Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 9:5

Είδε πολύ καλά ο Θεός μας αυτό που έκανε, διότι ο ισχυρός εχθρός θα μπορούσε να γίνει και γενναίος φίλος. Και περιλούζοντάς τον αιφνιδίως με φως, τον καταπλήσσει και τον μεταβάλλει προς την ταπεινότητα, σταματώντας τον από την πορεία του εξαιτίας του φόβου, και συνετίζοντας με το σκοτάδι τα μάτια του που έβλεπαν με πύρινη και θυμώδη ματιά. Τον τιμωρεί δε όχι εν σιωπή, αλλά πρόσθεσε και λόγο στο έργο, λέγοντας εκείνο το γεγραμμένο: Σαούλ, Σαούλ, γιατί με διώκεις; Σκληρό είναι για σένα να λακτίζεις προς τα κέντρα. Όχι επειδή ο ίδιος είχε ανάγκη διαλόγου —διότι ποια ανάγκη υπήρχε για λόγια, εφόσον αρκούσαν τα γεγονότα;—, αλλά για να δώσει την αφορμή να ρωτήσει και να μάθει ότι ο Χριστός, ο οποίος ενομίζετο ότι είναι νεκρός και κείτεται, ζει και εμφανίζεται από τους ουρανούς, και έτσι με εξουσία αποκρούει αυτούς που τον λυπούν. Τίποτα δεν είναι προτιμότερο από το να παραθέσουμε αυτά τα ίδια τα λόγια που μας εξηγούν το κυνήγι του Εβραίου λύκου. Ο δε Σαύλος πνέοντας ακόμη απειλή και φόνο. Ο λόγος μού περιγράφει έναν άνδρα που εκρήγνυται από τον θυμό, που λαχανιάζει ακόμη από την προηγηθείσα δολοφονία μετά τις βολές των λίθων, που βλέπει αιμοσταγώς και αγρίως όπως είναι αναπόφευκτο για έναν φονιά, διατηρώντας στην αρχή τα σύμβολα της προφητείας του πατριάρχη. Διότι εκείνος, όταν επρόκειτο να πεθάνει, αφού συγκέντρωσε ολόγυρα στην κλίνη του τα παιδιά του, προφήτευσε δια του Πνεύματος.

Έπειτα προσθέτει σοφά: Εγώ είμαι ο Ιησούς. Δεν είπε «Εγώ είμαι ο Θεός» ή «ο Υιός του Θεού», αλλά «Ιησούς», το όνομα της συγκαταβάσεως, για να επιβεβαιώσει την πίστη στη σάρκωση, με την οποία σκανδαλίζονταν οι Ιουδαίοι. Εγώ είμαι εκείνος τον οποίο ραπίζατε, τον οποίο μαστιγώνατε, τον οποίο σύρατε και φέρατε πότε στον Καϊάφα και ύστερα στον Πιλάτο, τον οποίο αποκαλούσατε συνεχώς γιο του ξυλουργού, τον οποίο συγκαταλέγατε στους νεκρούς, περιγελώντας έντονα αυτούς που κήρυτταν την ανάσταση. Ενώ τώρα μιλώ δεν φανερώνομαι, ενώ είμαι παρών δεν ορώμαι, ενώ φωτίζω την ψυχή επιφέρω τύφλωση στα μάτια. Πίστεψε, λοιπόν, ότι και στον Στέφανο εμφανιζόμουν όταν, λέγοντας αυτό σε εσάς, δεν γινόταν πιστευτός. Είναι σκληρό για εσένα, λοιπόν, να λακτίζεις προς τα καρφιά. Καρφιά ονομάζει τους ήλους του σταυρού. Διότι, όπως εκείνος που προσκρούει σε ακονισμένο σίδερο δεν το καταστρέφει - πώς άλλωστε θα μπορούσε το σκληρό υλικό; - αλλά πληγώνει τον εαυτό του, έτσι και εκείνος που φιλονικεί με τον Θεό επισύρει εκούσια τον όλεθρό του. Συνετίσου, λοιπόν, στο εξής και, αφού έχασες την όρασή σου εξαιτίας της θαυμαστής λαμπρότητας, τώρα προπάντων κατανόησε, ότι γι' αυτόν τον λόγο ενδύθηκα σώμα και έγινα άνθρωπος, ώστε να μην τυφλωθούν όλοι, όσοι γυμνοί από κάποιο προκάλυμμα θα επικοινωνούσαν με τη θεότητα.

