Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 7:59

Καθώς δε το σώμα του, συντριμμένο από παντού και λουσμένο στο αίμα, λύγιζε πλέον αδυνατώντας να κρατηθεί σε όρθια στάση, και κλονιζόταν έτοιμο να πέσει, όπως ακριβώς ένα ψηλό πλατάνι που έχει κατακοπεί από πολλούς ξυλοκόπους· δεν υπέστη όμως την πτώση με τρόπο απρεπή, όπως συμβαίνει στους πολλούς. Διότι δεν σωριάστηκε με το πρόσωπο προς το έδαφος, ούτε έπεσε στο πλάι, ούτε έλαβε ύπτια στάση, αλλά, αφού έπεσε στα γόνατα, με το ευπρεπές σχήμα εκείνου που προσεύχεται, παρέδωσε το πνεύμα, επισπεύδοντας για την ψυχή μέσω της προσευχής τον χωρισμό από τη σάρκα και κράζοντας προς τον Κύριο, τον οποίο έβλεπε: «Κύριε Ιησού Χριστέ, δέξαι το πνεύμα μου». Διότι βιαζόταν, σαν να επρόκειτο για κάποια μετοικεσία, σαν να μετέβαινε από την ξενιτιά στην πατρίδα, σαν να πήγαινε σε μία λαμπρή πόλη από μία γη έρημη και άνυδρη. Στη δέησή του μάλιστα πρόσθεσε και την προσευχή υπέρ εκείνων που τον λιθοβολούσαν. Επειδή, χωρίς να το θέλουν, τον ευεργετούσαν, και λιθοβολώντας τον τον έσωζαν, και φονεύοντάς τον τον ζωοποιούσαν, και χωρίζοντάς τον από τον πηλό τον έστελναν στη Βασιλεία.

Κεφάλαιο Α'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Περί δε την ενάτη ώρα αναβόησε ο Ιησούς με μεγάλη φωνή, λέγοντας: Ηλί, Ηλί, λαμά σαβαχθανί; δηλαδή: Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες; Και αφού φώναξε με μεγάλη φωνή ο Ιησούς, είπε: Πατέρα, στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου. Και αφού είπε αυτό, εξέπνευσε. ΠΡΑΞΕΙΣ. Και λιθοβολούσαν τον Στέφανο, ενώ εκείνος επικαλείτο τον Κύριο και έλεγε: Κύριε, μην τους καταλογίσεις την αμαρτία αυτή. Και αφού είπε αυτό, κοιμήθηκε.

Και γνωρίζοντας αυτό ο άγιος Στέφανος είπε: «Κύριε Ιησού, δέξου το πνεύμα μου»· αλλά και ο μακάριος Πέτρος γράφει: «Ώστε και αυτοί που πάσχουν κατά το θέλημα του Θεού, ας παραδίδουν τις ψυχές τους σε πιστό Κτίστη».

Ο Σολομών όμως του οικοδόμησε οίκο. Αλλά ο Ύψιστος δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς. Κυρίλλου. Ο σοφότατος Σολομών οικοδόμησε μεν στα Ιεροσόλυμα εκείνον τον περίφημο ναό. Ο λαός των Ιουδαίων υπερηφανευόταν πάρα πολύ για αυτόν, και νόμιζαν ότι ο Θεός των όλων κατοίκησε μέσα σε αυτόν περιορισμένος. Διότι ήταν πάντοτε κάπως βραδείς στην κατανόηση και αδαείς στους λόγους περί του Θεού. Αυτοί λοιπόν, αφού θεώρησαν την Ιερουσαλήμ πόλη του Θεού, ισχυρίζονταν ότι Αυτός κατοικεί σε αυτήν και μόνο, επειδή ακριβώς ειπώθηκε μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Ένδοξα πράγματα ειπώθηκαν για σένα, η πόλη του Θεού». Γι' αυτό ο Θεός ελέγχει αυτούς που είχαν μικρόπρεπες αντιλήψεις και λέει: «Ποιον οίκο θα μου οικοδομήσετε, σε εμένα που έχω θρόνο τον ουρανό και υποπόδιο τη γη;» Και λιθοβολούσαν τον Στέφανο, ο οποίος προσευχόταν και έλεγε: Κύριε Ιησού, δέξου το πνεύμα μου.

