Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 9:4

Και ο δράκοντας στάθηκε ενώπιον της γυναίκας που επρόκειτο να γεννήσει, ώστε, όταν γεννήσει, να καταφάγει το τέκνο της. Διότι πάντοτε ο αποστάτης οπλίζεται απέναντι στην Εκκλησία, επιθυμώντας να κάνει δική του τροφή όσους αναγεννώνται κατά καιρούς από αυτήν, ή μάλλον καταδιώκοντας μέσω της Εκκλησίας και τον ίδιο τον Χριστό ως κεφαλή της, ο Οποίος οικειοποιείται τα των πιστών. Γι' αυτό και έλεγε στον Σαούλ: «γιατί με καταδιώκεις;».

Είδε πολύ καλά ο Θεός μας αυτό που έκανε, διότι ο ισχυρός εχθρός θα μπορούσε να γίνει και γενναίος φίλος. Και περιλούζοντάς τον αιφνιδίως με φως, τον καταπλήσσει και τον μεταβάλλει προς την ταπεινότητα, σταματώντας τον από την πορεία του εξαιτίας του φόβου, και συνετίζοντας με το σκοτάδι τα μάτια του που έβλεπαν με πύρινη και θυμώδη ματιά. Τον τιμωρεί δε όχι εν σιωπή, αλλά πρόσθεσε και λόγο στο έργο, λέγοντας εκείνο το γεγραμμένο: Σαούλ, Σαούλ, γιατί με διώκεις; Σκληρό είναι για σένα να λακτίζεις προς τα κέντρα. Όχι επειδή ο ίδιος είχε ανάγκη διαλόγου —διότι ποια ανάγκη υπήρχε για λόγια, εφόσον αρκούσαν τα γεγονότα;—, αλλά για να δώσει την αφορμή να ρωτήσει και να μάθει ότι ο Χριστός, ο οποίος ενομίζετο ότι είναι νεκρός και κείτεται, ζει και εμφανίζεται από τους ουρανούς, και έτσι με εξουσία αποκρούει αυτούς που τον λυπούν. Τίποτα δεν είναι προτιμότερο από το να παραθέσουμε αυτά τα ίδια τα λόγια που μας εξηγούν το κυνήγι του Εβραίου λύκου. Ο δε Σαύλος πνέοντας ακόμη απειλή και φόνο. Ο λόγος μού περιγράφει έναν άνδρα που εκρήγνυται από τον θυμό, που λαχανιάζει ακόμη από την προηγηθείσα δολοφονία μετά τις βολές των λίθων, που βλέπει αιμοσταγώς και αγρίως όπως είναι αναπόφευκτο για έναν φονιά, διατηρώντας στην αρχή τα σύμβολα της προφητείας του πατριάρχη. Διότι εκείνος, όταν επρόκειτο να πεθάνει, αφού συγκέντρωσε ολόγυρα στην κλίνη του τα παιδιά του, προφήτευσε δια του Πνεύματος.

Δεν πρέπει, πάλι, να παραξενευόμαστε εάν ο Υιός μιλά για τον τύπο που υπάρχει μέσα μας σαν να πρόκειται για τον εαυτό Του, εφόσον (διότι δεν πρέπει να διστάζουμε να λέμε το ίδιο) και τότε που ο Σαύλος καταδίωκε την Εκκλησία —στην οποία υπήρχε ο τύπος και η εικόνα Του— ο Ίδιος έλεγε, σαν να καταδιωκόταν Αυτός: «Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;». Επομένως, όπως έχει ειπωθεί, αν ο ίδιος ο τύπος της Σοφίας που υπάρχει στα έργα έλεγε «Ο Κύριος με έκτισε για τα έργα», κανείς δεν θα παραξενευόταν. Έτσι, εάν και αυτή η αληθινή και δημιουργός Σοφία, ο μονογενής Λόγος του Θεού, λέει τα λόγια της δικής Του εικόνας σαν να αφορούν τον Ίδιο, δηλαδή το «Ο Κύριος με έκτισε για τα έργα», ας μην νομίσει κανείς, παραβλέποντας τη σοφία που έχει εγκτιστεί στον κόσμο και στα έργα, ότι το ρήμα «έκτισε» έχει λεχθεί για την ουσία της Αυτοσοφίας, ώστε, αναμειγνύοντας τον οίνο με το νερό, να μη φανεί ότι νοθεύει την αλήθεια. Διότι Αυτή μεν η Σοφία είναι κτίζουσα και δημιουργός, ενώ ο δικός Της τύπος εγκτίζεται στα έργα, όπως ακριβώς συμβαίνει και με το «κατ' εικόνα» της Εικόνας. Και ονομάζεται «Αρχή οδών», επειδή αυτού του είδους η σοφία γίνεται μια αρχή και, τρόπον τινά, μια στοιχειώδης θεμελίωση της γνώσης του Θεού. Διότι, εάν κάποιος εισέλθει πρώτα σε αυτή την οδό και την τηρήσει με τον φόβο του Θεού —όπως είπε ο Σολομών: «Αρχή σοφίας φόβος Κυρίου»— έπειτα, ανεβαίνοντας ψηλότερα με τη διάνοια και κατανοώντας τη δημιουργό Σοφία που υπάρχει μέσα στην κτίση, θα κατανοήσει μέσω Αυτής και τον Πατέρα Της, όπως ακριβώς είπε ο ίδιος ο Κύριος: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα».

Δεν πρέπει, εξάλλου, να παραξενευόμαστε εάν ο Υιός ομιλεί για τον τύπο που υπάρχει μέσα μας ωσάν να πρόκειται για τον εαυτό Του, εφόσον μάλιστα (διότι δεν πρέπει να διστάζουμε να λέμε το ίδιο πράγμα) και όταν τότε ο Σαύλος καταδίωκε την Εκκλησία, στην οποία υπήρχε ο τύπος και η εικόνα Του, Εκείνος έλεγε ωσάν να καταδιωκόταν ο ίδιος: «Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;». Επομένως, όπως ελέχθη, εάν ο ίδιος ο τύπος της Σοφίας που υπάρχει στα δημιουργήματα έλεγε το «με έκτισε για τα έργα», κανείς δεν θα παραξενευόταν. Έτσι, εάν και αυτή η αληθινή και δημιουργός Σοφία του Θεού, ο Μονογενής Του Λόγος, αναφέρει τα της δικής Του εικόνας ωσάν να αφορούν τον εαυτό Του με το «με έκτισε για τα έργα», ας μην παραβλέψει κανείς εκείνη που έχει εγκτιστεί στον κόσμο και στα έργα, για να νομίσει ότι το ρήμα «έκτισε» έχει ειπωθεί για την ουσία της Αυτοσοφίας, ώστε να μη φανεί ότι νοθεύει την αλήθεια «αναμειγνύοντας τον οίνο με ύδωρ». Διότι Αυτή μεν είναι που κτίζει και δημιουργεί, ενώ ο τύπος της εγκτίζεται στα δημιουργήματα, όπως ακριβώς και το «κατ' εικόνα» προέρχεται από την Εικόνα.

