Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 7:2

Ο Αβραάμ ως ουρανός διηγήθηκε τη δόξα του Θεού, λέγοντας: «Θα εκτείνω το χέρι μου προς τον Θεό τον ύψιστο, ο οποίος δημιούργησε τον ουρανό και τη γη. Ο Θεός της δόξης εμφανίστηκε στον πατέρα μας Αβραάμ.» Ο Μωυσής ως ουρανός διηγείται τη δόξα του Θεού: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι ενδόξως δοξάστηκε.» Ο Ιώβ ως ουρανός διηγείται τη δόξα του Θεού λέγοντας: «Χρυσαυγάζοντα νέφη από τη γη του βορρά»· πάνω σε αυτά είναι μεγάλη η δόξα του Παντοκράτορος.

Ο Δαβίδ ως ουρανός διηγείται τη δόξα του Θεού: «Εσύ όμως, Κύριε, είσαι ο υπερασπιστής μου, η δόξα μου και αυτός που υψώνει το κεφάλι μου». Ο Ιωάννης ως ουρανός διηγείται: «Και είδαμε τη δόξα του, δόξα που έχει ως μονογενής από τον Πατέρα». Ο Στέφανος ως ουρανός διηγείται: «Ο Θεός της δόξης εμφανίστηκε στον πατέρα μας Αβραάμ». Ο Παύλος ως ουρανός διηγείται τη δόξα: «Και την επιφάνεια της δόξας του μεγάλου Θεού και σωτήρα μας Ιησού Χριστού. Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού: Ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός εις δόξαν Θεού Πατέρα». Και γιατί λοιπόν να μην ανέλθω με τον λόγο στους πιο θείους ουρανούς των ουρανών που διηγούνται τη δόξα του Θεού; Και ποιοι είναι αυτοί; Άγγελοι, αρχάγγελοι, τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ. Τα Χερουβείμ διηγούνται τη δόξα του Θεού· διότι τα άκουσε ο προφήτης Ιεζεκιήλ να λένε: «Ευλογημένη η δόξα του Κυρίου από τον τόπο του. Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού». Τα Σεραφείμ διηγούνται τη δόξα· διότι τα άκουσε ο Ησαΐας να κράζουν και να λένε: «Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ· πλήρης ο ουρανός και η γη από τη δόξα του».

Άνδρες αδελφοί και πατέρες, ακούστε με. Κυρίλλου Αλεξανδρείας: Προτρέπει να προετοιμαζόμαστε για υπακοή, και σχεδόν γέρνοντας το αυτί μας, να κατανοούμε με λεπτομέρεια τη δύναμη των θείων λόγων. Έξελθε από τη γη σου, και από τη συγγένειά σου, κ.τ.λ.

Έτσι μαθαίνω ότι και στους γυμνικούς αγώνες εκείνοι που υπερτερούν σε δύναμη, εισερχόμενοι συχνά στον αγώνα εναντίον ολόκληρου του γυμνικού σταδίου, κατακτούν τα νικητήρια έπαθλα έναντι όλων των αντιπάλων. Τέτοιος ήταν και εκείνος που πρωτοστάτησε στο στάδιο των μαρτύρων, ο οποίος, αφού αντιτάχθηκε απέναντι σε όλη τη δύναμη του αντιδίκου, αναδεικνύεται λαμπρός με τη νίκη του εναντίον όλων· την ψευδώνυμη σοφία, που πάλευε εναντίον του μέσω των Λιβερτίνων και των Κυρηναίων και των σοφών από την πόλη του Αλεξάνδρου, την κατατρόπωσε μέσω της αληθινής σοφίας, τον φόβο με την παρρησία, την απειλή με την περιφρόνηση, την πικρία με την ευεργεσία, το ψέμα με την αλήθεια. Και εκείνοι μεν απέβλεπαν στον φόνο και ήδη όπλιζαν τα χέρια τους με λίθους, φανερώνοντας την πικρία τους με το βλέμμα, με τη βαριά αναπνοή και με το τρίξιμο των δοντιών τους, αυτός όμως τους έβλεπε ως αδελφούς και τους προσφωνούσε ως πατέρες. Διότι λέει: «Άνδρες αδελφοί και πατέρες, ακούστε».

