Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 7:60

Ας εξετάσουμε, λοιπόν, και τον λόγο της προσευχής, σε ποιον σκοπό αποβλέπει το «Κύριε, μην τους καταλογίσεις την αμαρτία». Διότι δεν εύχεται, όπως νομίζουν μερικοί σκεπτόμενοι εσφαλμένα, να μείνει ατιμώρητο και ανεύθυνο το αμάρτημα των εχθρών. Διότι αυτό θα αποτελούσε φανερή αντίσταση στη διάταξη του Θεού και διόρθωση της κρίσης και της νομοθεσίας του Δικαίου, η οποία απένειμε στους φονείς ό,τι τους αξίζει. Αλλά τι λέει;

Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία, δηλαδή: Δώσε τους φόβο κατανύξεως, οδήγησέ τους σε μετάνοια για όσα τώρα τόλμησαν, μην επιτρέψεις να πεθάνουν παραμένοντας στην περιτομή, έλκυσέ τους μέσω της μετάνοιας στη δική σου επίγνωση, άναψε στις καρδιές τους τη φλόγα του Πνεύματος. Διότι, αν βελτιωθούν με αυτόν τον τρόπο, είναι προφανές ότι δεν θα τους καταλογίσεις την αμαρτία, αλλά, αφού ξεπλύνουν στο λουτρό της χάριτος και το δικό σου και το δικό μου αίμα, θα γίνουν ελεύθεροι από τα εγκλήματά τους. Αυτά συνέβησαν και έτσι ολοκληρώθηκε το δράμα. Και οι μεν στρατιές των αγγέλων ευφραίνονταν θαυμάζοντας τον αγώνα και, συνοδεύοντάς τον με μεγάλη τιμή, ανέβαζαν τον Στέφανο στον δικό του κλήρο. Ο δε διάβολος απομακρύνθηκε άπραγος, ευρισκόμενος σε δεινή αμηχανία, και για να πω κάτι πιο σωματικό για το εναέριο πνεύμα μιμούμενος τον προφητικό λόγο, έχοντας το πρόσωπο σαν καμένη χύτρα και πετυχαίνοντας το αντίθετο από αυτό που προσδοκούσε, αφού με τα μέσα που νόμιζε ότι θα ελαττώσει τους χριστιανούς, με αυτά πλήθυνε τον κατάλογο των μαρτύρων.

Εάν δε παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για εσένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης. Πρέπει, αφενός μεν, να επιδεικνύει κανείς τον καρπό της μακροθυμίας, αναπέμποντας προσευχή στον Θεό με ειλικρινή διάθεση υπέρ αυτού που τον έχει αδικήσει, και λέγοντας: «Κύριε, μην του καταλογίσεις την αμαρτία», ώστε να μην καταστεί ένοχος κατά την κρίση ως οργιζόμενος εναντίον του αδελφού του. Αφετέρου δε, πρέπει να απευθύνει την παράκληση και τον ανάλογο έλεγχο σε αυτόν που αδίκησε, προκειμένου να ελευθερώσει και εκείνον από την οργή που έρχεται επί τους υιούς της απείθειας.

Κεφάλαιο Α'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Περί δε την ενάτη ώρα αναβόησε ο Ιησούς με μεγάλη φωνή, λέγοντας: Ηλί, Ηλί, λαμά σαβαχθανί; δηλαδή: Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες; Και αφού φώναξε με μεγάλη φωνή ο Ιησούς, είπε: Πατέρα, στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου. Και αφού είπε αυτό, εξέπνευσε. ΠΡΑΞΕΙΣ. Και λιθοβολούσαν τον Στέφανο, ενώ εκείνος επικαλείτο τον Κύριο και έλεγε: Κύριε, μην τους καταλογίσεις την αμαρτία αυτή. Και αφού είπε αυτό, κοιμήθηκε.

Του αγίου Κυρίλλου εις το «Πατέρα, στα χέρια σου παραδίδω το πνεύμα μου». Μεγάλο πάλι και εξαίρετο κατόρθωμα για τις ψυχές μας. Και αφού γονάτισε, φώναξε με δυνατή φωνή: Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία. Και αφού το είπε αυτό, κοιμήθηκε. Ο δε Σαύλος επιδοκίμαζε τη θανάτωσή του.

Και από αυτό αναμενόταν ότι εκείνοι που θα τους κατέτρεχαν και θα τους επιβουλεύονταν με πολλούς τρόπους δεν θα ήταν λίγοι. Αλλά αν συνέβαινε οι μαθητές να δυσαρεστηθούν από τέτοιες θλίψεις και έπειτα να θελήσουν να εκδικηθούν εκείνους που τους προξένησαν λύπη, θα σιωπούσαν και θα τους προσπερνούσαν, χωρίς να τους προσφέρουν πλέον το θείο κήρυγμα, ούτε να τους καλούν σε επίγνωση της αλήθειας. Έπρεπε, λοιπόν, με τέτοια σεπτά παραδείγματα ανεξικακίας να συγκρατηθεί ο νους των αγίων μυσταγωγών, ώστε να υπομένουν γενναία όλα όσα συμβαίνουν, ακόμη κι αν κάποιοι τους υβρίζουν, ακόμη κι αν τους επιβουλεύονται με ανόσιο τρόπο. Και αυτό το έπραξε πριν από τους άλλους ο Ίδιος, ως πρότυπο για εμάς. Διότι, ενώ ήταν ακόμη κρεμασμένος στον τίμιο σταυρό, παρόλο που το πλήθος των Ιουδαίων τον περιγελούσε, απηύθυνε δεήσεις προς τον Θεό και Πατέρα υπέρ αυτών, λέγοντας: «Συγχώρησέ τους, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Το ίδιο, βεβαίως, και ο μακάριος Στέφανος, αν και λιθοβολούνταν, πέφτοντας στα γόνατα, προσευχήθηκε λέγοντας: «Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτήν την αμαρτία». Και ο θείος Παύλος αναφέρει: «Όταν μας λοιδορούν, εμείς ευλογούμε· όταν μας δυσφημούν, εμείς παρακαλούμε».

Έχοντας αυτήν τη θεία αγάπη ο πρωτομάρτυς Στέφανος, παρακαλούσε τον Θεό υπέρ εκείνων που τον λιθοβολούσαν, λέγοντας: Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτήν την αμαρτία. Μακάριος είναι ο άνθρωπος που περιφρόνησε τα πάντα και απέκτησε την αγάπη.