Πάλι, μέσω του σοφού Σολομώντα στις Παροιμίες, αναφέρεται ότι κτίζεται. «Διότι ο Κύριος», λέει, «με έκτισε». Και ονομάζεται αρχή των ευαγγελικών οδών που μας οδηγούν προς τη βασιλεία των ουρανών, όχι επειδή είναι κτίσμα κατά την ουσία, αλλά επειδή έγινε οδός κατά την οικονομία. Διότι το να «έχει γίνει» και το να «έχει κτιστεί» δηλώνουν το ίδιο πράγμα. Διότι, όπως έγινε οδός και θύρα και ποιμένας και άγγελος και πρόβατο, και πάλι αρχιερέας και απόστολος, καθώς τα διάφορα ονόματα έχουν αποδοθεί κατά διαφορετική επίνοια. Τι θα μπορούσε να πει πάλι ο αιρετικός για τον ανυπότακτο Θεό και για Εκείνον που έγινε αμαρτία για χάρη μας; Διότι έχει γραφτεί: «Όταν υποταχθούν σε Αυτόν τα πάντα, τότε και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε Εκείνον που Του υπέταξε τα πάντα». Δεν φοβάσαι, άνθρωπε, που ο Θεός ονομάζεται ανυπότακτος για χάρη σου; Διότι κάνει δική Του τη δική σου υποταγή, και εξαιτίας του ότι εσύ αντιστέκεσαι στην αρετή, ονομάζει τον εαυτό Του ανυπότακτο. Έτσι κάποτε είπε ότι και ο ίδιος είναι αυτός που διώκεται. «Σαούλ», λέει, «Σαούλ, γιατί με διώκεις;», την ώρα που εκείνος έτρεχε προς τη Δαμασκό θέλοντας να δέσει τους μαθητές του Χριστού. Και πάλι ονομάζει τον εαυτό Του γυμνό, όταν κάποιος από τους αδελφούς βρίσκεται σε γυμνότητα. «Διότι ήμουν γυμνός», λέει, «και με ντύσατε».

Αλλά ας δούμε, εξετάζοντας μέσα από τη θεία Γραφή, αν δεν είναι ο Χριστός που του έδωσε εντολή. Όταν λοιπόν, όπως είναι γραμμένο, βιαζόταν από τα Ιεροσόλυμα προς τη Δαμασκό για να αφανίσει τους μαθητές, καθώς βρισκόταν στη μέση του δρόμου, του εμφανίζεται ο Χριστός λέγοντας: «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Και όταν ο Παύλος ρώτησε και είπε: «Ποιος είσαι, Κύριε;», του είπε: «Εγώ είμαι ο Ιησούς, τον οποίο εσύ καταδιώκεις. Αλλά σήκω και μπες στην πόλη, και θα σου ειπωθεί τι πρέπει να κάνεις.» Το τι λοιπόν του ειπώθηκε, το βρίσκουμε πάλι στις Πράξεις των Αποστόλων, ότι «Ενώ αυτοί νήστευαν και λειτουργούσαν στον Κύριο, είπε το Πνεύμα το Άγιο: Ξεχωρίστε μου τον Βαρνάβα και τον Σαύλο για το έργο στο οποίο τους έχω προσκαλέσει.» Έπειτα πάλι είναι γραμμένο γι' αυτούς, ότι «Αυτοί λοιπόν, αφού στάλθηκαν μέσω του Αγίου Πνεύματος, απήλθαν στη Σελεύκεια, και από εκεί απέπλευσαν για την Κύπρο. Και όταν έφτασαν στη Σαλαμίνα, κήρυτταν τον λόγο του Θεού στις συναγωγές των Ιουδαίων.» Βλέπεις πώς, σύμφωνα με την εντολή του Σωτήρα μας, αποστέλλεται μέσω του Αγίου Πνεύματος για να κηρύξει;

Τόση απέχθεια έτρεφε ακόμη και για αυτό το όνομα, το οποίο είναι σε όλους τους ανθρώπους γλυκό και ποθητό, αυτό που έσωσε από την πλάνη το ανθρώπινο γένος. Οργιζόμενος δε σφόδρα εναντίον των μαθητών του Λόγου, εξοπλίζεται με επιστολές από τους αρχιερείς, ώστε, εάν βρει κάποιους να ομολογούν τον Χριστό, άνδρες και γυναίκες, αφού τους δέσει να τους παραδώσει για να τιμωρηθούν από τον ηγεμόνα και να υποστούν την ποινή του θανάτου. Αφού όμως κλήθηκε από τον ουρανό από τον φιλάνθρωπο Δεσπότη, ανακόπηκε από τον δρόμο τον οποίο κάκιστα ακολουθούσε· διότι του λέει: Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις, αγνοώντας τη δύναμη της δικής μου εξουσίας; Σταμάτησε λοιπόν στο εξής τον άκαιρο ζήλο σου, και πάψε να καταδιώκεις εκείνους που με προσκυνούν.

Πώς δε τολμούν να ονομάζουν το Πνεύμα ξένο προς τον Θεό αυτοί που κατέχονται μάλλον από μανία και όχι από την αλήθεια, οι οποίοι δεν διδάσκονται από την αληθινή φωνή του αξιόπιστου και αγίου αποστόλου Παύλου, στον οποίο έδωσε το δεξί του χέρι ο κορυφαίος των αποστόλων Πέτρος που αξιώθηκε να κατέχει το κλειδί της βασιλείας, (του Παύλου) που άκουσε από τους ουρανούς «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με διώκεις;», που αξιώθηκε να ακούσει «άρρητα ρήματα, τα οποία δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να προφέρει», που λέει «κανένας δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου, ειμή μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που κατοικεί μέσα του», θέλοντας μέσα από αυτό το παράδειγμα να εκφράσει τα άνω, όχι για να παρομοιάσει το παράδειγμα του ανθρώπου με τον Θεό, αλλά για να αποκαλύψει μέσω του παραδείγματος ένα μέρος των άνω; Διότι όλη η κτίση, κι αν ακόμη συγκεντρωθεί, των αγγέλων και των αρχαγγέλων, των Χερουβίμ και των Σεραφίμ μαζί με την επουράνια στρατιά, του ουρανού και της γης, των επιγείων, των επουρανίων και των καταχθονίων, των φωστήρων και των αστέρων, των ξηρών και των υγρών, και γενικά πάντων όσων βρίσκονται στον ουρανό και πάνω στη γη, δεν μπορεί να αποδείξει ούτε καν ως υπόδειγμα να αφομοιωθεί με τον Δεσπότη της. Διότι δωρίζει στον άνθρωπο την εικόνα κατά χάριν, λέγοντας: «Εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο, κατ' εικόνα Θεού τον εποίησε». Διότι κάθε άνθρωπος κατέχει την εικόνα ως χάρισμα, κανείς όμως δεν πρόκειται να εξομοιωθεί με τον Δεσπότη του.