Ίσως κάποιος πει ότι τότε τα θαύματα των έργων συνεργούσαν με τους αποστόλους, και ο λόγος τους αντλούσε την αξιοπιστία του από τα πνευματικά χαρίσματα· συμφωνώ και εγώ ότι η δύναμη των έργων διαθέτει μεγάλη βαρύτητα στο να πείθει. Τώρα όμως, πώς πρέπει να θεωρήσουμε τα όσα συμβαίνουν; Ή μήπως δεν βλέπεις τα παρόμοια θαύματα της πίστεως; Διότι θεωρώ δικά μου τα κατορθώματα των ομοδούλων μας, οι οποίοι, πορευόμενοι με το ίδιο Πνεύμα, μαρτυρούν την αλήθεια του λόγου μέσω της δυνάμεως των ιαμάτων. Πρόκειται για άνδρες που ήλθαν από την υπερορία, συμπολίτες του πατρός μας Αβραάμ, ορμώμενοι από τη Μεσοποταμία, οι οποίοι εξήλθαν και αυτοί από τη γη τους, από τη συγγένειά τους και από ολόκληρο τον κόσμο. Έχουν το βλέμμα τους στραμμένο στον ουρανό, αποδημώντας, τρόπον τινά, από την ανθρώπινη ζωή, στεκόμενοι υπεράνω των φυσικών παθών, συμμετέχοντας σε τούτη τη ζωή μόνο κατά το απολύτως αναγκαίο, ενώ κατά το μεγαλύτερο μέρος συμπορεύονται στα ύψη μαζί με τις ασώματες δυνάμεις. Είναι γέροντες στην όψη, σεμνοί στο αντίκρισμα, λάμποντας από τα λευκά τους μαλλιά, με τα στόματά τους ασφαλισμένα με τη σιωπή, μη γνωρίζοντας να λογομαχούν και μη έχοντας μάθει να εμπλέκονται σε εριστικές συζητήσεις. Τόση δε εξουσία έχουν επί των πνευμάτων, ώστε μόνο με ένα πρόσταγμα να κατορθώνουν το επιθυμητό, και τα δαιμόνια να υποχωρούν όχι με τεχνάσματα συλλογισμών, αλλά με την εξουσία της πίστεως· δεν περιάγονται σε αδιέξοδο μέσω κάποιας λογικής αντιφάσεως, αλλά απελαύνονται στο εξώτερο σκοτάδι. Έτσι γνωρίζει να συλλογίζεται ο Χριστιανός, αυτά είναι τα κατορθώματα της πίστεώς μας.

