Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 6:10

Και ίσως πει κάποιος: Αυτά περί του Πατρός και του Υιού έτσι τα έχεις φιλοσοφήσει, πού είναι όμως το Άγιο Πνεύμα; Διότι, εάν ο Πατέρας μαζί με τον Υιό εμφανίζονταν από τον ουρανό για χάρη της ασφάλειας της πίστεως, θα έπρεπε να παρίσταται μαζί και το Άγιο Πνεύμα, ώστε να τελεστεί στους ανθρώπους μια πρακτική μυσταγωγία μέσω του οράματος. Είναι λοιπόν αναγκαίο να πούμε προς εκείνον που μας προβάλλει αυτή την αντίρρηση, ότι, ω σοφότατε, πρέπει αυτός που ερευνά τα αναγνώσματα να έχει ταυτόχρονα και ορθή σκέψη και ισχυρή μνήμη, ώστε να μπορέσει έτσι να συλλάβει όλα μαζί τα γεγραμμένα. Διότι, εάν αναζητάς την παρουσία του Πνεύματος, πήγαινε στο κείμενο λίγο πιο πάνω από τον λιθοβολισμό και τη δολοφονία και θα βρεις, πριν από το όραμα, το Πνεύμα να αναφέρεται και να συμπαρίσταται στον Στέφανο και να προετοιμάζει τον αθλητή. Επειδή ευθύς εξαρχής στη διήγηση μάς προανήγγειλε αυτή τη φράση: Ο Στέφανος, πλήρης χάριτος και αληθείας και δυνάμεως, έκανε μεγάλα σημεία και θαύματα στον λαό. Και σηκώθηκαν μερικοί από τη συναγωγή των λεγομένων Λιβερτίνων και των Κυρηναίων και των Αλεξανδρέων και εκείνων από την Κιλικία και την Ασία, λογομαχώντας με τον Στέφανο, και δεν μπορούσαν να αντισταθούν στη σοφία και στο Πνεύμα με το οποίο μιλούσε. Ιδού λοιπόν, ο λόγος μάς παρουσίασε ευκρινώς και το πρόσωπο του Πνεύματος.

Και όχι μόνο στους δώδεκα αποστόλους ενέργησε η χάρη του Αγίου Πνεύματος, αλλά και στα πρωτότοκα τέκνα αυτής της κάποτε στείρας εκκλησίας, εννοώ τους επτά διακόνους. Διότι και αυτοί εκλέχθηκαν, όπως είναι γραμμένο, πλήρεις Αγίου Πνεύματος και σοφίας. Μεταξύ αυτών ο φερώνυμος Στέφανος, η απαρχή των μαρτύρων, άνδρας πλήρης πίστεως και Αγίου Πνεύματος, έκανε τέρατα και σημεία μεγάλα στον λαό, και κατατρόπωνε τους συζητητές. Διότι δεν μπορούσαν να αντισταθούν στη σοφία και στο Πνεύμα με το οποίο μιλούσε. Όταν συκοφαντήθηκε και οδηγήθηκε στο δικαστήριο, εξέπεμπε αγγελικές λάμψεις (διότι όλοι όσοι κάθονταν στο συνέδριο, αφού τον ατένισαν, είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου), και μέσω της συνετής απολογίας του, αφού έλεγξε τους σκληροτράχηλους και απερίτμητους στην καρδιά και στα αυτιά Ιουδαίους, οι οποίοι πάντοτε αντιστέκονταν στο Άγιο Πνεύμα, έβλεπε τους ουρανούς ανοιγμένους, και είδε τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται στα δεξιά του Θεού. Και δεν είδε από δική του δύναμη, αλλά όπως λέει η θεία Γραφή: όντας πλήρης Αγίου Πνεύματος, αφού ατένισε στον ουρανό, είδε τη δόξα του Θεού και τον Ιησού να στέκεται στα δεξιά του Θεού.

