Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 7:56

Εκείνος δε, που αξιώθηκε τη μεγάλη οπτασία όπως κανένας άλλος, δεν κράτησε σε σιωπή αυτά που είδε, αλλά αμέσως αναφώνησε: Ιδού, βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Θεού. Διότι νόμισε ότι η φανέρωση του οράματος θα προσέλκυε τους απίστους σε συγκατάθεση. Αυτοί όμως, κάνοντας τα λόγια του αφορμή για περισσότερη οργή και μανία, και αφού έκλεισαν τα αυτιά τους απέναντι στον λόγο θεωρώντας τον βλάσφημο, προχώρησαν αμέσως στον φόνο. Αφού έσυραν έξω από την πόλη τον χριστοφόρο άνθρωπο, που βάσταζε την υπομονή όπως ο Κύριος τον σταυρό, θεραπεύουν το κακό με κακό και με φόνο απολογούνται για τον φόνο και προσθέτουν τους λίθους στον σταυρό. Στήνοντας δε τον τρισμακάριο σε κάποιο επίπεδο μέρος, εκείνο το μεγάλο σώμα και το υψηλό τρόπαιο των μαρτύρων, και αφού τον περικύκλωσε το γεμάτο αίματα και οργή πλήθος, και μιμούμενοι αυτό που στους πολέμους ονομάζεται σαγήνευση, πετροβολούσαν τον διάκονο του ακρογωνιαίου λίθου και κάθε εβραϊκό χέρι εκτελούσε τον φόνο. Στόχος δε εκείνων που έριχναν ήταν ο μάρτυρας που στεκόταν στη μέση σαν σημάδι τοξότη.

Από τον ίδιο λόγο Πρόσεξε ότι μέχρι τώρα κανείς δεν είδε τον Υιό του Θεού όπως ακριβώς είναι, μέχρι που φανέρωσε τον εαυτό του σε εμάς· είδαμε όμως τον Υιό του ανθρώπου, τον οποίο ενδύθηκε για χάρη μας, για τον οποίο μίλησε ο Παύλος: «κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον κατέστησε», και για τον οποίο ο Στέφανος λέει: «βλέπω τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Θεού». Δεν είπε ότι είδε τον Λόγο ή τη Σοφία του Πατέρα, αλλά τον Υιό του ανθρώπου, το κυριακό σώμα που προήλθε από τη Μαρία.

Του ιδίου, Περί του δοξασμού του Δεσπότη Χριστού. Από τον λόγο περί πίστεως. Ο Στέφανος λέει: «Βλέπω τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών» της δυνάμεως «του Θεού». Δεν είπε ότι έχει δει τον Λόγο ή τη Σοφία του Πατρός, αλλά τον Υιό του ανθρώπου, το κυριακό σώμα που προήλθε από τη Μαρία, το οποίο ο Παύλος λέει ότι κάθισε εκ δεξιών του Θεού. Περί αυτού του σώματος ο Δαβίδ λέει προφητικώς εκ προσώπου του Πατρός: «Κάθισε εκ δεξιών μου έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου», επειδή προγνώριζε ότι εχθροί επρόκειτο να είναι ο διάβολος και οι αντίθετες ενέργειες που συνεργούν με αυτόν, οι οποίες εχθρεύονταν τον κυριακό άνθρωπο, καθώς γνώριζαν ότι διά του θανάτου Του καταργούνταν οι ίδιες καθώς και αυτός που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή ο διάβολος.

Από τον ίδιο λόγο Διότι ποιος, λέγει, «γνώρισε τον νου του Κυρίου ή ποιος έγινε σύμβουλός του, ώστε να τον διδάξει;» Μόνο ο Υιός είναι σύμβουλος του Πατρός και γνώρισε τον νου του, αυτός που λέγει: «Κανείς δεν επιγινώσκει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, και τον Υιό κανείς δεν επιγινώσκει παρά μόνο ο Πατήρ και σε όποιον θελήσει ο Υιός να τον αποκαλύψει». Λέγει λοιπόν και ο Ιωάννης για τον Κύριο: «Όταν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν και θα τον δούμε καθώς είναι». Πρόσεξε ότι μέχρι τώρα κανείς δεν είδε τον Υιό του Θεού όπως είναι, μέχρι να φανερώσει τον εαυτό του σε εμάς· τον άνθρωπο όμως που ενδύθηκε για εμάς τον είδαμε, για τον οποίο είπε ο Παύλος: «Αναλογιστείτε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε εκείνον που τον εποίησε», για τον οποίο και ο Στέφανος λέγει: «Βλέπω τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών» της δυνάμεως «του Θεού».

«Τον Ιησού τον Ναζωραίο, άνδρα που αποδείχθηκε από τον Θεό σε εσάς με δυνάμεις και τέρατα και σημεία, τα οποία ενήργησε ο Θεός μέσω αυτού στο μέσο σας, όπως και οι ίδιοι γνωρίζετε, αυτόν, ο οποίος παραδόθηκε κατά την καθορισμένη βουλή και πρόγνωση του Θεού, αφού τον καρφώσατε δια χειρός ανόμων, τον θανατώσατε», και πάλι: «στο όνομα του Ιησού Χριστού του Ναζωραίου, τον οποίο εσείς σταυρώσατε, τον οποίο ο Θεός ανέστησε από τους νεκρούς, με τη χάρη αυτού στέκεται αυτός μπροστά σας υγιής»· και καθώς ο Παύλος εξηγούσε στην Αντιόχεια της Πισιδίας ότι «αφού απομάκρυνε ο Θεός τον Σαούλ, ανέδειξε τον Δαβίδ ως βασιλιά, για τον οποίο και έδωσε τη μαρτυρία: βρήκα τον Δαβίδ, τον γιο του Ιεσσαί, άνδρα κατά την καρδιά μου, ο οποίος θα πράξει όλα τα θελήματά μου· από το σπέρμα αυτού ο Θεός, σύμφωνα με την επαγγελία του, έφερε στον Ισραήλ τον σωτήρα Ιησού», και πάλι στην Αθήνα: «παραβλέποντας λοιπόν ο Θεός τους χρόνους της άγνοιας, τώρα παραγγέλλει στους ανθρώπους να μετανοούν όλοι παντού, διότι καθόρισε ημέρα κατά την οποία πρόκειται να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, μέσω του άνδρα που όρισε, παρέχοντας σε όλους βέβαιη απόδειξη, ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς»· ή του Στεφάνου του μεγαλομάρτυρα, όταν λέει: «ιδού, βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Θεού»;