Όποιος την έχει είναι μακάριος και στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα. Όποιος έχει αυτή τη μακάρια αγάπη δεν υπερηφανεύεται, δεν φθονεί, δεν μισεί ποτέ κανέναν, δεν παραβλέπει τον πένητα, δεν αποστρέφεται τον φτωχό, δεν αδιαφορεί για το ορφανό, ούτε για τη χήρα, ούτε για τον ξένο. Όποιος την έχει δεν αγαπά μόνο όσους τον αγαπούν· διότι αυτό το κάνουν και οι εθνικοί· αλλά και αυτούς που τον θλίβουν. Έχοντας αυτή τη θεία αγάπη ο πρωτομάρτυρας Στέφανος, παρακαλούσε υπέρ εκείνων που τον λιθοβολούσαν, λέγοντας: Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία.

Διότι με χαρά παραχωρούσαν την προσωνυμία του μάρτυρα στον Χριστό, τον πιστό και αληθινό μάρτυρα και πρωτότοκο των νεκρών και αρχηγό της ζωής του Θεού, και θυμούνταν τους μάρτυρες που είχαν ήδη αναχωρήσει από τη ζωή και έλεγαν: «Εκείνοι είναι ήδη μάρτυρες, τους οποίους ο Χριστός αξίωσε να αναληφθούν κατά την ομολογία τους, επισφραγίζοντας το μαρτύριό τους μέσω της εξόδου τους, ενώ εμείς είμαστε ομολογητές μέτριοι και ταπεινοί». Και με δάκρυα παρακαλούσαν τους αδελφούς, δεόμενοι να γίνονται εκτενείς προσευχές προκειμένου να φτάσουν στην τελείωσή τους. Και τη μεν δύναμη του μαρτυρίου την επιδείκνυαν έμπρακτα, δείχνοντας μεγάλη παρρησία προς τα έθνη, και καθιστούσαν φανερή την ευγένειά τους μέσω της υπομονής, της αφοβίας και της ατρομίας τους, αρνούνταν όμως την προσωνυμία του μάρτυρα εκ μέρους των αδελφών, καθώς ήταν γεμάτοι από φόβο Θεού». Και πάλι, λίγο πιο κάτω αναφέρουν: «Ταπείνωναν τους εαυτούς τους κάτω από την κραταιά χείρα, από την οποία τώρα πλέον έχουν υψωθεί επαρκώς. Τότε μεν απολογούνταν προς όλους και δεν κατηγορούσαν κανέναν· έλυναν άπαντες, δεν έδεναν δε κανέναν· και προσεύχονταν υπέρ εκείνων που τους προκαλούσαν τα δεινά, όπως ακριβώς ο Στέφανος, ο τέλειος μάρτυρας: 〈Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία〉. Εάν λοιπόν προσευχόταν υπέρ αυτών που τον λιθοβολούσαν, πόσο μάλλον υπέρ των αδελφών;»

ΚΔ΄. Εκείνο όμως που ήταν το πιο ωραίο και το πλέον ξεχωριστό γνώρισμά του, και το οποίο δεν ήταν άγνωστο στους πολλούς, ήταν η απλότητα, και το άδολο και αμνησίκακο του χαρακτήρα του. Διότι για άλλους, είτε από τους παλαιούς είτε από τους νέους, πιστεύεται ότι έχουν κατορθώσει κάτι διαφορετικό, ανάλογα με τη χάρη που αξιώθηκε να λάβει ο καθένας από τον Θεό. Ο Ιώβ την καρτερία και το ακατάβλητο στα δεινά· ο Μωυσής και ο Δαβίδ την πραότητα· ο Σαμουήλ το προφητικό χάρισμα, βλέποντας τα μελλοντικά· ο Φινεές τον ζήλο, για τον οποίο έγινε και ονομαστός· ο Πέτρος και ο Παύλος την ένταση του κηρύγματος· οι γιοι του Ζεβεδαίου τη μεγαλοφωνία, εξαιτίας της οποίας τους αποκάλεσε και «υιούς βροντής»· και προς τι να τους απαριθμώ όλους; Αφού ο λόγος μου απευθύνεται σε ανθρώπους που γνωρίζουν. Για τον Στέφανο όμως και για τον δικό μου πατέρα, κανένα άλλο δεν είναι τόσο χαρακτηριστικό γνώρισμα όσο η απουσία κάθε πονηρίας. Διότι ο μεν πρώτος, ούτε όταν βρισκόταν σε κίνδυνο μισούσε εκείνους που τον χτυπούσαν, αλλά, αν και λιθοβολούνταν, προσευχόταν υπέρ εκείνων που τον λιθοβολούσαν, ως μαθητής του Χριστού, για τον Οποίο και υπέμενε το πάθος, προσφέροντας στον Θεό ως καρπό, σπουδαιότερο και από τον θάνατο, τη μακροθυμία· στον δεύτερο πάλι, δεν υπήρχε κανένα χρονικό διάστημα ανάμεσα στην επίπληξη και την άφεση, ώστε σχεδόν να εξαλείφεται η όποια λύπη εξαιτίας της ταχύτητας της συγχώρησης.

«Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτήν την αμαρτία», και τότε είπα (διότι θυμήθηκα την κατάλληλη ώρα τα λόγια του Στεφάνου), και τώρα προσεύχομαι. Λοιδορούμενοι ευλογούμε· διωκόμενοι ανεχόμαστε· βλασφημούμενοι παρακαλούμε.

