Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 8:27

Ο μεν ευνούχος από την Αιθιοπία, μη κατανοώντας αυτά που διάβαζε, πείστηκε από τον Φίλιππο που τον δίδασκε για τον Σωτήρα· αντίθετα, οι ευνούχοι του Κωνστάντιου ούτε τον Πέτρο που ομολογεί ανέχονται, αλλά αποστρέφονται και τον Πατέρα που υποδεικνύει τον Υιό, και μαίνονται εναντίον εκείνων που διακηρύττουν ότι ο Υιός του Θεού είναι γνήσιος, υπερασπιζόμενοι την αίρεση των ευνούχων, ότι δηλαδή τίποτα γνήσιο και αληθινό δεν προέρχεται από τον Πατέρα. Γι' αυτό τον λόγο, άλλωστε, και ο νόμος τους απαγορεύει να γίνονται δεκτοί σε εκκλησιαστικό συμβούλιο, και όμως αυτούς τώρα τους κατέστησε κυρίους των εκκλησιαστικών κρίσεων, και ό,τι φανεί σε αυτούς σωστό, αυτό αποφασίζει ο Κωνστάντιος και οι λεγόμενοι επίσκοποι υποκρίνονται. Ω, ποιος θα μπορούσε να γίνει καταγραφέας αυτών των γεγονότων; Ποιος θα τα διηγηθεί σε άλλη γενεά; Ποιος άραγε θα πίστευε, ακούγοντας ότι οι ευνούχοι, οι οποίοι μετά βίας θεωρούνται έμπιστοι για τις οικιακές υπηρεσίες (διότι είναι φιλήδονο το είδος τους, και για τίποτε άλλο δεν μεριμνούν παρά στο να εμποδίζουν αυτό ακριβώς που τους αφαίρεσε η φύση), αυτοί τώρα εξουσιάζουν τα εκκλησιαστικά ζητήματα, και ότι ο Κωνστάντιος, υποκύπτοντας σε αυτούς, επιβουλεύτηκε τους πάντες και εξόρισε τον Λιβέριο;

Σημαίνει δε με τους Αιγυπτίους τους σφόδρα ειδωλολάτρες και τους πολέμιους της λατρείας του Ισραήλ· διότι η Αίγυπτος ανέλαβε το κράτος της ασέβειας· ενώ με τους Αιθίοπες εννοεί τα πέρατα της γης. Το πώς βέβαια προσέτρεξε η Αιθιοπία στο κήρυγμα, και πώς εκπληρώθηκε η προφητεία γι' αυτήν, μπορεί κανείς να το διαπιστώσει από τον Αιθίοπα ευνουχό, τον οποίο ο Φίλιππος οδήγησε στην αλήθεια, όντας το «χέρι» της βασίλισσας των Αιθιόπων, ως αξιωματούχος της Αιθιοπίας, και επειδή είχε τοποθετηθεί υπεύθυνος σε όλο το θησαυροφυλάκιο ή τον θησαυρό της. Το ότι βέβαια η Αιθιοπία υποδηλώνει όλα τα έθνη που είναι σκοτεινά από την αμαρτία, το φανερώνει η νύμφη στο Άσμα (Ασμάτων), η οποία λέει μέσω της μετάνοιας: «Είμαι μαύρη και ωραία», το μεν εξαιτίας της ειδωλολατρίας και της κακίας, το δε εξαιτίας της απομάκρυνσης από αυτές. Έτσι, η Αιθιοπία απλώνει τα χέρια της προς τον Θεό, είτε με το να προσεύχεται, είτε με το να προσφέρει δώρα στον Βασιλέα, δηλαδή τα αρώματα της ευσέβειας και τον χρυσό της θεογνωσίας. <Επί τον Ισραήλ η μεγαλοπρέπεια αυτού, και η δύναμις αυτού εν ταις νεφέλαις.> (A f. 344) Διότι οι ιεροί απόστολοι, κατάγοντας το γένος τους από τον Ισραήλ, φανέρωσαν τα μεγαλεία του Θεού μέσα από τα θαύματα που επιτελούσαν. Και εκείνοι που έλαβαν το διδασκαλικό χάρισμα μετά από αυτούς, σαν νεφέλες που αντλούν τη βροχή από τη θάλασσα του Παναγίου Πνεύματος, προσφέρουν το πότισμα στους ανθρώπους.

