Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 7:48

Ο Σολομών όμως του οικοδόμησε οίκο. Αλλά ο Ύψιστος δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς. Κυρίλλου. Ο σοφότατος Σολομών οικοδόμησε μεν στα Ιεροσόλυμα εκείνον τον περίφημο ναό. Ο λαός των Ιουδαίων υπερηφανευόταν πάρα πολύ για αυτόν, και νόμιζαν ότι ο Θεός των όλων κατοίκησε μέσα σε αυτόν περιορισμένος. Διότι ήταν πάντοτε κάπως βραδείς στην κατανόηση και αδαείς στους λόγους περί του Θεού. Αυτοί λοιπόν, αφού θεώρησαν την Ιερουσαλήμ πόλη του Θεού, ισχυρίζονταν ότι Αυτός κατοικεί σε αυτήν και μόνο, επειδή ακριβώς ειπώθηκε μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Ένδοξα πράγματα ειπώθηκαν για σένα, η πόλη του Θεού». Γι' αυτό ο Θεός ελέγχει αυτούς που είχαν μικρόπρεπες αντιλήψεις και λέει: «Ποιον οίκο θα μου οικοδομήσετε, σε εμένα που έχω θρόνο τον ουρανό και υποπόδιο τη γη;» Και λιθοβολούσαν τον Στέφανο, ο οποίος προσευχόταν και έλεγε: Κύριε Ιησού, δέξου το πνεύμα μου.

Εγώ όμως έχω διδαχθεί και γνωρίζω και κάποιον άλλον λόγο περί αυτού, τον οποίο, εφόσον το επιθυμείτε, θα σας εκθέσω εν συντομία. Όταν ήλθε στην Παρθένο το Άγιο Πνεύμα και η δύναμη του Υψίστου την επισκίασε με σκοπό να συσταθεί μέσα της ο καινός άνθρωπος (ο οποίος γι' αυτόν τον λόγο ονομάστηκε καινός, επειδή κτίσθηκε κατά Θεόν και όχι κατά την ανθρώπινη συνήθεια, ώστε να γίνει αχειροποίητο δοχείο του Θεού· διότι ο Ύψιστος δεν κατοικεί σε χειροποίητα, σε αυτά δηλαδή που κατασκευάζονται από ανθρώπους), τότε, καθώς η Σοφία οικοδομούσε για τον εαυτό της τον οίκο και το πλάσμα μορφοποιούνταν εσωτερικά από την επισκίαση της δυνάμεως σαν από αποτύπωμα σφραγίδας, τότε και στα δύο στοιχεία από τα οποία έχει συσταθεί η ανθρώπινη φύση, εννοώ την ψυχή και το σώμα, αναμειγνύεται η θεία δύναμη, έχοντας ενώσει τον εαυτό της καταλλήλως με το καθένα από αυτά. Διότι έπρεπε, επειδή και τα δύο αυτά είχαν νεκρωθεί εξαιτίας της παρακοής (αφού νέκρωση της μεν ψυχής ήταν η αποξένωση από την όντως ζωή, του δε σώματος η φθορά και η διάλυση), να εκδιωχθεί ο θάνατος και από τα δύο μέσω της ανάμειξής τους με τη ζωή.

«Την οποία και εισήγαγαν οι πατέρες μας, αφού την παρέλαβαν». Βλέπεις ότι άγιος τόπος είναι εκεί όπου βρίσκεται ο Θεός; Γι' αυτό και ανέφερε «στην έρημο», ώστε να συγκρίνει τόπο με τόπο. Έπειτα ακολουθεί η ευεργεσία. «Και την εισήγαγαν», λέει, «οι πατέρες μας, αφού την παρέλαβαν, μαζί με τον Ιησού, κατά την κατάληψη των εθνών, τα οποία εξεδίωξε ο Θεός από το πρόσωπο των πατέρων μας μέχρι τις ημέρες του Δαβίδ, ο οποίος βρήκε χάρη ενώπιον του Θεού και παρακάλεσε να βρει σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Παρακάλεσε να οικοδομήσει ο Δαβίδ, και δεν λαμβάνει την άδεια ο μέγας, ο θαυμαστός· αλλά οικοδομεί ο απορριμμένος, ο Σολομών. Γι' αυτό λέει: «Ο Σολομών όμως του οικοδόμησε οίκο· αλλά ο Ύψιστος δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς». Αυτό βέβαια αποδείχθηκε και μέσω όσων έχουν ήδη λεχθεί· αποδεικνύεται όμως και μέσω της προφητικής φωνής. Και το πώς, άκουσέ το από τα εξής: «Καθώς λέει και ο προφήτης: Ο ουρανός είναι για μένα θρόνος, και η γη υποπόδιο των ποδιών μου. Ποιον οίκο θα μου οικοδομήσετε, λέει ο Κύριος; Ή ποιος είναι ο τόπος της καταπαύσεώς μου; Δεν τα εποίησε όλα αυτά το χέρι μου;» Μην απορείτε, λέει, εάν ο Χριστός ευεργετεί αυτούς που απορρίπτουν τη βασιλεία του, εφόσον βέβαια αυτό συνέβη και την εποχή του Μωυσή. Διότι όχι απλώς τους απελευθέρωσε, αλλά και τους ευεργετούσε ενώ ζούσαν στην έρημο.