Αλλά ας δούμε στη συνέχεια των αγώνων, πώς αμύνεται κατά των μιαιφόνων εκείνος που καταχώνεται από τις νιφάδες των λίθων, τι είδους βολές ανταποδίδει σε όσους εξαπολύουν τις βολές των λίθων. Ας μάθουν τα παιδιά των Ιουδαίων τα όπλα των Χριστιανών, τα οποία χρησιμοποιώντας προς άμυνα έναντι αυτών που τον κακοποιούσαν, ο μέγας Στέφανος κατέστησε την πράξη του κανόνα ζωής. Διότι εκείνοι, με μία θηριώδη και απάνθρωπη λύσσα, αφού περικύκλωσαν τον άγιο, έβαλαν όλοι μαζί προς έναν σκοπό, κάνοντας όπλο κατά του Στεφάνου κάθε τι που έπεφτε στα χέρια τους. Αυτός όμως, σαν κάποιος ιερέας, τελώντας αγνή θυσία σύμφωνα με τον πνευματικό νόμο, προσφέροντας όχι κάτι ξένο, αλλά το ίδιο του το σώμα, και ραντίζοντας το αίμα του αντί για σπονδή, εξιλέωνε μέσω του εαυτού του τον Θεό, τον οποίο αντίκριζε στα επουράνια άδυτα, υπέρ εκείνων που αμάρταναν, ανταποδίδοντας με ευεργεσία τη μιαιφονία τους, φωνάζοντας δυνατά για να το ακούσουν οι φονιάδες [και λέγοντας]: Κύριε, μην τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία. Και αυτός μεν μέσω της προσευχής του εξάλειφε την αμαρτία τους, την οποία με τα παράνομα χέρια τους κατέγραφαν οι μιαιφόνοι, εκείνοι δε εξοργίζονταν ακόμη και με την προσευχή και δεν έπαυαν να λιθοβολούν, έως ότου ο μέγας Στέφανος, σαν να τον περιέλουζαν απαλά άνθη ή κάποια ανάλαφρη δροσιά, αφέθηκε στον γλυκύ και μακάριο ύπνο.

Όπως λοιπόν, αν κάποιος που κατείχε τη γνώση του μέλλοντος προέλεγε στον Ιωσήφ ότι «παρότι έπεσες θύμα επιβουλής, θα γίνεις μακάριος», δεν θα φαινόταν εκ πρώτης όψεως πειστικός σε εκείνον που τον άκουγε και αντίκριζε την άμεσα παρούσα θλίψη· διότι δεν θα θεωρούσε δυνατόν η κατάληξη μιας κακής προαίρεσης να αποδειχθεί αγαθή. Έτσι ακριβώς και εδώ, ο διωγμός που επιφέρεται στους πιστούς από τους τυράννους, επειδή προκαλεί μεγάλη οδύνη στις αισθήσεις, καθιστά δύσκολα αποδεκτή στους πιο σαρκικούς ανθρώπους την ελπίδα της βασιλείας που τους προβάλλεται μέσα από τα επώδυνα παθήματα. Αλλά ο Κύριος, δείχνοντας συγκατάβαση προς το σαθρό της ανθρώπινης φύσεως, προαναγγέλλει στους πιο αδύναμους ποιο είναι το τέλος του αγώνα, ώστε με την ελπίδα της βασιλείας να καταπαλαίσουν εύκολα την πρόσκαιρη αίσθηση των πόνων. Γι' αυτό χαίρεται ο μέγας Στέφανος καθώς λιθοβολείται από παντού, και δέχεται πρόθυμα στο σώμα του τις αλλεπάλληλες ριπές των λίθων σαν κάποια γλυκιά δροσιά, και ανταποδίδει ευλογίες στους αιμοσταγείς φονευτές του, προσευχόμενος να μην τους καταλογιστεί η αμαρτία· επειδή και άκουσε την υπόσχεση, και είδε την ελπίδα να επαληθεύεται στα όσα συνέβαιναν. Διότι, έχοντας ακούσει ότι όσοι διώκονται ένεκα του Κυρίου βρίσκονται στη βασιλεία των ουρανών, αντίκρισε το προσδοκώμενο ακριβώς τη στιγμή που διωκόταν.

Αυτός όμως δείλιασε και δεν τόλμησε, πίστεψέ με, ούτε άχνα να βγάλει, παρουσία πολλών. Εάν τώρα εξαιτίας αυτού διαδίδει κατηγορίες εναντίον μας εκεί, γίνεται για εμάς πρόξενος χαράς και μεγάλου μισθού στους ουρανούς. Γι' αυτό και προς Εκείνον που μας υποσχέθηκε αυτά λέμε: «Κύριε, μην του καταλογίσεις αυτή την αμαρτία», αν και αισθανόμαστε οδύνη για εκείνους που βλάπτονται. Ότι αυτά έχουν έτσι, σχεδόν όλοι εδώ θα το επιμαρτυρήσουν.

Αλλά αυτήν μεν την προσευχή την ανέπεμπε για τον εαυτό του, ενώ μια άλλη πάλι πρόσφερε για τον λαό των Ιουδαίων: «Κύριε, μη στήσεις σε αυτούς αυτήν την αμαρτία.» Και ιδού η σημασία αυτού: διότι δεν είπε: «Μη λογαριάσεις σε αυτούς», αλλά «Μη στήσεις», προφανώς για να μάθεις ότι ο Κριτής μας είναι ακριβής ζυγοστάτης, ο οποίος σταθμίζει τις πράξεις του καθενός κατά τον καιρό της κρίσεως. Διότι, εάν «έστησε τα όρη με σταθμά και τις νάπες με ζυγό», πώς δεν θα ζυγίσει πολύ περισσότερο τα δικά μας, είτε πρόκειται για σφάλματα είτε για κατορθώματα; «Μη στήσεις σε αυτούς αυτήν την αμαρτία.» Μην την ανεβάσεις στον ζυγό της κρίσεως· μη βαρύνεις εξαιτίας μου αυτούς που είναι ήδη βεβαρημένοι από τον εαυτό τους· ούτε η δική μου ευλογία να γίνει αφορμή κατάρας για άλλους, μήτε το δικό μου κέρδος να καταστεί πρόξενος ζημίας στους Ιουδαίους.

Και αφού γονάτισε, έκραξε με φωνή μεγάλη: Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτήν την αμαρτία. Σαν να απολογείται, υποδηλώνοντας ότι ούτε τα προηγούμενα λόγια του προέρχονταν από θυμό, λέει: Κύριε· ή ακόμη και επειδή επιθυμούσε με αυτόν τον τρόπο να τους προσελκύσει. Διότι, το να αποβάλει τον θυμό και την οργή την ώρα του φόνου του και να δείξει την ψυχή του καθαρή από το πάθος, καθιστούσε τον λόγο του ευπρόσδεκτο. Ο δε Σαύλος επιδοκίμαζε τη θανάτωσή του. Εκείνη την ημέρα ξέσπασε μεγάλος διωγμός εναντίον της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων.

