυτά αναφέρει ο Διονύσιος. Ο δε Ειρηναίος, αφού παρέθεσε κάποιες πιο απόκρυφες ψευδοδοξίες του ιδίου στο πρώτο του σύγγραμμα κατά των αιρέσεων, στο τρίτο παραδίδει γραπτώς και μία ιστορία που δεν αξίζει να παραδοθεί στη λήθη, αναφέροντας, κατά την παράδοση του Πολυκάρπου, ότι ο απόστολος Ιωάννης εισήλθε κάποτε σε ένα λουτρό για να λουστεί, αλλά όταν αντιλήφθηκε ότι μέσα βρισκόταν ο Κήρινθος, πετάχτηκε από τη θέση του και έφυγε έξω, μην αντέχοντας να βρεθεί κάτω από την ίδια στέγη με αυτόν, και το ίδιο προέτρεψε να κάνουν και όσοι ήταν μαζί του, λέγοντας: «Ας φύγουμε, μήπως και καταρρεύσει το λουτρό, επειδή βρίσκεται μέσα ο Κήρινθος, ο εχθρός της αλήθειας». Κατά την ίδια εποχή ακριβώς εμφανίστηκε για ελάχιστο χρονικό διάστημα και η λεγόμενη αίρεση των Νικολαϊτών, την οποία μνημονεύει και η Αποκάλυψη του Ιωάννη. Αυτοί καυχιούνταν για τον Νικόλαο, ο οποίος ήταν ένας από τους διακόνους, μαζί με τον Στέφανο, που είχαν εκλεγεί από τους αποστόλους για τη φροντίδα των ενδεών.

Έτσι λοιπόν, τα λόγια του φάνηκαν συνετά, αφού πείστηκαν να μην τους θανατώσουν, αλλά μόνο να τους μαστιγώσουν. Διότι, όπως λέει, πείστηκαν από αυτόν· και αφού κάλεσαν τους αποστόλους, τους έδειραν, τους έδωσαν αυστηρή παραγγελία να μη μιλούν στο όνομα του Ιησού, και τους απέλυσαν. Παρατήρησε, έπειτα από πόσα θαύματα μαστιγώνονται. Και όμως, η διδασκαλία εντεινόταν και πάλι· διότι δίδασκαν και στα σπίτια και στον ναό. Αυτοί, λοιπόν, αναχωρούσαν από το συνέδριο γεμάτοι χαρά, επειδή αξιώθηκαν να υποστούν ατίμωση για το όνομα του Χριστού, και κάθε ημέρα, στον ναό και στα σπίτια, δεν έπαυαν να διδάσκουν και να ευαγγελίζονται τον Ιησού Χριστό. Εκείνες δε τις ημέρες, καθώς πλήθαιναν οι μαθητές, υπήρξε γογγυσμός από τους Ελληνιστές εναντίον των Εβραίων, διότι οι χήρες τους παραμελούνταν κατά την καθημερινή διακονία.

Αυτό το αναφέρει υποδηλώνοντας και καταδεικνύοντας ότι, από εκείνους που μηχανεύτηκαν τον θάνατο του Χριστού, πολλοί εξ αυτών πιστεύουν. Έγινε, λέει, γογγυσμός, επειδή παραμελούνταν στην καθημερινή διακονία οι χήρες τους.

Ζ΄. Δεν τα λέω λοιπόν αυτά για να σας εκβιάσω να φέρετε εδώ τα χρήματά σας, ούτε επειδή αγανακτώ για τους ιερείς που κακολογούνται. Διότι, αν πρέπει κανείς να αγανακτεί και να θλίβεται, πρέπει να θλίβεται για εσάς που κακολογείτε. Διότι για εκείνους μεν που κακολογούνται άδικα και μάταια, η ανταμοιβή είναι μεγαλύτερη, για εκείνους δε που τους κακολογούν, η καταδίκη και η τιμωρία είναι βαρύτερη. Επομένως, δεν τα λέω αυτά για χάρη τους, αλλά επειδή νοιάζομαι και φροντίζω για εσάς. Διότι, τι το αξιοθαύμαστο υπάρχει, αν στη δική μας γενεά κάποιοι γίνονται αντικείμενο υποψίας, όταν ακόμη και στην εποχή εκείνων των αγίων που μιμήθηκαν τους αγγέλους, που δεν κατείχαν τίποτε δικό τους, αναφέρομαι στους Αποστόλους, υπήρξε γογγυσμός κατά τη διακονία των χηρών, ότι δηλαδή παραμελούνταν οι φτωχοί, τότε που κανένας δεν έλεγε ότι από τα υπάρχοντά του κάτι είναι δικό του, αλλά τα είχαν όλα κοινά; Ας μην προβάλλουμε λοιπόν αυτές τις προφάσεις, ούτε να νομίζουμε ότι αποτελεί δικαιολογία το γεγονός ότι η Εκκλησία κατέχει πολλά. Διότι, όταν βλέπεις το μέγεθος της περιουσίας της, αναλογίσου και τα πλήθη των καταγεγραμμένων φτωχών, τις στρατιές των ασθενών, τις υποθέσεις των αναρίθμητων χορηγιών· ερεύνησε, εξέτασε λεπτομερώς, κανείς δεν πρόκειται να σε εμποδίσει, αλλά αντίθετα είναι έτοιμοι να σας δώσουν λογαριασμό. Εντούτοις, θέλω να προχωρήσω σε μια υπερβολή.