Από τον ίδιο λόγο Έχεις, λοιπόν, από την ίδια την απόδειξη των Γραφών, ότι ο άνθρωπος του Σωτήρα, τον οποίο διδασκόμαστε να κατανοούμε, είναι δημιούργημα· διότι δεν είναι η αόρατη θεότητα του Λόγου, η οποία είναι κρυμμένη στους πατρικούς κόλπους και την οποία κανείς μέχρι σήμερα δεν έχει δει. Και αυτό ο Παύλος το γνωρίζει καλύτερα από εμάς, λέγοντας: «με περιέστραψε δυνατό φως και έπεσα στο έδαφος και άκουσα μια φωνή να μου λέει: Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις; είναι σκληρό για σένα να λακτίζεις προς τα κέντρα». Και εγώ είπα: «Ποιος είσαι, Κύριε;». Και ο Κύριος μου είπε: «Εγώ είμαι ο Ιησούς, τον οποίο εσύ καταδιώκεις». Ομολογεί, δε, ότι τυφλώθηκε από τη δόξα του φωτός του Κυρίου και ότι μετά από τρεις ημέρες ανέβλεψε, κατόπιν αποκαλύψεως και προσταγής Του. Εάν, όμως, ο Παύλος, το σκεύος της εκλογής, τυφλώθηκε μη μπορώντας να αντικρίσει τη δόξα του Κυρίου, πώς διδάσκει εμάς να κατανοήσουμε τη θεότητα του ίδιου του Λόγου; Αλλά αυτό που πολλές φορές είπα, θα το πω και τώρα: μας είπε να κατανοήσουμε τον Ιησού, τον άνθρωπο του Σωτήρα, «ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον εποίησε».

Αλλά ας δούμε, εξετάζοντας μέσα από τη θεία Γραφή, αν δεν είναι ο Χριστός που του έδωσε εντολή. Όταν λοιπόν, όπως είναι γραμμένο, βιαζόταν από τα Ιεροσόλυμα προς τη Δαμασκό για να αφανίσει τους μαθητές, καθώς βρισκόταν στη μέση του δρόμου, του εμφανίζεται ο Χριστός λέγοντας: «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Και όταν ο Παύλος ρώτησε και είπε: «Ποιος είσαι, Κύριε;», του είπε: «Εγώ είμαι ο Ιησούς, τον οποίο εσύ καταδιώκεις. Αλλά σήκω και μπες στην πόλη, και θα σου ειπωθεί τι πρέπει να κάνεις.» Το τι λοιπόν του ειπώθηκε, το βρίσκουμε πάλι στις Πράξεις των Αποστόλων, ότι «Ενώ αυτοί νήστευαν και λειτουργούσαν στον Κύριο, είπε το Πνεύμα το Άγιο: Ξεχωρίστε μου τον Βαρνάβα και τον Σαύλο για το έργο στο οποίο τους έχω προσκαλέσει.» Έπειτα πάλι είναι γραμμένο γι' αυτούς, ότι «Αυτοί λοιπόν, αφού στάλθηκαν μέσω του Αγίου Πνεύματος, απήλθαν στη Σελεύκεια, και από εκεί απέπλευσαν για την Κύπρο. Και όταν έφτασαν στη Σαλαμίνα, κήρυτταν τον λόγο του Θεού στις συναγωγές των Ιουδαίων.» Βλέπεις πώς, σύμφωνα με την εντολή του Σωτήρα μας, αποστέλλεται μέσω του Αγίου Πνεύματος για να κηρύξει;