Και για να μη σου δοθεί πάλι πρόφαση πονηρίας κατά της αλήθειας, πολύ καιρό μετά την ανάληψη του Σωτήρος ημών, ο άγιος μάρτυς του Θεού Στέφανος, λιθοβολούμενος από τους Ιουδαίους, αποκρίθηκε λέγοντας: «Ιδού, βλέπω τον ουρανό ανοιγμένο και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Πατρός», για να δείξει ότι αυτό ακριβώς το σώμα, έχοντας αναστηθεί αληθινά ως πνευματικό, έχει ενωθεί μαζί με τη θεότητα του Μονογενούς ολόκληρο ως πνευματικό και έχει συνενωθεί με τη θεότητα. Στους ουρανούς, λοιπόν, αυτό το άγιο σώμα μαζί με τη θεότητα είναι ολόκληρος Θεός, ένας Υιός, ο Άγιος του Θεού που κάθεται εκ δεξιών του Πατρός, όπως αναφέρει και το Ευαγγέλιο του Μάρκου και των άλλων ευαγγελιστών: «και ανήλθε στους ουρανούς και κάθισε εκ δεξιών του Πατρός». Έτσι, από παντού θα καταρρεύσει ο αγύρτικος λόγος, τόσο ο δικός σου όσο και εκείνων που έχουν πλανηθεί από εσένα. Και περί της αναστάσεως των νεκρών, άκου τον απόστολο που λέει ότι «πρέπει το φθαρτό τούτο να ενδυθεί αφθαρσία και το θνητό τούτο να ενδυθεί αθανασία». Διότι, εάν δεν επρόκειτο το θνητό να ενδυθεί αθανασία και το φθαρτό να ενδυθεί αφθαρσία, δεν θα ερχόταν ο αθάνατος να πεθάνει, ώστε να πάθει μέσα σε αυτό και, αφού κοιμηθεί το τριήμερο, να αναστηθεί και να το συνανυψώσει μαζί Του συνενωμένο με τη θεότητα και τη δόξα Του, προκειμένου, μέσα από την αγαθή παρουσία Του ανάμεσά μας, να κρατήσουμε αληθινά όλη την ελπίδα, υποδεικνύοντας τον εαυτό Του ως πρότυπο για εμάς και ως αρραβώνα για την ελπίδα της απόκτησης ολόκληρης της ζωής. 7.

Αλλά λέει: «οι απόστολοι είπαν "άνδρα που έχει αποδειχθεί σε εσάς με σημεία και τέρατα", και δεν είπαν "Θεό που έχει αποδειχθεί"». Ελέγχεσαι όμως πάλι, Θεόδοτε, διότι πάλι οι ίδιοι απόστολοι στις ίδιες τις Πράξεις είπαν, καθώς λέει ο μακάριος Στέφανος: «Ιδού, βλέπω τον ουρανό ανοιγμένο και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Θεού». 6. Πάλι, επίσης, προφασίζεται λέγοντας ότι «είπε γι' αυτόν ο απόστολος ότι είναι μεσίτης Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς», και δεν κατανοεί πώς πάλι εγείρει επιχειρήματα εναντίον του εαυτού του. Διότι εκείνος που είπε «μεσίτης Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς» ο ίδιος το αποσαφήνισε λέγοντας «ο οποίος καθορίστηκε Υιός Θεού εν δυνάμει, κατά το πνεύμα της αγιωσύνης, εκ της αναστάσεως των νεκρών, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού», και πάλι: «γεννηθείς από γυναίκα, γενόμενος υπό τον νόμον». Προς κατοχύρωση δε αυτών των λόγων λέει: «και αν υπάρχουν λεγόμενοι θεοί πολλοί και κύριοι πολλοί, για εμάς υπάρχει ένας Θεός, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, διά του οποίου έγιναν τα πάντα, και εμείς υπάρχουμε γι' αυτόν». Εάν όμως «δι' αυτού έγιναν τα πάντα και εμείς γι' αυτόν», τότε ο Μονογενής δεν θα μπορούσε να είναι ένας απλός άνθρωπος, που υπάρχει από τη Μαρία και έπειτα, ούτε προέρχεται από σπέρμα ανδρός. Επειδή, πώς θα ήταν δυνατόν τα πάντα να έχουν γίνει δι' αυτού, εκείνα που κατά τον λόγο σου έγιναν πριν από αυτόν, εάν ήταν ένας απλός άνθρωπος; Ή πώς θα υπήρχαν για αυτόν όλα όσα έγιναν γνωστά και δημιουργήθηκαν πριν από αυτόν;

Πες μου, λοιπόν, ποιος είναι αυτός που είπε: «Ιδού, θα ενεργήσει συνετά ο δούλος μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα, τον οποίο εξέλεξε η ψυχή μου· θα θέσω το πνεύμα μου επάνω του και θα αναγγείλει κρίση στα έθνη· δεν θα φιλονικήσει ούτε θα κραυγάσει ούτε θα ακουστεί στις πλατείες η φωνή του· καλάμι συντριμμένο δεν θα τσακίσει και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, έως ότου οδηγήσει την κρίση σε νίκη» και τα εξής; Μήπως αυτά μπορούν να φανερώσουν την Τριάδα, ώ φιλόνικε; Άραγε για τον εαυτό του ανέφερε τόσα πολλά ο Πατέρας μέσω του προφήτη; Και ποιος είναι εκείνος για τον οποίο έχει γραφεί: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε εκ δεξιών μου»; Και δεν είπε: «Είσελθε μέσα μου». Ή πάλι, πώς λέει το Ευαγγέλιο: «Και ανήλθε στον ουρανό και κάθισε εκ δεξιών του Πατρός και έρχεται να κρίνει ζώντες και νεκρούς»; Ή πάλι, πώς δεν σε έπεισαν οι δύο άνδρες που εμφανίστηκαν με λευκά ενδύματα και είπαν προς τους μαθητές: «Άνδρες Γαλιλαίοι, γιατί στέκεστε ατενίζοντας τον ουρανό; Αυτός ο Ιησούς, ο οποίος αναλήφθηκε από εσάς στον ουρανό, έτσι θα έλθει, με τον ίδιο τρόπο που τον είδατε να αναλαμβάνεται»; Και ποιον έβλεπε ο μακάριος Στέφανος, όταν έλεγε: «Ιδού, βλέπω τον ουρανό ανοιγμένο και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Θεού;» Εσύ όμως, ώ κατά πάντα αδαή, μη έχοντας κατανοήσει τη φωνή των αγίων Γραφών, έβλαψες μάλλον τον εαυτό σου και όσους σε υπάκουσαν, έχοντας εκπέσει από την αγία πίστη της αλήθειας του Θεού. 7.