Επομένως, δεν άναψε πυρ, δεν προκάλεσε θύελλες, δεν συντάραξε τα θεμέλια των ορέων, δεν απογύμνωσε δίστομη αγγελική ρομφαία, αλλά με φωνή πράα και φιλάνθρωπη τον κάλεσε λέγοντας: «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις; Ποιον πλούτο σου αφαίρεσα; Από ποια δόξα σε απογύμνωσα; Από ποια πρωτεία σε αποστέρησα;»

Μήπως εγώ σου έκλεισα τον παράδεισο; Μήπως εξαιτίας μου περιβλήθηκες τα φύλλα της συκιάς; Μήπως εγώ έγινα η αιτία για την επιστροφή σου στη γη; Μήπως εξαιτίας μου εξέπεσες από την αρχέγονη εξουσία, ακρωτηρίασες την κληρονομιά σου και μείωσες την εικόνα; «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Είχες τον Νόμο, και εγώ ως αγαθός προσέθεσα τη χάρη. Κοπίαζες με το γράμμα και εγώ σου παρέστησα το πνεύμα. Σε λυπούσαν οι σκιές και ερχόμενος σου έδειξα την αλήθεια. Σκόνταφτες στους τύπους, ενώ εγώ έφερα μία ιατρεία ανώτερη από πολλές, την ανάργυρη αντί των φιλάργυρων, εγώ, αφού σου ερμήνευσα το σάββατο, το εδόξασα, εγώ σταμάτησα την πληγή της περιτομής σου, εγώ ελευθέρωσα το θυσιαστήριο από τους στεναγμούς, και αντί των θυσιών που προκαλούσαν πολλούς στεναγμούς έδειξα την πάντοτε χαρούμενη και χωρίς στεναγμούς. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Νιώσε ντροπή για τη σκηνή του Αβραάμ και θυμήσου το θυσιαστήριο του Ισαάκ, φέρε ξανά στη μνήμη σου την πάλη του Ιακώβ. Γιατί παρέδωσες στη λήθη τα όνειρα του Ιωσήφ; Πώς δεν ντρέπεσαι τη ράβδο του Μωυσή, τη μηλωτή του Ηλία, την ανδρεία του Ελισσαίου; Αυτά αποτελούν προτυπώσεις δικές μου, και οι προφητείες τους αναφέρονται σε εμένα. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;»

Εγώ έδειξα στον Ιερεμία την καρυδένια ράβδο. Εγώ απεικόνισα στον Ζαχαρία τη χρυσή λυχνία. Εγώ υπέδειξα στον Δανιήλ τον αλατόμητο λίθο. Εγώ πλάτυνα την κοιλιά του κήτους για τον Ιωνά. Εμένα είδε ο μέγας Ιεζεκιήλ ως ηνίοχο των Χερουβίμ. Εγώ είμαι το πολυθρύλητο πρόβατο του Ησαΐα. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Πρόσεξε πού τεντώνεις τα τόξα σου. «Διότι για εμένα ο ουρανός είναι θρόνος και η γη υποπόδιο.» Πού στέλνεις τα βέλη; «Διότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα.» Προς ποιον ρίχνεις τους λίθους; Εγώ «μέτρησα με το χέρι το νερό και τον ουρανό με τη σπιθαμή και όλη τη γη με τη χούφτα μου.» Εναντίον ποιου οπλίζεις τη γλώσσα σου; Εγώ κάνω καθαρές τις γλώσσες των βραδυγλώσσων, εγώ έπλασα τον βαρύκοο και τον κωφό, εγώ ως κεραμέας διαμόρφωσα αυτόν που βλέπει και τον τυφλό. Δες ποιον αποκαλείς πλάνο. «Εγώ πλήθυνα τις οράσεις και μέσω των προφητών παρομοιάστηκα.» «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Διότι εμένα ψάλλει ο Δαβίδ, εσύ όμως με χλευάζεις. Εκείνος με υμνεί, εσύ όμως με βλασφημείς. Εκείνος παίζει την κιθάρα, εσύ όμως κλωτσάς. Εκείνος κρούει τις χορδές, εσύ όμως χρησιμοποιείς τα όπλα. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Γιατί με πολεμάς με τα δικά μου, υπερασπίζεσαι τον νόμο και εκστρατεύεις εναντίον μου, για εμένα αγωνίζεσαι και τους δικούς μου τιμωρείς; Υπερασπίζεσαι τη δική μου δόξα, αλλά αγνοείς το πώς πρέπει να αρχίσεις τη μάχη, από πού αρμόζει να συγκροτήσεις πόλεμο.»

Σας δίδαξα τι ακριβώς σημαίνει το να είναι κάποιος «κλητός», και πώς, όταν ήλθε η χάρη του Χριστού, ούτε τα θαύματα δεν τον είλκυσαν, αλλά παρέμεινε μανιώδης, πωρωμένος, να κατατρέχει και να διώκει· ύστερα όμως η κλήση τον έκανε αντί για λύκο, πρόβατο και ποιμένα, αντί για βλάσφημο, απόστολο, αντί για διώκτη, ευαγγελιστή. Σας είπαμε την αιτία για την οποία ο Χριστός κατέβηκε προς τον δούλο, ο δεσπότης προς τον οικέτη, ο Θεός προς τον άνθρωπο. Επειδή δεν πειθόταν σε κανέναν άλλο, κατέβηκε ο ίδιος, για να τον αναγάγει· και του λέει: «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;», μιμούμενος τον Πατέρα του που λέει: «Λαέ μου, τι σου έκανα ή σε τι σε λύπησα ή σε τι σε ενόχλησα; Απάντησέ μου». Και έτσι σαγήνευσε και αλίευσε το ψάρι εκείνο που είχε αναταράξει τη θάλασσα· και τον έκανε, αντί για ψάρι, να γίνει αλιέας.