Ο Ιωάννης, εξάλλου, υποδηλώνοντας την αναιρετική της κακίας δύναμη του Κυρίου με το όνομα της αξίνας, όταν λέει «Ήδη η αξίνα βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων», δεν του φαίνεται αξιόπιστος μάρτυρας αυτών που έχουν ειπωθεί; Ο δε Μωυσής, που βλέπει τον Θεό μέσα στο φως, και ο Ιωάννης, που τον ονομάζει αληθινό φως, όπως και ο ίδιος ο Παύλος, που περιλάμφθηκε από το φως στην πρώτη του θεοφάνεια και έπειτα άκουσε τις φωνές από το φως που έλεγαν «Εγώ είμαι ο Ιησούς τον οποίο εσύ διώκεις», δεν είναι άραγε επαρκής για να δώσει μαρτυρία; Σχετικά με τον άρτο, ας διαβάσει το Ευαγγέλιο, ότι η τροφή του Μωυσή, που χορηγήθηκε από τον ουρανό στον Ισραήλ, ελήφθη από τον ίδιο τον Κύριο ως τύπος του Κυρίου. «Διότι δεν σας έδωσε ο Μωυσής τον άρτο, αλλά ο Πατέρας μου δίνει τον αληθινό άρτο», εννοώντας τον εαυτό του, που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο. Αλλά ο γνήσιος ακροατής του νόμου ισχυρίζεται ότι κανένας από τους προφήτες ή τους αποστόλους δεν έχει αποδώσει αυτά τα ονόματα στον Χριστό. Τι ακολουθεί λοιπόν, εάν ο ίδιος ο Κύριος ονόμασε τον εαυτό του με αυτά; Διότι, βεβαίως, στα ονόματα του Σωτήρα δεν υπάρχει πρώτο και δεύτερο, ούτε το ένα είναι πιο λεπτό και ακριβέστερο από το άλλο, εφόσον τα γνωρίζει όλα ταυτόχρονα και με ίση ακρίβεια, ούτε είναι δυνατόν σε κανένα από αυτά να προσαρμοστεί ο ισχυρισμός που διατύπωσε σχετικά με την επίνοια.

Σε έναν τέτοιο άνθρωπο πρέπει να ειπωθεί εκείνο που ειπώθηκε προς τον Παύλο, όταν ακόμη ήταν ο Σαύλος: «Είναι σκληρό για σένα, άνθρωπε, να λακτίζεις προς τα κέντρα». Είτε από μόνος σου εγκατέλειψες τον Θεό, αναλογίσου ότι εκείνος που αποχωρίζεται τον ήλιο, διάγει τη ζωή του σε σκοτάδι και ζόφο· είτε αποβλήθηκες από τις προσευχές ως ανάξιος, ανάκτησε μέσω της μετάνοιας την πρώτη σου κατάσταση.