Επαρκή επιτάφιο λόγο εξέθεσε για αυτόν ο ευαγγελιστής, λέγοντας: «Και αφού γονάτισε, φώναξε με μεγάλη φωνή». Και έκαναν μεγάλο θρήνο για αυτόν. Αλλά ας εξετάσουμε από την αρχή τα όσα ειπώθηκαν: «Όντας πλήρης Αγίου Πνεύματος, αφού ατένισε στον ουρανό, είδε τη δόξα του Θεού, και τον Ιησού να στέκεται εκ δεξιών του Θεού, και είπε: Ιδού, βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους». «Και αφού έκλεισαν τα αυτιά τους, όρμησαν όλοι μαζί εναντίον του». Και όμως, σε τι είναι αυτά άξια κατηγορίας; Αλλά παρ' όλα αυτά, αυτόν που επιτέλεσε τέτοια σημεία με τον λόγο, αυτόν που υπερίσχυε των πάντων με τον λόγο, αυτόν που συζητούσε τέτοια πράγματα, αφού τον συνέλαβαν όπως ακριβώς ήθελαν, κατ' αυτόν τον τρόπο ικανοποίησαν τον θυμό τους. «Οι δε μάρτυρες απέθεσαν τα ενδύματά τους στα πόδια ενός νέου που ονομαζόταν Σαύλος».

Διότι και από τα ίδια τα έργα τους ήταν ολοφάνερο ότι εκείνοι μεν τα έπρατταν αυτά χάριν της τιμής και της δόξας από τους πολλούς· αυτός όμως δεν ενεργούσε έτσι, αλλά επειδή είχε ζήλο για τον Θεό, αν και όχι με ορθή επίγνωση. Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνοι μεν άφηναν ανενόχλητες τις γυναίκες και πολεμούσαν τους άνδρες, επειδή έβλεπαν ότι σε αυτούς είχε περιέλθει η δική τους τιμή· αυτός όμως, επειδή φλεγόταν από ζήλο, στρεφόταν εναντίον όλων. Έχοντας, λοιπόν, όλα αυτά στον νου του ο Λουκάς, και βλέποντάς τον να μην έχει ακόμη χορτάσει, έλεγε: «Ο δε Σαύλος, πνέοντας ακόμη απειλή και φόνο εναντίον των μαθητών του Κυρίου». Δεν τον χόρτασε ο φόνος του Στεφάνου, δεν ικανοποίησε την επιθυμία του ο διωγμός της Εκκλησίας, αλλά προχωρούσε περαιτέρω, και δεν σταματούσε πουθενά τη μανία του· διότι επρόκειτο περί ζήλου. Αλλά, μόλις επέστρεψε από τη σφαγή του Στεφάνου, κατεδίωκε τους αποστόλους· και έκανε το ίδιο, όπως ακριβώς ένας άγριος λύκος, ο οποίος, αφού επιτεθεί σε ποίμνιο προβάτων και αρπάξει από εκεί ένα αρνί και το σπαράξει με το ίδιο του το στόμα, γίνεται πιο θρασύς μετά την αρπαγή. Έτσι και ο Σαύλος επιτέθηκε στον χορό των αποστόλων, άρπαξε από εκεί το αρνίο του Χριστού, κατασπάραξε τον Στέφανο, και έγινε πλέον πιο θρασύς μετά από αυτή τη σφαγή. Γι' αυτό λέει: «Ακόμη». Καίτοι, ποιον δεν θα είχε χορτάσει εκείνος ο φόνος; Ποιον δεν θα είχε κάνει να αισθανθεί ντροπή η επιείκεια εκείνου που σφαζόταν, και τα λόγια με τα οποία, ενώ λιθοβολούνταν, προσευχόταν υπέρ εκείνων που τον λιθοβολούσαν, λέγοντας: Κύριε, μην τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία;

Γι' αυτόν τον λόγο ο διώκτης έγινε ευαγγελιστής. Διότι αμέσως μετά τον φόνο αυτός μεταστρεφόταν, επειδή ο Θεός εισάκουσε τη φωνή εκείνου. Εξάλλου, ο Στέφανος ήταν άξιος να εισακουστεί και εξαιτίας της μελλοντικής αρετής του Παύλου, και εξαιτίας της δικής του ομολογίας: «Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία». Ας ακούσουν όσοι έχουν εχθρούς, όσοι αδικούνται. Διότι, ακόμη και αν υποστείς μύρια δεινά, δεν έχεις λιθοβοληθεί ακόμη, όπως ο Στέφανος. Και δες τι συμβαίνει. Φραζόταν μία πηγή, αυτή του Στεφάνου, και ανοιγόταν άλλη, η οποία άφηνε να αναβλύσουν μύριοι ποταμοί. Διότι, μόλις σίγησε το στόμα του Στεφάνου, ήχησε αμέσως η σάλπιγγα του Παύλου.

Ας μάθουμε να προσευχόμαστε ως Χριστιανοί· των εθνικών είναι εκείνες οι προσευχές, των Ιουδαίων εκείνες οι δεήσεις. Του Χριστιανού όμως είναι οι αντίθετες: το να ζητά άφεση και αμνηστία για όσους έχουν σφάλει εις βάρος μας. Όταν μας λοιδορούν, λέει, ευλογούμε, όταν μας διώκουν, το ανεχόμαστε, όταν μας βλασφημούν, παρακαλούμε. Άκου τον Στέφανο που λέει: Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία. Όχι μόνο δεν καταράστηκε, αλλά και προσευχήθηκε υπέρ αυτών. Εσύ όμως, όχι μόνο δεν προσευχήθηκες υπέρ (του εχθρού σου), αλλά και τον καταράστηκες. Όπως λοιπόν εκείνος είναι αξιοθαύμαστος, έτσι και εσύ είσαι χείριστος. Ποιον θαυμάζουμε, πες μου; Αυτούς για τους οποίους προσευχήθηκε ή αυτόν που προσευχήθηκε υπέρ αυτών; Προφανώς αυτόν. Αν λοιπόν εμείς, πολύ περισσότερο ο Θεός. Θέλεις να πληγεί ο εχθρός σου; Προσευχήσου υπέρ αυτού, αλλά όχι με τέτοια διάθεση, όχι με σκοπό να τον πλήξεις· διότι αυτό βέβαια συμβαίνει, εσύ όμως μην το κάνεις με αυτόν τον σκοπό. Και όμως, ο μακάριος εκείνος όλα τα έπασχε αδίκως, και προσευχόταν υπέρ τους· εμείς όμως, πάσχουμε πολλά και δικαίως από τους εχθρούς. Αν λοιπόν αυτός που έπασχε αδίκως δεν τόλμησε να μην προσευχηθεί υπέρ αυτών, εμείς που πάσχουμε δικαίως, και όχι μόνο δεν προσευχόμαστε υπέρ τους, αλλά και τους καταρώμαστε, ποιας τιμωρίας δεν είμαστε άξιοι; Νομίζεις βέβαια ότι καταφέρεις το πλήγμα σε εκείνον, αλλά η αλήθεια είναι πως στρέφεις το ξίφος εναντίον του εαυτού σου, μην αφήνοντας τον Δικαστή να φανεί ήμερος απέναντι στα δικά σου αμαρτήματα, εξαιτίας του ότι Τον παροξύνεις εναντίον των άλλων. «Διότι με όποιο μέτρο μετράτε», λέει, «θα σας αντιμετρηθεί, και με όποια κρίση κρίνετε, θα κριθείτε».

