Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 6:15

Και όχι μόνο στους δώδεκα αποστόλους ενέργησε η χάρη του Αγίου Πνεύματος, αλλά και στα πρωτότοκα τέκνα αυτής της κάποτε στείρας εκκλησίας, εννοώ τους επτά διακόνους. Διότι και αυτοί εκλέχθηκαν, όπως είναι γραμμένο, πλήρεις Αγίου Πνεύματος και σοφίας. Μεταξύ αυτών ο φερώνυμος Στέφανος, η απαρχή των μαρτύρων, άνδρας πλήρης πίστεως και Αγίου Πνεύματος, έκανε τέρατα και σημεία μεγάλα στον λαό, και κατατρόπωνε τους συζητητές. Διότι δεν μπορούσαν να αντισταθούν στη σοφία και στο Πνεύμα με το οποίο μιλούσε. Όταν συκοφαντήθηκε και οδηγήθηκε στο δικαστήριο, εξέπεμπε αγγελικές λάμψεις (διότι όλοι όσοι κάθονταν στο συνέδριο, αφού τον ατένισαν, είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου), και μέσω της συνετής απολογίας του, αφού έλεγξε τους σκληροτράχηλους και απερίτμητους στην καρδιά και στα αυτιά Ιουδαίους, οι οποίοι πάντοτε αντιστέκονταν στο Άγιο Πνεύμα, έβλεπε τους ουρανούς ανοιγμένους, και είδε τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται στα δεξιά του Θεού. Και δεν είδε από δική του δύναμη, αλλά όπως λέει η θεία Γραφή: όντας πλήρης Αγίου Πνεύματος, αφού ατένισε στον ουρανό, είδε τη δόξα του Θεού και τον Ιησού να στέκεται στα δεξιά του Θεού.

Αυτής της τελειώσεως όσων ζουν κατά Χριστόν θα βρεις και τους αρραβώνες φανερά δοσμένους εδώ στους αγίους του Θεού, οι οποίοι καρπώνονται ήδη, σύμφωνα με αυτόν που το είπε, το αγαθό του μέλλοντος αιώνος. Και αυτό το έδειξε προκαταβολικά ο Μωυσής, στη δόξα του προσώπου του οποίου δεν μπορούσαν να ατενίσουν οι υιοί του Ισραήλ, και μετά από αυτόν, ακόμη πιο περίλαμπρα, ο ίδιος ο Κύριος, ο οποίος άστραψε πάνω στο όρος μέσα στο φως της θεότητας τόσο τηλαυγώς, ώστε ούτε οι εκλεκτοί από τους μαθητές, αν και είχαν λάβει τότε πνευματική δύναμη, δεν μπόρεσαν ατενίζοντας να σταθούν μπροστά σε εκείνη τη λάμψη. Του δε Στεφάνου το πρόσωπο φάνηκε, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, σαν πρόσωπο αγγέλου, και ο ίδιος από τη γη ατένιζε πέρα από τους ουρανούς, όπου ο Χριστός κάθισε στα δεξιά της μεγαλωσύνης, και έβλεπε την υπερουράνια δόξα του Θεού. Και θα ήταν μακρύς ο λόγος να απαριθμεί κανείς και να καταλέγει στη συνέχεια τους άλλους, οι οποίοι έλαβαν από εδώ τους αρραβώνες των μελλόντων αγαθών και πέτυχαν μακαρίως εκείνη τη θεία λάμψη και λαμπρότητα.

Έτσι φάνηκε το αισθητό πρόσωπο του Στεφάνου, σαν πρόσωπο αγγέλου· διότι εσωτερικά ο νους του, με τρόπο που μιμείται τους αγγέλους και ταιριάζει σε αυτούς, ενωνόμενος, είτε κατ' επιβολήν είτε κατά παραδοχήν, με το φως που υπέρκειται των πάντων μέσω μιας άρρητης μέθεξης, γινόταν αγγελοειδής. Έτσι η Αιγυπτία, ή μάλλον η ουράνια, Μαρία, καθώς προσευχόταν, έγινε μετέωρη και ως προς το σώμα της, τοπικά και αισθητά· διότι, με την ανύψωση του νου, ανυψώθηκε μαζί και το σώμα, και αφού σηκώθηκε από τη γη φάνηκε να στέκεται στον αέρα.