Αυτά είπε προς τον Σαύλο ο Χριστός· και αυτός αποκρίνεται και λέγει: «Ποιος είσαι, Κύριε;». Αγαθός είναι ο ζήλος του Παύλου, επειδή μόλις κλήθηκε, αμέσως υπάκουσε. Δέχτηκε τον λόγο και αμέσως αντιλήφθηκε την αξία αυτού που του μιλούσε και έλεγε: «Ποιος είσαι, Κύριε;»· διότι έχω πληρωθεί από τη λάμψη, αιχμαλωτίστηκα από το φως, έγινα δεσμώτης της ακτίνας. «Ποιος είσαι, Κύριε;» Διότι ποθώ να δω το κάλλος σου, βιάζομαι να πετάξω ψηλά προς τα σύννεφα, επιθυμώ να μάθω από πού προέρχεται αυτό το «απαύγασμα της δόξης», ποιος είναι ο «χαρακτήρας της υποστάσεως», ποιος είναι αυτός που «φέρει τα πάντα με τον λόγο της δικής του δυνάμεως». «Ποιος είσαι, Κύριε;» Διότι άκουσα τη φωνή σου και χόρτασα από τον Νόμο, δεν έχω πλέον πόθο για τον Νόμο, δεν θέλω πλέον την κιβωτό από χρυσό και ξύλο, ποθώ τη φάτνη την αγνή, την καθόλα βασιλική, τη χρυσόδωρη. Όλα τα τέκνα των αιρετικών ας αισχυνθούν και τα στόματα των αιρετικών ας ντροπιαστούν. Διότι, ιδού, όταν κλήθηκε ο Παύλος δεν περιεργάζεται, αλλά μόνον πιστεύει, προσκυνεί και δεν αντιμάχεται, υμνολογεί και έχει απαλλαγεί από την κατάκριση. «Ποιος είσαι, Κύριε;» λέγει. Δεν θα τον αποκαλούσε βέβαια Κύριο, αν δεν αισθανόταν ότι αυτός που τον καλούσε είναι Θεός. Και αυτόν που γνώριζε ως Θεό τον ομολογούσε ως Ποιητή, και αυτόν που ομολογούσε ως Ποιητή τον κήρυττε απαθή και τον θεωρούσε άφθαρτο. Σεβόταν ως αθάνατον εκείνον του οποίου γνώριζε τον σταυρό και του οποίου ήξερε τον τάφο. Δεν αγνοούσε τους κολαφισμούς, τη λόγχη στην πλευρά, τα ραπίσματα.

Τι του απαντά όμως ο Χριστός; «Εγώ είμαι ο Ιησούς ο Ναζωραίος τον οποίο εσύ διώκεις». Λαμβάνει σύντομη την απόκριση στην ερώτησή του: «Εγώ είμαι ο Ιησούς ο Ναζωραίος τον οποίο εσύ διώκεις», εγώ είμαι ο Ιησούς που υπήρχα άλλοτε και τώρα, αυτός που υπάρχει πριν από όλους και μετά από όλους, αυτός που είναι στην αρχή και στα έσχατα, ο υιός του Δαβίδ που όμως υπάρχει πριν από τον Δαβίδ, ο απόγονός του Αβραάμ αλλά και Δημιουργός, ο απόγονός του Αδάμ που όμως ο ίδιος έπλασε ως κεραμέας τον Αδάμ, ο απόγονός του Ισαάκ που όμως ο ίδιος στεφάνωσε τον βωμό του Ισαάκ, ο απόγονός του Ιακώβ που όμως ο ίδιος θεάθηκε πάνω στην κλίμακα να περιστοιχίζεται από τα πλήθη των αγγέλων. «Εγώ είμαι ο Ιησούς τον οποίο εσύ διώκεις», αλλά αν και με διώκεις δεν με φτάνεις· διότι πού ή πώς θα θηρεύσεις «το απαύγασμα της δόξης»; Ποιο δίχτυ μπορεί να χωρέσει «τον χαρακτήρα της υποστάσεώς» του; Ποιος μπορεί να συλλάβει με το χέρι αυτόν που «βαστάζει τα πάντα με τον λόγο της δύναμής του»; «Εγώ είμαι ο Ιησούς τον οποίο εσύ διώκεις». Σε προορίζω για νυμφαγωγό της δικής μου νύμφης. Γιατί διώκεις εμένα, για χάρη του οποίου λίγο αργότερα πρόκειται εσύ να διωχθείς; Αλλά ταλαιπωρείς άδικα τα πόδια σου, μάταια ιδρώνεις, περιττά κοπιάζεις· στους κόλπους του Πατρός κάθεται αυτός που διώκεται από εσένα. «Εγώ είμαι ο Ιησούς τον οποίο εσύ διώκεις», αγνοώντας ότι μάχεσαι ενάντια στην ίδια σου τη ζωή. Γιατί πολεμάς τον Σοφό; Τοξεύεις τον ευεργέτη, όμοιον του οποίου δεν έχεις κανέναν άλλον, και κλοτσάς τον τροφέα, χάρη στον οποίο η γη απλόχερα βλαστάνει για σένα το τραπέζι των καρπών;