Του είχαν εμπιστευθεί τις χήρες και εκείνος κέρδιζε ψυχές, άλλες μεν τρέφοντας με άρτο, άλλες δε παιδαγωγώντας με τον λόγο, και στις μεν παραθέτοντας σωματική τράπεζα, στις δε προσφέροντας πνευματική εστία. Διότι ήταν άνδρας αγαθός και πλήρης Αγίου Πνεύματος· με την αγαθότητα της προαιρέσεώς του αναλάμβανε τη διακονία των φτωχών, με την παρρησία δε και τη δύναμη του Πνεύματος αποστόμωνε τους εχθρούς της αλήθειας. Σε όλους λοιπόν αντέκρουε τα επιχειρήματα, και τους πάντες κατατρόπωνε με τον λόγο της αλήθειας, καταρρίπτοντας τους συλλογισμούς και κάθε ύψωμα που ορθωνόταν εναντίον της γνώσεως του Θεού. Και διέθετε τόση δύναμη λόγου, ώστε, σύμφωνα με τη μαρτυρία της Αγίας Γραφής, κανείς δεν μπορούσε να αντισταθεί στη σοφία και στο Πνεύμα με το οποίο μιλούσε. Αλλά ο κήρυκας της αλήθειας οδηγήθηκε στο συνέδριο της απιστίας· διότι πρέπει εμείς, κάνοντας αυτή τη σύντομη αναδρομή, να αποδώσουμε την οφειλόμενη τιμή στον Πρωτομάρτυρα, την οποία χθες η αδυναμία του σώματος δεν επέτρεψε να εκπληρώσουμε, και σήμερα να αποδώσουμε την πρέπουσα μνήμη στους αγίους αποστόλους. Διότι, πρώτον μεν, τα εγκώμια των αγίων δεν περιορίζονται σε ημέρες, ούτε σε χρόνους· επειδή η Γραφή λέει: «εις μνημόσυνον αιώνιον έσται δίκαιος»· έπειτα δε, το φρόνημά τους δεν διαιρείται. Επομένως, ούτε οι μάρτυρες νοούνται χωρίς τους αποστόλους, ούτε πάλι οι απόστολοι χωρίς εκείνους. Διότι διδάσκαλοι των μαρτύρων είναι οι απόστολοι, και εικόνες των αποστόλων είναι οι μάρτυρες.

Άλλοτε μεν, καλλιεργώντας έτσι τις ψυχές των ανθρώπων ή αλιεύοντάς τες σύμφωνα με την υπόσχεση του Χριστού προς τον Πέτρο, είχε τον λόγο ως όργανο για την πνευματική καλλιέργεια και τη σωτήρια θήρα. Άλλοτε πάλι, οικοδομώντας για τον Θεό ναό από ζωντανούς και πραγματικά πολύτιμους λίθους, είχε τον λόγο ως κατάλληλο εργαλείο. Όταν όμως διεξήγε πόλεμο εναντίον των αντιπάλων του Χριστού, και μάλιστα εναντίον των ορατών εχθρών του Θεού που ενεργούσαν μέσω των αοράτων, ο λόγος του σε όλα χορηγούνταν, κινούνταν και ενδυναμωνόταν από το θείο Πνεύμα, ρυθμιζόμενος και μεταπλαθόμενος προς το ωφέλιμο. Και έτσι, σύμφωνα με τα γεγραμμένα για τον πρωτοστάτη των μαρτύρων, κανείς δεν μπορούσε να αντισταθεί «στη σοφία και στο πνεύμα με το οποίο μιλούσε» ο Δημήτριος.

Επειδή λοιπόν τους εμπόδισε ο Γαμαλιήλ να διατυπώσουν οποιαδήποτε κατηγορία για εκείνον, εισάγουν άλλη κατηγορία. Σηκώθηκαν δε κάποιοι, λέγει, από αυτούς που ανήκαν στη λεγόμενη συναγωγή των Λιβερτίνων, των Κυρηναίων και των Αλεξανδρέων, και από εκείνους της Κιλικίας και της Ασίας, και λογομαχούσαν με τον Στέφανο· και δεν μπορούσαν να αντισταθούν στη σοφία και στο Πνεύμα με το οποίο μιλούσε.