Ματθ. 27, 50 Μέγα και εξαιρετικό κατόρθωμα επιτεύχθηκε μέσω του Χριστού για τις ψυχές μας· διότι, επειδή δικαιωθήκαμε μέσω της πίστεως στον Θεό και στο πρόσωπό Του η ανθρώπινη φύση βρέθηκε να πλουτίζει από την αναμαρτησία, εισήγαγε για εμάς την καινοτομία να μην κατεβαίνουν πλέον στον άδη οι ψυχές που χωρίζονται από τα σώματα, όπως γινόταν παλαιότερα, αλλά μάλλον να παραδίδονται στα χέρια του ζώντος Θεού. Και γνωρίζοντας το αυτό, ο άγιος Στέφανος είπε: «Κύριε Ιησού, δέξου το πνεύμα μου». Και ένας άλλος από τους αποστόλους γράφει: «ώστε και εκείνοι που πάσχουν σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, ας παραθέτουν τις ψυχές τους στον πιστό Κτίστη».

Τότε και η δική τους βοήθεια θα παλιώσει, δηλαδή θα αφανιστεί· διότι αυτό που παλιώνει, λέει, και γερνάει, πλησιάζει στον αφανισμό. Από τη δόξα δε που είχαν στον κόσμο, θα μεταβούν στην ατιμία. <Όμως ο Θεός θα λυτρώσει την ψυχή μου από το χέρι του άδη, όταν με παραλάβει.> (B f. 190, E f. 87 b, I f. 274 b.) Διότι οι ψυχές των αγίων θα τρέξουν στα χέρια του Θεού· και αυτό το εξασφάλισε σε εμάς ο Σωτήρας και Κύριος των συμπάντων την ώρα του τιμίου σταυρού, λέγοντας προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Πατέρα, στα χέρια σου θα παραθέσω το πνεύμα μου». Και κατέστησε βατό τον παράδεισο στις ψυχές των ανθρώπων, εισερχόμενος πρώτος, και λέγοντας προς τον ληστή που σταυρωνόταν μαζί του: «Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο». Γι' αυτόν τον λόγο και ο μακάριος Στέφανος, καθώς λιθοβολούνταν, έλεγε: «Κύριε Ιησού Χριστέ, δέξου το πνεύμα μου». Διότι οι ψυχές των αγίων δεν πηγαίνουν πλέον στον άδη, όπως των αμαρτωλών. Και αυτό, νομίζω, σημαίνει ο λόγος του: «Όμως ο Θεός θα λυτρώσει την ψυχή μου από το χέρι του άδη, όταν με παραλάβει». <Θα εισέλθει μέχρι τη γενεά των πατέρων του, εις τον αιώνα δεν θα δει φως.> (E f. 88.) Αυτός έχει στερηθεί το φως, μαζί με τους πατέρες του που είχαν την ίδια συμπεριφορά. Διότι όσοι έπραξαν τα έργα του σκότους, αυτοί δηλαδή που έζησαν κτηνώδη ζωή, πηγαίνουν στο εξώτερο σκοτάδι.

ΚΔ΄. Εκείνο όμως που ήταν το πιο ωραίο και το πλέον ξεχωριστό γνώρισμά του, και το οποίο δεν ήταν άγνωστο στους πολλούς, ήταν η απλότητα, και το άδολο και αμνησίκακο του χαρακτήρα του. Διότι για άλλους, είτε από τους παλαιούς είτε από τους νέους, πιστεύεται ότι έχουν κατορθώσει κάτι διαφορετικό, ανάλογα με τη χάρη που αξιώθηκε να λάβει ο καθένας από τον Θεό. Ο Ιώβ την καρτερία και το ακατάβλητο στα δεινά· ο Μωυσής και ο Δαβίδ την πραότητα· ο Σαμουήλ το προφητικό χάρισμα, βλέποντας τα μελλοντικά· ο Φινεές τον ζήλο, για τον οποίο έγινε και ονομαστός· ο Πέτρος και ο Παύλος την ένταση του κηρύγματος· οι γιοι του Ζεβεδαίου τη μεγαλοφωνία, εξαιτίας της οποίας τους αποκάλεσε και «υιούς βροντής»· και προς τι να τους απαριθμώ όλους; Αφού ο λόγος μου απευθύνεται σε ανθρώπους που γνωρίζουν. Για τον Στέφανο όμως και για τον δικό μου πατέρα, κανένα άλλο δεν είναι τόσο χαρακτηριστικό γνώρισμα όσο η απουσία κάθε πονηρίας. Διότι ο μεν πρώτος, ούτε όταν βρισκόταν σε κίνδυνο μισούσε εκείνους που τον χτυπούσαν, αλλά, αν και λιθοβολούνταν, προσευχόταν υπέρ εκείνων που τον λιθοβολούσαν, ως μαθητής του Χριστού, για τον Οποίο και υπέμενε το πάθος, προσφέροντας στον Θεό ως καρπό, σπουδαιότερο και από τον θάνατο, τη μακροθυμία· στον δεύτερο πάλι, δεν υπήρχε κανένα χρονικό διάστημα ανάμεσα στην επίπληξη και την άφεση, ώστε σχεδόν να εξαλείφεται η όποια λύπη εξαιτίας της ταχύτητας της συγχώρησης.