Προσκομίζουν δε και κάποιες άλλες μαρτυρίες οι ίδιοι οι Αυδιανοί από τη Θεία Γραφή, λέγοντας ότι «τα μάτια του Κυρίου βλέπουν τον πένητα και τα αυτιά του στρέφονται στη δέησή τους», και «το χέρι του Κυρίου τα δημιούργησε όλα αυτά», και «δεν τα δημιούργησε όλα αυτά το χέρι μου, σκληροτράχηλοι;» και «ο ουρανός είναι θρόνος μου, και η γη υποπόδιο των ποδιών μου», και όσα παρόμοια έχουν γραφτεί για τον Θεό· καθώς και ότι «είδα τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο ψηλό και υπερυψωμένο», και «το κεφάλι του ήταν σαν λευκό μαλλί και το ένδυμά του σαν χιόνι». «Και βλέπεις», λέει, «πώς το σώμα είναι κατ' εικόνα του Θεού;» Και σε αυτό επίσης περιπίπτουν σε αντίφαση και παρερμηνεύουν βίαια, ξεπερνώντας τα όρια της ανθρώπινης δύναμης, ακόμη και το χωρίο «εμφανίστηκε ο Κύριος στους προφήτες». Και βέβαια εμφανίστηκε όπως Εκείνος θέλησε, όντας παντοδύναμος στα πάντα, και δεν αρνούμαστε ότι οι προφήτες είδαν τον Θεό, και όχι μόνο οι προφήτες, αλλά και οι απόστολοι. Διότι λέει ο άγιος Στέφανος ο πρωτομάρτυρας: «Ιδού, βλέπω τον ουρανό ανοιγμένο, και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Θεού και Πατρός».

Διότι αυτός που υπερέβη τη φύση, ακόμη και πριν εξέλθει από το σώμα, βλέπει με καθαρά μάτια τις ουράνιες πύλες να ανοίγουν διάπλατα γι' αυτόν και να διαφαίνεται το εσωτερικό των αδύτων, την ίδια τη θεία δόξα και το απαύγασμα της δόξης. Και κανένα χαρακτηριστικό της πατρικής δόξας δεν μπορεί να περιγραφεί μέσω του λόγου, ενώ το απαύγασμά της γίνεται ορατό από τον αθλητή της πίστεως με τη μορφή που φανερώθηκε στους ανθρώπους, εμφανιζόμενο με τον τρόπο που ήταν δυνατόν να το χωρέσει η ανθρώπινη φύση. Αυτός, λοιπόν, αφού εξήλθε από την ανθρώπινη φύση και μεταμορφώθηκε προς την αγγελική χάρη, ώστε να προκαλεί τον θαυμασμό ακόμη και στους ίδιους τους δολοφόνους του, καθώς η όψη του προσώπου του είχε αλλοιωθεί λαμβάνοντας την αξιοπρέπεια των αγγέλων, και είδε τα αθέατα και διακήρυξε μεγαλόφωνα τη χάρη που του φανερώθηκε. Εκείνοι όμως έκλειναν τα αυτιά τους και δεν αποδέχονταν τη διήγηση της οπτασίας, κάνοντας τουλάχιστον αυτό σωστά σε όλα τους τα έργα· διότι η ακοή των βέβηλων δεν ήταν άξια να δεχθεί διηγήσεις μιας θείας εμφάνισης. Εκείνος, λοιπόν, καθιστούσε κοινωνούς της χάριτος τους παρευρισκόμενους, εκθέτοντας στο κοινό μέσω της διήγησής του εκείνα που μόνο αυτός είχε αξιωθεί να δει, λέγοντας: «Βλέπω τους ουρανούς ανοιχτούς και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Θεού». Εκείνοι δε, κραυγάζοντας με δυνατή φωνή και κλείνοντας τα αυτιά τους, όρμησαν εναντίον του ομοθυμαδόν. Πολύ εύστοχα η σχετική με αυτόν αφήγηση πρόσθεσε την κραυγή στα έργα τους, για να αναδείξει τη συγγένεια της προαιρέσεώς τους με τους Σοδομίτες.

Αλλά και ο Στέφανος «όντας πλήρης πίστεως και Πνεύματος Αγίου», σύμφωνα με όσα είναι γραμμένα στις Πράξεις των θείων Αποστόλων, «αφού ατένισε στον ουρανό είδε τη δόξα του Θεού και τον Ιησού να στέκεται εκ δεξιών του Θεού και είπε: ιδού, βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους και τον Υιό του Ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Θεού». Ότι, λοιπόν, η υπερουράνια δόξα του Θεού, την οποία και ο Στέφανος είδε τότε αφού ατένισε, είναι άκτιστη, εκτός από όλους τους άλλους αγίους και ο θείος πρόεδρος της Νύσσης Γρηγόριος, εγκωμιάζοντας αυτόν τον πρώτο μεταξύ των μαρτύρων, μας το κατέστησε σαφές. Εάν λοιπόν είναι αθέατη όταν δεν είναι ανοιγμένοι οι ουρανοί, και επομένως φράσσεται από αυτούς· πώς τότε είναι άκτιστη και άυλη;

Διότι αυτός, αφού γονάτισε, προσευχόταν και έχοντας ατενίσει, είδε αυτό που κανείς πριν από το βάπτισμα του Χριστού δεν είδε· «διότι ατενίζοντας είδε τους ουρανούς ανοιγμένους, και τον Ιησού στη δόξα του Πατρός». Είδε όχι μόνο την άρρητη δόξα και τον υπερουράνιο τόπο, αλλά και τον ίδιο τον Ποθούμενο μέσα στη δόξα του Πατρός, μέσω της οποίας πρώτος από όλους μετά τον Χριστό αντίκρισε μακάρια εκείνα, τα οποία κανείς πριν από τον Χριστό δεν είχε δει, και στα οποία ακόμη και τα ίδια τα τάγματα των αγγέλων φοβούνται να παρακύψουν. Διότι τον είλκυε ο ποθούμενος Ιησούς, επιθυμώντας να είναι αυτός ο πρώτος διάκονος στους ουρανούς και πολύ πιο αξιοτίμητος από τα λειτουργικά πνεύματα, όπως ακριβώς υπήρξε και ο πρώτος μάρτυρας της αθλήσεως.