Αυτά μαρτυρεί ο νόμος και ο Μωυσής μέσω αυτού, και μέσω αμφοτέρων μάλλον ο Θεός καταθέτει μαρτυρία εναντίον του αχάριστου λαού· ελέγχοντας τον οποίο ο Στέφανος, ο θεολόγος, ονομάζεται από αυτούς βλάσφημος. Και λέει ο αρχιερέας: «Αλήθεια έτσι έχουν αυτά;». Διότι δεν ξέρεις πώς έχουν; Δεν ετοίμασες εσύ τον δόλο; Δεν μίσθωσες εσύ τους συκοφάντες; Δεν εργάζονται για σένα επί πληρωμή οι μάρτυρες της απάτης; «Αλλά υπάρχει ανάγκη», λέει, «ψεύδους και υποκρισίας· και έχουμε ανάγκη από δόλο για την παγίδα που στήσαμε. Έτσι πουλήσαμε τον Ιωσήφ, δολοφονήσαμε τον Ναβουθαί, σταυρώσαμε τον Χριστό.» Ο Στέφανος όμως, βρίσκοντας ευκαιρία για διδασκαλία, εξέχυσε στα αυτιά του λαού πολλά σωτήρια διδάγματα, και προσέθεσε ως συμπέρασμα της ρητορείας του το εξής, το οποίο ήταν κατάλληλο και για τον ίδιο να το λέει, ως μάρτυρας της αλήθειας, αλλά και για εκείνους να το ακούν, επειδή είχαν ορμήσει να θεομαχήσουν και νοσούσαν από την εναντίωση προς το Πνεύμα: «Σκληρόκαρδοι και απερίτμητοι στην καρδιά και στα αυτιά, εσείς πάντοτε αντιστέκεστε στο Πνεύμα το Άγιο· όπως οι πατέρες σας, έτσι κι εσείς.» Και πώς στην αρχή λες: «Άνδρες αδελφοί και Πατέρες, ακούστε με»; «Εκείνα», απαντά, «ήταν δείγμα της ευγένειας του Αβραάμ, ενώ τούτα της δικής τους πονηρίας. Εκείνα προέρχονταν από την αγαθή ρίζα, τούτα από τους πονηρούς κλάδους. Εκείνα φανερώνουν το εκλεκτό της αγέλης, ενώ τούτα το άτακτο, το σκληρό και το αχαλίνωτο του πλήθους.»

«Είναι άραγε, λέει, έτσι αυτά τα πράγματα;» Βλέπεις πώς η ερώτηση γίνεται με επιείκεια, χωρίς να περιέχει προς το παρόν τίποτε το πιεστικό; Γι’ αυτό και εκείνος αρχίζει τα λόγια του με πραότητα και λέει: «Άνδρες αδελφοί και πατέρες, ακούστε: ο Θεός της δόξης εμφανίστηκε στον πατέρα μας τον Αβραάμ, ενώ βρισκόταν στη Μεσοποταμία, προτού να κατοικήσει στη Χαρράν». Αμέσως από το προοίμιο αναιρεί την έπαρσή τους, και αποδεικνύει με τρόπο ανύποπτο μέσα από τα λόγια του, ότι βεβαίως ο ίδιος ο ναός δεν αποτελεί κάτι το αποκλειστικό, ούτε τα έθιμα, και ότι δεν πρόκειται να υπερισχύσουν έναντι του κηρύγματος, και ότι ο Θεός πάντοτε μέσα από αδύνατες καταστάσεις ενεργεί και δημιουργεί τα πάντα. Δες, λοιπόν, πώς μέσα από αυτά τα λόγια υφαίνεται η δημηγορία, αποδεικνύοντας ότι, μολονότι απολάμβαναν πάντοτε πολλή φιλανθρωπία, ανταπέδωσαν στον ευεργέτη τα αντίθετα, καθώς και ότι αυτά που επιχειρούν είναι αδύνατα. «Ο Θεός της δόξης εμφανίστηκε στον πατέρα μας τον Αβραάμ και του είπε: Έξελθε από τη γη σου, και έλα σε γη την οποία θα σου δείξω».

βʹ. Και ναός δεν υπήρχε, και θυσία δεν υπήρχε, και όμως ο Αβραάμ αξιώθηκε θείας οπτασίας, και είχε Πέρσες προγόνους, και βρισκόταν σε ξένη γη. Και για ποιο λόγο άραγε, ξεκινώντας τον λόγο του, ονόμασε τον Θεό, Θεό της δόξης; Επειδή τους στερημένους τιμής τους έκανε ένδοξους· και για να διδάξει ότι, εάν δόξασε εκείνους, πολύ περισσότερο θα δοξάσει αυτούς. Βλέπεις πώς τους απομακρύνει από τα σωματικά, και πρώτα από όλα από τον τόπο, επειδή ο λόγος γινόταν περί του τόπου; «Ο Θεός της δόξης».