Και αφού τον έβγαλαν έξω από την πόλη, τον λιθοβολούσαν. Αλλά και μετά τις βολές των λίθων ο αγωνιστής δέχθηκε τα στεφάνια της νίκης, και με τέτοια φωνή απευθύνθηκε προς τον Κτίστη: Κύριε Ιησού, δέξου το πνεύμα μου. Κύριε Ιησού, εσύ που με τη γνώμη του Πατρός καταδέχθηκες το πάθος, εσύ που με τη βουλή του Γεννήτορος υπέμεινες τον θάνατο, δέξου το πνεύμα μου. Χώρισε λοιπόν την ψυχή από το σώμα, μετάθεσε την ασώματη, δέξου το πνεύμα μου που είναι στεφανωμένο με κάθε λογής αρετές, δέξου το πνεύμα μου. Διότι τον δρόμο τον τελείωσα, την πίστη την τήρησα· γι' αυτό παρακαλώ, δέξου το πνεύμα μου. Διότι, όσο καιρό περιβάλλομαι το φθαρτό σώμα, δειλιάζω· όσο φορώ τη γήινη σάρκα, φοβούμαι μήπως μετά από τους κόπους χάσω τους κόπους μου· ιλιγγιώ, μήπως μετά την πάλη μείνω αστεφάνωτος, μήπως μετά τους αγώνες χάσω τα βραβεία. Δέξου, λοιπόν, το πνεύμα μου. Ας πενθήσει, λοιπόν, ο διάβολος, επειδή έχασε τη νίκη· ας θρηνήσει ο αρχέκακος, επειδή δεν μπόρεσε να υπερισχύσει απέναντι σε έναν θνητό· ας οδυνηθούν οι ασώματοι, διότι αυτοί που έχουν σώμα περιγελούν τα πάθη. Δέξου το πνεύμα μου. Και αφού γονάτισε, φώναξε με δυνατή φωνή: Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτήν την αμαρτία. Και για να μάθεις ότι προσεύχεται με θέρμη, δεν προσεύχεται απλώς όρθιος και κάνοντας νεύματα, αλλά, αφού γονάτισε, είπε με κατάνυξη και με πολλή συμπόνια: Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτήν την αμαρτία. Και αφού είπε αυτά, κοιμήθηκε. Διότι για τους δικαίους ο θάνατος είναι ύπνος, και για τους σοφούς η νέκρωση είναι ανάπαυση.

Εις τον άγιο Στέφανο, β΄. Όσοι μεν βρίσκονται εκτός της Εκκλησίας, επιθυμώντας να πλέξουν στεφάνια σε άνδρες, σπεύδουν να συγκεντρώσουν ρόδα και κρίνα και τα υπόλοιπα άνθη της γης· διότι αυτός είναι ο κανόνας των επίγειων στεφανοπλόκων. Εμείς όμως, κατασκευάζοντας στεφάνι για τον μακάριο Στέφανο, ας τρυγήσουμε τα πνευματικά άνθη από τον ίδιο τον Στέφανο, ώστε να πλέξουμε ένα στεφάνι από χαρίσματα για την κεφαλή του Στεφάνου. Διότι ο μακάριος Στέφανος είναι ένας λειμώνας γεμάτος από κάθε ευωδία, ο οποίος ποτίζεται με το αίμα του Χριστού, μυρώνεται από το Άγιο Πνεύμα και ευωδιάζει τα σύμπαντα. Ιδού, τελείται η μνήμη του Στεφάνου, και τα πάντα έχουν γεμίσει από αγιασμό· ο ουρανός που δέχθηκε το πνεύμα του, η γη που υποδέχθηκε το σώμα του, ο αέρας και μαζί τα πάντα έχουν πληρωθεί από την ευωδία του μύρου του. Και εμείς τον έχουμε να πρεσβεύει για εμάς, αυτόν που είναι το κόσμημα της Εκκλησίας, ο αθλητής της ευσέβειας, ο μαθητής του Χριστού, ο έλεγχος των Ιουδαίων, ο έξαρχος των μαρτύρων, ο προστάτης των χηρών, ο τροφέας αυτών που πεινούν, ο βοηθός των καταπονουμένων, ο φρουρός της αγίας πόλεως του Χριστού, το στεφάνι των καλών διακόνων, ο στύλος της Εκκλησίας, το αγλάισμα των μαρτύρων, το καύχημα της οικουμένης, το εδραίωμα της πίστεως· ο φύλακας των ψυχών μας, εκείνος που προσεύχεται για όσους τον διώκουν, που υπερασπίζεται όσους τον λιθοβολούν, και για τον λόγο αυτό το πρόσωπό του δοξάζεται με αγγελική χάρη.

Διότι, αφού τον έβγαλαν έξω από την πόλη, τον λιθοβολούσαν. Ιουδαίοι σταυρώνουν τον Χριστό, Ιουδαίοι λιθοβολούν και τον Στέφανο. Παρέχει συγχώρηση ο Δεσπότης καθώς σταυρώνεται· διότι, λέει, «Πατέρα, συγχώρεσέ τους αυτή την αμαρτία, επειδή δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Τα ίδια παρακαλεί για αυτούς και ο μάρτυρας. Διότι, αφού γονάτισε, αναφέρει, προσευχήθηκε λέγοντας: «Κύριε Ιησού Χριστέ, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία». Ούτε στα λόγια ούτε στα έργα παρέλειψε ο μάρτυρας να ακολουθήσει τον Δεσπότη, αλλά επέδειξε και την ανεξικακία της ψυχής και την ανδρεία της υπομονής· γι' αυτό και αξιώνεται αυτής της θείας οπτασίας. Διότι, αφού ατένισε, αναφέρει, στον ουρανό, είδε τη δόξα του Θεού και τον Ιησού να στέκεται εκ δεξιών του Πατρός. Μεγάλο είναι τούτο το στάδιο των αγώνων.