Ο Στέφανος δε, ο οποίος μετά τον Χριστό υπήρξε ο πρώτος που μαρτύρησε υπέρ του Χριστού, «ατενίζοντας είδε τους ουρανούς ανοιγμένους και μέσα σε αυτούς τη δόξα του Θεού και τον Χριστό να στέκεται εκ δεξιών του Θεού». Είναι δυνατόν λοιπόν η αισθητήρια δύναμη να φτάνει μέχρι τα ίδια τα υπερουράνια; Και όμως, αυτός έβλεπε προς τα εκεί από κάτω, από τη γη, και το σπουδαιότερο, είδε όχι μόνο τον Χριστό, αλλά και τον Πατέρα Του. Διότι, πώς θα έβλεπε τον Υιό εκ δεξιών Του, εάν δεν έβλεπε και Εκείνον τον ίδιο;

Αφαιρετικά δεν είναι δυνατόν να βλέπει ή να νοεί κανείς κάτι· εκείνος όμως έβλεπε τη δόξα του Θεού. Αν εκείνη η όραση ήταν νοητή είτε κατά την αιτία είτε κατ' αναλογία, τότε και εμείς λοιπόν βλέπουμε με όμοιο τρόπο με εκείνον, διότι και εμείς αναλογιζόμαστε τη στάση και την καθέδρα στους ουρανούς, εκ δεξιών της μεγαλειότητας, του ενανθρωπήσαντος Θεού. Και πώς δεν το διανοούνταν αυτό από πριν και πάντοτε ο μαθητής του Ευαγγελίου, αλλά το εννόησε τότε; «Ιδού», λέει, «βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Θεού». Και ποια ανάγκη υπήρχε και ο ίδιος «να ατενίσει προς τον ουρανό» και οι ουρανοί «να ανοίξουν», αν η όραση ήταν μόνο γνώση που προσγινόταν νοητά; Πώς λοιπόν είδε αυτά εκείνος ο πρωτομάρτυρας, αν δεν τα είδε ούτε νοητά, ούτε αισθητά, ούτε με τη μέθοδο της απόφασης, ούτε διανοούμενος τα θεία κατά την αιτία ή κατ' αναλογία; Εγώ θα σου πω με παρρησία: πνευματικά, όπως ακριβώς είπα και για αυτούς που βλέπουν το ακήρατο φως μέσω αποκαλύψεως, πράγμα που και πολλοί από τους πατέρες είπαν προηγουμένως. Αυτό εξάλλου και ο ίδιος ο θείος Λουκάς εδίδαξε λέγοντας: «Ο Στέφανος, όντας πλήρης πίστεως και Πνεύματος Αγίου, ατενίζοντας στους ουρανούς είδε τη δόξα του Θεού». Και εσύ λοιπόν, αν γίνεις πλήρης πίστεως και Πνεύματος Αγίου, θα δεις πνευματικά τα αόρατα και για τον νου· αν όμως είσαι εντελώς κενός από την πίστη, δεν θα πιστέψεις ούτε αυτούς που μαρτυρούν όσα έχουν δει.

Ο δε Βαρλαάμ, θεωρώντας όλα αυτά ως μηδαμινά, αλλά και προβάλλοντάς τα ως στοιχεία του δόγματος των Μασσαλιανών, τα αποδίδει όλα συλλήβδην στον προστάτη τους, τον Βλαχερνίτη. Και αφού ο ίδιος αποφάνθηκε ξεκάθαρα ότι είναι ασεβείς όσοι λένε ότι υπάρχει κάτι άλλο αΐδιο εκτός από την ουσία του Θεού, φθάνει στο σημείο να αποδίδει ως χάρισμα σε αυτόν τον Βλαχερνίτη το ότι βλέπει την αΐδια δόξα του Θεού. Διότι πού βρέθηκε εκείνος να υποστηρίζει ότι είναι ορατή όχι η ουσία του Θεού, αλλά η αΐδια δόξα; Εάν βέβαια είχε πει αυτό, εφόσον θα είχε διδαχθεί πλέον την ευσέβεια, εμείς θα τον είχαμε απαλλάξει από κάθε κατηγορία, αφού και ο Στέφανος είδε την υπερουράνια «δόξα του Θεού». Διότι ποια ανάγκη υπήρχε να «διανοιχθούν οι ουρανοί», εάν εκείνος ο θεατής της δεν επρόκειτο να δει τη δόξα που βρίσκεται πάνω από αυτούς; Αλλά την είδε και με τα μάτια του· διότι λέει «αφού ατένισε, είδε». Αλλά την είδε και με τρόπο που ξεπερνά τις αισθήσεις· διότι ποια δύναμη της όρασης θα μπορούσε να φτάσει μέχρι τα υπερουράνια; Και ο Γρηγόριος, που φέρει την επωνυμία του Θεολόγου, όταν λέει ότι οι άγγελοι είναι «θεατές» της «αΐδιας δόξας», μήπως ήταν και αυτός ο Τραπεζούντιος ο Βλαχερνίτης;

Διότι προς αποσαφήνιση αυτού πρόσθεσε το εξής: «Εν μέσω πολλών θα τον αινέσω». Επομένως, τη δική μας δοξολογία, ως δική του εξομολόγηση, δηλαδή ευχαριστία, την προσφέρει αναγκαίως και ευλόγως ως ποιμένας του ποιμνίου και ως απαρχή του φυράματος. «Διότι στάθηκε εκ δεξιών του πένητος.» Επειδή, ενώ αυτός βρισκόταν σε πενία ανάμεσα στους Ιουδαίους εξαιτίας της δικής τους απιστίας, τον έκανε να πλουτήσει ανάμεσα στα έθνη, παραστεκόμενος εκ δεξιών του. Αυτό, ενώ εσύ νομίζεις ότι είναι ταπεινό, είναι εξαιρετικά υψηλό, και μπορεί να ειπωθεί μόνο για τον Υιό, ως Θεό και ομοούσιο. Διότι, όπως ο Υιός όχι μόνο κάθεται εκ δεξιών του Πατρός, αλλά και στέκεται εκ δεξιών (επειδή λέει ο Στέφανος: «Ιδού, βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους και τον Ιησού να στέκεται εκ δεξιών της δυνάμεως»), έτσι και ο Πατέρας λέγεται ότι στέκεται εκ δεξιών του Υιού, ώστε να μάθουμε εμείς ότι είναι μία η αξία του Υιού και του Πατρός.

Προς εκείνο το προοίμιο του Ησαΐα προέτρεπε: «Πείτε, αδελφοί μας, σε αυτούς που μας μισούν και μας βδελύσσονται, ώστε να δοξαστεί το όνομα του Κυρίου.» Προς αυτήν την κατάληξη, μάλιστα, και παρά τη θέλησή τους, εξαναγκάζουν τον λόγο: «Αδελφούς τους ονόμασα, πατέρες τους προσφώνησα, για να μην νομίσει κανείς ότι τους κατηγορώ σαν να ήταν εχθροί ή ότι τους ελέγχω σαν να ήταν πολέμιοι. Τους ίδιους όμως αποκάλεσα σκληροκάρδιους και απερίτμητους, επειδή πρέπει κανείς να προτιμά την αλήθεια από τη συγγένεια, και να μην δείχνει επιείκεια ούτε σε φίλους ούτε σε αδελφούς ούτε σε πατέρες ούτε σε άλλους οικείους όταν παρανομούν.» Ωστόσο, τα παιδιά των Ιουδαίων δεν μπορούσαν να υπομείνουν αυτά τα λόγια, αλλά έτριζαν τα δόντια τους σαν θηρία, βιαζόμενοι να καταβροχθίσουν τον Στέφανο, ενώ εκείνος ακόμη αγόρευε. «Έτριζαν τα δόντια τους». Διότι γι' αυτούς είχε ειπωθεί: «Υιοί των ανθρώπων, τα δόντια τους είναι όπλα και βέλη, και η γλώσσα τους κοφτερό μαχαίρι.» Ο Στέφανος όμως δεν είχε τα μάτια του στραμμένα σε αυτούς, αλλά στον Θεό, και εγκαταλείποντας τη γη έσπευδε προς τις αυλές των ουρανών, και με λαμπρή φωνή διακήρυττε: «Ιδού, βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους». Δηλαδή: το κέρδος είναι κοινό, η οδός είναι έτοιμη για όλους, η πύλη είναι ανοιχτή για όσους επιθυμούν να εισέλθουν.