Διότι, όπως ακριβώς οι Ιουδαίοι, μην μπορώντας να αντισταθούν στη σοφία του Στεφάνου, λιθοβολούσαν εκείνον τον άγιο, έτσι και αυτοί, μη μπορώντας να αντισταθούν στη δική του σοφία και βλέποντας τα οχυρώματα ασφαλισμένα, εκδιώκουν πλέον τον κήρυκα από την πόλη. Όμως η φωνή του δεν σίγησε, αλλά, ενώ εξοριζόταν ο άνθρωπος, ο λόγος της διδασκαλίας δεν εξοριζόταν. Διότι και ο Παύλος ήταν δεσμευμένος, αλλά ο λόγος του Θεού δεν ήταν δεσμευμένος· έτσι και αυτός βρισκόταν σε ξένη γη, όμως η διδασκαλία του παρέμενε ανάμεσά μας. Αφού τον εξόρισαν, λοιπόν, εισέβαλαν συσπειρωμένοι σαν ορμητικός χείμαρρος· αλλά ούτε τα φυτά παρέσυραν ούτε τους σπόρους έθαψαν ούτε την καλλιέργεια κατέστρεψαν. Τόσο καλά και με τέτοια τέχνη είχαν ριζώσει, καλλιεργημένα από τη δική του σοφία. Αξίζει, όμως, να πούμε για ποιον λόγο επέτρεψε ο Θεός να εκδιωχθεί από εδώ. Η Εκκλησία είχε μόλις προσφάτως ανασάνει· είχε ως παρηγοριά διόλου τυχαία τη δική του επιστασία· από παντού την οχύρωνε και απέκρουε τις επιθέσεις των εχθρών.

Ή δείξτε, λοιπόν, σε κάποιον άλλον την εκπλήρωση των προφητειών, ή να προσκυνάτε τον Εσταυρωμένο ως Θεό. Διότι εσείς, ω ανόητοι, αγνοώντας την προφητεία του Μωυσή, νομίζατε ότι σταυρώνατε έναν απλό άνθρωπο. Όμως εκείνος που προήλθε από εσάς, ή μάλλον που στράφηκε εναντίον σας, το σκεύος της εκλογής, ο Παύλος, ανακράζει: «Διότι, εάν είχαν γνωρίσει, δεν θα είχαν σταυρώσει τον Κύριο της δόξης». Ελέγχοντάς σας για Αυτόν, ο κορυφαίος των αποστόλων έλεγε: «Εσείς, όμως, τον Άγιο και Δίκαιο τον αρνηθήκατε, και ζητήσατε να σας χαριστεί ένας άνδρας φονιάς, ενώ τον Αρχηγό της ζωής τον σκοτώσατε». Προβλέποντας από παλιά αυτή τη φωνή σας ο Ησαΐας, έλεγε: «Αλίμονο σε εκείνους που αποκαλούν το πικρό γλυκό, και το γλυκό πικρό!». Ενώ, λοιπόν, ο Στέφανος ομιλούσε κατ' αυτόν τον τρόπο, «Δεν μπορούσαν να αντισταθούν στη σοφία και στο Πνεύμα με το οποίο μιλούσε». Και ορθώς έχει ειπωθεί το «Να αντισταθούν». Διότι, επειδή πιο πάνω ανέφερε: «Εγέρθηκαν κάποιοι από αυτούς που ανήκαν στη συναγωγή», εδώ λέγει: «Δεν μπορούσαν να αντισταθούν». Ωθούνταν, λοιπόν, στο να σιωπήσουν τη γλώσσα, έκλειναν όλοι τα χείλη τους, ανέστελλαν τα βέλη των λόγων, συγκρατούσαν τα τόξα των φράσεων, και έκρυβαν κάτω από τη γλώσσα τους το δόρυ της κακίας.

Δεν είχαν τη δύναμη να αντισταθούν στη σοφία και στο Πνεύμα με το οποίο μιλούσε. Ω, τι καινοφανή γεγονότα! Πόσο ωραία τα συγγράφει ο αοίδιμος Λουκάς! Πώς φέρνει σε πέρας τις υποσχέσεις του Χριστού! Διότι ο Χριστός είπε ότι: «Θα σας δώσω στόμα και σοφία, στην οποία δεν θα μπορέσουν να αντισταθούν όλοι οι αντίπαλοί σας». Ορθώς, λοιπόν, αναφέρει: «Δεν είχαν τη δύναμη να αντισταθούν στη σοφία και στο Πνεύμα με το οποίο μιλούσε». Σε ποια σοφία; Στον Χριστό που ομιλούσε μέσα του. Και για το ότι ο Χριστός είναι σοφία, ας έλθει ο Παύλος να πει: «Ο Χριστός είναι Θεού δύναμη και Θεού σοφία».