Διότι, αφού πρώτα ο ίδιος αλιεύθηκε, στη συνέχεια σαγήνευσε την οικουμένη· και, αφού δέχθηκε το βέλος, δεν πέθανε, αλλά, από νεκρός που ήταν, έγινε ζωντανός. Τα βέλη του Δυνατού είναι ακονισμένα. Ω, φύση βέλους· τραυμάτισε και ζωογόνησε. Μετέτρεψε το τραύμα σε φάρμακο. Κειτόταν κατά γης, και ανέστησε την οικουμένη· εκείνος τυφλώθηκε, και τα πέρατα της γης μέχρι σήμερα ανέβλεψαν. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Τι απάντησε λοιπόν εκείνος; «Ποιος είσαι, Κύριε;» Ομολόγησε τη δεσποτεία Του. Και του λέει: «Εγώ είμαι ο Ιησούς ο Ναζωραίος, τον οποίο εσύ καταδιώκεις». Εδώ σταματήσαμε τον λόγο μας. Ποιο άλλο προοίμιο επιστολής προαχθήκαμε να ερμηνεύσουμε σήμερα; Διότι η σπουδή του Παύλου σχετικά με τις προσφωνήσεις των επιστολών του δεν ήταν τυχαία ούτε μάταιη. Ποια είναι λοιπόν η άλλη επιστολή; «Παύλος, απόστολος, όχι από ανθρώπους, ούτε μέσω ανθρώπου, αλλά μέσω του Ιησού Χριστού». Για ποιο λόγο η μάχη ξεκινά ήδη από τα προοίμια; Στο παγκράτιο προσκαλείται ο Παύλος, ο «απόστολος όχι από ανθρώπους, ούτε μέσω ανθρώπου», και με αυτά που λέει σας φανερώνει ότι πυγμαχεί εναντίον κάποιων: εκείνων που ισχυρίζονται ότι η αποστολή του προέρχεται από ανθρώπους.

γ΄. Γιατί όχι στα Ιεροσόλυμα, γιατί δεν έγινε στη Δαμασκό; Ώστε να μην είναι δυνατόν σε άλλους να το διηγηθούν διαφορετικά, αλλά να είναι ο ίδιος αξιόπιστος όταν το διηγείται, αυτός που αναχωρούσε γι' αυτόν ακριβώς τον σκοπό. Αυτό εξάλλου λέει, και όταν απολογείται ενώπιον του Αγρίππα. Πάσχει δε και ως προς την όραση, διότι η υπερβολή του φωτός συνηθίζει να πλήττει τα μάτια· διότι οι οφθαλμοί έχουν όρια. Λέγεται δε ότι και η υπερβολή της φωνής καθιστά τους ανθρώπους κωφούς και αναίσθητους. Αλλά αυτόν μόνο τον τύφλωσε, και έσβησε τον θυμό του με τον φόβο, ώστε να μπορέσει να ακούσει τα λεγόμενα. «Σαούλ, Σαούλ», λέει, «γιατί με καταδιώκεις;» Δεν του λέει: «Πίστεψε», ούτε κανένα άλλο τέτοιο πράγμα, αλλά τον εγκαλεί. Διότι σχεδόν αυτό λέει με τον έλεγχο που του ασκεί: «Ποια μεγάλη ή μικρή αδικία έχεις υποστεί από εμένα και τα κάνεις αυτά;». Εκείνος δε είπε: «Ποιος είσαι, Κύριε;».

