Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 8:34

Ο μεν ευνούχος από την Αιθιοπία, μη κατανοώντας αυτά που διάβαζε, πείστηκε από τον Φίλιππο που τον δίδασκε για τον Σωτήρα· αντίθετα, οι ευνούχοι του Κωνστάντιου ούτε τον Πέτρο που ομολογεί ανέχονται, αλλά αποστρέφονται και τον Πατέρα που υποδεικνύει τον Υιό, και μαίνονται εναντίον εκείνων που διακηρύττουν ότι ο Υιός του Θεού είναι γνήσιος, υπερασπιζόμενοι την αίρεση των ευνούχων, ότι δηλαδή τίποτα γνήσιο και αληθινό δεν προέρχεται από τον Πατέρα. Γι' αυτό τον λόγο, άλλωστε, και ο νόμος τους απαγορεύει να γίνονται δεκτοί σε εκκλησιαστικό συμβούλιο, και όμως αυτούς τώρα τους κατέστησε κυρίους των εκκλησιαστικών κρίσεων, και ό,τι φανεί σε αυτούς σωστό, αυτό αποφασίζει ο Κωνστάντιος και οι λεγόμενοι επίσκοποι υποκρίνονται. Ω, ποιος θα μπορούσε να γίνει καταγραφέας αυτών των γεγονότων; Ποιος θα τα διηγηθεί σε άλλη γενεά; Ποιος άραγε θα πίστευε, ακούγοντας ότι οι ευνούχοι, οι οποίοι μετά βίας θεωρούνται έμπιστοι για τις οικιακές υπηρεσίες (διότι είναι φιλήδονο το είδος τους, και για τίποτε άλλο δεν μεριμνούν παρά στο να εμποδίζουν αυτό ακριβώς που τους αφαίρεσε η φύση), αυτοί τώρα εξουσιάζουν τα εκκλησιαστικά ζητήματα, και ότι ο Κωνστάντιος, υποκύπτοντας σε αυτούς, επιβουλεύτηκε τους πάντες και εξόρισε τον Λιβέριο;

Διότι έχει γραφτεί: «έχοντας γίνει τόσο ανώτερος από τους αγγέλους»· επειδή είναι αναγκαίο να εξετάσουμε πρώτα τούτο: πρέπει, όπως αρμόζει και είναι αναγκαίο να πράττουμε σε όλη τη θεία Γραφή, έτσι και εδώ, να εκλαμβάνουμε πιστά τον χρόνο κατά τον οποίο μίλησε ο Απόστολος, το πρόσωπο και το ζήτημα για το οποίο έγραψε, προκειμένου ο αναγνώστης, αγνοώντας τα ή παραβλέποντας κάποιο από αυτά, να μη βρεθεί εκτός του αληθινού νοήματος. Αυτό ακριβώς γνωρίζοντας και εκείνος ο φιλομαθής ευνούχος, παρακαλούσε τον Φίλιππο λέγοντας: «Σε παρακαλώ, για ποιον το λέει αυτό ο προφήτης; Για τον εαυτό του ή για κάποιον άλλον;».