Ο ανδρείος ας αγωνίζεται εντατικά· ο γνήσιος οπλίτης ας χρησιμοποιήσει τώρα τα όπλα, τώρα ας επιδείξει το μέγεθος της ρώμης του. Διότι ο αγωνοθέτης επιβλέπει· στέκεται από πάνω διανέμοντας τους στεφάνους και τα βραβεία. «Ιδού, βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους.» Και το ποιος τους άνοιξε, δεν άφησε να το αγνοεί εκείνος που θέλει να το γνωρίζει. Και για τον λόγο αυτόν φώναξε δυνατά: «Και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Θεού», εννοώντας τον Θεό Λόγο που σαρκώθηκε. Διότι από τότε που ο Υιός του Θεού έγινε Υιός ανθρώπου, από τότε που αυτός που γεννήθηκε από τον Πατέρα, γεννήθηκε από την Παρθένο και έθεσε όριο στη γη και στους ουρανούς, αφαιρέθηκε το μεσότοιχο της έχθρας, παραμερίστηκε ο φραγμός, και έγιναν κοινά για τους αγγέλους και τους ανθρώπους τα της πολιτείας, εάν το θέλουν οι άνθρωποι. Είναι δυνατόν, ενώ βρισκόμαστε στη γη, να στρατευόμαστε στον ουρανό, να είμαστε κάτω με τη σάρκα, να παρευρισκόμαστε πάνω με το πνεύμα, να είμαστε με τον πηλό μέσω του πηλού, και με τον Θεό μέσω του νου.

«Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη.» Όπως ακριβώς οι ψυχές των δικαίων μαζί με τον Σωτήρα ανέβηκαν πορευόμενες από τα κατώτερα μέρη. «Διότι συγκεντρώθηκαν στ' αλήθεια εναντίον του αγίου παιδός σου Ιησού.» Αποκαλεί Κύριο τον Πατέρα, και εύλογα Χριστό τον Υιό· διότι με την επιβουλή κατά του Μονογενούς, συνέπλεξε και τον Πατέρα, ως υβριζόμενο στο πρόσωπό του, επειδή, με την ευδοκία του Πατέρα, ο Μονογενής επιτέλεσε όλο το μυστήριο για χάρη μας. «Κράζοντας δε με φωνή.» Διότι, ενώ ήταν φτωχός ανάμεσα στους Ιουδαίους εξαιτίας της δικής τους απιστίας, τον έκανε να πλουτήσει ανάμεσα στα έθνη, τοποθετώντας τον στα δεξιά του, πράγμα το οποίο εσύ μεν θεωρείς ταπεινό, αλλά είναι σφόδρα υψηλό και μπορεί να λεχθεί μόνο για τον Υιό ως Θεό και ομοούσιο. Διότι, όπως ακριβώς ο Υιός δεν κάθεται μόνο στα δεξιά του Πατέρα, αλλά και στέκεται στα δεξιά. Επειδή λέει ο Στέφανος: Είδα τους ουρανούς ανοιγμένους· έτσι και ο Πατέρας λέγεται ότι στέκεται στα δεξιά του Υιού, για να μάθουμε εμείς τη μία αξία του Υιού και του Πατέρα. «Όπως είναι γραμμένο και στον ψαλμό: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα.» Αυτά τα λόγια ταιριάζουν βεβαίως στην ενανθρώπηση του Χριστού, η οποία έλαβε χώρα μέσα στον χρόνο. Διότι το σήμερα και το αύριο είναι δηλωτικά των ημερών. Επειδή γεννάται αχρόνως από τον Πατέρα, όπως ομολογούν ακόμη και τα παιδιά των αιρετικών. «Δεν θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει τη φθορά.»

Επαρκή επιτάφιο λόγο εξέθεσε για αυτόν ο ευαγγελιστής, λέγοντας: «Και αφού γονάτισε, φώναξε με μεγάλη φωνή». Και έκαναν μεγάλο θρήνο για αυτόν. Αλλά ας εξετάσουμε από την αρχή τα όσα ειπώθηκαν: «Όντας πλήρης Αγίου Πνεύματος, αφού ατένισε στον ουρανό, είδε τη δόξα του Θεού, και τον Ιησού να στέκεται εκ δεξιών του Θεού, και είπε: Ιδού, βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους». «Και αφού έκλεισαν τα αυτιά τους, όρμησαν όλοι μαζί εναντίον του». Και όμως, σε τι είναι αυτά άξια κατηγορίας; Αλλά παρ' όλα αυτά, αυτόν που επιτέλεσε τέτοια σημεία με τον λόγο, αυτόν που υπερίσχυε των πάντων με τον λόγο, αυτόν που συζητούσε τέτοια πράγματα, αφού τον συνέλαβαν όπως ακριβώς ήθελαν, κατ' αυτόν τον τρόπο ικανοποίησαν τον θυμό τους. «Οι δε μάρτυρες απέθεσαν τα ενδύματά τους στα πόδια ενός νέου που ονομαζόταν Σαύλος».