Γιατί δεν λαμβάνεις εσύ τον μισθό; Διότι, άκουσε, και για αυτό υπάρχει μισθός: «Κατέστησαν», λέγει, «οι απόστολοι τον Στέφανο και τους συντρόφους του στη διακονία των χηρών». Γίνε εσύ ο οικονόμος των υπαρχόντων σου· ας σε χειροτονήσει η φιλανθρωπία, ο φόβος του Θεού. Αυτό είναι απαλλαγμένο από την κενοδοξία, αυτό και τις ψυχές αναπαύει, αυτό και τα χέρια αγιάζει, αυτό και το υπερήφανο φρόνημα καταρρίπτει, αυτό και την πνευματική φιλοσοφία διδάσκει, αυτό εκτελείται με μεγαλύτερη προθυμία, αυτό σε κάνει να λάβεις τις ευλογίες· το κεφάλι σου θα αναχωρήσει έχοντας δεχθεί όλες τις ευλογίες από τις χήρες. Γίνε πιο πρόθυμος στις προσευχές, αναζήτησε και αγίους άνδρες, τους πραγματικά αγίους, εκείνους που κατοικούν στις ερήμους, εκείνους που δεν μπορούν να ζητιανέψουν, εκείνους που είναι αφιερωμένοι στον Θεό· βάδισε μακρύ δρόμο, και δίνε αυτοπροσώπως· διότι είναι πολλή η ωφέλεια όταν προσφέρεις εσύ ο ίδιος. Βλέπεις τη σκηνή και το κατάλυμα; Βλέπεις την έρημο; Βλέπεις τη μόνωση; Πολλές φορές, ενώ πήγες για να δώσεις χρήματα, έδωσες ολόκληρη την ψυχή σου, και σαγηνεύτηκες, και έγινες συναιχμάλωτος εκείνου, και ξενιτεύτηκες μαζί του από τον κόσμο. Είναι μεγάλο πράγμα και μόνο να βλέπεις τους φτωχούς. Είναι αγαθό, λέγει, να εισέλθει κανείς σε σπίτι πένθους, παρά σε σπίτι γέλιου. Από εκεί (από το σπίτι του γέλιου) η ψυχή φλεγμαίνει. Διότι, αν μεν έχεις τη δυνατότητα να ζεις και εσύ παρομοίως μέσα στην τρυφή, έλαβες παρότρυνση για σπατάλη· αν όμως δεν έχεις, κυριεύθηκες από λύπη. Στο σπίτι όμως του πένθους δεν υπάρχει τίποτε τέτοιο, αλλά ακόμη και αν δεν έχεις τα μέσα για να ζήσεις με τρυφή, δεν λυπήθηκες, και αν τα έχεις, συστέλλεσαι.