Διότι είναι γεγραμμένο: «έχοντας γίνει τόσο ανώτερος από τους αγγέλους»· διότι αυτό είναι αναγκαίο να εξετάσουμε πρώτα. Πρέπει δε, όπως αρμόζει και είναι αναγκαίο να πράττουμε σε όλη τη Θεία Γραφή, έτσι και εδώ, να κατανοούμε με πιστότητα τον χρόνο κατά τον οποίο μίλησε ο απόστολος, το πρόσωπο και το ζήτημα για το οποίο έγραψε, ώστε ο αναγνώστης, αγνοώντας αυτά ή κάποιο από αυτά, να μη βρεθεί εκτός του αληθινού νοήματος. Διότι, γνωρίζοντας το αυτό και εκείνος ο φιλομαθής ευνούχος, παρακαλούσε τον Φίλιππο λέγοντας: «Σε παρακαλώ, για ποιον μιλάει ο προφήτης; Για τον εαυτό του ή για κάποιον άλλον;» Επειδή φοβόταν μήπως, αποδίδοντας το ανάγνωσμα σε λάθος πρόσωπο, απομακρυνθεί πλανημένος από το ορθό νόημα. Αλλά και οι μαθητές, θέλοντας να μάθουν τον χρόνο των όσων ελέχθησαν, παρακαλούσαν τον Κύριο λέγοντας: «Πες μας, πότε θα γίνουν αυτά; Και ποιο θα είναι το σημείο της δικής σου παρουσίας;» Διότι και αυτοί, ακούγοντας από τον Σωτήρα τα περί του τέλους, ήθελαν να μάθουν και τον χρόνο, ώστε ούτε οι ίδιοι να πλανηθούν, αλλά να μπορέσουν να διδάξουν και τους άλλους. Έτσι λοιπόν, αφού έμαθαν, διόρθωσαν τους Θεσσαλονικείς που επρόκειτο να πλανηθούν. Όταν, λοιπόν, κάποιος κατέχει καλά τη γνώση αυτών των ζητημάτων, διατηρεί ορθή και υγιή την κατανόηση της πίστεως· εάν όμως κάποιος εκλάβει κάτι από αυτά λανθασμένα, τότε αμέσως εκπίπτει σε αίρεση.

Τι δε, πες μου, και ο σοφότατος Δανιήλ, όταν αντίκρισε τις αξιοθαύμαστες οπτασίες, δεν έλαβε την αποκάλυψη των όσων έβλεπε μέσω της αγγελικής φωνής; Διότι άκουσέ τον να λέει: «Και εγένετο καθώς εγώ, ο Δανιήλ, έβλεπα το όραμα και αναζητούσα την κατανόησή του, και ιδού, στάθηκε μπροστά μου κάποιος με όψη άνδρα· και άκουσα φωνή άνδρα ανάμεσα στον Ουβάλ, ο οποίος φώναξε και είπε: Γαβριήλ, κάνε τον να κατανοήσει το όραμα.» Επομένως, οι άγγελοι έχουν την ικανότητα να φωτίζουν, και όχι μόνο αυτοί, αλλά πλέον και ο άνθρωπος δανείζεται τον φωτισμό από άνθρωπο. Έτσι άλλωστε και εκείνος ο φιλομαθής ευνούχος, μη κατανοώντας τις προφητείες περί του Σωτήρος ημών, λέει στον Φίλιππο: «Σε παρακαλώ, για ποιον τα λέει αυτά ο προφήτης; Για τον εαυτό του ή για κάποιον άλλον;» Και όσοι προστρέχουν στους διδασκάλους κατά τον βίο, νομίζω πως για κανέναν άλλο λόγο δεν τους πλησιάζουν παρά μόνο για αυτόν. Αλλά προς τι επιμένουμε σε αυτά, εφόσον μπορούμε εύκολα να τα αφήσουμε, παραθέτοντας ως απόδειξη εκείνο που ειπώθηκε από τον Σωτήρα μας προς τους αγίους αποστόλους: «Εσείς είστε το φως του κόσμου»;