Οι Αιγύπτιοι, εξάλλου, ήταν οι πιο δεισιδαίμονες από όλους τους ανθρώπους και από όλα τα έθνη. Γι' αυτό και στη συνέχεια προσθέτει: «Θα έλθουν πρέσβεις από την Αίγυπτο». Σύμφωνα δε με τον Ακύλα: «Θα φέρουν εσπευσμένα από την Αίγυπτο»· ενώ σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Ας έλθουν φανερώνοντας οι εξ Αιγύπτου». Και από τη μία, το γένος όλων των ειδωλολατρών φανερώνεται μέσω αυτών που θα έλθουν από την Αίγυπτο και θα μεταβούν στη γνώση του Θεού· από την άλλη, με αυτό που προστίθεται στη συνέχεια: «Η Αιθιοπία θα προφθάσει να απλώσει το χέρι της προς τον Θεό», υποδηλώνονται τα άκρα της ανθρώπινης οικουμένης. Διότι ο λόγος σημαίνει ότι, επομένως, θα έλθουν από όλα τα έθνη, από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση, σύμφωνα με το λόγιο που λέει σε άλλο σημείο: «Θα θυμηθούν και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο όλα τα πέρατα της γης, και θα προσκυνήσουν ενώπιόν του όλες οι πατριές των εθνών». Σύμφωνα δε με τον Ακύλα: «Ο Αιθίοπας, λέει, θα τρέξει να απλώσει το χέρι του στον Θεό»· και σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Η Αιθιοπία ας σπεύσει δίνοντας το χέρι στον Θεό». Μπορεί δε κανείς να πει ότι, σύμφωνα και με τα ιστορικά γεγονότα, αυτό έχει εκπληρωθεί στο πρόσωπο του Αιθίοπα, τον οποίο μνημονεύουν οι Πράξεις των Αποστόλων. Διότι αυτός σχεδόν πρόλαβε τα υπόλοιπα έθνη, καθώς αξιώθηκε, πριν από όλους, τη γνώση του Σωτήρα.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΘ΄. Άγγελος Κυρίου μίλησε στον Φίλιππο, λέγοντας: «Σήκω και πορεύσου προς τον νότο, στον δρόμο που κατεβαίνει από την Ιερουσαλήμ στη Γάζα· αυτός είναι έρημος». Και εκείνος σηκώθηκε και πορεύτηκε. α΄. Μου φαίνεται ότι έλαβε αυτή την προσταγή ενώ βρισκόταν στη Σαμάρεια, διότι από τα Ιεροσόλυμα δεν αναχωρεί κανείς προς τον νότο, αλλά προς τον βορρά· ενώ από τη Σαμάρεια κατευθύνεται προς τον νότο.

Αυτή είναι έρημος. Το λέγει αυτό, ώστε να μη φοβηθεί την επιτήρηση των Ιουδαίων. Και δεν ρώτησε «γιατί;», αλλά σηκώθηκε και πορεύθηκε. Και ιδού, λέγει, ένας άνδρας Αιθίοπας ευνούχος, αξιωματούχος της Κανδάκης, της βασίλισσας των Αιθιόπων, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για όλο τον θησαυρό της, ο οποίος είχε έλθει για να προσκυνήσει στην Ιερουσαλήμ.

Και ιδού, λέει, ένας Αιθίοπας ευνούχος, αξιωματούχος της Κανδάκης, της βασίλισσας των Αιθιόπων. Από αυτό είναι φανερό ότι κυβερνώνταν από αυτήν. Διότι παλαιότερα κυβερνούσαν γυναίκες, και αυτός ήταν νόμος σε αυτούς. Επομένως, ο Φίλιππος δεν γνώριζε για ποιον λόγο βρέθηκε στην έρημο, επειδή πλέον δεν τον αρπάζει άγγελος, αλλά το ίδιο το Πνεύμα. Τίποτα όμως από αυτά δεν βλέπει ο ευνούχος, όντας ακόμη ατελής, ή διότι και αυτά δεν απευθύνονται στους σαρκικότερους αλλά στους πνευματικότερους, ούτε βέβαια μαθαίνει όσα διδάσκεται ο Φίλιππος. Και γιατί δεν εμφανίζεται ο άγγελος σε εκείνον, για να τον οδηγήσει στον Φίλιππο; Διότι ίσως δεν θα πειθόταν, αλλά μάλλον θα τρόμαζε. Δες τη σύνεση του Φιλίππου· δεν τον κατηγόρησε, δεν του είπε: «Έχεις άγνοια, εγώ θα σε διδάξω»· δεν είπε: «Εγώ τα γνωρίζω αυτά με ακρίβεια»· δεν τον κολάκευσε λέγοντάς του: «Είσαι μακάριος που διαβάζεις». Έτσι, ο λόγος του ήταν απαλλαγμένος και από θράσος και από κολακεία, και μάλλον έδειχνε άνθρωπο με ενδιαφέρον και φιλανθρωπία. Διότι έπρεπε εκείνος να το ζητήσει, έπρεπε εκείνος να το ποθήσει. Η δε ερώτηση, «Άραγε καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις;», φανερώνει αφενός ότι γνώριζε πως εκείνος δεν καταλάβαινε τίποτα, και αφετέρου του έδειχνε τον μεγάλο θησαυρό που κρυβόταν μέσα σε αυτά.