Το ότι βέβαια δεν ήταν ανώτερος από τον πατέρα, ούτε καν ίσος, παρά μόνο κατά την αντίληψη των πολλών, το έκανε φανερό προσθέτοντας: «Αλλ' ο Ύψιστος δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς, καθώς λέει ο προφήτης: Ο ουρανός είναι θρόνος μου, και η γη υποπόδιο των ποδιών μου». Διότι ούτε αυτά είναι άξια του Θεού, εφόσον αποτελούν δημιουργήματα, εφόσον είναι έργα των χεριών του. Πρόσεξε πώς τους ανυψώνει σιγά-σιγά. Διότι αποδεικνύει μέσω του προφήτη ότι ούτε αυτά είναι άξια να λέγονται για τον Θεό. Και για ποιον λόγο, λέει, χρησιμοποιεί εδώ επιτιμητικό λόγο; Μεγάλη ήταν η παρρησία του, επειδή επρόκειτο να πεθάνει· διότι νομίζω ότι και αυτό το γνώριζε εξ αποκαλύψεως.

Αναφέρει δε και τον οίκο που κτίστηκε από τον Σολομώντα, και ότι ο Θεός δεν κατοικεί σε χειροποίητους τόπους. Έτσι, λοιπόν, αφού εξιστόρησε τα γεγονότα των πατέρων, έχοντας ως συνεργό το Άγιο Πνεύμα, αρχίζει πλέον τις εναντίον τους αυστηρές επικρίσεις, και λέει: Σκληροτράχηλοι, άκαμπτοι και αδάμαστοι· διότι ποια οδύνη, άραγε, έκαμψε τον αυχένα σας; Ποια ανάγκη λύγισε τον τράχηλό σας; Δεν υποδουλωθήκατε επί τετρακόσια χρόνια στον Φαραώ στην Αίγυπτο; Δεν σας κατέκτησε επί οκτώ χρόνια ο βασιλιάς της Συρίας Χουσαρσάθ; Δεν βρεθήκατε επί δεκαοκτώ χρόνια υπό τη βασιλεία των Μωαβιτών; Δεν υποδουλωθήκατε και πάλι στους Χαναναίους επί είκοσι χρόνια; Δεν υποκύψατε πάλι στους Μαδιανίτες επί επτά χρόνια; Δεν κυριευθήκατε πάλι από τους Αμμωνίτες επί δεκαοκτώ χρόνια; Δεν υποταχθήκατε στους Φιλισταίους επί σαράντα χρόνια; Δεν γίνατε δούλοι των Βαβυλωνίων επί εβδομήντα χρόνια; Δεν σας μετοίκησε ο Σαλμανασάρ στα όρη των Χαλδαίων; Και καμία ανάγκη δεν μετέβαλε τα φρονήματά σας; Σκληροτράχηλοι, που δεν σας δάμασε το κοφίνι της Αιγύπτου, δεν σας μαλάκωσε το βάρος των άχυρων, δεν σας έκαμψε η βία της πλινθοποιίας. Έπειτα, αφού άκουσαν αυτά τα λόγια, βγάζοντάς τον έξω από την πόλη, τον λιθοβολούσαν. Εκεί όπου σταύρωσαν τον Βασιλέα, εκεί λιθοβολούν και τον στρατιώτη.