Διότι, αφού πρώτα ο ίδιος αλιεύθηκε, στη συνέχεια σαγήνευσε την οικουμένη· και, αφού δέχθηκε το βέλος, δεν πέθανε, αλλά, από νεκρός που ήταν, έγινε ζωντανός. Τα βέλη του Δυνατού είναι ακονισμένα. Ω, φύση βέλους· τραυμάτισε και ζωογόνησε. Μετέτρεψε το τραύμα σε φάρμακο. Κειτόταν κατά γης, και ανέστησε την οικουμένη· εκείνος τυφλώθηκε, και τα πέρατα της γης μέχρι σήμερα ανέβλεψαν. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Τι απάντησε λοιπόν εκείνος; «Ποιος είσαι, Κύριε;» Ομολόγησε τη δεσποτεία Του. Και του λέει: «Εγώ είμαι ο Ιησούς ο Ναζωραίος, τον οποίο εσύ καταδιώκεις». Εδώ σταματήσαμε τον λόγο μας. Ποιο άλλο προοίμιο επιστολής προαχθήκαμε να ερμηνεύσουμε σήμερα; Διότι η σπουδή του Παύλου σχετικά με τις προσφωνήσεις των επιστολών του δεν ήταν τυχαία ούτε μάταιη. Ποια είναι λοιπόν η άλλη επιστολή; «Παύλος, απόστολος, όχι από ανθρώπους, ούτε μέσω ανθρώπου, αλλά μέσω του Ιησού Χριστού». Για ποιο λόγο η μάχη ξεκινά ήδη από τα προοίμια; Στο παγκράτιο προσκαλείται ο Παύλος, ο «απόστολος όχι από ανθρώπους, ούτε μέσω ανθρώπου», και με αυτά που λέει σας φανερώνει ότι πυγμαχεί εναντίον κάποιων: εκείνων που ισχυρίζονται ότι η αποστολή του προέρχεται από ανθρώπους.

Εκείνοι, λοιπόν, δεν μπόρεσαν, αυτός όμως μπόρεσε εξαιτίας της προθυμίας του. Καθώς δε πορευόταν, συνέβη να πλησιάζει στη Δαμασκό· και ξαφνικά άστραψε γύρω του φως από τον ουρανό, και, αφού έπεσε στη γη, άκουσε φωνή να του λέει: Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;

γ΄. Γιατί όχι στα Ιεροσόλυμα, γιατί δεν έγινε στη Δαμασκό; Ώστε να μην είναι δυνατόν σε άλλους να το διηγηθούν διαφορετικά, αλλά να είναι ο ίδιος αξιόπιστος όταν το διηγείται, αυτός που αναχωρούσε γι' αυτόν ακριβώς τον σκοπό. Αυτό εξάλλου λέει, και όταν απολογείται ενώπιον του Αγρίππα. Πάσχει δε και ως προς την όραση, διότι η υπερβολή του φωτός συνηθίζει να πλήττει τα μάτια· διότι οι οφθαλμοί έχουν όρια. Λέγεται δε ότι και η υπερβολή της φωνής καθιστά τους ανθρώπους κωφούς και αναίσθητους. Αλλά αυτόν μόνο τον τύφλωσε, και έσβησε τον θυμό του με τον φόβο, ώστε να μπορέσει να ακούσει τα λεγόμενα. «Σαούλ, Σαούλ», λέει, «γιατί με καταδιώκεις;» Δεν του λέει: «Πίστεψε», ούτε κανένα άλλο τέτοιο πράγμα, αλλά τον εγκαλεί. Διότι σχεδόν αυτό λέει με τον έλεγχο που του ασκεί: «Ποια μεγάλη ή μικρή αδικία έχεις υποστεί από εμένα και τα κάνεις αυτά;». Εκείνος δε είπε: «Ποιος είσαι, Κύριε;».

Αλλά ο Παύλος δεν με αφήνει να ακολουθήσω αυτήν τη σειρά της ακολουθίας του λόγου, καλώντας τη γλώσσα μας προς τον εαυτό του και προς τα δικά του κατορθώματα. Διότι επιθυμώ να τον δω να οδηγείται στη Δαμασκό, δεμένος, όχι με σιδερένια αλυσίδα, αλλά με τη δεσποτική φωνή· επιθυμώ να δω να αλιεύεται αυτό το μεγάλο ψάρι, το οποίο ανατάρασσε ολόκληρη τη θάλασσα και ξεσήκωνε αμέτρητα κύματα εναντίον της Εκκλησίας· επιθυμώ να τον δω αλιευμένο, όχι με αγκίστρι, αλλά με τον δεσποτικό λόγο. Διότι, όπως ακριβώς κάποιος ψαράς που κάθεται πάνω σε ψηλό βράχο, κρατώντας μετέωρο το καλάμι του, αφήνει από ψηλά το αγκίστρι να πέσει στο πέλαγος, έτσι λοιπόν και ο δικός μας Δεσπότης, ο οποίος φανέρωσε την πνευματική αλιεία, καθήμενος σαν σε ψηλό βράχο στους ουρανούς, αφήνοντας από ψηλά αυτήν τη φωνή να πέσει σαν αγκίστρι, και λέγοντας: «Σαύλε, Σαύλε, γιατί με καταδιώκεις;», έτσι αλίευσε αυτό το μεγάλο ψάρι.

Και για να μη θεωρήσετε ότι σας τα λέω αυτά παραπλανώντας σας, θα σας τα απαριθμήσω από την αρχή. «Έβγαλαν έξω τον Στέφανο», λέει, «και τον λιθοβολούσαν, και οι μάρτυρες απέθεσαν τα ενδύματά τους στα πόδια ενός νέου που ονομαζόταν Σαύλος»· και πάλι, «Ο δε Σαύλος επιδοκίμαζε τη θανάτωσή του»· και αλλού, «Ο δε Σαύλος λυμαινόταν την Εκκλησία, εισερχόμενος στα σπίτια, και σέρνοντας άνδρες και γυναίκες»· και πάλι, «Ο δε Σαύλος, πνέοντας ακόμη απειλή και φόνο εναντίον των μαθητών του Κυρίου»· και πάλι, «Άκουσε φωνή να του λέει: Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Επομένως, από εκεί και ύστερα έπρεπε πλέον να αποβάλει το όνομα, διότι έπαψε να καταδιώκει. Τι συνέβη λοιπόν; Το απέβαλε αμέσως; Σε καμία περίπτωση, και αυτό είναι φανερό από τα ακόλουθα· προσέξτε δε: «Σηκώθηκε ο Σαύλος από το έδαφος, και ενώ τα μάτια του ήταν ανοιχτά, δεν έβλεπε κανέναν»· και πάλι: «Είπε δε ο Κύριος στον Ανανία: Πήγαινε στην οδό που ονομάζεται Ευθεία, και θα βρεις στο σπίτι του Ιούδα κάποιον με το όνομα Σαύλος»· και πάλι, «Εισερχόμενος ο Ανανίας είπε: Σαούλ αδελφέ, με απέστειλε ο Κύριος, ο οποίος σου εμφανίστηκε στον δρόμο, για να αναβλέψεις».