Διότι και εκείνος ο βάρβαρος ευνούχος της βασίλισσας των Αιθιόπων, αν και απολάμβανε τόσο μεγάλη δόξα και επέβαινε σε άμαξα, ούτε εκείνη τη στιγμή δεν παραμελούσε την ανάγνωση, αλλά έχοντας στα χέρια του τον προφήτη, κατέβαλλε μεγάλη σπουδή στην ανάγνωση, και μάλιστα χωρίς να κατανοεί τα γραφόμενα· όμως, επειδή συνεισέφερε όλα όσα εξαρτώνταν από τον ίδιο, δηλαδή τη σπουδή, την προθυμία και την προσοχή, αξιώθηκε να βρει αυτόν που θα τον καθοδηγούσε. Αναλογίσου, λοιπόν, πόσο σπουδαίο ήταν να μην παραμελεί την ανάγνωση την ώρα που οδοιπορούσε, και μάλιστα καθισμένος σε άμαξα. Ας τα ακούσουν αυτά εκείνοι που δεν καταδέχονται να το πράξουν αυτό ούτε μέσα στο σπίτι τους, αλλά θεωρούν ότι η ανάγνωσή τους αποτελεί πάρεργο, και νομίζουν ότι, επειδή συζούν με γυναίκα, υπηρετούν στον στρατό, ανατρέφουν παιδιά, επιβλέπουν υπηρέτες και φροντίζουν για άλλες υποθέσεις, δεν τους αρμόζει να επιδεικνύουν σπουδή για την ανάγνωση των θείων Γραφών.

Και ιδού, ένας άνδρας Αιθίοπας, άρχοντας, ευνούχος της Κανδάκης, της βασίλισσας των Αιθιόπων, ο οποίος είχε έλθει για να προσκυνήσει στην Ιερουσαλήμ, επέστρεφε καθισμένος στο άρμα του και διάβαζε τον προφήτη Ησαΐα. Πρόσεξε με πόση ακρίβεια μας τα διηγήθηκε ο συγγραφέας του βιβλίου, λέγοντας ότι ήταν Αιθίοπας, για να γνωρίζουμε ότι ήταν βάρβαρος· έπειτα αναφέρει ότι ήταν άρχοντας, διότι κατείχε μέγιστο αξίωμα και επιφάνεια, ο οποίος είχε έλθει, λέει, για να προσκυνήσει στην Ιερουσαλήμ.

Βλέπετε πόσο αγαθό είναι να γίνεται με προσοχή και επιμέλεια η ανάγνωση των θείων Γραφών; Γι' αυτό ακριβώς έφερα ενώπιόν σας την ιστορία αυτού του βαρβάρου, για να μη ντραπούμε όλοι μας να γίνουμε μιμητές του Αιθίοπα, του ευνόχου, ο οποίος ούτε κατά τη διάρκεια της οδοιπορίας του δεν παραμελούσε την ανάγνωση. Διότι αυτός ο βάρβαρος είναι ικανός να γίνει διδάσκαλος σε όλους μας, και σε όσους έχουν επιλέξει τον ιδιωτικό βίο, και σε εκείνους που έχουν καταταγεί στο στράτευμα, και σε όσους κατέχουν υψηλά αξιώματα, και γενικά σε όλους ανεξαιρέτως, όχι μόνο στους άνδρες αλλά και στις γυναίκες, οι οποίες μάλιστα παραμένουν διαρκώς στο σπίτι, αλλά ακόμη και σε όσους έχουν επιλέξει τον μοναχικό βίο, προκειμένου να μάθουν όλοι ότι καμία περίσταση δεν αποτελεί εμπόδιο για την ανάγνωση των θείων λογίων, αλλά είναι δυνατόν, όχι μόνο όταν βρισκόμαστε στο σπίτι, αλλά και όταν βαδίζουμε στην αγορά, και όταν οδοιπορούμε, και όταν βρισκόμαστε σε συναναστροφή με πλήθος ανθρώπων, και όταν ασχολούμαστε με διάφορες υποθέσεις, να επιδεικνύουμε επιμέλεια σε αυτά, έτσι ώστε, προσφέροντας όσα εξαρτώνται από εμάς, να συναντήσουμε γρήγορα και τον κατάλληλο καθοδηγητή.

Για να ανακόψουμε, λοιπόν, την επίθεσή τους και να απαλλάξουμε όσους απορούν από τον θόρυβο και την ταραχή, εξετάζοντας αυτό που ειπώθηκε, ας ενδιατρίψουμε στο κείμενο και ας κατέβουμε στο βάθος των νοημάτων. Διότι δεν αρκεί η ανάγνωση, εάν δεν τη συνοδεύει και η γνώση. Επειδή και ο ευνούχος της Κανδάκης διάβαζε, αλλά μέχρι να παρουσιαστεί εκείνος που θα τον δίδασκε τι ακριβώς ήταν αυτό που διάβαζε, δεν αποκόμιζε κανένα μεγάλο όφελος. Για να μην πάθετε, λοιπόν, και εσείς το ίδιο, προσέχετε τα λεγόμενα, εντείνετε τη διάνοιά σας, παραχωρήστε μου την ψυχή σας απερίσπαστη, ας είναι το βλέμμα οξυδερκές και η σκέψη συγκεντρωμένη· ας είναι η ψυχή απαλλαγμένη από τις βιοτικές μέριμνες, για να μην σπείρουμε τα όσα λέγονται στα αγκάθια, ούτε στις πέτρες, ούτε στην άκρη του δρόμου, αλλά, καλλιεργώντας αγρό με βαθύ και εύφορο χώμα, να θερίσουμε πλούσιο το στάχυ.