Αυτός είναι ο πρώτος διάκονος του Σωτήρος, όπως είναι και ο πρώτος μάρτυρας της άθλησης. Και το παράδοξο του πράγματος είναι ότι το μαρτύριο αυτού του δικαίου δεν ολοκληρώνεται ούτε με φωτιά, ούτε με σίδερο, ούτε με θηρία, ούτε με άλλα δεινά, παρά μόνο με τον λιθοβολισμό. Έπρεπε ο Στέφανος να στολιστεί μόνο με λίθους, και να δεχθεί τη χάρη της αλήθειας από την προσθήκη των λίθων. Διότι οι βολές των λίθων εντέθηκαν στο σώμα του σαν πολύτιμοι λίθοι σε χρυσάφι, και μάλιστα στο κεφάλι του, το οποίο περιέρρεε από παντού το αίμα. Βλέποντάς τον, λοιπόν, πολλοί έγιναν μάρτυρες. Διότι ο Στέφανος είναι πολυπόθητος σε όσους αθλούνται τον καλόν αγώνα, καθώς και την τιμή εξασφαλίζει και την άθληση διδάσκει· διότι καθοδηγεί με τα δικά του παλαίσματα και προτρέπει με το ίδιο του το όνομα. Γι' αυτό και μέσα από τα ίδια του τα έργα, πριν από τον Παύλο, αναφωνεί: Γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού. Διότι, λέει, ακολούθησα και με τον λόγο, και με τον βίο, και με το τέλος μου τον Δεσπότη των πάντων. Ελάτε, μιμηθείτε και εσείς, κατορθώνοντας καθένα από αυτά μαζί με εμένα· διότι αυτό είναι δυνατό και συμφέρον σε όσους το επιθυμούν. Και μάρτυρας αυτού είμαι εγώ, ο οποίος πρώτος μετά τον Δεσπότη αγωνίστηκα, και πρώτος είδα τα κρυμμένα μυστήρια στον ουρανό. Διότι είδα τον Ιησού να στέκεται εκ δεξιών του Πατρός, και παρατηρούσα να πραγματοποιείται εκείνο: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Γι' αυτό δεν παύουμε να ευχαριστούμε τον Θεό, διότι μας αξίωσε να χρησιμοποιήσουμε τον θάνατο, που ούτως ή άλλως οφείλουμε, για τη σωτηρία των ψυχών μας, και αυτό που οφείλεται εξ ανάγκης το έλαβε από εμάς ως δωρεά, και μάλιστα με τη μέγιστη τιμή. Αλλά τα βάσανα είναι δυσβάσταχτα και επαχθή. Όμως διαρκούν για μια σύντομη χρονική στιγμή, ενώ η ανακούφιση από αυτά εκτείνεται στους αθάνατους αιώνες· μάλλον δε τα βάσανα δεν είναι δυσβάσταχτα ούτε καν για μια σύντομη χρονική στιγμή για εκείνους που αποβλέπουν στα μέλλοντα και ατενίζουν με προσμονή τον αγωνοθέτη. Διότι και ο μακάριος Στέφανος, επειδή έβλεπε τον Χριστό με τα μάτια της πίστεως, για τον λόγο αυτό δεν έβλεπε τον καταιγισμό των λίθων, αλλά αντί για αυτούς μετρούσε τα βραβεία και τα στεφάνια. Έτσι λοιπόν και εσύ, στρέψε το βλέμμα σου από τα παρόντα προς το μέλλον, και δεν πρόκειται να νιώσεις ούτε την παραμικρή αίσθηση των δεινών.

«Ποιος είναι όμοιος με εμένα; Ας σταθεί, και ας καλέσει, και ας αναγγείλει, και ας ετοιμάσει για εμένα, αφότου δημιούργησα τον άνθρωπο εις τον αιώνα, και τα επερχόμενα ας μου τα αναγγείλει πριν αυτά έλθουν». «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, τη δόξα μου δεν θα την παραχωρήσω σε άλλον, ούτε τις αρετές μου στα γλυπτά είδωλα». «Είναι ο αληθινός Κύριος, Θεός ζώντων, και βασιλιάς των αιώνων». «Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του». «Η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια, και η εξουσία του παραμένει από γενεά σε γενεά». «Και αφού βαπτίστηκε ο Κύριος, ανέβηκε αμέσως από το νερό. Και ιδού, του ανοίχθηκαν οι ουρανοί, και είδε το Πνεύμα του Θεού να κατεβαίνει σαν περιστέρι και να έρχεται επάνω του. Και ιδού, ακούστηκε φωνή από τον ουρανό που έλεγε: Αυτός είναι ο Υιός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκα». «Ο Στέφανος δε, όντας πλήρης Αγίου Πνεύματος, αφού ατένισε στον ουρανό, είδε τη δόξα του Θεού, και τον Ιησού να στέκεται στα δεξιά του Θεού, και είπε: Ιδού, βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους, και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται στα δεξιά του Θεού». «Ουδείς είναι Θεός παρά μόνο ένας. Διότι, έστω κι αν υπάρχουν οι λεγόμενοι θεοί, είτε στον ουρανό είτε στη γη, εντούτοις για εμάς υπάρχει ένας Θεός ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και εμείς κατατείνουμε σε αυτόν· και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, και εμείς υπάρχουμε μέσω αυτού· και ένα Άγιο Πνεύμα, στο οποίο υφίστανται τα πάντα, και εμείς προερχόμαστε από αυτό».

Το ξένο κακό δεν μας προσθέτει αμαρτία, εάν εμείς δεν το αποδεχθούμε με κακούς λογισμούς. Εφόσον δεν είναι εύκολο να βρει κανείς άνθρωπο που να ευαρέστησε τον Θεό χωρίς πειρασμούς, οφείλουμε να ευχαριστούμε τον Θεό για κάθε περίσταση που μας συμβαίνει. Εάν ο Πέτρος δεν είχε αποτύχει στη νυχτερινή αλιεία, δεν θα είχε επιτύχει στην ημερινή. Και εάν ο Παύλος δεν είχε τυφλωθεί σωματικά, δεν θα είχε αναβλέψει πνευματικά. Και εάν ο Στέφανος δεν είχε συκοφαντηθεί ως βλάσφημος, δεν θα είχε δει τον Κύριο όταν του ανοίχτηκαν οι ουρανοί.

Χαίρε, στεφανηφόρε Στέφανε, διότι εκείνον που οι απόστολοι κήρυξαν σε ουρανό και γη ότι έχει καθίσει ως Υιός στα δεξιά του Πατέρα, εσύ αξιώθηκες να τον δεις να στέκεται και να διακηρύξεις στους χριστοκτόνους ότι: «Ιδού, βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται στα δεξιά του Θεού».

Ή τι άραγε είδε ο μέγας Στέφανος, ο πρώτος και ισχυρότατος μεταξύ των μαρτύρων, βρισκόμενος στο μέσο των αγώνων του μαρτυρίου του, όχι πολύ μετά την άνοδο του Σωτήρος στους ουρανούς, σύμφωνα με το πώς έπρεπε να δει εκείνος που ήταν γεμάτος από τόσο μεγάλη χάρη, και στο βαθμό που ήταν υπερφυώς δυνατό να χωρέσει στην ανθρώπινη φύση; Ή μήπως δεν Τον είδε με τη μορφή που εμφανίστηκε στη γη ανάμεσά μας, βλέποντάς Τον να στέκεται εκ δεξιών της πατρικής δόξας; Πώς αλλιώς θα του ήταν δυνατόν να λέει: «Βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους, και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Θεού;» Αυτά διδάσκουν σαφώς και τα δόγματα των θείων Πατέρων, τα οποία θα παραθέσουμε αργότερα, έστω κι αν οι υβριστές της αλήθειας και του Ευαγγελίου δυσπιστούν, και ίσως απορρίψουν και τον ίδιο τον Χριστό όταν έδειχνε σάρκα και οστά στους μαθητές Του, επειδή έχουν την άποψη ότι πρέπει να θεωρείται πνεύμα, και θα νομίσουν ότι αυτά είναι έξω από το σώμα. Εμείς όμως, κηρύσσοντας το αψευδές αυτών, λέμε ότι με τον τρόπο της συγκατάβασης που ενήργησε τη θεία οικονομία, με τον ίδιο και περιγράφεται, ώστε τα της αλήθειας να γίνονται γνωστά σε εμάς και μέσω της όρασης.

Απάντηση. Σε όσους δεν έχουν ακόμη φτάσει στην τελειότητα, ο σατανάς συνομιλεί μυστικά με την ψυχή από μέσα, μέσω των πονηρών λογισμών, ενώ στους πιο νηπιώδεις πνευματικά, πολλές φορές δημιουργεί φαντασιώσεις και από έξω, εμφανιζόμενος με διάφορες μορφές με σκοπό να αρπάξει τον νου τους. Σε σπουδαίους όμως άνδρες, οι οποίοι τον έδιωξαν από μέσα τους με τη θεία δύναμη, εμφανίζεται ταραγμένος και πιεσμένος, με σκοπό να μετεωρίσει και να απασχολήσει τον νου, ώστε να μην πλησιάσει τον Θεό. Διότι, όταν ο νους καθαριστεί, τον βλέπει και από μέσα και από έξω. Και τι το θαυμαστό, εφόσον και οι δίκαιοι βλέπουν τον Χριστό και από μέσα και από έξω; Διότι, τι λέει ο Στέφανος; «Βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους και τον Υιό του Θεού να στέκεται στα δεξιά του Θεού». Και τον Παύλο στην αρχή «τον περιέλαμψε φως» από έξω και του μίλησε: «Γιατί με διώκεις;». Και για τους αποστόλους έχει γραφτεί ότι είδαν γλώσσες φωτιάς να μοιράζονται σε αυτούς, και το πλήθος που παρευρισκόταν είδε και άκουσε το γεγονός. Επειδή, λοιπόν, ο νους είναι οίκος του Θεού και ο πονηρός έχει εκδιωχθεί από εκεί, οι πνευματικοί άνθρωποι, λόγω της άκρας καθαρότητάς τους, βλέπουν σαν από μέσα τόσο την αμαρτία όσο και τη χάρη. Αυτό, επομένως, είναι το ζητούμενο: να ζει ο νους κοντά στον Θεό και να είναι υγιής. Και εάν το σώμα θλιβεί και καταστραφεί ολοσχερώς, η ψυχή δεν παθαίνει καμία βλάβη. Διότι τι έπαθε η σάρκα όταν σχίστηκε ο χιτώνας που την περιέβαλλε;

ΛΟΓΟΣ ΙΖʹ. Σχετικά με αυτούς που υποστηρίζουν ότι η αποκάλυψη, για την οποία μιλούν οι Γραφές σε όσους την κατανοούν με πίστη, συμβαίνει μέσω συλλογισμών και ερμηνειών και ότι δεν λάμπει το αληθινό φως του Θεού, ας λάβουμε τις μαρτυρίες από τις ίδιες τις Γραφές. Ο απόστολος, συγκρίνοντας τη δόξα του φωτός που περιλάμπει τους αξίους με τη δόξα του προσώπου του Μωυσή, αναφέρει: «εμείς δε όλοι, με ανακαλυμμένο πρόσωπο, αντικατοπτριζόμαστε τη δόξα του Κυρίου». Αλλά και τον ίδιο τον Παύλο, καθώς πορευόταν στον δρόμο προς τη Δαμασκό, τον περιέλαμψε ένα θείο φως που άστραψε πιο δυνατά από τον ήλιο. Επίσης και ο Στέφανος, ενώ στεκόταν, είπε: βλέπω «τους ουρανούς ανοιγμένους και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών» της δυνάμεως. Και πάλι λέει: «εκείνος που με αγαπά, θα αγαπηθεί από τον Πατέρα μου, και εγώ θα τον αγαπήσω και θα του φανερώσω τον εαυτό μου». Έχει αποδειχθεί λοιπόν ότι αυτά δεν είναι απλά νοήματα, αλλά υπόσταση και ουσία και αστραφτερό θείο φως του Αγίου Πνεύματος που δίδεται στους αξίους και πιστούς. Και ερευνώντας τα υπόλοιπα βιβλία των Γραφών, θα βρεις πολλά σημεία που συμφωνούν με αυτά. Επειδή όμως μερικοί υποστηρίζουν ότι η αποκάλυψη γίνεται μόνο σε ένα πρόσωπο, μέσω ερμηνειών και νοημάτων, στηριζόμενοι στη μαρτυρία του αποστόλου: «εάν όμως υπάρξει αποκάλυψη σε κάποιον άλλον», «ο πρώτος ας σιωπήσει», καθώς και στο ότι «η εντολή του Κυρίου είναι τηλαυγής και φωτίζει τα μάτια», και στο ότι «ο νόμος σου είναι λύχνος για τα πόδια μου και φως στα μονοπάτια μου».

Παραδώσατε αυτόν στον σταυρό, αντί να τον τιμήσετε, ω φονείς, και τη σκληρή σας καρδιά δεν την απάλυνε η κτίση που ντύθηκε το σκοτάδι, ούτε η νύχτα που έπεσε στη μέση της ημέρας, ούτε το καταπέτασμα του ναού σας που σχίστηκε στα δύο, μη αντέχοντας να βλέπει την ύβρη προς τον Δεσπότη, ούτε οι πέτρες, ούτε η έγερση των νεκρών σας οδήγησε καθόλου σε οίκτο· αλλά διαφθείρατε τους φύλακες για να πουν ότι κλάπηκε μέσα από τον τάφο· ο στεφανηφόρος, ο πρώταθλος των μαρτύρων. «Επάνω στον ουρανό, μαζί με τον Πατέρα, βλέπω τον Υιό του Ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών», λέει, «αυτόν για τον οποίο ισχυριστήκατε ότι κλάπηκε από τους μαθητές· πώς λοιπόν, αυτός που φρουρούσατε κάτω στον τάφο, έχει βρεθεί στους ουρανούς;» Με τέτοια λόγια ρητόρευσε ο σεμνός και από κάθε θεόπνευστη Γραφή τούς παρουσίαζε τις προφητείες περί του Χριστού. Και όσο αυτός υψωνόταν προς τον Θεό με τη ρητορεία του, τόσο περισσότερο εξοργίζονταν οι οργισμένοι, και ζητούσαν να σκοτώσουν τον στεφανηφόρο, τον πρώταθλο των μαρτύρων.

Εδώ ο πατέρας, εκπληττόμενος, διηγείται πώς του εμφανίστηκε ο Θεός, όπως στους αποστόλους Παύλο και Στέφανο. Τι είναι το καινούργιο αυτού του θαύματος που συμβαίνει και τώρα; Άραγε ο Θεός θέλει και τώρα να εμφανίζεται στους αμαρτωλούς, Αυτός που άλλοτε ανέβηκε ψηλά και κάθισε στον πατρικό θρόνο στον ουρανό και παραμένει κρυμμένος; Διότι κρύφτηκε από τα μάτια των θείων αποστόλων και μόνο ο Στέφανος, όπως ακούσαμε, είδε μετά από αυτά τους ουρανούς ανοιχτούς και τότε είπε: «Βλέπω τον Υιό να στέκεται εκ δεξιών της δόξης του Πατρός»· και αμέσως λιθοβολείται από τους ίδιους τους νομοδιδασκάλους με την κατηγορία ότι είπε βλάσφημα λόγια, και πεθαίνει σύμφωνα με τον νόμο της φύσης, αλλά ζει στους αιώνες. Βέβαια, εκείνος ήταν απόστολος, ήταν αγιασμένος και ολόκληρος γεμάτος από το Πανάγιο Πνεύμα, ήταν η αρχή του κηρύγματος, και υπήρχε πλήθος απίστων, οι οποίοι, πιστεύοντας στον Χριστό μέσω των αποστόλων, λάμβαναν και τη χάρη που αποτελούσε δώρο της πίστης. Τώρα όμως, τι άραγε να σημαίνει αυτό το παράδοξο γεγονός που συμβαίνει σε εμένα, και τι άραγε να είναι η φοβερή έκπληξη αυτού που τελείται τώρα; Ποιος είναι αυτός ο τρόπος φιλανθρωπίας που φανερώνεται τώρα, ο παράδοξος πλούτος της αγαθότητας, η νέα πηγή ελέους που υπερβαίνει κατά πολύ τα όσα έγιναν στο παρελθόν;

Διότι μέσα στο φως του Πνεύματος βλέπουν όσοι βλέπουν, και όσοι βλέπουν μέσα σε αυτό αντικρίζουν τον Υιό· και όποιος αξιωθεί να δει τον Υιό, βλέπει τον Πατέρα· και όποιος αντικρίζει τον Πατέρα, οπωσδήποτε τον βλέπει μαζί με τον Υιό. Αυτό ακριβώς και τώρα, όπως έχει ειπωθεί, συντελείται σε εμένα και κατανοώ εν μέρει τα ακατανόητα· και τώρα από μακριά διακρίνω τα αθέατα κάλλη από το απρόσιτο του φωτός, εκπλησσόμενος σφοδρά από το ανυπόφορο της δόξας, συνεχομένος από τρόμο· εκτός του ότι διακρίνω μόνο μία σταγόνα από την άβυσσο· όπως όμως σε μια σταγόνα φανερώνεται το σύνολο των υδάτων, ποια είναι η ποιότητά τους και ποιο το είδος τους, όπως από την άκρη του κροσσού φαίνεται όλο το ύφασμα και όπως, καθώς λένε, από τα νύχια γνωρίζεται το θηρίο, ο λέοντας, έτσι βλέποντας το όλον μέσα στο λίγο, ασπαζόμενος προσκυνώ αυτόν τον ίδιο τον Χριστό και Θεό μου. Είχα δε στη διάνοιά μου μια μικρή παρηγοριά για να μην καταφλεχθώ, για να μην κατακαώ όπως το κερί από τη φωτιά, όπως είπε ο προφήτης, το ότι βρισκόμουν μακριά από το απρόσιτο πυρ και στεκόμουν μέσα στο σκοτάδι και κρυβόμουν μέσα σε αυτό, απ' όπου κοιτάζοντας σαν από μια μικρή οπή, με έπιανε ίλιγγος. Ενώ περνούσα τον χρόνο μου σε αυτή την κατάσταση και απασχολούσα τον νου μου και μου φαινόταν ότι ατενίζω ωσάν στον ουρανό και έτρεμα μήπως, αν μου φανερωθεί περισσότερο, με εξαλείψει, βρήκα αυτόν τον ίδιο, τον οποίο έβλεπα από μακριά, τον οποίο είδε ο Στέφανος όταν άνοιξαν οι ουρανοί και τον οποίο ο Παύλος, όταν πάλι αργότερα τον είδε, τυφλώθηκε, να είναι ολόκληρος σαν αληθινό πυρ στο μέσον της καρδιάς μου. Ταράχτηκα, λοιπόν, από το θαύμα και, τρομάζοντας υπερβολικά, βρέθηκα σε έκσταση παραλύοντας ολόκληρος, και έχοντας περιέλθει σε πλήρη αμηχανία, μη μπορώντας να αντέξω το αβάσταχτο της δόξας, έστρεψα αλλού το πρόσωπο· και μέσα στη νύχτα διέφυγα από τις εδώ αισθήσεις, και σκεπασμένος από τους λογισμούς κρύφτηκα σε αυτούς, σαν να μπήκα σε μνήμα, και τοποθετώντας αντί για λίθο αυτό το βαρύτατο σώμα, σκεπάστηκα και κρύφτηκα με την εντύπωση ότι αποφεύγω τον πανταχού παρόντα, αυτόν που άλλοτε με ανέστησε ενώ ήμουν νεκρός και θαμμένος· διότι, έχοντας φρίξει και μη έχοντας τη δύναμη να βλέπω τη δόξα του, προτίμησα να εισέλθω και να παραμείνω στον τάφο και να κατοικώ μαζί με τους νεκρούς, ζωντανός εγώ ο ίδιος μέσα στον τάφο, παρά να καταφλεχθώ και να καταστραφώ ολοσχερώς. Εκεί, βέβαια, καθήμενος οφείλω να θρηνώ ακατάπαυστα και πρέπει να κλαίω, εγώ ο άσωτος, διότι απέτυχα να φθάσω το ποθούμενο, και βρέθηκα να κείμαι μέσα στον τάφο· ζωντανός όμως νεκρός στα υπόγεια, σκεπασμένος με λίθο, βρήκα ως ζωή τον ίδιο τον Θεό, αυτόν που δίνει τη ζωή, στον οποίο πρέπει η δόξα και η τιμή νυν και εις τους αιώνας· αμήν.