Και το ότι λαλεί μέσα σε αυτούς που Τον ευχαριστούν, γράφοντας σε άλλο σημείο έλεγε: «Εφόσον ζητάτε απόδειξη του Χριστού που λαλεί μέσα μου, ο οποίος δεν είναι ανίσχυρος απέναντί σας, αλλά είναι δυνατός ανάμεσά σας». «Και δεν μπορούσαν να αντισταθούν στη σοφία», δηλαδή στον Χριστό. Διότι ποιος θα Του αντισταθεί και θα αντέξει;

Και δεν μπορούσαν να αντισταθούν στη σοφία και στο Πνεύμα, με το οποίο μιλούσε. Σε ποιο πνεύμα; Στον Παράκλητο, για τον οποίο έλεγε στην αρχή: «Ο Στέφανος δε, πλήρης πίστεως και δυνάμεως»· και πάλι: «Όντας δε πλήρης Πνεύματος Αγίου, ατενίζοντας προς τον ουρανό, είδε τη δόξα του Θεού». Τότε λοιπόν υποκίνησαν άνδρες να λένε: «Τον έχουμε ακούσει να λέει λόγια βλάσφημα κατά του Μωυσή και του Θεού». Τον φθόνο διαδέχθηκε η ψευδομαρτυρία. Υποκίνησαν άνδρες. Με χρήματα αγόρασαν το ψεύδος, λέγοντας: «Ελάτε, ω τίμιοι άνδρες, εξυπηρετήστε με τα δικά σας μέσα τις δικές μας υποθέσεις· στα δικά μας σχέδια ας προσφέρει τις υπηρεσίες της η δική σας γλώσσα· στις δικές μας επιδιώξεις ας υπηρετήσει το δικό σας στόμα. Διότι παρουσιάστηκε κάποιος υπερασπιστής του Γαλιλαίου, εγέρθηκε ως υπέρμαχός του και δικός μας αντίπαλος. Τιμά ως Θεό αυτόν που κείτεται σε τάφο· κηρύττει ως Δημιουργό αυτόν που κλείστηκε σε μνήμα. Αυτόν που τοποθετήθηκε σε μνημείο φαντάζεται ότι βρίσκεται στους ουρανούς· για αυτόν που εμπαίχθηκε από στρατιώτες, διαλαλεί ότι θα εμφανιστεί μαζί με τη στρατιά του ουρανού· αυτόν που δεν μπόρεσε ούτε τον εαυτό του να υπερασπιστεί, τον εξαγγέλλει ως κριτή της κτίσεως. Ο Ιωσήφ εναπέθεσε το σώμα του σε μνημείο, και αυτός φαντάζεται ότι βρίσκεται εκ δεξιών του Θεού».

Διότι σηκώθηκαν, λέει, μερικοί από τη συναγωγή που ονομαζόταν των Λιβερτίνων, και των Κυρηναίων και των Αλεξανδρέων, καθώς και από εκείνους που προέρχονταν από την Κιλικία και την Ασία, και συζητούσαν με τον Στέφανο· και δεν είχαν τη δύναμη να αντισταθούν στη σοφία και στο Πνεύμα με το οποίο μιλούσε.