Και επιπλέον αυτών, έχει αναιρεθεί μαζί και ο άρχοντας της νύχτας, δηλαδή ο διάβολος. Παρατήρησε δε πώς δεν λέει απλώς ότι θα αναιρεθεί η σελήνη, αλλά μάλλον ότι θα αναιρεθεί σε ανταπόδοση· διότι, καθώς έχει ήδη προαναιρέσει τον άνθρωπο, είναι βεβαίως εντελώς φανερό ότι αναιρείται ως ανταπόδοση ο διάβολος. «Ας πάρει λοιπόν», λέει, «ο καθένας από ένα πρόβατο για κάθε οικογένεια.» Διότι ο Χριστός κατοικεί τέλειος στον καθένα μέσω της μετοχής του Αγίου Πνεύματος, και δεν μερίζεται, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος. Αν όμως, λέει, είναι τόσο λίγοι ώστε να μην αρκούν για ένα πρόβατο, τότε θα πάρει μαζί του τον γείτονά του που βρίσκεται κοντά του. Διότι όσοι δεν έχουν από μόνοι τους την ικανότητα να κατανοήσουν τέλεια και μόνοι τους το μυστήριο του Χριστού, ή δεν επαρκούν για την κατανόησή του εξαιτίας της αδυναμίας της δικής τους διάνοιας, θα μετάσχουν και πάλι, δεχόμενοι τους ομόπιστους ως συνεργάτες και βοηθούς. Διότι μέσω της αμοιβαίας νουθεσίας μερικές φορές καταφέρνουμε να ανέλθουμε σε θεωρίες ανώτερες των δικών μας δυνάμεων. Όπως ακριβώς βεβαίως και εκείνος ο σοφός ευνούχος ρωτούσε τον Φίλιππο, ακούγοντας την προφητεία για τον Χριστό: «Σε παρακαλώ, για ποιον τα λέει αυτά ο προφήτης; Για τον εαυτό του ή για κάποιον άλλον;» Βλέπεις πώς, παίρνοντας μαζί τον γείτονα (διότι όλοι μας είμαστε κοντά ο ένας στον άλλον, όσοι ανήκουμε στον ένα και κοινό λόγο της πίστεως), αναδεικνυόταν ήδη μέτοχος του νοητού προβάτου μέσω της έρευνας.

Θα κατανοήσουμε λοιπόν τη χρησιμότητα της γνώσης του χρόνου, ακούγοντας τους αγίους αποστόλους να λένε στον Χριστό: «Πότε θα γίνουν αυτά, και ποιο είναι το σημείο της δικής σου παρουσίας;» Από την άλλη, επειδή αγνοούσαν τον χρόνο, ζημιώθηκαν ο Υμέναιος, ο Αλέξανδρος και οι οπαδοί τους, νομίζοντας ότι η ανάσταση είχε ήδη γίνει, και διαδίδοντας αυτό. Και το ότι η γνώση των προσώπων είναι αναγκαία και ωφέλιμη, θα το καταλάβουμε πάλι, όταν ο ευνούχος λέει στον Φίλιππο: «Σε παρακαλώ, για ποιον τα λέει αυτά ο προφήτης; Για τον εαυτό του ή για κάποιον άλλον;» ή όπως όταν ο μακάριος Παύλος, θέλοντας να εισαγάγει το πρόσωπο του Σωτήρα, λέει: «Διότι εκείνος για τον οποίο λέγονται αυτά, ανήκει σε άλλη φυλή. Επειδή είναι ολοφάνερο ότι ο Κύριος ανέτειλε από τη φυλή του Ιούδα.» Το ότι επίσης είναι αναγκαίο να μην αγνοούμε το ίδιο το γεγονός, θα γίνει φανερό από το εξής. Διότι όταν οι προφήτες προαναγγέλλουν τα σχετικά με τον Σωτήρα, και ο ένας λέει: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει», και κάπου αλλού πάλι: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή», εάν αυτά δεν νοηθούν κυριολεκτικά ότι αφορούν τον Χριστό, ο νους θα απομακρυνθεί πολύ μακριά από την αλήθεια και θα εκπέσει από τα ευσεβή νοήματα. Είναι αναγκαία επομένως η προσεκτική εξέταση των όσων έχουν ειπωθεί.

Και μετά από λίγα: Όταν, λοιπόν, φυλάξουμε τις οδούς ώστε να μην αμαρτάνουμε, τότε θα γεμίσει η γλώσσα μας από αγαλλίαση· γέμισε δε από χαρά και το στόμα του Φιλίππου, όταν, ανοίγοντας το στόμα του και αρχίζοντας από το «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή», ευαγγελίστηκε τον Ιησού στον Αιθίοπα ευνούχο.