Έτσι, αυτός που εμφανιζόταν μεν επί της γης, αλλά αντικαθρέφτιζε τα όσα βρίσκονται στον ουρανό· και ενώ είχε ενδυθεί την ανθρώπινη φύση, μεταμορφώθηκε λαμβάνοντας όψη και σχήμα αγγέλου (και τίποτα από αυτά δεν είναι παράλογο· διότι έπρεπε πράγματι στο πρόσωπο του Πρωτομάρτυρα να φανερωθεί το αξίωμα των μαρτύρων, και να γνωρίσουν πλέον άπαντες τα έργα της νέας χάριτος)· ο πόθος του μαρτυρίου όχι μόνο χαρίζει αγγελική αξία, αλλά ανοίγει και τις πύλες των ουρανών· καθώς δεν παραπέμπει πλέον τις ψυχές στον θάνατο, αλλά εναποθέτει το πνεύμα στα χέρια του Χριστού. Διότι, από τη μία, ο Κυριακός άνθρωπος του Σωτήρα απευθυνόταν στον δικό Του Πατέρα πάνω στον σταυρό, λέγοντας: «Πατέρα, στα χέρια Σου παραδίδω το πνεύμα μου»· από την άλλη, ο δούλος του Χριστού Στέφανος, υψώνοντας το βλέμμα προς τον Δεσπότη, λέγει: «Κύριε Ιησού, δέξου το πνεύμα μου»· παραδίδοντας με αυτά τα λόγια την ψυχή του. Άγγελοι υποδέχονταν τον συγχορευτή τους, ραίνοντάς τον από ψηλά με επευφημίες, περισσότερο απ' ό,τι τον χτυπούσαν από κάτω οι Ιουδαίοι με τους λίθους.

Όπως λοιπόν, αν κάποιος που κατείχε τη γνώση του μέλλοντος προέλεγε στον Ιωσήφ ότι «παρότι έπεσες θύμα επιβουλής, θα γίνεις μακάριος», δεν θα φαινόταν εκ πρώτης όψεως πειστικός σε εκείνον που τον άκουγε και αντίκριζε την άμεσα παρούσα θλίψη· διότι δεν θα θεωρούσε δυνατόν η κατάληξη μιας κακής προαίρεσης να αποδειχθεί αγαθή. Έτσι ακριβώς και εδώ, ο διωγμός που επιφέρεται στους πιστούς από τους τυράννους, επειδή προκαλεί μεγάλη οδύνη στις αισθήσεις, καθιστά δύσκολα αποδεκτή στους πιο σαρκικούς ανθρώπους την ελπίδα της βασιλείας που τους προβάλλεται μέσα από τα επώδυνα παθήματα. Αλλά ο Κύριος, δείχνοντας συγκατάβαση προς το σαθρό της ανθρώπινης φύσεως, προαναγγέλλει στους πιο αδύναμους ποιο είναι το τέλος του αγώνα, ώστε με την ελπίδα της βασιλείας να καταπαλαίσουν εύκολα την πρόσκαιρη αίσθηση των πόνων. Γι' αυτό χαίρεται ο μέγας Στέφανος καθώς λιθοβολείται από παντού, και δέχεται πρόθυμα στο σώμα του τις αλλεπάλληλες ριπές των λίθων σαν κάποια γλυκιά δροσιά, και ανταποδίδει ευλογίες στους αιμοσταγείς φονευτές του, προσευχόμενος να μην τους καταλογιστεί η αμαρτία· επειδή και άκουσε την υπόσχεση, και είδε την ελπίδα να επαληθεύεται στα όσα συνέβαιναν. Διότι, έχοντας ακούσει ότι όσοι διώκονται ένεκα του Κυρίου βρίσκονται στη βασιλεία των ουρανών, αντίκρισε το προσδοκώμενο ακριβώς τη στιγμή που διωκόταν.

«Τώρα θα δω τους ουρανούς ανοιγμένους, τώρα θα αντικρίσω τη δόξα του Πατρός, τώρα θα θεωρήσω την ανέκφραστη αστραπή του Πνεύματος. Τώρα θα πω 'Κύριε Ιησού Χριστέ, δέξου το πνεύμα μου', όπως ακριβώς ο Στέφανος, ο πρώτος από τους μάρτυρες, του οποίου τη λαμπρότατη φωνή άκουσα όταν την εξέφερε. Τώρα θα εισέλθω στην άνω Ιερουσαλήμ, τη χρυσόπυργη, που είναι η πατρίδα των αγγέλων και η μητρόπολη ολόκληρου του χορού των αγίων, με επευφημίες, επινίκιους ύμνους και βασιλικά τρόπαια. Τώρα απεκδύομαι τον πήλινο χιτώνα και αποθέτω τα γεμάτα στεναγμούς δεσμά της σαρκός και απαλλάσσομαι από τη φθορά· διότι ελκύομαι προς την αφθαρσία, θα έχω βίο απαλλαγμένο από τον χειμώνα, εξερχόμενος από τον πρόσκαιρο τούτο βίο, του οποίου τα κύματα είναι πολλά και τα ναυάγια χαλεπά. Εκείνη η ζωή είναι το μόνο αθάνατο λιμάνι, όπου κατοικούν οι άγιοι. Ευφραίνου, ψυχή μου, που απέρχεσαι προς τον ποιητή σου, δείξε φαιδρό το πρόσωπό σου τώρα που σε καλεί ο καιρός, και ας φιλοξενήσουμε με καλοσύνη και χαρά αυτούς που θα γίνουν πρόξενοι τόσων αγαθών για εσένα, και ας παραθέσουμε πλούσια τράπεζα σε αυτούς που μας καλούν στο βασιλικό δείπνο.» Αυτά αφού είπε στον εαυτό του ο Λογγίνος, παρέλαβε στον δικό του οίκο αυτούς που ήρθαν εναντίον του και, αφού τους φιλοξένησε λαμπρά και συνέφαγε μαζί τους με πρόσωπο φαιδρό και πάρα πολύ χαρούμενο στην τράπεζα που τους παρέθεσε, αρχίζει μετά το δείπνο να τους ρωτά τι χρειάζονται από τον Λογγίνο.

Αλλά ποιο εφόδιο λάμβανε κατά το τέλος του; Την προσευχή και το θυμίαμα που προέρχεται από αυτήν. Και απεκδυόμενος τη σάρκα, ενδυόταν την προσευχή. Και ποια ήταν η προσευχή; «Κύριε Ιησού, δέξου το πνεύμα μου», δηλαδή: Εσύ πάρε αυτό που είναι δικό σου, την παρακαταθήκη που έδωσες ανάλαβέ την, το μαργαριτάρι που εμπιστεύθηκες δέξου το, αυτό που έχω κατ' εικόνα δική σου, αυτό στέλνω σε σένα. «Δέξου το πνεύμα μου». Διότι πλέον οι ψυχές των δικαίων δεν εισέρχονται στον κλαυθμώνα του άδη. Πλέον τα ζοφερά χωρία του θανάτου δεν παραλαμβάνουν τα πνεύματα των ζώντων. Μετά από εσένα, που έγινες ταυτόχρονα απαρχή των ζώντων και των νεκρών, για να γίνεις Κύριος και νεκρών και ζώντων, το φύραμα όλων των νεκρών αναθαρρεί δικαιολογημένα. «Δέξου, λοιπόν, το πνεύμα μου.» Μην επιτρέψεις στο δικό σου στρουθίο να πέσει στην ενέδρα εκείνων που το κυνηγούν, μήτε στους εχθρούς που το συναντούν στις πύλες να λυμανθούν την αναχώρησή μου από τη γη, μήτε να ταράξουν την άνοδό μου στους ουρανούς.

Πάλι έξω από την πόλη συνέβη ο θάνατος, όπως ακριβώς και με τον Χριστό, και μέσα στον ίδιο τον θάνατο διακηρυσσόταν η ομολογία και το κήρυγμα. Και οι μάρτυρες απέθεσαν τα ενδύματά τους στα πόδια ενός νεαρού που ονομαζόταν Σαύλος, και λιθοβολούσαν τον Στέφανο, ο οποίος επικαλούνταν [τον Θεό] και έλεγε: «Κύριε Ιησού Χριστέ, δέξου το πνεύμα μου». Με τα λόγια αυτά ταυτόχρονα τους δείχνει και τους διδάσκει ότι το πνεύμα δεν χάνεται.

Και αφού τον έβγαλαν έξω από την πόλη, τον λιθοβολούσαν. Αλλά και μετά τις βολές των λίθων ο αγωνιστής δέχθηκε τα στεφάνια της νίκης, και με τέτοια φωνή απευθύνθηκε προς τον Κτίστη: Κύριε Ιησού, δέξου το πνεύμα μου. Κύριε Ιησού, εσύ που με τη γνώμη του Πατρός καταδέχθηκες το πάθος, εσύ που με τη βουλή του Γεννήτορος υπέμεινες τον θάνατο, δέξου το πνεύμα μου. Χώρισε λοιπόν την ψυχή από το σώμα, μετάθεσε την ασώματη, δέξου το πνεύμα μου που είναι στεφανωμένο με κάθε λογής αρετές, δέξου το πνεύμα μου. Διότι τον δρόμο τον τελείωσα, την πίστη την τήρησα· γι' αυτό παρακαλώ, δέξου το πνεύμα μου. Διότι, όσο καιρό περιβάλλομαι το φθαρτό σώμα, δειλιάζω· όσο φορώ τη γήινη σάρκα, φοβούμαι μήπως μετά από τους κόπους χάσω τους κόπους μου· ιλιγγιώ, μήπως μετά την πάλη μείνω αστεφάνωτος, μήπως μετά τους αγώνες χάσω τα βραβεία. Δέξου, λοιπόν, το πνεύμα μου. Ας πενθήσει, λοιπόν, ο διάβολος, επειδή έχασε τη νίκη· ας θρηνήσει ο αρχέκακος, επειδή δεν μπόρεσε να υπερισχύσει απέναντι σε έναν θνητό· ας οδυνηθούν οι ασώματοι, διότι αυτοί που έχουν σώμα περιγελούν τα πάθη. Δέξου το πνεύμα μου. Και αφού γονάτισε, φώναξε με δυνατή φωνή: Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτήν την αμαρτία. Και για να μάθεις ότι προσεύχεται με θέρμη, δεν προσεύχεται απλώς όρθιος και κάνοντας νεύματα, αλλά, αφού γονάτισε, είπε με κατάνυξη και με πολλή συμπόνια: Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτήν την αμαρτία. Και αφού είπε αυτά, κοιμήθηκε. Διότι για τους δικαίους ο θάνατος είναι ύπνος, και για τους σοφούς η νέκρωση είναι ανάπαυση.

«Βάψτε πορφυρό το σώμα μου με τα τραύματα· διότι και τον χιτώνα του Ιωσήφ τον έβαψαν με αίμα οι πατέρες σας, όπως ακριβώς και εσείς». Διότι είναι πρέπον να τους λέγεται συνεχώς αυτό που ειπώθηκε από τον μάρτυρα. Μιμηθήκατε εκείνους που σας άφησαν αυτήν την κακή κληρονομιά· αλλά και εκείνοι, πουλώντας τον Ιωσήφ, διαψεύστηκαν στην ελπίδα τους, και εσείς που λιθοβολείτε τον σωματικό ναό, οικοδομείτε έναν ναό στερεό και πολύ πιο περικαλλή· μάλιστα μπορώ να δω τα προπύλαιά του· διότι έχει στηριχθεί από τη γη έως τον ουρανό. Αυτά λοιπόν τα λόγια ταιριάζουν στον Στέφανο, ο οποίος ρίχτηκε πρώτος από τους εκλεκτούς των Αποστόλων στους αγώνες, και με ταχύτερο δρόμο έφτασε στο τέλος του μαρτυρίου, σε αυτόν που αγωνίστηκε στη γη και ανακηρύχθηκε νικητής στους ουρανούς· ο οποίος νικούσε μεν τους εχθρούς του όταν εκείνοι λογομαχούσαν, ενώ όταν τον λιθοβολούσαν προσευχόταν για αυτούς, μιμούμενος και σε αυτό τον Δεσπότη, και λέγοντας προς τον Αγωνοθέτη: «Κύριε Ιησού Χριστέ, δέξου το πνεύμα μου». Ολοκληρώθηκε, λέει, ο αγώνας μου· δέξου, λοιπόν, τον στεφανωμένο νικητή στους ουρανούς, υποδέξου Εσύ, ο αθλοθέτης, τον αθλητή· διότι τρέχω προς τους στεφάνους της νίκης και σπεύδω να λάβω τα έπαθλα των εδώ αγώνων μου.

Γι' αυτό δεν παύουμε να ευχαριστούμε τον Θεό, διότι μας αξίωσε να χρησιμοποιήσουμε τον θάνατο, που ούτως ή άλλως οφείλουμε, για τη σωτηρία των ψυχών μας, και αυτό που οφείλεται εξ ανάγκης το έλαβε από εμάς ως δωρεά, και μάλιστα με τη μέγιστη τιμή. Αλλά τα βάσανα είναι δυσβάσταχτα και επαχθή. Όμως διαρκούν για μια σύντομη χρονική στιγμή, ενώ η ανακούφιση από αυτά εκτείνεται στους αθάνατους αιώνες· μάλλον δε τα βάσανα δεν είναι δυσβάσταχτα ούτε καν για μια σύντομη χρονική στιγμή για εκείνους που αποβλέπουν στα μέλλοντα και ατενίζουν με προσμονή τον αγωνοθέτη. Διότι και ο μακάριος Στέφανος, επειδή έβλεπε τον Χριστό με τα μάτια της πίστεως, για τον λόγο αυτό δεν έβλεπε τον καταιγισμό των λίθων, αλλά αντί για αυτούς μετρούσε τα βραβεία και τα στεφάνια. Έτσι λοιπόν και εσύ, στρέψε το βλέμμα σου από τα παρόντα προς το μέλλον, και δεν πρόκειται να νιώσεις ούτε την παραμικρή αίσθηση των δεινών.

Όχι απλώς, ούτε στην τύχη, ούτε ενεργώντας με κάποια προσωποληψία, αλλά με τρόπο ωφέλιμο και συμφέροντα. Είναι όμως αναγκαίο να ανατρέξουμε λίγο πιο πίσω στον λόγο μας. Επειδή τα πράγματα των Ιουδαίων μεταβλήθηκαν, και αφού σταύρωσαν τον Ιησού, επικύρωσαν εναντίον του εαυτού τους εκείνη τη φωνή, λέγοντας: «Δεν έχουμε βασιλιά εκτός από τον Καίσαρα», και στο εξής τέθηκαν υπό τη ρωμαϊκή εξουσία, δεν ήταν ούτε αυτόνομοι, όπως προηγουμένως, ούτε εντελώς δούλοι, όπως είναι τώρα· αλλά εξακολουθούσαν να βρίσκονται σε τάξη συμμάχων, πληρώνοντας μεν φόρους στους ηγεμόνες τους και αποδεχόμενοι τους άρχοντες που αποστέλλονταν από εκείνους, εφαρμόζοντας όμως σε πολλές περιπτώσεις τους δικούς τους νόμους και τιμωρώντας όσους από αυτούς παρανομούσαν σύμφωνα με τις πατροπαράδοτες διατάξεις. Και το ότι μεν κατέβαλλαν φόρους στους Ρωμαίους, είναι φανερό από αυτό που, πειράζοντας τον Ιησού, ρωτούσαν: «Διδάσκαλε, επιτρέπεται να δώσουμε φόρο στον Καίσαρα ή όχι;»· τότε και ο ίδιος, αφού τους ζήτησε να του δείξουν ένα νόμισμα, αποκρίθηκε λέγοντας: «Αποδώστε τα του Καίσαρος στον Καίσαρα, και τα του Θεού στον Θεό». Ο Λουκάς, εξάλλου, αναφέρει ότι ο ναός διέθετε και στρατηγούς και χιλιάρχους. Το ότι, λοιπόν, οι Ιουδαίοι ήταν υποταγμένοι στους Ρωμαίους, τα παραπάνω αποτελούν όχι μικρά τεκμήρια· το ότι όμως εφάρμοζαν και τους δικούς τους νόμους, είναι φανερό από τα εξής: τον Στέφανο τον λιθοβόλησαν χωρίς να τον οδηγήσουν σε δικαστήριο· τον Ιάκωβο, τον αδελφό του Κυρίου, τον θανάτωσαν· τον ίδιο τον Χριστό τον σταύρωσαν, παρόλο που ο δικαστής τον είχε συγχωρήσει και τον είχε απαλλάξει από κάθε κατηγορία.

«Μέχρι τον κατάλληλο καιρό θα κρύψει τα λόγια του, και τα χείλη πολλών θα διηγηθούν τη σύνεσή του.» «Παιδί μου, αν προσέρχεσαι να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για δοκιμασία. Κατεύθυνε σωστά την καρδιά σου και δείξε καρτερία, και μην βιαστείς σε καιρό συμφοράς. Προσκολλήσου σε Αυτόν και μην απομακρυνθείς, για να προκόψεις στα έσχατά σου.» «Με μακροθυμία να δίνεις την απάντησή σου.» «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί.» «Με την υπομονή σας να κερδίσετε τις ψυχές σας.» «Και λιθοβολούσαν τον Στέφανο, καθώς εκείνος προσευχόταν και έλεγε: Κύριε Ιησού Χριστέ, δέξου το πνεύμα μου. Και αφού γονάτισε, φώναξε με μεγάλη φωνή: Κύριε, μην τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία. Και αφού είπε αυτά, κοιμήθηκε.» «Σε καθετί συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αλήθειας, με δύναμη Θεού, μέσω των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών, μέσα από δόξα και ατιμία.» «Έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού εκτελέσετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την υπόσχεση. Διότι, ακόμη πολύ λίγο χρόνο, και εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει.» «Αξιόπιστος είναι ο λόγος. Διότι, αν πεθάναμε μαζί Του, θα ζήσουμε και μαζί Του· αν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε μαζί Του· αν Τον αρνηθούμε, και εκείνος θα μας αρνηθεί.»

Τον είδα να συνηγορεί θαρραλέα υπέρ του Χριστού και με μεγάλη λαμπρότητα, και να τους αποκαλεί απερίτμητους στα αυτιά και στην καρδιά, που εναντιώνονται στον Θεό· γι' αυτό οι λύκοι τον άρπαξαν σαν αρνί, τον πραότατο Στέφανο, και αφού τον οδήγησαν έξω από την πόλη, τον θανάτωσαν με πέτρες, ενώ εκείνος προσευχόταν ως εξής: «Ω οικτίρμον Χριστέ, σε ικετεύω, Αγαθέ, μην τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία τους, αλλά δέξου το πνεύμα μου· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν· † στεφα 〈–⏑ |⏑⏑–⏑⏑–⏑⏑〉.»

Όταν ο Στέφανος οδηγήθηκε στον θάνατο, συρόμενος από άνομο λαό, ανέβλεψε από τα βάθη της καρδιάς του κραυγάζοντας με θέρμη και προσευχόμενος ως εξής: «Κύριε Ιησού μου, γίνε ίλεως σε αυτούς και μην κρατήσεις κακία, ούτε να τους καταλογίσεις αυτήν την αμαρτία, αλλά δέξου εσύ ο ίδιος στα άγια χέρια σου, Φιλοικτίρμον, το πνεύμα του δούλου σου· ανάπαυσέ με μαζί με τον Αβραάμ και τους λοιπούς προφήτες». Και αφού εισακούστηκε, παρέδωσε το πνεύμα στον Κύριο, ο οποίος χορηγεί το βραβείο της νίκης.