Εάν θέλεις, μπορείς. Διότι, αν δεν ήσουν ικανός να μιμηθείς, πώς θα έλεγε: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά»; Αν δεν ήταν δυνατό να μιμηθείς, δεν θα έλεγε ο Παύλος: «Γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού». Αλλά όμως, δεν θέλεις να μιμηθείς τον Δεσπότη; Μιμήσου τον σύνδουλο, εννοώ τον απόστολο Στέφανο· διότι και εκείνος τον Δεσπότη μιμήθηκε. Και όπως ακριβώς ο Χριστός ανάμεσα σε αυτούς που τον σταύρωναν, αφήνοντας κατά μέρος τον σταυρό, αφήνοντας τα δικά του, παρακαλούσε τον Πατέρα υπέρ εκείνων που τον σταύρωναν· έτσι και ο δούλος, ανάμεσα σε αυτούς που τον λιθοβολούσαν, χτυπημένος από όλους, δεχόμενος τις βολές των λίθων, και αφήνοντας κατά μέρος τους πόνους που προέρχονταν από αυτές, έλεγε: «Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία».

Είδες πώς ομιλεί ο Υιός; Είδες πώς δέεται ο δούλος; Εκείνος λέει: Πατέρα, συγχώρησέ τους αυτή την αμαρτία, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν. Αυτός όμως λέει: Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία. Και για να μάθεις ότι προσεύχεται με θέρμη, δεν προσεύχεται απλώς ενώ στέκεται όρθιος και λιθοβολείται, αλλά αφού γονάτισε, μίλησε με κατάνυξη, με πολλή συμπόνια. Θέλεις να σου δείξω και άλλον σύνδουλο που υπέφερε πολύ περισσότερα από εκείνον; Ο Παύλος λέει: Από τους Ιουδαίους τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, ένα ημερονύχτιο πέρασα μέσα στον βυθό.

Ο Σαμουήλ, ο προφήτης εκείνος, υβρίστηκε από τους Ιουδαίους, καθαιρέθηκε, ατιμάστηκε τόσο, ώστε ο Θεός θέλησε να τον παρηγορήσει και να του πει: «Δεν εξουθένωσαν εσένα, αλλά εμένα». Τι έπραξε λοιπόν εκείνος που εξουθενώθηκε, που υβρίστηκε; «Μη γένοιτο σε εμένα», λέει, «να αμαρτήσω έτσι, ώστε να παύσω να προσεύχομαι για εσάς στον Κύριο». Αμαρτία θεώρησε το να μην προσεύχεται κανείς για τους εχθρούς. Διότι, μη γένοιτο σε εμένα να αμαρτήσω έτσι, ώστε να μην προσεύχομαι για εσάς. Ο Χριστός λέει: «Πατέρα, συγχώρησέ τους την αμαρτία· διότι δεν γνωρίζουν τι πράττουν». Ο Στέφανος λέει: «Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτήν την αμαρτία».

Ας μιμηθούμε λοιπόν, σας παρακαλώ, και εμείς τον Δεσπότη, και ας προσευχόμαστε υπέρ των εχθρών μας. Αυτά που σας συμβούλευσα χθες, αυτά και τώρα πάλι σας συμβουλεύω· γνωρίζοντας το μέγεθος αυτού του κατορθώματος, μιμήσου τον Δεσπότη σου· Εκείνος σταυρωνόταν και παρακαλούσε υπέρ αυτών που τον σταύρωναν. «Και πώς μπορώ», λέει κάποιος, «να μιμηθώ τον Δεσπότη;» Αν το θέλεις, μπορείς. Διότι, αν δεν ήταν δυνατόν, δεν θα έλεγε: «Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά»· αν δεν ήταν δυνατόν στον άνθρωπο να τον μιμηθεί, δεν θα έλεγε ο Παύλος: «Γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού». Αλλά όμως, δεν θέλεις να μιμηθείς τον Δεσπότη; Μιμήσου τον σύνδουλό σου, τον Στέφανο εννοώ, αυτόν που άνοιξε πρώτος τις θύρες του μαρτυρίου· εκείνος μιμήθηκε τον Δεσπότη. Διότι, όπως ακριβώς ο Δεσπότης, ενώ ήταν κρεμασμένος ανάμεσα σε εκείνους που τον σταύρωναν, παρακαλούσε υπέρ αυτών που τον σταύρωναν, έτσι και ο δούλος, ενώ βρισκόταν ανάμεσα σε εκείνους που τον λιθοβολούσαν, χτυπούμενος από όλους και δεχόμενος τη βροχή των λίθων, αδιαφορώντας για τους πόνους που προέρχονταν από αυτούς, έλεγε: «Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία». Είδες πώς μιλάει ο Υιός και πώς προσεύχεται ο δούλος; Εκείνος λέει: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους αυτή την αμαρτία, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν»· αυτός λέει: «Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία».

Θεώρησε ότι είναι αμαρτία το να μην προσεύχεται κανείς υπέρ των εχθρών του. «Μη γένοιτο σε εμένα», λέει, «να αμαρτήσω με τέτοιον τρόπο, ώστε να μην προσεύχομαι για εσάς». Είδες πώς ο καθένας από τους δικαίους επέδειξε τόση φροντίδα για αυτό το κατόρθωμα, ακολουθώντας τον Δεσπότη Χριστό; Ας εξετάσουμε, λοιπόν, από την αρχή τα όσα ειπώθηκαν. Ο Δεσπότης λέγει: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους την αμαρτία, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Ο Στέφανος είπε: «Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία». Ο Παύλος λέγει: «Ευχόμουν να ήμουν εγώ ο ίδιος ανάθεμα και χωρισμένος από τον Χριστό, υπέρ των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου». Ο Μωυσής ομοίως: «Εάν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρεσέ την· ειδάλλως, εξάλειψε και εμένα από το βιβλίο που έγραψες». Ο Δαβίδ λέγει: «Ας στραφεί το χέρι σου εναντίον μου και εναντίον του οίκου του πατέρα μου». Ο Σαμουήλ ωσαύτως: «Όσο για εμένα, μη γένοιτο ποτέ να αμαρτήσω παύοντας να προσεύχομαι για εσάς». Ποιας συγγνώμης, λοιπόν, θα αξιωθούμε εμείς, όταν τα πρόσωπα της Καινής και της Παλαιάς Διαθήκης μάς ωθούν όλα μαζί στην προσευχή υπέρ των εχθρών, εάν δεν αγωνιστούμε με κάθε ζήλο να το κατορθώσουμε αυτό; Ας μην αμελούμε, λοιπόν, σας παρακαλώ.