Προς το παρόν, ομολόγησε τον εαυτό του δούλο. Ο δε Κύριος είπε: «Εγώ είμαι ο Ιησούς, τον οποίο εσύ καταδιώκεις». Σαν να του έλεγε: «Μη νομίσεις ότι ο πόλεμός σου είναι εναντίον ανθρώπων». Αυτοί δε που ήταν μαζί του, άκουσαν μεν τη φωνή του Παύλου, αλλά δεν έβλεπαν κανέναν προς τον οποίο να απαντά. Και δικαιολογημένα· διότι τους έκανε ακροατές των λιγότερο σημαντικών. Επειδή, αν είχαν ακούσει εκείνη τη φωνή, ίσως και να μην πίστευαν· βλέποντας όμως τον Παύλο να απαντά, απορούσαν. «Αλλά σήκω και είσελθε στην πόλη, και θα σου ειπωθεί τι πρέπει να κάνεις». Πρόσεξε πώς δεν του τα αποκαλύπτει αμέσως όλα, αλλά μόνο προετοιμάζει και μαλακώνει τη διάνοιά του, και μέσα από αυτά που τον προστάζει να κάνει, του δίνει αμέσως αγαθές ελπίδες, όπως και ότι θα ξαναβρεί το φως του. Οι δε άνδρες που τον συνόδευαν στέκονταν άφωνοι, ακούγοντας μεν τη φωνή, χωρίς όμως να βλέπουν κανέναν. Σηκώθηκε τότε ο Σαύλος από το έδαφος, και παρότι τα μάτια του ήταν ανοιχτά, δεν έβλεπε κανέναν. Πιάνοντάς τον δε από το χέρι, τον οδήγησαν μέσα στη Δαμασκό. Το λάφυρο του διαβόλου, τα σκεύη του, τα φέρνουν μέσα σαν να είχε κυριευθεί κάποια πόλη ή μητρόπολη. Και το αξιοθαύμαστο είναι ότι οι ίδιοι οι πολέμιοι και εχθροί τον οδήγησαν μέσα, μπροστά στα μάτια όλων. Και παρέμεινε τρεις ημέρες χωρίς να βλέπει, και ούτε έφαγε ούτε ήπιε.

Και δεν λέει: «ο Ιησούς ο σταυρωθείς, ο Υιός του Θεού, αυτός που έκανε τα θαύματα»· αλλά τι; «Αυτός που σου εμφανίστηκε», με βάση όσα ήταν σε εκείνον γνώριμα· επειδή και ο Χριστός δεν πρόσθεσε τίποτα περισσότερο, ούτε είπε: «Εγώ είμαι ο σταυρωθείς, ο εγερθείς»· αλλά «Αυτόν που εσύ διώκεις». Δεν είπε: «ο διωχθείς», για να μη φανεί ότι θριαμβολογεί και εμπαίζει. «Αυτός που σου εμφανίστηκε», λέει, «στον δρόμο». Και όμως δεν εμφανίστηκε οπτικά, αλλά μέσω των γεγονότων. Και θέλοντας να συσκιάσει το βαρύ ύφος του λόγου, αμέσως πρόσθεσε: «Για να αναβλέψεις και να πληρωθείς με Άγιο Πνεύμα». Δεν ήλθε για να ελέγξει αυτά που έγιναν, αλλά για να του δώσει τη δωρεά, λέει. Μου φαίνεται ότι και αυτός και ο Κορνήλιος, αμέσως μόλις ειπώθηκαν αυτά τα λόγια, μετείχαν του Πνεύματος· καίτοι αυτός που το μετέδιδε δεν ανήκε στους δώδεκα. Έτσι, τίποτα από όλα όσα συνέβησαν σε αυτόν δεν ήταν ανθρώπινο, ούτε έγινε μέσω ανθρώπου, αλλά ήταν παρών ο Θεός, ο οποίος τα έπραττε αυτά. Ταυτόχρονα, τον διδάσκει να είναι μετριόφρων, μη οδηγώντας τον στους εξέχοντες αποστόλους, και αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει τίποτα το ανθρώπινο εδώ.