Περί νηστείας. Λόγος ΣΤ΄. Πάλι είναι καιρός νηστείας, πάλι αφορμή για τρυφή, πάλι όψη αγώνων, πάλι η σάλπιγγα του Χριστού, κηρύσσοντας τον καλόν αγώνα, συγκέντρωσε τους αγωνιστές στο σκάμμα· πάλι κηρύσσεται η ετήσια παρουσία του Χριστού. Ας καθαρίσουμε όλοι τους εαυτούς μας, για να τον υποδεχτούμε. Διότι, εάν η εξαγγελία της παρουσίας ενός θνητού βασιλιά αναγκάζει αυτούς που πρόκειται να τον υποδεχτούν να ευπρεπίζουν τα σπίτια τους με φόβο και τρόμο, ώστε να προετοιμάσουν οικήματα άξια για εκείνον που πρόκειται να κατοικήσει σε αυτά, πόσο μάλλον εμείς, που πρόκειται να υποδεχτούμε τον αληθινό βασιλιά, οφείλουμε να προετοιμάσουμε τους εαυτούς μας ώστε να γίνουμε άξιοι για εκείνον που πρόκειται να κατοικήσει μέσα μας; Ας προσέλθει σήμερα σε εμάς ο προφήτης Ιερεμίας, ο οποίος στάλθηκε από τον Κύριο, έχοντας ακούσει: Ιδού, σε τοποθέτησα σήμερα προφήτη στα έθνη, για να ξεριζώνεις και να φυτεύεις, να κατεδαφίζεις και να ανοικοδομείς. Ας τον υπακούσουμε· αυτός είναι που προετοιμάζει τους ναούς του μεγάλου βασιλιά. Ας ξεριζώσουμε τις ηδονές και ας φυτέψουμε την εγκράτεια· ας κατεδαφίσουμε την κακία και ας ανοικοδομήσουμε τις αρετές· ας διώξουμε το ψέμα και ας καρπωθούμε την αλήθεια· ας απορρίψουμε την υπερηφάνεια και ας αναλάβουμε τη μετάνοια· ας αποκόψουμε την οργή και ας δεχτούμε την πραότητα. Διότι λέει ο Χριστός: Σε ποιον θα αναπαυθώ; Σε αυτόν που είναι πράος και ήσυχος και τρέμει τα λόγια μου. Μην ευπρεπίζεις σπίτι φτιαγμένο από πέτρες· διότι ο Ύψιστος δεν κατοικεί σε χειροποίητα.

Διότι έπρεπε ο Άγιος και υπεράγιος και όντως πανάγιος των αγίων να κατοικήσει σε αγιώτατο ναό, θαυμαστό εν δικαιοσύνη. «Άγιος», λέει, «είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη». Διότι αν είχε πει απλώς ναό άγιο και θαυμαστό, θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι εννοεί τον ναό του Σολομώντος· προσθέτοντας όμως το «θαυμαστός εν δικαιοσύνη», φανέρωσε ολοκάθαρα ως έμψυχο ναό τη θεοχώρητη και θεοπρόκριτη Κόρη. Υπάρχει, λέει, και χειροποίητος ναός, άγιος για τον Θεό· παλαιότερα μεν εξαιτίας των αναίμακτων θυσιών και των ιερών δεσποτικών απεικονίσεων και των γνήσιων δούλων του Θεού, και δικαιολογημένα ονομάζεται ναός άψυχος, άγιος του Θεού, και κανείς δεν θα έλεγε ότι ένας τέτοιος ναός είναι αμαρτωλός. Έμψυχος όμως ναός του Θεού είναι και ονομάζεται ο άνθρωπος· όταν όμως γίνει αμαρτωλός, στερείται του δικαιώματος να είναι ή να ονομάζεται ναός του Θεού. Ο δικός μου λόγος, λέει, αφορά έναν έμψυχο ναό, πραγματικά πανάγιο και θαυμαστό· τον οποίο θαυμάζοντας πρόσθεσε «θαυμαστός εν δικαιοσύνη», προβλέποντας εκείνη που επρόκειτο να γίνει έμψυχος ναός του Θεού, θαυμαστός εν δικαιοσύνη. Και ο Στέφανος, ο πρωτομάρτυρας, θα έλεγε: «Ο Σολομών όμως», αναφέρει, «οικοδόμησε σε αυτόν οίκο», δηλαδή στον Θεό, «αλλά ο Ύψιστος δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς, καθώς λέει ο προφήτης: Ο ουρανός είναι ο θρόνος μου και η γη το υποπόδιο των ποδιών μου· τι είδους οίκο θα μου οικοδομήσετε, λέει ο Κύριος, ή ποιος είναι ο τόπος της καταπαύσεώς μου; Δεν τα εποίησε όλα αυτά το χέρι μου;»