Ποιες είναι αυτές; Οι πνευματικές, οι οποίες δεν πορεύονται από το σώμα προς τον νου, όπως είπαμε και προηγουμένως, αλλά μεταβαίνουν από τον νου στο σώμα και το μετασκευάζουν προς το καλύτερο και το θεουργούν μέσω αυτών των ενεργειών και των παθημάτων. Διότι, όπως ακριβώς η θεότητα του ενανθρωπήσαντος Λόγου του Θεού είναι κοινή στο σώμα και την ψυχή, έχοντας θεώσει τη σάρκα μέσω της ψυχής, έτσι ώστε να επιτελούνται μέσω αυτής και έργα Θεού, έτσι και στους πνευματικούς ανθρώπους η χάρη του Πνεύματος, η οποία μεταδίδεται μέσω της ψυχής προς το σώμα, του δίνει τη δυνατότητα να πάσχει και αυτό τα θεία και να συμπάσχει μακαρίως με την ψυχή που έχει πάθει τα θεία, η οποία, επειδή πάσχει τα θεία, έχει βεβαίως και κάποιο παθητικό μέρος που είναι αξιέπαινο και θείο· ή μάλλον, το παθητικό μέρος μέσα μας, το οποίο είναι ένα, από τη φύση του είναι ικανό να καθίσταται τέτοιο. Φτάνοντας λοιπόν σε αυτήν τη μακάρια εντελέχεια θεουργεί και το σώμα, χωρίς τότε να κινείται από τα σωματικά και υλικά πάθη, έστω κι αν αυτό θα φαινόταν έτσι σε όσους δεν έχουν την εμπειρία, αλλά μάλλον το ίδιο στρέφει το σώμα προς τον εαυτό του, το απομακρύνει από τη σχέση με τα χειρότερα και του εμφυσά μέσω του εαυτού του αγιασμό και θέωση αναφαίρετη, ξεκάθαρο τεκμήριο της οποίας είναι τα θαυματουργά λείψανα των αγίων. Όσο για τον πρωταγωνιστή Στέφανο, ακόμη και όταν βρισκόταν εν ζωή, «το πρόσωπό του φάνηκε σαν πρόσωπο αγγέλου».

«Θα καταλύσει, λένε, τον τόπο και θα αλλάξει τα έθιμα». Και η κατηγορία δεν ήταν μόνο διπλή, αλλά και πικρή, και γεμάτη κινδύνους. Και αφού τον ατένισαν όλοι όσοι παρακάθονταν στο συνέδριο, είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου. Έτσι λοιπόν είναι δυνατόν να λάμπουν και εκείνοι που βρίσκονται σε κατώτερο βαθμό. Διότι, πες μου, τι το λιγότερο είχε αυτός από τους αποστόλους; Δεν επιτέλεσε σημεία; Δεν επέδειξε μεγάλη παρρησία;

«Είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου», αναφέρει. Αυτή, λοιπόν, ήταν η χάρη, αυτή ήταν και η δόξα του Μωυσή. Μου φαίνεται δε ότι ο Θεός του προσέδωσε χάρη, ίσως επειδή επρόκειτο να πει ορισμένα πράγματα, και για να τους καταπλήξει αμέσως με την όψη του. Διότι υπάρχουν, πράγματι υπάρχουν, πρόσωπα γεμάτα από πνευματική χάρη, τα οποία είναι αξιαγάπητα σε εκείνους που τα ποθούν, αλλά σεβαστά και φοβερά σε εκείνους που τα μισούν. Ή ίσως το ανέφερε αυτό και ως την αιτία για την οποία ανέχθηκαν τη δημηγορία του. Τι λέει, λοιπόν, ο αρχιερέας;

«Αφού ατένισαν σε αυτόν», λέει, «είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου». Από πού άνθιζε η χάρη στον Στέφανο; Άραγε όχι από την πίστη; Είναι ολοφάνερο· διότι λίγο πιο πάνω μαρτύρησε για αυτόν ότι ήταν πλήρης πίστεως. Είναι όμως δυνατόν να έχει κανείς χάρη και όχι απαραίτητα στο να επιτελεί θεραπείες· γι' αυτό και ο Απόστολος λέει: «Σε άλλον δίνεται χάρισμα ιαμάτων, σε άλλον λόγος σοφίας». Εδώ όμως μου φαίνεται ότι με το να πει: «Είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου», υπαινίσσεται ότι ήταν και γεμάτος χάρη· πράγμα που μαρτυρείται και για τον Βαρνάβα. Γι' αυτό άλλωστε γνωρίζουμε ότι κυρίως θαυμάζονται οι ανεπιτήδευτοι και οι άκακοι, και ότι αυτοί είναι περισσότερο χαριτωμένοι. «Τότε έβαλαν κρυφά κάποιους άνδρες να λένε ότι τον έχουμε ακούσει να λέει λόγια βλάσφημα». Στην περίπτωση βέβαια των αποστόλων έλεγαν ότι κήρυτταν την ανάσταση, και ότι συνέρρεε πολύ πλήθος· εδώ όμως, ότι θεραπεύονταν. Ω, της ανοησίας! Για εκείνα που έπρεπε να ευγνωμονούν, για τα ίδια ακριβώς τους κατηγορούσαν, και αυτούς που επικρατούσαν με τα έργα τους, περίμεναν να τους νικήσουν με τα λόγια (πράγμα που έκαναν και στην περίπτωση του Χριστού), και πάντοτε τους ενέπλεκαν σε λεκτικές αντιπαραθέσεις.