Και αναλογίσου τη διαφορά των βελών· διότι εκείνοι μεν καταπλάκωναν το σώμα του με λίθους, αυτός δε, με τα λόγια που του χορηγούνταν από το Πνεύμα, σημάδευε τις καρδιές τους. Διότι κανείς, λέει η Γραφή, δεν μπορούσε να αντισταθεί στη σοφία και στο πνεύμα με το οποίο μιλούσε. Ω, γλώσσα πιο μεγαλόφωνη και από σάλπιγγα! Ω, ψυχή ατρόμητη, πιο στερεή και από κάθε διαμάντι! Έβλεπε τον ιουδαϊκό όχλο να συσπειρώνεται εναντίον του αθλητή, και, βλέποντάς τους σαν κάποια σκιά, περιφρονούσε έτσι τα παρόντα, και δεχόμενος τις νιφάδες των λίθων πάνω στο σώμα του, αγαλλιούσε, σαν να χτιζόταν με τους λίθους κάποιος πύργος για αυτόν, ώστε μέσω αυτού να φτάσει στον ουρανό. Τι, λοιπόν, θα μπορούσε να είναι πιο δυνατό από εκείνη τη λογική πέτρα; Και τι θα μπορούσε να φανεί πιο στερεό από τον στύλο της Εκκλησίας; Η πίστη τον διαφύλαξε αλύγιστο· στηριζόμενος σαν σε ασφαλέστατα στηρίγματα, παρέμεινε έτσι άτρωτος, στολίζοντας μεν το σώμα με τα τραύματα, ομορφαίνοντας δε την ψυχή με την καρτερία, και ανταγωνιζόμενος με το δικό του κάλλος τον ίδιο τον ουρανό. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος (ο ουρανός) αναδεικνύεται πανέμορφος, όντας καταστόλιστος με τον χορό των άστρων, έτσι λοιπόν και αυτός ο θαυμαστός αθλητής, φέροντας τον Δεσποτικό χιτώνα, ομόρφαινε με τα τραύματα, σαν να ήταν ντυμένος με ποικιλόχρωμα ενδύματα, και χαιρόταν που βάσταζε τα στίγματα του Κυρίου στο σώμα του σαν Δεσποτικές σφραγίδες.

Σύντομο εγκώμιο του Νεοφύτου πρεσβυτέρου, μοναχού και εγκλείστου, εις τον θείο απόστολο, πρωταθλητή και πρωτοδιάκονο Στέφανο, και περί της ανακομιδής του τιμίου λειψάνου αυτού. Ευλόγησον, πάτερ. Περισσότερο από ένα χρυσό στεφάνι, πολυτελώς στολισμένο με πολύτιμους λίθους και μαργαριτάρια, υπερέχει ο τίμιος Στέφανος, ως ένθεος ζηλωτής, ως λειτουργός του Θεού, ως εφάμιλλος των αγγέλων, ως έξαρχος των διακόνων, ως πρόεδρος των μαρτύρων, ως φλογερός κήρυκας του Χριστού, ως οίκος του θείου Πνεύματος, εφόσον κανείς δεν μπορούσε να του αντισταθεί στη σοφία και στο πνεύμα με το οποίο μιλούσε, ως ελεγκτής των Ιουδαίων, ως εκείνος που αποστόμωσε τους παρανόμους, ως ερμηνευτής της θείας Γραφής, επειδή μιμήθηκε τον Χριστό και προσευχόταν υπέρ αυτών που τον λιθοβολούσαν, επειδή άνοιξε τους ουρανούς αθλώντας υπέρ του Χριστού, ως θεατής των άρρητων και μυσταγωγός των επουρανίων, επειδή έκανε τον Χριστό να εγερθεί από την καθέδρα στα δεξιά του Πατρός για να επιβλέπει τους αγώνες του και να στεφανώσει την κεφαλή του. Γι' αυτόν τον λόγο υπερέχει από κάθε πολυτελές χρυσό στεφάνι, όπως ελέχθη ανωτέρω.

Γι' αυτούς τους λόγους, λοιπόν, αλλά και εξαιτίας του Λίβυου Σαβέλλιου, προλαμβάνοντας τη βλάβη που θα προκαλούσε στις εκκλησίες, δείχνει αφενός τον εαυτό του με δική του και αυτοτελή δόξα, και αφετέρου δείχνει τον Υιό ως ολοκληρωμένο πρόσωπο. Και τον τοποθετεί στα δεξιά του, ώστε με τον σαφή διαχωρισμό των προσώπων να ερμηνεύσει τις υποστάσεις. Μαζί τους συγκαταλέγεται και το Άγιο Πνεύμα· διότι είχε πει προηγουμένως: «Και δεν μπορούσαν να αντισταθούν στη σοφία και στο πνεύμα με το οποίο μιλούσε». Ιδού, λοιπόν, ότι ο Λόγος μας παρουσίασε σαφώς και το πρόσωπο του Πνεύματος.