Γι' αυτό, γνωρίζοντας αυτά, πρέπει να ορθώνουμε απέναντί του ως τείχος τη δική μας προθυμία, και ποτέ να μην προσευχόμαστε εναντίον των εχθρών μας, αλλά να μιμούμαστε τους αποστόλους. Διότι και εκείνοι, αφού υπέφεραν αμέτρητα δεινά, έπειτα έπεσαν σε δεσμωτήρια και υπέμειναν τον έσχατο κίνδυνο, καταφεύγοντας στην προσευχή έλεγαν: «Επίβλεψε στις απειλές τους». Και τι είπαν μετά από αυτά; Μήπως έλεγαν «κατακρήμνισέ τους» ή «σκότωσέ τους», πράγμα που πολλοί λένε συχνά όταν καταριούνται; Σε καμία περίπτωση. Αλλά τι; «Και δώσε στους δούλους σου να κηρύττουν τον λόγο σου με παρρησία». Πώς και με ποιον τρόπο; Με το να σκοτώσεις εκείνους που επιβουλεύονται, με το να τους αφανίσεις και να τους παραδώσεις σε πανωλεθρία; Σε καμία περίπτωση. Αλλά πώς; «Με το να κάνεις σημεία και τέρατα μέσω του αγίου Παιδός σου Ιησού». Είδες προσευχή γεμάτη από πνευματική σοφία, που και μετά από τόσα δεινά δεν ζητά καμία τιμωρία για τους εχθρούς; Αλλά έτσι βέβαια συμπεριφέρονταν αυτοί, ενώ ακόμη ζούσαν και ανέπνεαν· ο Στέφανος όμως, αν και επρόκειτο να αποκοπεί από την παρούσα ζωή, όχι μόνο δεν ζήτησε κανένα κακό γι' αυτούς, αλλά φροντίζει με την προσευχή του να γλιτώσει από την θεία οργή που επιφέρει αυτή η αμαρτία, εκείνους που τον λιθοβολούσαν και τον σκότωναν, και λέει: «Μη τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία». Ποιας συγγνώμης, λοιπόν, ή ποιας απολογίας θα ήταν άξιοι εκείνοι που προσεύχονται εναντίον των εχθρών τους; Και πώς θα μπορούσε να εισακουστεί μια τέτοια προσευχή, όταν αναπέμπεται αντίθετα προς τους νόμους του Θεού; Ας μη λέμε, λοιπόν, τίποτα τέτοιο.

«Μέχρι τον κατάλληλο καιρό θα κρύψει τα λόγια του, και τα χείλη πολλών θα διηγηθούν τη σύνεσή του.» «Παιδί μου, αν προσέρχεσαι να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για δοκιμασία. Κατεύθυνε σωστά την καρδιά σου και δείξε καρτερία, και μην βιαστείς σε καιρό συμφοράς. Προσκολλήσου σε Αυτόν και μην απομακρυνθείς, για να προκόψεις στα έσχατά σου.» «Με μακροθυμία να δίνεις την απάντησή σου.» «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί.» «Με την υπομονή σας να κερδίσετε τις ψυχές σας.» «Και λιθοβολούσαν τον Στέφανο, καθώς εκείνος προσευχόταν και έλεγε: Κύριε Ιησού Χριστέ, δέξου το πνεύμα μου. Και αφού γονάτισε, φώναξε με μεγάλη φωνή: Κύριε, μην τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία. Και αφού είπε αυτά, κοιμήθηκε.» «Σε καθετί συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αλήθειας, με δύναμη Θεού, μέσω των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών, μέσα από δόξα και ατιμία.» «Έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού εκτελέσετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την υπόσχεση. Διότι, ακόμη πολύ λίγο χρόνο, και εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει.» «Αξιόπιστος είναι ο λόγος. Διότι, αν πεθάναμε μαζί Του, θα ζήσουμε και μαζί Του· αν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε μαζί Του· αν Τον αρνηθούμε, και εκείνος θα μας αρνηθεί.»

«Και θα οδηγηθείτε μπροστά σε ηγεμόνες και βασιλιάδες για το όνομά μου», αλλά δεν θα παραδώσετε εσείς οι ίδιοι τους εαυτούς σας, επειδή θέλει να μεταπηδάτε από τόπο σε τόπο όταν σας διώκουν για το όνομά του. Όπως πάλι τον ακούμε να λέει: «Και όταν σας διώκουν από αυτή την πόλη, να φεύγετε στην άλλη». Διότι δεν θέλει να παραδιδόμαστε οικειοθελώς στους υπασπιστές και τους δορυφόρους του διαβόλου, ώστε να μην γίνουμε αίτιοι για περισσότερους θανάτους σε αυτούς, εξαναγκάζοντάς τους κατά κάποιο τρόπο να εξαγριώνονται περισσότερο και να ολοκληρώνουν τα θανατηφόρα έργα τους, αλλά να περιμένουμε και να προσέχουμε τους εαυτούς μας. Να αγρυπνείτε και να προσεύχεστε, για να μην περιπέσουμε σε πειρασμό. Έτσι ο Στέφανος, πρώτος ακολουθώντας τα ίχνη του και δεχόμενος το μαρτύριο στα Ιεροσόλυμα, αφού συνελήφθη βίαια από τους παράνομους και οδηγήθηκε στο συνέδριο, λιθοβολούμενος στο όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού, δοξάστηκε, παρακαλώντας και λέγοντας: «Κύριε, μην τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία». Έτσι ο Ιάκωβος, δεύτερος, αφού συνελήφθη από τον Ηρώδη, αποκεφαλίστηκε με μαχαίρι. Έτσι ο πρόκριτος των Αποστόλων Πέτρος, αφού πολλές φορές συνελήφθη, φυλακίστηκε και ατιμάστηκε, ύστερα σταυρώθηκε στη Ρώμη.