Και το να ενεργεί όπως θέλει, αποδεικνύει την εξουσία και την κυριότητά του. Αυτό μεταμορφώνει, αυτό δεν μας επιτρέπει να συσχηματιζόμαστε με τον αιώνα τούτο, αυτό είναι ο δημιουργός μιας τέτοιας κτίσεως. Διότι, όπως ακριβώς λέει: «Αφού κτιστήκαμε εν Χριστώ Ιησού»· έτσι λέει και: «Καρδία καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και πνεύμα ευθές εγκαίνισε στα έγκατά μου». Θέλεις να σου το δείξω αυτό και από την περίπτωση των αποστόλων με πιο αισθητό τρόπο; Φέρε στον νου σου τον Παύλο, του οποίου τα ενδύματα θαυματουργούσαν, και τον Πέτρο, του οποίου και οι σκιές ακόμη είχαν δύναμη. Διότι τα ενδύματα και οι σκιές τους δεν θα μπορούσαν να ενεργήσουν τόσο πολύ, εάν δεν έφεραν την εικόνα του Βασιλέως και εάν οι ακτινοβολίες τους δεν ήταν απρόσιτες. Επειδή τα ενδύματα του βασιλιά προκαλούν φόβο ακόμη και στους ληστές. Θέλεις να τη δεις να λάμπει και μέσα από το σώμα; «Ατενίζοντας», λέει, «το πρόσωπο του Στεφάνου, είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου».

Και κατά τον λιθοβολισμό του Στεφάνου, αν και ήταν παρών και είδε το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου, δεν αποκόμισε κανένα όφελος από αυτό. Πώς λοιπόν δεν αποκόμισε κανένα όφελος από αυτό; Επειδή δεν είχε ακόμη κληθεί. Εσύ όμως, ακούγοντας αυτά, μην νομίσεις ότι η κλήση είναι καταναγκαστική· διότι ο Θεός δεν ασκεί καταναγκασμό, αλλά επιτρέπει στους ανθρώπους να είναι κύριοι της προαιρέσεώς τους και μετά την κλήση. Διότι και στους Ιουδαίους απεκάλυψε τον εαυτό Του όταν έπρεπε, αλλά δεν θέλησαν να Τον αποδεχθούν εξαιτίας της δόξας που προέρχεται από τους ανθρώπους. Εάν όμως πει κάποιος από τους απίστους: «Από πού είναι φανερό ότι κάλεσε τον Παύλο από τον ουρανό και εκείνος πείσθηκε; Γιατί λοιπόν δεν κάλεσε και εμένα;», σε αυτόν θα πούμε το εξής: «Πιστεύεις καθόλου σε αυτό, πες μου, ω άνθρωπε; Επομένως, εάν πιστεύεις, σου αρκεί ως σημείο. Διότι, εάν μεν δεν πιστεύεις ότι τον κάλεσε από τον ουρανό, πώς λες "Γιατί δεν κάλεσε και εμένα;"; Εάν όμως πιστεύεις ότι τον κάλεσε, αυτό σου αρκεί ως σημείο».