Διότι ό,τι και αν είναι, πρόκειται για κάποια σκιά και εικόνα, και όχι για την αλήθεια των πραγμάτων. Τέτοιοι είναι οι συλλογισμοί των αιρετικών, τους οποίους για να ελέγξουμε, ας πλησιάσουμε αυτό το χωρίο, εξετάζοντάς το συνεχώς από κάθε πλευρά, και προς το παρόν ας τους ρωτήσουμε πώς θέλουν να το ερμηνεύσουν. Διότι δεν αρκεί μόνο η ανάγνωση. Εάν, πράγματι, αρκούσε η ανάγνωση, για ποιον λόγο ο Φίλιππος έλεγε προς τον ευνούχο: «Άραγε καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις;» Γι' αυτό, ενώ εκείνος διάβαζε, δεν κατανοούσε τίποτε από τα νοήματα· γι' αυτό και έλεγε: «Σε παρακαλώ, για ποιον μιλάει ο προφήτης; Για τον εαυτό του ή για κάποιον άλλον;» Αν αρκούσε η ανάγνωση, πώς οι Ιουδαίοι, διαβάζοντας την Παλαιά Διαθήκη και τα όσα αφορούν τη γέννηση του Χριστού, τα σημεία και τα θαύματα, τον τόπο και τον χρόνο, τον σταυρό, τον τάφο, την ανάσταση, την ανάληψη, την καθέδρα εκ δεξιών, την κάθοδο του Πνεύματος, την κοινή δράση των αποστόλων, την απόρριψη της συναγωγής και το μεγαλείο της Εκκλησίας, δεν πίστεψαν μέχρι και σήμερα; Δεν αρκεί λοιπόν η ανάγνωση, εάν δεν συνοδεύεται και από την κατανόηση. Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος λαμβάνει τροφή αλλά δεν τη χωνεύει, δεν πρόκειται ποτέ να ζήσει, έτσι και αν κάποιος διαβάζει μεν, αλλά δεν κατανοεί τίποτε από τα γραφόμενα, δεν πρόκειται να φτάσει στην αλήθεια. Μη μου παραθέτετε, λοιπόν, απλώς το ευαγγελικό ρητό, αλλά και ερμηνεύστε το.

Μην προσπεράσεις, λοιπόν, απλώς, ούτε να θεωρήσεις το γεγονός μια απλή ιστορία, αλλά αναλογίσου το μέγεθος του κατορθώματος. Διότι, εάν οι σημερινοί άρχοντες, παρότι είναι πιστοί και εκπαιδεύονται στην ταπεινοφροσύνη και δεν έχουν τίποτα το βάρβαρο στη συμπεριφορά τους, δεν θα επέλεγαν —δεν λέω κάποιον άγνωστο και ξένο, αλλά ούτε καν κάποιον από τους γνωστούς τους— να τον βάλουν να καθίσει εύκολα μαζί τους στην αγορά· πώς εκείνος δέχθηκε τον ξένο; Διότι δεν θα πάψω να τα λέω αυτά: τον ξένο, αυτόν που δεν είχε δει ποτέ του, τον ευτελή, αυτόν που ήταν ευκαταφρόνητος στην όψη, αυτόν και τον ανέβασε και τον έβαλε να καθίσει δίπλα του. Και στα λόγια εκείνου εμπιστεύθηκε τη δική του σωτηρία, και καταδέχθηκε να γίνει μαθητής του, και τον παρακαλεί και δέεται και τον ικετεύει, λέγοντας: «Σε παρακαλώ, για ποιον τα λέει αυτά ο προφήτης;» Και αποδέχεται με πολλή προσοχή τα όσα του λέει. Και όχι μόνο αυτό, αλλά, αφού τα άκουσε, δεν αδιαφόρησε, ούτε ανέβαλε. Δεν είπε: «Ας επιστρέψω στην πατρίδα μου, ας δω τους φίλους, τους οικείους και τους συγγενείς μου», πράγμα που πολλοί από τους Χριστιανούς λένε σήμερα όταν καλούνται στο βάπτισμα: «Ας επιστρέψω στην πατρίδα, ας δω τη γυναίκα μου, ας δω τα παιδιά μαζί με τους συγγενείς μου· και όταν θα είναι εκείνοι παρόντες και θα συνεορτάζουν μαζί μου, τότε θα απολαύσω το βάπτισμα, έτσι θα μετάσχω της χάριτος».