Προς εκείνους που μας επέκριναν για το μήκος των προοιμίων, και ότι είναι χρήσιμο να ασκείται έλεγχος, και για ποιον λόγο δεν μετονομάστηκε σε Παύλος αμέσως μόλις πίστεψε, και ότι η μεταστροφή του δεν έγινε από ανάγκη, αλλά από ελεύθερη προαίρεση, καθώς και στο ρητό: «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» 1. Μας επέκριναν μερικοί από τους αγαπητούς μας ότι εκτείνουμε τα προοίμια του λόγου σε μεγάλο μήκος. Το αν, βέβαια, δίκαια ή άδικα μας επέκριναν, θα το διαπιστώσετε τότε, όταν, αφού ακούσετε και τα δικά μας επιχειρήματα, εκφέρετε την κρίση σας σαν σε κοινό δικαστήριο. Εγώ όμως, και πριν το αποδείξω αυτό, τους χρωστώ ευγνωμοσύνη για τις επικρίσεις τους· διότι οι επικρίσεις αυτές πηγάζουν από στοργικό ενδιαφέρον και όχι από κακεντρέχεια. Άλλωστε, κάποιον που με αγαπά, θα έλεγα πως όντως με αγαπά όχι όταν με επαινεί μόνο, αλλά και όταν με ελέγχει και με διορθώνει. Διότι το να επαινεί κανείς αδιάκριτα τα πάντα, και τα σωστά και τα λανθασμένα, δεν είναι γνώρισμα ανθρώπου που αγαπά, αλλά απατεώνα και είρωνα. Αντίθετα, το να επαινεί όταν γίνεται κάτι σωστό, και να ελέγχει όταν γίνεται κάποιο σφάλμα, αυτό είναι ίδιον φίλου και ανθρώπου που νοιάζεται. Και για να μάθετε ότι το να επαινεί κανείς αδιάκριτα τα πάντα και να μακαρίζει για όλα δεν είναι ίδιον φίλου, αλλά εκείνου που παραπλανά, λέει η Γραφή: «Λαέ μου, αυτοί που σας μακαρίζουν, σας παραπλανούν, και αναστατώνουν τον δρόμο των ποδιών σας». Τον εχθρό, λοιπόν, δεν τον δέχομαι ούτε όταν με επαινεί, ενώ τον φίλο τον αποδέχομαι και όταν με ελέγχει.

Και συνέβη, λέγει, καθώς πλησίαζε στη Δαμασκό, ξαφνικά να τον περιλάμψει φως από τον ουρανό, και πέφτοντας στη γη άκουσε μία φωνή να του λέει: Σαύλε, Σαύλε, γιατί με καταδιώκεις; Για ποιον λόγο δεν ακούστηκε πρώτα η φωνή, αλλά προηγουμένως τον περιέλαμψε το φως;

Για να ακούσει τη φωνή με ηρεμία. Διότι, επειδή αυτός που είναι προσηλωμένος σε κάποιο πράγμα και γεμάτος θυμό, ακόμη και αν τον φωνάζουν μύριοι, δεν δίνει σημασία, όντας εξ ολοκλήρου απορροφημένος στην προκείμενη υπόθεση· για να μη συμβεί αυτό και στον Παύλο, και, μεθυσμένος από τη μανία των όσων συνέβαιναν, παραβλέψει τη φωνή, ή δεν την ακούσει καθόλου, έχοντας όλη του τη διάνοια στραμμένη σε εκείνη τη λεηλασία, αφού πρώτα τύφλωσε τα μάτια του μέσω του φωτός, και κατέστειλε τον θυμό του, και έσβησε όλο τον θόρυβο της ψυχής του, και έφερε πολλή γαλήνη στη διάνοιά του, τότε ακριβώς εξέπεμψε τη φωνή, ώστε, αφού καταρρίφθηκε η αλαζονεία του, να προσέξει πλέον τα λεγόμενα με σώφρονα λογισμό. Σαούλ, Σαούλ, γιατί με διώκεις; Αυτό δεν είναι τόσο λόγος κάποιου που κατηγορεί, όσο κάποιου που απολογείται. Γιατί με διώκεις; Τι μικρό ή μεγάλο έχεις να μου καταλογίσεις; Σε τι αδικήθηκες από εμένα; Επειδή ανέστησα τους νεκρούς σας; Επειδή καθάρισα τους λεπρούς; Επειδή έδιωξα τους δαίμονες; Αλλά για αυτά έπρεπε να με προσκυνάτε, όχι να με διώκετε.

Και για να μάθεις ότι το «Τι με διώκεις;» αρμόζει μάλλον σε εκείνον που απολογείται, άκουσε πώς και ο Πατέρας του έχει χρησιμοποιήσει αυτά τα λόγια προς τους Ιουδαίους. Διότι, όπως ακριβώς Αυτός λέει: «Σαούλ, Σαούλ, τι με διώκεις;», έτσι και Εκείνος λέει προς τους Ιουδαίους: «Λαέ μου, τι σου έκανα ή σε τι σε λύπησα;». «Σαούλ, Σαούλ, τι με διώκεις; Ιδού, κείτεσαι πρηνής, ιδού, είσαι δεμένος χωρίς αλυσίδα». Όπως λοιπόν όταν ένας κύριος, αφού πιάσει στα χέρια του έναν δούλο που του ξέφευγε διαρκώς και έκανε μύρια δεινά, και αφού τον δέσει, του πει ενώ εκείνος είναι δεμένος: «Τι θέλεις να σου κάνω τώρα; Ιδού, έχεις γίνει υποχείριός μου»· έτσι και ο Χριστός, αφού συνέλαβε τον Παύλο, τον έριξε πρηνή και, βλέποντάς τον να τρέμει, να φοβάται και να μην μπορεί να κάνει το παραμικρό, του λέει: «Σαούλ, Σαούλ, τι με διώκεις;».

Πού λοιπόν χάθηκε εκείνος ο θυμός; Πού πήγε η μανία; Πού είναι ο άκαιρος ζήλος; Πού τα δεσμά και οι καταδιώξεις; Πού είναι εκείνη η αγριότητα; Τώρα παραμένεις ακίνητος, και ούτε καν να δεις αυτόν που διώκεις δεν μπορείς· και εσύ που βιαζόσουν και έτρεχες παντού, τώρα έχεις ανάγκη από χειραγωγό. Διότι γι' αυτόν τον λόγο και τώρα του λέει: «Γιατί με διώκεις;», για να μάθει ότι και κατά τον προηγούμενο χρόνο εκούσια τον ανεχόταν· ότι ούτε εκείνα ήταν δείγμα αδυναμίας, ούτε τούτα σκληρότητας, αλλά και τα μεν αποτελούσαν έκφραση φιλανθρωπίας, και τα δε πρόνοιας. Τι λέει λοιπόν ο Παύλος; «Ποιος είσαι, Κύριε;». Αναγνώρισε την κυριότητα από την ανοχή, έμαθε τη δύναμη από την τύφλωση, και ομολογεί πλέον την εξουσία: «Ποιος είσαι, Κύριε;».