Ας μην περιφρονούμε, λοιπόν, τη χήρα γυναίκα, αλλά ας επιδείξουμε απέναντί της κάθε μέριμνα. Προστάτιδά μας είναι η πραγματική χήρα. Αξίζει, όμως, να σταθούμε με προσοχή και να δούμε για ποια χήρα κάνει λόγο εδώ. Διότι χήρες ονομάζονται και εκείνες που έχουν περιπέσει σε έσχατη ένδεια, οι οποίες είναι εγγεγραμμένες στους καταλόγους και τρέφονται από τα εκκλησιαστικά χρήματα, όπως ακριβώς συνέβαινε επί των αποστόλων. Διότι, όπως αναφέρεται, «προκλήθηκε γογγυσμός μεταξύ των Ελληνιστών, επειδή παραμελούνταν οι χήρες τους κατά την καθημερινή διακονία». Όμως, χήρες δεν ονομάζονται μόνο αυτές, αλλά και εκείνες που δεν έχουν ανάγκη από τίποτα, αλλά απολαμβάνουν οικονομική άνεση και προΐστανται του οίκου τους, έχοντας απλώς χάσει τον σύζυγό τους. Ας δούμε, λοιπόν, για ποια χήρα μιλάει εδώ όταν λέει: «Χήρα να εγγράφεται στον κατάλογο, εφόσον δεν είναι μικρότερη των εξήντα ετών»· άραγε αναφέρεται σε εκείνη που έχει ανάγκη βοηθείας και χρειάζεται να τρέφεται από τα εκκλησιαστικά χρήματα, ή σε εκείνη που δεν στερείται τίποτα και ζει μέσα σε ευπορία; Είναι ολοφάνερο ότι πρόκειται για αυτήν τη δεύτερη.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΙΣΤ'. Επειδή το βιβλίο των Πράξεων παραδίδει ότι εγκαταστάθηκαν επτά Διάκονοι από τους Αποστόλους, και οι Πατέρες της Συνόδου της Νεοκαισαρείας, στους κανόνες που εξέδωσαν, ανέφεραν σαφώς τα εξής, ότι δηλαδή σύμφωνα με τον Κανόνα πρέπει να υπάρχουν επτά Διάκονοι, έστω κι αν η πόλη είναι πολύ μεγάλη, και γι' αυτό θα πεισθείς από το βιβλίο των Πράξεων· εμείς, εφαρμόζοντας τη σκέψη των Πατέρων στο αποστολικό ρητό, βρήκαμε ότι ο λόγος τους δεν αφορούσε τους άνδρες που διακονούν στα μυστήρια, αλλά την υπηρεσία για τις ανάγκες των τραπεζών, καθώς το βιβλίο των Πράξεων αναφέρει τα εξής: «Εκείνες τις ημέρες, καθώς πλήθαιναν οι μαθητές, δημιουργήθηκε γογγυσμός από τους Ελληνιστές εναντίον των Εβραίων, διότι οι χήρες τους παραμελούνταν στην καθημερινή διακονία. Προσκαλώντας δε οι δώδεκα το πλήθος των μαθητών, είπαν: Δεν είναι σωστό να εγκαταλείψουμε εμείς τον λόγο του Θεού για να διακονούμε σε τραπέζια· αναζητήστε, λοιπόν, αδελφοί, ανάμεσά σας επτά άνδρες με καλή μαρτυρία, γεμάτους από Άγιο Πνεύμα και σοφία, τους οποίους θα ορίσουμε για αυτήν την ανάγκη. Εμείς δε θα αφοσιωθούμε στην προσευχή και στη διακονία του λόγου. Και ο λόγος αυτός άρεσε σε όλο το πλήθος. Και εξέλεξαν τον Στέφανο, άνδρα γεμάτο πίστη και Άγιο Πνεύμα, και τον Φίλιππο, και τον Πρόχορο, και τον Νικάνορα, και τον Τίμωνα, και τον Παρμενά, και τον Νικόλαο, προσήλυτο από την Αντιόχεια, τους οποίους έστησαν ενώπιον των Αποστόλων».

Ερμηνεία. Αυτός ο Κανόνας διορθώνει, ή μάλλον βελτιώνει τον ιε' της εν Νεοκαισαρεία, ο οποίος ορίζει να υπάρχουν μόνο επτά Διάκονοι και όχι περισσότεροι, ακόμη και στην πιο μεγάλη πόλη, όπως ιστορεί το βιβλίο των Πράξεων. Λέγουν λοιπόν οι Πατέρες αυτής της Συνόδου, ότι εμείς, συγκρίνοντας την ερμηνεία που δίνουν οι Πατέρες με τα ρητά των Αποστολικών Πράξεων τα οποία αναφέρονται σε αυτούς τους επτά Διακόνους, διαπιστώσαμε ότι οι Διάκονοι αυτοί δεν ήταν διάκονοι των μυστηρίων, αλλά των τραπεζών. Διότι αναφέρουν οι Πράξεις: «Εκείνες τις ημέρες, επειδή πλήθαιναν οι χριστιανοί, γόγγυσαν οι πιστοί προερχόμενοι από τους Έλληνες (ή κατά άλλους οι Ιουδαίοι που δέχονταν την Παλαιά Γραφή, όχι κατά το Εβραϊκό πρωτότυπο, αλλά κατά την Ελληνική μετάφρασή της) εναντίον των πιστών που προέρχονταν από τους Εβραίους (ή αυτών που δέχονταν τη Γραφή κατά το Εβραϊκό πρωτότυπο), επειδή παραμελούνταν, στην καθημερινή διακονία των κοινών τραπεζών που γίνονταν τότε, οι χήρες τους που είχαν ανάγκη». Το πλήθος λοιπόν, κατόπιν συμβουλής των Αποστόλων, επέλεξε αυτούς τους επτά Διακόνους ονομαστικά, άνδρες γεμάτους από Άγιο Πνεύμα και με καλή μαρτυρία από όλους, και τους όρισαν να υπηρετούν σε αυτή την ανάγκη των τραπεζών, ενώ οι Απόστολοι αφοσιώθηκαν στην προσευχή και στη διακονία της διδασκαλίας.