γ΄. Αλλά επειδή θυμήθηκα τον πατριάρχη, αν νομίζετε σωστό, ας παραθέσουμε στην αγάπη σας τα όσα αναγνώστηκαν σήμερα, ώστε, αναπτύσσοντάς τα, να δούμε το μεγαλείο της αρετής του δικαίου. «Και πήρε», λέει, «ο Θάρρα τον Άβραμ και τον Ναχώρ τους γιους του, και τον Λωτ, τον γιο του γιου του, και τη Σάρρα τη νύφη του, γυναίκα του Άβραμ του γιου του· και τους έβγαλε από τη χώρα των Χαλδαίων, για να πορευθούν στη γη των Χαναναίων, και ήλθε μέχρι τη Χαρράν και κατοίκησε εκεί· και έγιναν όλες οι ημέρες του Θάρρα στη Χαρράν διακόσια πέντε έτη, και πέθανε στη Χαρράν». Με ακρίβεια, παρακαλώ, ας προσέξουμε τα αναγνώσματα, για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε το νόημα των γραφομένων. Διότι ιδού, από την αρχή κιόλας φαίνεται να υπάρχει κάποιο ζήτημα στα όσα ειπώθηκαν. Επειδή, ενώ ο μακάριος αυτός προφήτης, ο Μωυσής εννοώ, λέει ότι «πήρε ο Θάρρα τον Άβραμ και τον Ναχώρ, και τους έβγαλε από τη γη των Χαλδαίων, για να πορευθούν στη γη των Χαναναίων, και ήλθε μέχρι τη Χαρράν και κατοίκησε εκεί»· ο μακάριος Στέφανος, εγκωμιάζοντας τους Ιουδαίους, λέει: «Ο Θεός της δόξης εμφανίστηκε στον πατέρα μας τον Αβραάμ, όταν βρισκόταν στη Μεσοποταμία, πριν κατοικήσει στη Χαρράν, και από εκεί, μετά τον θάνατο του πατέρα του, τον μετοίκησε».

Διότι αυτός ο δίκαιος είναι ικανός να μας διδάξει όλους, ώστε να αποδυόμαστε με προθυμία στους αγώνες της αρετής, έχοντας εμπιστοσύνη στις άνωθεν αμοιβές και γνωρίζοντας τη φιλοτιμία του Δεσπότη μας, να αποδεχόμαστε με ευκολία όλα όσα θεωρούνται δυσχερή στον παρόντα βίο, τρεφόμενοι από την ελπίδα των ανταποδόσεων. Προσέξτε λοιπόν, παρακαλώ, πώς από την αρχή, επειδή συνεισέφερε αφ' εαυτού του τα δικά του προσόντα από τη γνώση που είναι εμφυτευμένη στη φύση μας, χωρίς να έχει κανέναν εξωτερικό δάσκαλο, αλλά και ενώ ανατρεφόταν από άπιστους γονείς, αξιώθηκε της θείας επιφανείας. Επειδή δηλαδή κατά την πρώτη του ηλικία δεν ακολούθησε καθόλου την πλάνη του πατέρα του, αλλά επεδείκνυε ευλάβεια προς το Θείο, έτυχε γρήγορα της άνωθεν επισκοπής, ενώ βρισκόταν ακόμη στη Χαλδαία. Διότι αυτό μας το εκθέτει σαφέστερα ο μακάριος Στέφανος, λέγοντας τα εξής: «Ο Θεός της δόξης εμφανίστηκε στον πατέρα μας Αβραάμ, ενώ βρισκόταν στη Μεσοποταμία, πριν κατοικήσει στη Χαρράν». Είδες πώς αυτή η θεία εμφάνιση τον σήκωσε από εκεί; Διότι είναι φυσικό ότι, επιδεικνύοντας μαζί με την ευλάβεια προς το Θείο και τον οφειλόμενο σεβασμό προς τους γεννήτορές του, και ελκύοντας τον πατέρα του σε μεγάλη στοργή, ο ίδιος έγινε για εκείνον η αιτία της αναχώρησης από εκεί· και εξαιτίας της αγάπης προς το παιδί του, εκείνος ανέχθηκε να εγκαταλείψει την ιδιαίτερη πατρίδα του και να κατοικήσει σε ξένη γη.