Ο Ησαΐας πριονίστηκε, και πουθενά δεν φάνηκε εκείνος που θα απέδιδε δικαιοσύνη· ο Ιερεμίας πνίγηκε, και κανείς δεν τον εκδικήθηκε· ο Ναβουθαί θανατώθηκε με πέτρες, και πουθενά δεν υπάρχει ο εκδικητής του· ο Ζαχαρίας σφαγιάστηκε, και παραμένουμε μέχρι σήμερα ατιμώρητοι· και ενώ ο Ναζωραίος πέθανε, αυτός στέκεται ως υπερασπιστής του. Μας απειλεί προβάλλοντας τον νεκρό ως κριτή· ως δικαστή κηρύττει, ο πλανεμένος, αυτόν που βρίσκεται μέσα στο μνήμα. Έπειτα, ενώ αυτοί διατύπωναν τέτοιες ψευδείς κατηγορίες, αφού ατένισαν σε αυτόν όλοι όσοι κάθονταν στο συνέδριο, ρίχνοντάς του βλοσυρό βλέμμα και στρέφοντας εναντίον του όψη γεμάτη οργή, θέλοντας με αυτήν και μόνο τη θέα να τρομοκρατήσουν τον αγωνιστή, εκπληρώνοντας μέσα από τη δική τους κακία τον προφητικό λόγο: «Παρατηρεί ο αμαρτωλός τον δίκαιο και ζητά να τον θανατώσει»· αφού τον ατένισαν όλοι, είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου. Διότι η χαρά για το μαρτύριο, που ξεπηδούσε από την όψη του, έλουζε με αστραφτερές αγγελικές χάρες τον νεανία. Και γιατί πρόσωπο αγγέλου; Για να εκπληρωθεί ο λόγος του Χριστού, ο οποίος είπε: «Στην ανάσταση ούτε νυμφεύονται ούτε υπανδρεύονται, αλλά είναι σαν τους αγγέλους που βρίσκονται στους ουρανούς». Έτσι έλαμψαν ο Μωυσής και ο Ηλίας επάνω στο όρος, όταν συνομιλούσαν με τον Ιησού, ώστε, όταν τους είδαν οι μαθητές, έπεσαν με το πρόσωπο στη γη· έτσι πρόκειται να λάμψουν όλοι οι δίκαιοι στη βασιλεία του Πατρός. Είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου.

Εις τον άγιο Στέφανο, β΄. Όσοι μεν βρίσκονται εκτός της Εκκλησίας, επιθυμώντας να πλέξουν στεφάνια σε άνδρες, σπεύδουν να συγκεντρώσουν ρόδα και κρίνα και τα υπόλοιπα άνθη της γης· διότι αυτός είναι ο κανόνας των επίγειων στεφανοπλόκων. Εμείς όμως, κατασκευάζοντας στεφάνι για τον μακάριο Στέφανο, ας τρυγήσουμε τα πνευματικά άνθη από τον ίδιο τον Στέφανο, ώστε να πλέξουμε ένα στεφάνι από χαρίσματα για την κεφαλή του Στεφάνου. Διότι ο μακάριος Στέφανος είναι ένας λειμώνας γεμάτος από κάθε ευωδία, ο οποίος ποτίζεται με το αίμα του Χριστού, μυρώνεται από το Άγιο Πνεύμα και ευωδιάζει τα σύμπαντα. Ιδού, τελείται η μνήμη του Στεφάνου, και τα πάντα έχουν γεμίσει από αγιασμό· ο ουρανός που δέχθηκε το πνεύμα του, η γη που υποδέχθηκε το σώμα του, ο αέρας και μαζί τα πάντα έχουν πληρωθεί από την ευωδία του μύρου του. Και εμείς τον έχουμε να πρεσβεύει για εμάς, αυτόν που είναι το κόσμημα της Εκκλησίας, ο αθλητής της ευσέβειας, ο μαθητής του Χριστού, ο έλεγχος των Ιουδαίων, ο έξαρχος των μαρτύρων, ο προστάτης των χηρών, ο τροφέας αυτών που πεινούν, ο βοηθός των καταπονουμένων, ο φρουρός της αγίας πόλεως του Χριστού, το στεφάνι των καλών διακόνων, ο στύλος της Εκκλησίας, το αγλάισμα των μαρτύρων, το καύχημα της οικουμένης, το εδραίωμα της πίστεως· ο φύλακας των ψυχών μας, εκείνος που προσεύχεται για όσους τον διώκουν, που υπερασπίζεται όσους τον λιθοβολούν, και για τον λόγο αυτό το πρόσωπό του δοξάζεται με αγγελική χάρη.

Διότι, λέγει, όλοι όσοι παρακάθονταν στο συνέδριο είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου. Ας στεφανώσουμε τώρα τον αθλητή Στέφανο, τον πρωτοαθλητή του Χριστού, και ας τον ράνουμε με τα άνθη των λόγων. Αυτός, λοιπόν, αποτελούσε το στολίδι της χορείας των αποστόλων και συγκαταλεγόταν μεταξύ των μαθητών της ευσέβειας. Στην πραότητα ξεπερνούσε όλους τους ανθρώπους και διέθετε εξαιρετική φιλανθρωπία, και δεν πληγωνόταν τόσο από τους δικούς του πόνους, όσο από τους πόνους των άλλων. Τη στέρηση του πλησίον τη θεωρούσε δική του, και θεράπευε τον πόνο που βασάνιζε κάποιον άλλον, σαν να βασάνιζε τον ίδιο. Κατά τα πρώτα κηρύγματα του θείου λόγου, όταν η πίστη άνθιζε πλουσιοπάροχα, αμέσως οι μεν πλούσιοι απέθεταν το φορτίο των χρημάτων τους, οι δε άποροι λάμβαναν ό,τι τους έλειπε.