Αυτό λοιπόν που και ο Χριστός δίδασκε στους μαθητές λέγοντας, «Δεν με επιλέξατε εσείς, αλλά εγώ επέλεξα εσάς»· και ο Απόστολος αυτό το ίδιο υπαινίσσεται πάλι στην ίδια Επιστολή λέγοντας: «Τότε δε θα γνωρίσω, όπως ακριβώς και γνωρίστηκα»· διότι τώρα, λέει, δεν γνώρισα εγώ πρώτος, αλλά εγώ ο ίδιος γνωρίστηκα πρώτος. Επειδή, ενώ αυτός καταδίωκε και πορθούσε την Εκκλησία, ο Χριστός τον κάλεσε λέγοντας: «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Για τον λόγο αυτόν ονομάζει τον εαυτό του κλητό. Για ποια αιτία άραγε έγραφε με αυτόν τον τρόπο στους Κορινθίους;

Ονομάζει «οικονομία της χάριτος» την αποκάλυψη· δηλαδή, δεν το έμαθα από άνθρωπο· θεώρησε άξιο να το αποκαλύψει και σε εμένα τον έναν για χάρη σας. Διότι Αυτός μου είπε, λέει: «Πήγαινε, επειδή μακριά στα έθνη θα σε αποστείλω». Πολύ σωστά την ονόμασε έτσι οικονομία· διότι ήταν μεγάλη οικονομία, το να καλέσει από ψηλά εκείνον που δεν πειθόταν με κανέναν τρόπο, και να του πει: «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με διώκεις;» και το να τον τυφλώσει με εκείνο το άρρητο φως. «Εάν βεβαίως ακούσατε», λέει, «για την οικονομία της χάριτος του Θεού που μου δόθηκε για εσάς, ότι κατ' αποκάλυψη μου έγινε γνωστό το μυστήριο, όπως σας έγραψα προηγουμένως εν συντομία». Ίσως το φανέρωσε μέσω κάποιων απεσταλμένων, ή το είχε γράψει όχι πριν από πολύ καιρό. Αποδεικνύει εδώ ότι το παν ανήκει στον Θεό, ότι εμείς δεν συνεισφέραμε τίποτα.

Και τι σημαίνει η παραβολή εκείνου που είχε κατασπαταλήσει τα πάντα; Δεν αποδεικνύει αυτό ακριβώς; Διότι, όταν κατασπατάλησε τα μύρια τάλαντα, τον σπλαχνίστηκε και του τα χάρισε· όταν όμως αυτός απαιτούσε τα εκατό δηνάρια από τον σύνδουλό του, και πονηρό τον αποκάλεσε και τον παρέδωσε στην τιμωρία. Τόσο πολύ ενδιαφέρεται Εκείνος για τη δική σου ανάπαυση. Ο βάρβαρος επρόκειτο να αμαρτήσει εις βάρος της συζύγου του δικαίου, και ο Θεός του λέει: «Σε λυπήθηκα, για να μην αμαρτήσεις σε εμένα». Τους αποστόλους δίωκε ο Παύλος, και ο Κύριος του λέει: «Γιατί με διώκεις;» Άλλοι πεινούν, και Εκείνος λέει ότι πεινάει ο ίδιος, και ότι περιφέρεται γυμνός και ξένος, θέλοντας να σε κάνει να ντραπείς και με αυτόν τον τρόπο να σε ωθήσει στο έργο της ελεημοσύνης. Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, την αγάπη που επέδειξε και επιδεικνύει μέσα από όλα, καθώς καταδέχθηκε να κάνει τον εαυτό Του γνωστό σε εμάς –πράγμα που αποτελεί το μέγιστο κεφάλαιο των αγαθών, και φως της διάνοιας, και διδασκαλία της αρετής– και αφού νομοθέτησε βίο αρεστό σε Αυτόν, και τα πάντα έπραξε για εμάς, και τον Υιό έδωσε, και βασιλεία υποσχέθηκε, και μας καλεί στα άρρητα αγαθά, και μας προετοίμασε τη μακαριότατη ζωή, ας κάνουμε και ας λέμε τα πάντα, ώστε να φανούμε άξιοι της αγάπης Του και να επιτύχουμε τα μελλοντικά αγαθά. Τα οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα η δόξα, συν τω Αγίω Πνεύματι, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Σε εκείνους δεν αποκάλυψε τον εαυτό του, ενώ στη γυναίκα λέει: «Εγώ είμαι, αυτός που σου μιλάει». Αυτό που έκανε μόνο στον Παύλο, ο οποίος ανήλθε έως τον τρίτο ουρανό, που αρπάχθηκε στον παράδεισο και άκουσε άρρητα ρήματα, ο οποίος σαγήνευσε την οικουμένη, αυτό το έκανε πρωτύτερα και στη Σαμαρείτιδα. Στον Παύλο αποκαλύφθηκε με σαφήνεια από τον ουρανό λέγοντας: «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις; Σκληρό είναι για εσένα να λακτίζεις προς τα κέντρα». Και ο Σαούλ αποκρίθηκε λέγοντας: «Ποιος είσαι, Κύριε;» Και εκείνος αποκρίθηκε: «Εγώ είμαι ο Ιησούς Χριστός, τον οποίο εσύ καταδιώκεις». Αυτό, λοιπόν, λέει τώρα στη Σαμαρείτιδα: «Εγώ είμαι, αυτός που σου μιλάει».

Διότι εκεί μεν, η όψη και το αξίωμα εκείνου που φαίνεται μοιράζεται μαζί σου την πράξη· εδώ όμως, το βραβείο της φιλανθρωπίας είναι εξολοκλήρου δικό σου. Και αποτελεί δείγμα μεγαλύτερου σεβασμού προς Αυτόν, όταν μόνο και μόνο εξαιτίας της δικής Του απόφασης αναπαύεις τον συνδούλο σου σε όλα, προσφέροντάς του τέτοια φροντίδα. Να τον αναπαύεις λοιπόν, πιστεύοντας σε Εκείνον που λαμβάνει και λέει, ότι «Σε Εμένα δίνεις». Διότι, εάν δεν έδινες στον Ίδιο, δεν θα σε αξίωνε της Βασιλείας. Εάν δεν απέστρεφες το πρόσωπό σου από τον Ίδιο, δεν θα σε έστελνε στη γέεννα επειδή παράβλεψες έναν τυχαίο άνθρωπο· αλλά επειδή Αυτός είναι που καταφρονείται, γι' αυτό και το έγκλημα είναι μεγάλο. Έτσι και ο Παύλος Αυτόν δίωκε, διώκοντας τους δικούς Του· γι' αυτό και του έλεγε: «Τί με διώκεις;». Έτσι λοιπόν ας έχουμε τη διάθεση, ότι προσφέρουμε στον ίδιο τον Χριστό, όταν προσφέρουμε. Διότι τα λόγια Του είναι πιο αξιόπιστα από την όρασή μας. Όταν λοιπόν δεις κάποιον φτωχό, να θυμηθείς τα λόγια με τα οποία δήλωσε ότι Αυτός είναι εκείνος που τρέφεται. Διότι, έστω κι αν αυτός που φαίνεται δεν είναι ο Χριστός, εντούτοις με τη δική του μορφή Αυτός λαμβάνει και ζητά ελεημοσύνη. Αλλά μήπως ντρέπεσαι ακούγοντας ότι ο Χριστός ζητά ελεημοσύνη;

Διότι, τι ήταν πιο άσχημο από την ψυχή του Παύλου, όταν ήταν βλάσφημος και υβριστής; Και τι πιο όμορφο από αυτόν, όταν έλεγε: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη διατήρησα»; Τι πιο άσχημο από την ψυχή του ληστή; Και τι πιο όμορφο από αυτήν έγινε, όταν υπάκουσε στο: «Αλήθεια σου λέω, σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο»; Τι πιο άσχημο από τον τελώνη, όταν άρπαζε; Και τι πιο όμορφο, όταν προσέφερε την αγαθή του προαίρεση; Βλέπεις ότι την ομορφιά του σώματος δεν μπορείς να την αλλάξεις· διότι δεν είναι ζήτημα προαιρέσεως, αλλά φύσεως. Ενώ η ομορφιά της ψυχής αποκτάται από εμάς μέσω της προαιρέσεως. Έμαθες τους όρους. Ποιους; Ότι η ομορφιά της ψυχής προέρχεται από την υπακοή στον Θεό. Διότι, εάν η άσχημη ψυχή υπακούσει στον Θεό, αποβάλλει την ασχήμια και γίνεται όμορφη. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;». Και εκείνος ρώτησε: «Και ποιος είσαι, Κύριε;». «Εγώ είμαι ο Ιησούς». Και υπάκουσε, και η υπακοή έκανε την άσχημη ψυχή όμορφη. Πάλι λέει στον τελώνη: «Έλα, ακολούθησέ με». Και σηκώθηκε ο τελώνης και έγινε απόστολος· η άσχημη ψυχή έγινε όμορφη.

Αλλά για τον λόγο αυτόν ελεήθηκα. Βλέπεις ότι και τούτος σώζεται μέσω του ελέους; Κατεδίωκε, λυμαινόταν την Εκκλησία, ξερίζωνε τα αμπέλια, έγινε λύκος. Διάβαζε τους προφήτες και παραβίαζε τα όσα είχαν προφητευθεί. Ο ζηλωτής του πατρώου νόμου διάβαζε τους προφήτες, αλλά τον Προφητευθέντα δεν τον γνώριζε. Πώς, λοιπόν, ελεήθηκε; «Σαύλε, Σαύλε, γιατί με καταδιώκεις;»

Ω της φιλανθρωπίας του Δεσπότου, έως πού συγκατέβη! Ο Θεός λέει σε άνθρωπο: «Γιατί με καταδιώκεις;». Μιμείται τον ίδιο Του τον Πατέρα. Διότι και Εκείνος λέει στον εβραϊκό λαό: «Λαέ μου, τι σου έκανα, ή σε τι σε αδίκησα, ή σε τι σε ενόχλησα; Αποκρίσου μου». Και ο Υιός Του λέει στον Σαύλο: «Σαύλε, Σαύλε, γιατί με καταδιώκεις;». Τι απαντά λοιπόν εκείνος; «Ποιος είσαι, Κύριε;». Αμέσως ομολόγησε τη δεσποτεία Του.

«Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;». Ω, φιλανθρωπία του Δεσπότου! Σε άνθρωπο λέει: «Γιατί με καταδιώκεις;». Μιμείται τον δικό του Πατέρα. Διότι και εκείνος απευθύνεται στον εβραϊκό λαό: «Λαέ μου, σε τι σε αδίκησα, ή σε τι σε παρενόχλησα; Απάντησέ μου». Και ο Υιός του έλεγε: «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;».

ΛΟΓΟΣ Λʹ. Εγκώμιο στον άγιο απόστολο Παύλο, συντεθειμένο από τον Θεόδωρο Μάγιστρο, από διάφορους λόγους του εν αγίοις Πατρός ημών Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Σχετικά με την επιγραφή των αποστολικών Πράξεων σας έχουμε ήδη εξοφλήσει ολόκληρο το χρέος. Το επόμενο βήμα, λοιπόν, θα ήταν να ασχοληθούμε με την αρχή του βιβλίου, και να εξηγήσουμε τι άραγε σημαίνει το: «Τον μεν πρώτο λόγο έκανα για όλα, ω Θεόφιλε, όσα άρχισε ο Ιησούς να κάνει και να διδάσκει». Αλλά ο Παύλος δεν μας αφήνει να ακολουθήσουμε αυτή τη σειρά, καλώντας τη γλώσσα μας προς τον εαυτό του και τα δικά του κατορθώματα. Διότι επιθυμώ να τον δω να οδηγείται στη Δαμασκό, δεμένος, όχι με σιδερένια αλυσίδα, αλλά με τη Δεσποτική φωνή· επιθυμώ να δω να αλιεύεται αυτό το μεγάλο ψάρι, που ανατάραξε ολόκληρη τη θάλασσα, που ξεσήκωσε μύρια κύματα εναντίον της Εκκλησίας· επιθυμώ να τον δω να αλιεύεται, όχι με αγκίστρι, αλλά με τον Δεσποτικό λόγο. Διότι, όπως ακριβώς ένας ψαράς που κάθεται πάνω σε έναν ψηλό βράχο, και υψώνοντας το καλάμι ρίχνει από ψηλά το αγκίστρι στο πέλαγος· έτσι ακριβώς και ο δικός μας Δεσπότης, ο οποίος κατέδειξε την πνευματική αλιεία, καθισμένος σαν πάνω στον ψηλό βράχο των ουρανών, ρίχνοντας σαν αγκίστρι τη φωνή εκείνη από ψηλά και λέγοντας, «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με διώκεις;», έτσι αλίευσε αυτό το μεγάλο ψάρι.

Και ενώ ο Πλακίδας στεκόταν για πολλή ώρα και ατένιζε το ελάφι, θαυμάζοντας το μέγεθός του και βρισκόμενος σε αμηχανία για το πώς θα το συλλάβει, ο Κύριος του δείχνει ένα τέτοιο θαυμαστό σημείο, το οποίο δεν είναι απίθανο ούτε υπερβαίνει το μέγεθος της δύναμής Του, αλλά, όπως ακριβώς στην περίπτωση του Βαλαάμ, όπου δίνοντας λαλιά στην όνο ήλεγξε τη σκέψη του, έτσι και εδώ του δείχνει πάνω στα κέρατα του ελαφιού τον τύπο του Αγίου Σταυρού να λάμπει πιο πολύ και από τη λαμπρότητα του ήλιου, και ανάμεσα στα κέρατα την εικόνα του θεοφόρου σώματος, το οποίο καταδέχθηκε να αναλάβει για τη δική μας σωτηρία· και δίνοντας ανθρώπινη φωνή στο ελάφι, καλεί τον Πλακίδα λέγοντας: «Ω Πλακίδα, γιατί με διώκεις;»

Κυνηγώντας κάποτε με κακό σκοπό ο Σαύλος και καταστρέφοντας φοβερά την εκκλησία του Θεού και «όντας βλάσφημος και διώκτης και υβριστής», όπως ο ίδιος γράφοντας για τον εαυτό του λέει, και πηγαίνοντας στη Δαμασκό για να κυνηγήσει με κακό σκοπό, αλιεύεται ο ίδιος με καλό σκοπό. Διότι, αφού άκουσε «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με διώκεις;», τυφλώνεται για καλό αυτός που έβλεπε για κακό. Ο βλάσφημος γίνεται ξαφνικά κήρυκας· ο διώκτης, απόστολος· αυτός που σπάρασσε το ποίμνιο του Χριστού σαν λύκος, αναδεικνύεται πρόβατο του Χριστού και καταρτίζεται ως «σκεύος εκλογής» και πορεύεται «σε έθνη μακρινά» βαστάζοντας το όνομα του Χριστού, και κοπιάζοντας για το Ευαγγέλιο περισσότερο από τους αποστόλους που προηγήθηκαν από αυτόν δεν χορταίνει, και δεν παύει να πεθαίνει καθημερινά με τους κόπους, και η καθημερινή του έγνοια γίνεται η μέριμνα για όλες τις εκκλησίες. Και αυτός που αλιεύτηκε καλώς από άνωθεν, αγωνίζεται να αλιεύσει πολλούς, μεταξύ των οποίων, όπως προαναφέραμε, αλιεύει και τον μέγα Διονύσιο. Στάλθηκαν ως ιατροί, χωρίς να φέρουν καθόλου τα συνηθισμένα φάρμακα και νυστέρια, αλλά έχοντας «τη μάχαιρα του Πνεύματος». Έκοβαν, έκαιγαν, έβαζαν επιθέματα με χαρά και θεράπευαν καλώς τις ψυχές μαζί με τα σώματα. Στάλθηκαν ως γεωργοί, και καθάρισαν από την ασθένεια τις γεμάτες άγρια βλάστηση έμψυχες χώρες, και «οργώνοντας νέα χωράφια» με το άροτρο της χάριτος, έσπειραν τον θείο λόγο.

Απάντηση. Σε όσους δεν έχουν ακόμη φτάσει στην τελειότητα, ο σατανάς συνομιλεί μυστικά με την ψυχή από μέσα, μέσω των πονηρών λογισμών, ενώ στους πιο νηπιώδεις πνευματικά, πολλές φορές δημιουργεί φαντασιώσεις και από έξω, εμφανιζόμενος με διάφορες μορφές με σκοπό να αρπάξει τον νου τους. Σε σπουδαίους όμως άνδρες, οι οποίοι τον έδιωξαν από μέσα τους με τη θεία δύναμη, εμφανίζεται ταραγμένος και πιεσμένος, με σκοπό να μετεωρίσει και να απασχολήσει τον νου, ώστε να μην πλησιάσει τον Θεό. Διότι, όταν ο νους καθαριστεί, τον βλέπει και από μέσα και από έξω. Και τι το θαυμαστό, εφόσον και οι δίκαιοι βλέπουν τον Χριστό και από μέσα και από έξω; Διότι, τι λέει ο Στέφανος; «Βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους και τον Υιό του Θεού να στέκεται στα δεξιά του Θεού». Και τον Παύλο στην αρχή «τον περιέλαμψε φως» από έξω και του μίλησε: «Γιατί με διώκεις;». Και για τους αποστόλους έχει γραφτεί ότι είδαν γλώσσες φωτιάς να μοιράζονται σε αυτούς, και το πλήθος που παρευρισκόταν είδε και άκουσε το γεγονός. Επειδή, λοιπόν, ο νους είναι οίκος του Θεού και ο πονηρός έχει εκδιωχθεί από εκεί, οι πνευματικοί άνθρωποι, λόγω της άκρας καθαρότητάς τους, βλέπουν σαν από μέσα τόσο την αμαρτία όσο και τη χάρη. Αυτό, επομένως, είναι το ζητούμενο: να ζει ο νους κοντά στον Θεό και να είναι υγιής. Και εάν το σώμα θλιβεί και καταστραφεί ολοσχερώς, η ψυχή δεν παθαίνει καμία βλάβη. Διότι τι έπαθε η σάρκα όταν σχίστηκε ο χιτώνας που την περιέβαλλε;

Αυτά ούτε τα γνώριζα, πανάγιε Βασιλιά, ούτε ποτέ τα επιθύμησα, ούτε ζήτησα να λάβω κάτι από αυτά από εσένα, παρά, ενθυμούμενος τις αμαρτίες μου, αναζητούσα μόνο τη δική τους συγχώρεση και επιθύμησα να βρω μεσίτη και πρεσβευτή, όπως είπα παραπάνω, Δέσποτα, ώστε μέσω της δικής του ικεσίας και της δικής μου υποταγής σε αυτόν, να βρω έστω και στη μέλλουσα ζωή την άφεση των πολλών μου αμαρτημάτων. Ακούγοντας όμως όλους ομόφωνα να λένε ότι δεν υπάρχει τέτοιος άγιος τώρα πάνω στη γη, έπεφτα σε μεγαλύτερη λύπη. Εντούτοις, ποτέ δεν το πίστεψα αυτό, αλλά αποκρινόμουν σε αυτούς, Δέσποτα Χριστέ, όπως γνωρίζεις, και έλεγα: «Κύριέ μου, ελέησον. Έγινε άραγε τόσο πιο δυνατός ο διάβολος από τον Δεσπότη Θεό, ώστε να ελκύσει τους πάντες προς τον εαυτό του και να τους κάνει δική του μερίδα, ώστε να μην απομείνει κανείς με το μέρος του Θεού;» Γι' αυτό, όπως νομίζω, φιλάνθρωπε Βασιλιά, ενώ καθόμουν στο σκοτάδι του βίου και ανάμεσα στα κακά, έλαμψες πάνω μου το άγιο φως σου και μέσα σε αυτό μου υπέδειξας τον άγιό σου. Και με τον τρόπο που έπραξες στον δούλο σου Παύλο, τον οποίο, ενώ σε δίωκε, τον κάλεσες μέσω της θεϊκής σου εμφάνισης —διότι, όταν εκείνος σε αντίκρισε και είπε: «Ποιος είσαι;» δεν είπες: «Εγώ είμαι αυτός που έπλασε τον ουρανό και τη γη.