Ρώτησε δε ο αρχιερέας: «Άραγε έτσι έχουν αυτά;» Ω λόγια γεμάτα υποκρισία! Ω φράσεις στολισμένες με δόλο και φθόνο! «Άραγε έτσι έχουν αυτά;» Τόλμησες, λέει, άνθρωπε, να εξυβρίσεις τον νομοθέτη Μωυσή; Μήπως παρατάχθηκες ενάντια στον Θεό ως αντίθεος; Μήπως μίλησες ανερυθρίαστα εναντίον του πανάγιου τόπου; Μήπως φαντάστηκες ότι ο νόμος που δόθηκε από τον Θεό είναι άκυρος; Μήπως νόμισες ότι ο Ναζωραίος θα μεταβάλει τις διατάξεις του Μωυσή; Έγινες ο ίδιος πρόξενος μεγάλων δεινών για τον εαυτό σου. Έπειτα, σε αυτά αποκρίθηκε ο πρωτομάρτυρας: «Άνδρες αδελφοί και πατέρες, ακούστε». Ας απολαμβάνει, λέει, προς το παρόν η κάθε ηλικία την τιμή που αρμόζει στον καθένα.

Άνδρες αδελφοί και πατέρες, ακούστε. Ακούστε, δεν λέω «Πειστείτε»· διότι γνωρίζω την απιστία της γνώμης σας· αλλά «Ακούστε». Ο Θεός της δόξης εμφανίστηκε στον πατέρα μας Αβραάμ στη Μεσοποταμία. Όχι στην Ιερουσαλήμ, όχι στον περιβόητο ναό, αλλά στη Μεσοποταμία, όπου ο τόπος ήταν κατείδωλος, όπου η πατρίδα καταπνιγόταν από τους αθέους· στη Μεσοποταμία, όπου αποδιδόταν σεβασμός σε ξόανα, όπου απέδιδαν το πανάγιο όνομα σε ξύλα και λίθους, εκεί του εμφανίστηκε. Διότι γνώριζε ότι μέσα στα αγκάθια βλαστάνει το ρόδο, και ανάμεσα στα ζιζάνια αναφύεται ο ευγενής σίτος· όπως ακριβώς ο πολύαθλος Ιώβ στην άσωτη χώρα της Αυσίτιδος εμφανίστηκε ως ρόδο μέσα στα αγκάθια, και ως κρίνο ανάμεσα στους τριβόλους, και έλαμπε με τις αρετές του ως φωστήρας στο σκοτάδι της άγνοιας, και ως πύργος μέσα στην καταστροφή ήταν ολοφάνερος σε όλες τις άνω δυνάμεις, επαυξάνοντας τα κατορθώματα από τη γη προς τον ουρανό, εκπέμποντας τους καρπούς της δικαιοσύνης από το βάθος προς το ύψος· γι' αυτό, αφού ο Θεός οσφράνθηκε τον καρπό τους, όπως ακριβώς και του Νώε μετά τον κατακλυσμό (διότι οσφράνθηκε ο Κύριος οσμή ευωδίας), έδινε μαρτυρία στον δικό Του θεράποντα: Ιδού άνθρωπος δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής, ο οποίος απέχει από κάθε κακό, εκπληρώνοντας τις επιταγές του νόμου πριν από τον νόμο· διότι, έχοντας τον έμφυτο νόμο, δεν είχε ανάγκη τον γραπτό· διότι είναι γνωστά στον Θεό ανέκαθεν όλα τα έργα Του.