Πρέπει δε να αναγνώσουμε αυτά τα λόγια της αγαθής γλώσσας. «Τι σημαίνει λοιπόν το: ‘κατοπτριζόμενοι τη δόξα του Κυρίου μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα’; Αυτό βέβαια αποδεικνυόταν πιο ξεκάθαρα, όταν ενεργούσαν τα χαρίσματα των θαυμάτων· όμως ούτε και τώρα είναι δύσκολο να το διακρίνει αυτό εκείνος που έχει μάτια πιστά. Διότι ταυτόχρονα με το βάπτισμά μας, η ψυχή λάμπει περισσότερο και από τον ήλιο, καθώς καθαρίζεται από το Πνεύμα, και όχι μόνο ατενίζουμε τη δόξα του Θεού, αλλά και δεχόμαστε από εκεί την αίγλη. Όπως ακριβώς αν ο καθαρός άργυρος τοποθετηθεί απέναντι στις ακτίνες του ήλιου, θα εκπέμψει και ο ίδιος ακτίνες, όχι μόνο από τη δική του φύση αλλά και από την ηλιακή λαμπρότητα, έτσι ακριβώς και η ψυχή, καθώς καθαρίζεται και γίνεται πιο λαμπρή από κάθε άργυρο, δέχεται ακτίνα ‘από τη δόξα’ του Πνεύματος ‘σε δόξα’ που εγγενάται μέσα της, και μάλιστα τέτοια, όπως είναι φυσικό να προέρχεται ‘από τον Κύριο, το Πνεύμα’.» Και λίγο πιο κάτω: «Θέλεις να σου το δείξω αυτό και από τους αποστόλους πιο αισθητά; Αναλογίσου τον Παύλο, του οποίου τα ενδύματα θαυματουργούσαν, και τον Πέτρο, του οποίου ακόμη και η σκιά είχε δύναμη. Διότι, αν δεν έφεραν την εικόνα του Βασιλιά και δεν ήταν απρόσιτες οι ακτινοβολίες τους, δεν θα θαυματουργούσαν τόσο πολύ τα ενδύματα και οι σκιές τους· γιατί τα ενδύματα του βασιλιά είναι φοβερά ακόμη και στους ληστές. Θέλεις να δεις αυτή τη δόξα να λάμπει και από το σώμα; ‘Ατενίζοντας, λέει, το πρόσωπο του Στεφάνου, το είδαν σαν πρόσωπο αγγέλου’.»

Πώς αυτοί που βαπτίζονται στον Χριστό ντύνονται τον Χριστό; Αν το Πνεύμα δεν είναι Θεός, αν δεν είναι πηγή θεϊκής χάρης, πώς αυτοί που έχουν ντυθεί τον Χριστό ως θεϊκό ένδυμα επενδύονται το πνεύμα ως κάτι το κοινό; Διότι αν όσοι βαπτίστηκαν στον Χριστό ντύθηκαν τον Χριστό, και ο Σωτήρας λέει, «μείνετε στην Ιερουσαλήμ έως ότου ντυθείτε δύναμη από ψηλά, όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα εφ' υμάς», πώς στον καιρό του δεσποτικού ενδύματος ντυνόμαστε ένα δουλικό; Αλλά είναι προφανές, λοιπόν, ότι κάθε ένδυμα είναι ομότιμο και παρουσιάζει τη μία και την αυτή αυθεντία της ευεργεσίας και της χάρης. Και το Άγιο Πνεύμα ονομάζεται ένδυμα των πιστών όχι σαν ρούχο, αλλά όπως ο σίδηρος ντύνεται τη φωτιά, χωρίς να την περιβάλλεται από έξω, αλλά ολοκληρωτικά. Διότι έτσι και τον Χριστό {το πανάγιο πνεύμα} δεν τον περιβαλλόμαστε σαν ρούχο που φοριέται εξωτερικά, αλλά γεμίζοντας την καρδιά και τους λογισμούς με φως και το πρόσωπο με χάρη. Γι' αυτό και οι διώκτες, ατενίζοντας το πρόσωπο του Στεφάνου, είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου.