Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 7:58

Εκείνος δε, που αξιώθηκε τη μεγάλη οπτασία όπως κανένας άλλος, δεν κράτησε σε σιωπή αυτά που είδε, αλλά αμέσως αναφώνησε: Ιδού, βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Θεού. Διότι νόμισε ότι η φανέρωση του οράματος θα προσέλκυε τους απίστους σε συγκατάθεση. Αυτοί όμως, κάνοντας τα λόγια του αφορμή για περισσότερη οργή και μανία, και αφού έκλεισαν τα αυτιά τους απέναντι στον λόγο θεωρώντας τον βλάσφημο, προχώρησαν αμέσως στον φόνο. Αφού έσυραν έξω από την πόλη τον χριστοφόρο άνθρωπο, που βάσταζε την υπομονή όπως ο Κύριος τον σταυρό, θεραπεύουν το κακό με κακό και με φόνο απολογούνται για τον φόνο και προσθέτουν τους λίθους στον σταυρό. Στήνοντας δε τον τρισμακάριο σε κάποιο επίπεδο μέρος, εκείνο το μεγάλο σώμα και το υψηλό τρόπαιο των μαρτύρων, και αφού τον περικύκλωσε το γεμάτο αίματα και οργή πλήθος, και μιμούμενοι αυτό που στους πολέμους ονομάζεται σαγήνευση, πετροβολούσαν τον διάκονο του ακρογωνιαίου λίθου και κάθε εβραϊκό χέρι εκτελούσε τον φόνο. Στόχος δε εκείνων που έριχναν ήταν ο μάρτυρας που στεκόταν στη μέση σαν σημάδι τοξότη.

Πάλι έξω από την πόλη συνέβη ο θάνατος, όπως ακριβώς και με τον Χριστό, και μέσα στον ίδιο τον θάνατο διακηρυσσόταν η ομολογία και το κήρυγμα. Και οι μάρτυρες απέθεσαν τα ενδύματά τους στα πόδια ενός νεαρού που ονομαζόταν Σαύλος, και λιθοβολούσαν τον Στέφανο, ο οποίος επικαλούνταν [τον Θεό] και έλεγε: «Κύριε Ιησού Χριστέ, δέξου το πνεύμα μου». Με τα λόγια αυτά ταυτόχρονα τους δείχνει και τους διδάσκει ότι το πνεύμα δεν χάνεται.

Επαρκή επιτάφιο λόγο εξέθεσε για αυτόν ο ευαγγελιστής, λέγοντας: «Και αφού γονάτισε, φώναξε με μεγάλη φωνή». Και έκαναν μεγάλο θρήνο για αυτόν. Αλλά ας εξετάσουμε από την αρχή τα όσα ειπώθηκαν: «Όντας πλήρης Αγίου Πνεύματος, αφού ατένισε στον ουρανό, είδε τη δόξα του Θεού, και τον Ιησού να στέκεται εκ δεξιών του Θεού, και είπε: Ιδού, βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους». «Και αφού έκλεισαν τα αυτιά τους, όρμησαν όλοι μαζί εναντίον του». Και όμως, σε τι είναι αυτά άξια κατηγορίας; Αλλά παρ' όλα αυτά, αυτόν που επιτέλεσε τέτοια σημεία με τον λόγο, αυτόν που υπερίσχυε των πάντων με τον λόγο, αυτόν που συζητούσε τέτοια πράγματα, αφού τον συνέλαβαν όπως ακριβώς ήθελαν, κατ' αυτόν τον τρόπο ικανοποίησαν τον θυμό τους. «Οι δε μάρτυρες απέθεσαν τα ενδύματά τους στα πόδια ενός νέου που ονομαζόταν Σαύλος».

Και για να μη θεωρήσετε ότι σας τα λέω αυτά παραπλανώντας σας, θα σας τα απαριθμήσω από την αρχή. «Έβγαλαν έξω τον Στέφανο», λέει, «και τον λιθοβολούσαν, και οι μάρτυρες απέθεσαν τα ενδύματά τους στα πόδια ενός νέου που ονομαζόταν Σαύλος»· και πάλι, «Ο δε Σαύλος επιδοκίμαζε τη θανάτωσή του»· και αλλού, «Ο δε Σαύλος λυμαινόταν την Εκκλησία, εισερχόμενος στα σπίτια, και σέρνοντας άνδρες και γυναίκες»· και πάλι, «Ο δε Σαύλος, πνέοντας ακόμη απειλή και φόνο εναντίον των μαθητών του Κυρίου»· και πάλι, «Άκουσε φωνή να του λέει: Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Επομένως, από εκεί και ύστερα έπρεπε πλέον να αποβάλει το όνομα, διότι έπαψε να καταδιώκει. Τι συνέβη λοιπόν; Το απέβαλε αμέσως; Σε καμία περίπτωση, και αυτό είναι φανερό από τα ακόλουθα· προσέξτε δε: «Σηκώθηκε ο Σαύλος από το έδαφος, και ενώ τα μάτια του ήταν ανοιχτά, δεν έβλεπε κανέναν»· και πάλι: «Είπε δε ο Κύριος στον Ανανία: Πήγαινε στην οδό που ονομάζεται Ευθεία, και θα βρεις στο σπίτι του Ιούδα κάποιον με το όνομα Σαύλος»· και πάλι, «Εισερχόμενος ο Ανανίας είπε: Σαούλ αδελφέ, με απέστειλε ο Κύριος, ο οποίος σου εμφανίστηκε στον δρόμο, για να αναβλέψεις».

Αναφέρει δε και τον οίκο που κτίστηκε από τον Σολομώντα, και ότι ο Θεός δεν κατοικεί σε χειροποίητους τόπους. Έτσι, λοιπόν, αφού εξιστόρησε τα γεγονότα των πατέρων, έχοντας ως συνεργό το Άγιο Πνεύμα, αρχίζει πλέον τις εναντίον τους αυστηρές επικρίσεις, και λέει: Σκληροτράχηλοι, άκαμπτοι και αδάμαστοι· διότι ποια οδύνη, άραγε, έκαμψε τον αυχένα σας; Ποια ανάγκη λύγισε τον τράχηλό σας; Δεν υποδουλωθήκατε επί τετρακόσια χρόνια στον Φαραώ στην Αίγυπτο; Δεν σας κατέκτησε επί οκτώ χρόνια ο βασιλιάς της Συρίας Χουσαρσάθ; Δεν βρεθήκατε επί δεκαοκτώ χρόνια υπό τη βασιλεία των Μωαβιτών; Δεν υποδουλωθήκατε και πάλι στους Χαναναίους επί είκοσι χρόνια; Δεν υποκύψατε πάλι στους Μαδιανίτες επί επτά χρόνια; Δεν κυριευθήκατε πάλι από τους Αμμωνίτες επί δεκαοκτώ χρόνια; Δεν υποταχθήκατε στους Φιλισταίους επί σαράντα χρόνια; Δεν γίνατε δούλοι των Βαβυλωνίων επί εβδομήντα χρόνια; Δεν σας μετοίκησε ο Σαλμανασάρ στα όρη των Χαλδαίων; Και καμία ανάγκη δεν μετέβαλε τα φρονήματά σας; Σκληροτράχηλοι, που δεν σας δάμασε το κοφίνι της Αιγύπτου, δεν σας μαλάκωσε το βάρος των άχυρων, δεν σας έκαμψε η βία της πλινθοποιίας. Έπειτα, αφού άκουσαν αυτά τα λόγια, βγάζοντάς τον έξω από την πόλη, τον λιθοβολούσαν. Εκεί όπου σταύρωσαν τον Βασιλέα, εκεί λιθοβολούν και τον στρατιώτη.

Και αφού τον έβγαλαν έξω από την πόλη, τον λιθοβολούσαν. Αλλά και μετά τις βολές των λίθων ο αγωνιστής δέχθηκε τα στεφάνια της νίκης, και με τέτοια φωνή απευθύνθηκε προς τον Κτίστη: Κύριε Ιησού, δέξου το πνεύμα μου. Κύριε Ιησού, εσύ που με τη γνώμη του Πατρός καταδέχθηκες το πάθος, εσύ που με τη βουλή του Γεννήτορος υπέμεινες τον θάνατο, δέξου το πνεύμα μου. Χώρισε λοιπόν την ψυχή από το σώμα, μετάθεσε την ασώματη, δέξου το πνεύμα μου που είναι στεφανωμένο με κάθε λογής αρετές, δέξου το πνεύμα μου. Διότι τον δρόμο τον τελείωσα, την πίστη την τήρησα· γι' αυτό παρακαλώ, δέξου το πνεύμα μου. Διότι, όσο καιρό περιβάλλομαι το φθαρτό σώμα, δειλιάζω· όσο φορώ τη γήινη σάρκα, φοβούμαι μήπως μετά από τους κόπους χάσω τους κόπους μου· ιλιγγιώ, μήπως μετά την πάλη μείνω αστεφάνωτος, μήπως μετά τους αγώνες χάσω τα βραβεία. Δέξου, λοιπόν, το πνεύμα μου. Ας πενθήσει, λοιπόν, ο διάβολος, επειδή έχασε τη νίκη· ας θρηνήσει ο αρχέκακος, επειδή δεν μπόρεσε να υπερισχύσει απέναντι σε έναν θνητό· ας οδυνηθούν οι ασώματοι, διότι αυτοί που έχουν σώμα περιγελούν τα πάθη. Δέξου το πνεύμα μου. Και αφού γονάτισε, φώναξε με δυνατή φωνή: Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτήν την αμαρτία. Και για να μάθεις ότι προσεύχεται με θέρμη, δεν προσεύχεται απλώς όρθιος και κάνοντας νεύματα, αλλά, αφού γονάτισε, είπε με κατάνυξη και με πολλή συμπόνια: Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτήν την αμαρτία. Και αφού είπε αυτά, κοιμήθηκε. Διότι για τους δικαίους ο θάνατος είναι ύπνος, και για τους σοφούς η νέκρωση είναι ανάπαυση.

Διότι, αφού τον έβγαλαν έξω από την πόλη, τον λιθοβολούσαν. Ιουδαίοι σταυρώνουν τον Χριστό, Ιουδαίοι λιθοβολούν και τον Στέφανο. Παρέχει συγχώρηση ο Δεσπότης καθώς σταυρώνεται· διότι, λέει, «Πατέρα, συγχώρεσέ τους αυτή την αμαρτία, επειδή δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Τα ίδια παρακαλεί για αυτούς και ο μάρτυρας. Διότι, αφού γονάτισε, αναφέρει, προσευχήθηκε λέγοντας: «Κύριε Ιησού Χριστέ, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία». Ούτε στα λόγια ούτε στα έργα παρέλειψε ο μάρτυρας να ακολουθήσει τον Δεσπότη, αλλά επέδειξε και την ανεξικακία της ψυχής και την ανδρεία της υπομονής· γι' αυτό και αξιώνεται αυτής της θείας οπτασίας. Διότι, αφού ατένισε, αναφέρει, στον ουρανό, είδε τη δόξα του Θεού και τον Ιησού να στέκεται εκ δεξιών του Πατρός. Μεγάλο είναι τούτο το στάδιο των αγώνων.

Γι' αυτό δεν παύουμε να ευχαριστούμε τον Θεό, διότι μας αξίωσε να χρησιμοποιήσουμε τον θάνατο, που ούτως ή άλλως οφείλουμε, για τη σωτηρία των ψυχών μας, και αυτό που οφείλεται εξ ανάγκης το έλαβε από εμάς ως δωρεά, και μάλιστα με τη μέγιστη τιμή. Αλλά τα βάσανα είναι δυσβάσταχτα και επαχθή. Όμως διαρκούν για μια σύντομη χρονική στιγμή, ενώ η ανακούφιση από αυτά εκτείνεται στους αθάνατους αιώνες· μάλλον δε τα βάσανα δεν είναι δυσβάσταχτα ούτε καν για μια σύντομη χρονική στιγμή για εκείνους που αποβλέπουν στα μέλλοντα και ατενίζουν με προσμονή τον αγωνοθέτη. Διότι και ο μακάριος Στέφανος, επειδή έβλεπε τον Χριστό με τα μάτια της πίστεως, για τον λόγο αυτό δεν έβλεπε τον καταιγισμό των λίθων, αλλά αντί για αυτούς μετρούσε τα βραβεία και τα στεφάνια. Έτσι λοιπόν και εσύ, στρέψε το βλέμμα σου από τα παρόντα προς το μέλλον, και δεν πρόκειται να νιώσεις ούτε την παραμικρή αίσθηση των δεινών.

Όχι απλώς, ούτε στην τύχη, ούτε ενεργώντας με κάποια προσωποληψία, αλλά με τρόπο ωφέλιμο και συμφέροντα. Είναι όμως αναγκαίο να ανατρέξουμε λίγο πιο πίσω στον λόγο μας. Επειδή τα πράγματα των Ιουδαίων μεταβλήθηκαν, και αφού σταύρωσαν τον Ιησού, επικύρωσαν εναντίον του εαυτού τους εκείνη τη φωνή, λέγοντας: «Δεν έχουμε βασιλιά εκτός από τον Καίσαρα», και στο εξής τέθηκαν υπό τη ρωμαϊκή εξουσία, δεν ήταν ούτε αυτόνομοι, όπως προηγουμένως, ούτε εντελώς δούλοι, όπως είναι τώρα· αλλά εξακολουθούσαν να βρίσκονται σε τάξη συμμάχων, πληρώνοντας μεν φόρους στους ηγεμόνες τους και αποδεχόμενοι τους άρχοντες που αποστέλλονταν από εκείνους, εφαρμόζοντας όμως σε πολλές περιπτώσεις τους δικούς τους νόμους και τιμωρώντας όσους από αυτούς παρανομούσαν σύμφωνα με τις πατροπαράδοτες διατάξεις. Και το ότι μεν κατέβαλλαν φόρους στους Ρωμαίους, είναι φανερό από αυτό που, πειράζοντας τον Ιησού, ρωτούσαν: «Διδάσκαλε, επιτρέπεται να δώσουμε φόρο στον Καίσαρα ή όχι;»· τότε και ο ίδιος, αφού τους ζήτησε να του δείξουν ένα νόμισμα, αποκρίθηκε λέγοντας: «Αποδώστε τα του Καίσαρος στον Καίσαρα, και τα του Θεού στον Θεό». Ο Λουκάς, εξάλλου, αναφέρει ότι ο ναός διέθετε και στρατηγούς και χιλιάρχους. Το ότι, λοιπόν, οι Ιουδαίοι ήταν υποταγμένοι στους Ρωμαίους, τα παραπάνω αποτελούν όχι μικρά τεκμήρια· το ότι όμως εφάρμοζαν και τους δικούς τους νόμους, είναι φανερό από τα εξής: τον Στέφανο τον λιθοβόλησαν χωρίς να τον οδηγήσουν σε δικαστήριο· τον Ιάκωβο, τον αδελφό του Κυρίου, τον θανάτωσαν· τον ίδιο τον Χριστό τον σταύρωσαν, παρόλο που ο δικαστής τον είχε συγχωρήσει και τον είχε απαλλάξει από κάθε κατηγορία.