Στον πατρίκιο Μανουήλ. Ίσως παίρνεις θάρρος από τα λόγια που εμείς, όταν προπηλακιζόμασταν στο λαμπρό σας θέατρο, αναφωνήσαμε: «Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν», και γι' αυτό δεν παύεις να πνέεις μένεα εναντίον μας. Αλλά εμείς βέβαια, όπως τότε αξιωθήκαμε να προσευχηθούμε με εκείνη τη μακάρια ευχή, έτσι και μέχρι τώρα προσευχόμαστε αδιαλείπτως. Να γνωρίζεις όμως, άριστε, ότι όπως ακριβώς για εμάς έχει νομοθετηθεί από τον Θεό να ανταποδίδουμε με τέτοια λόγια στους υβριστές, έτσι αποτελεί χρέος και για εσάς να αποστείτε από τη μιαιφονία, έστω και αργά, ως άνθρωποι, για να μην πω ως Χριστιανοί. Ειδάλλως, εμείς ούτε και έτσι θα αποστούμε από την προσευχή μας, για να μην εκπέσουμε από την άνωθεν υιοθεσία (διότι αυτό ακριβώς μας παρακίνησε και τώρα να σας απευθύνουμε παραίνεση), εναπόκειται όμως σε εσάς πλέον να μεριμνήσετε (διότι δεν θα μπορούσα να πω κάτι που να απέχει περισσότερο από την προσευχή μου) ώστε να διευθετηθούν και για εσάς τα άνωθεν ζητήματα προς το συμφέρον σας.

Τι σημαίνει το «Κύριε, μη λογαριάσεις σε αυτούς αυτή την αμαρτία»· και αν η προσευχή εκπληρώθηκε. Το χωρίο «Κύριε, μη λογαριάσεις σε αυτούς την αμαρτία» και τα εξής, δεν έμεινε ανεκπλήρωτο, ούτε η προσευχή απέτυχε να λάβει έκβαση, όπως ίσως θα νόμιζε κανείς απλοϊκά. Διότι ο φιλάνθρωπος Δεσπότης μας και Σωτήρας του γένους προσεύχεται να μην καταλογιστεί η αμαρτία σε αυτούς που τον σταύρωσαν, αφενός παραδίδοντάς μας με αυτό το παράδειγμα πρότυπα φιλανθρωπίας και αμοιβαίας καλοσύνης, ώστε να μην παραφερόμαστε με θυμούς, οργές και κατάρες ούτε εναντίον εκείνων που φαίνονται να έχουν φονικές διαθέσεις εναντίον μας· αφετέρου δε, εύχεται να μην τους καταλογιστεί η αμαρτία, εφόσον θα σταματούσαν το κακό και δεν θα προχωρούσαν περαιτέρω στον ίδιο γκρεμό της ασελγείας και της παρανομίας. Και σε όσους βέβαια σταμάτησαν το κακό, δεν επήλθε η τιμωρία των αμαρτημάτων τους· διότι πολλοί από τους Ιουδαίους όχι μόνο απόλαυσαν τη συγχώρεση, αλλά, αφού διδάχθηκαν την αλήθεια και προσέτρεξαν στην ευσέβεια, αναδείχθηκαν υιοί και κληρονόμοι της βασιλείας των ουρανών. Όσοι όμως δεν σταμάτησαν την πορεία προς τα περαιτέρω κακά, αλλά προσθέτοντας μιαιφονίες πάνω σε μιαιφονίες, ναυάγησαν στο έσχατο σημείο της παραφροσύνης, αυτοί δικαίως εξέτισαν την ποινή τους, χωρίς ωστόσο η προσευχή του Σωτήρα να αποτύχει του σκοπού της.

Πρόσθετε στη δέησή του και την προσευχή υπέρ αυτών που τον λιθοβολούσαν· διότι, αν και τον λιθοβολούσαν, ακούσια τον ευεργετούσαν. Και η προσευχή αυτή ποιον σκοπό εξυπηρετεί; Δεν ζητά να μείνει ατιμώρητο το αμάρτημα των εχθρών του· διότι αυτό αντιτίθεται φανερά στη διάταξη του Θεού, η οποία όρισε τη δίκαιη κρίση για τους φονιάδες· αλλά τι λέει; «Μην τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία», δηλαδή, δώσε τους τον φόβο της κατανύξεως, οδήγησέ τους σε μετάνοια για όσα τόλμησαν να πράξουν τώρα. Και υπηρέτης ήταν ο Παύλος, ο οποίος φυλούσε τα ενδύματα του δήμιου όχλου που τον φόνευε.

Τον είδα να συνηγορεί θαρραλέα υπέρ του Χριστού και με μεγάλη λαμπρότητα, και να τους αποκαλεί απερίτμητους στα αυτιά και στην καρδιά, που εναντιώνονται στον Θεό· γι' αυτό οι λύκοι τον άρπαξαν σαν αρνί, τον πραότατο Στέφανο, και αφού τον οδήγησαν έξω από την πόλη, τον θανάτωσαν με πέτρες, ενώ εκείνος προσευχόταν ως εξής: «Ω οικτίρμον Χριστέ, σε ικετεύω, Αγαθέ, μην τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία τους, αλλά δέξου το πνεύμα μου· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν· † στεφα 〈–⏑ |⏑⏑–⏑⏑–⏑⏑〉.»

Όταν ο Στέφανος οδηγήθηκε στον θάνατο, συρόμενος από άνομο λαό, ανέβλεψε από τα βάθη της καρδιάς του κραυγάζοντας με θέρμη και προσευχόμενος ως εξής: «Κύριε Ιησού μου, γίνε ίλεως σε αυτούς και μην κρατήσεις κακία, ούτε να τους καταλογίσεις αυτήν την αμαρτία, αλλά δέξου εσύ ο ίδιος στα άγια χέρια σου, Φιλοικτίρμον, το πνεύμα του δούλου σου· ανάπαυσέ με μαζί με τον Αβραάμ και τους λοιπούς προφήτες». Και αφού εισακούστηκε, παρέδωσε το πνεύμα στον Κύριο, ο οποίος χορηγεί το βραβείο της νίκης.