Πού λοιπόν χάθηκε εκείνος ο θυμός; Πού πήγε η μανία; Πού είναι ο άκαιρος ζήλος; Πού τα δεσμά και οι καταδιώξεις; Πού είναι εκείνη η αγριότητα; Τώρα παραμένεις ακίνητος, και ούτε καν να δεις αυτόν που διώκεις δεν μπορείς· και εσύ που βιαζόσουν και έτρεχες παντού, τώρα έχεις ανάγκη από χειραγωγό. Διότι γι' αυτόν τον λόγο και τώρα του λέει: «Γιατί με διώκεις;», για να μάθει ότι και κατά τον προηγούμενο χρόνο εκούσια τον ανεχόταν· ότι ούτε εκείνα ήταν δείγμα αδυναμίας, ούτε τούτα σκληρότητας, αλλά και τα μεν αποτελούσαν έκφραση φιλανθρωπίας, και τα δε πρόνοιας. Τι λέει λοιπόν ο Παύλος; «Ποιος είσαι, Κύριε;». Αναγνώρισε την κυριότητα από την ανοχή, έμαθε τη δύναμη από την τύφλωση, και ομολογεί πλέον την εξουσία: «Ποιος είσαι, Κύριε;».

Είδες ψυχή ευγνώμονα; Είδες διάνοια γεμάτη ελευθερία; Είδες συνείδηση αδέκαστη; Δεν αντιστάθηκε, δεν φιλονίκησε, αλλά αναγνώρισε τον Δεσπότη αμέσως. Όχι όπως οι Ιουδαίοι, οι οποίοι, βλέποντας νεκρούς να ανασταίνονται, τυφλούς να αναβλέπουν, λεπρούς να καθαρίζονται, όχι μόνο δεν προσέτρεχαν σε Εκείνον που τα έπραττε αυτά, αλλά και τον αποκαλούσαν πλάνο, και κινούσαν κάθε είδους επιβουλή εναντίον Του. Αλλά ο Παύλος δεν έπραξε έτσι, παρά μεταστράφηκε αμέσως. Τι λέει λοιπόν ο Χριστός; «Εγώ είμαι ο Ιησούς, τον οποίο εσύ καταδιώκεις». Και γιατί δεν είπε: «Εγώ είμαι ο Ιησούς που αναστήθηκε», «Εγώ είμαι ο Ιησούς που κάθεται στα δεξιά του Θεού», αλλά «Εγώ είμαι ο Ιησούς, τον οποίο εσύ καταδιώκεις»; Για να πλήξει τη διάνοιά του, για να φέρει σε κατάνυξη την ψυχή του. Άκουσε λοιπόν τον Παύλο, μετά από πολλά χρόνια και μύρια κατορθώματα, να θρηνεί γι' αυτό: «Διότι εγώ είμαι», λέει, «ο ελάχιστος από όλους τους αποστόλους, ο οποίος δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι απόστολος, διότι κατεδίωξα την Εκκλησία». Εάν όμως μετά από μύρια κατορθώματα και τόσα χρόνια πενθούσε γι' αυτό, τι ήταν φυσικό να πάθει εκείνον τον καιρό, όταν δεν είχε ακόμη κανένα απολύτως κατόρθωμα, παρά μόνο είχε τη συνείδηση της καταδιώξεως και άκουγε εκείνη τη φωνή;

Σε εκείνους δεν αποκάλυψε τον εαυτό του, ενώ στη γυναίκα λέει: «Εγώ είμαι, αυτός που σου μιλάει». Αυτό που έκανε μόνο στον Παύλο, ο οποίος ανήλθε έως τον τρίτο ουρανό, που αρπάχθηκε στον παράδεισο και άκουσε άρρητα ρήματα, ο οποίος σαγήνευσε την οικουμένη, αυτό το έκανε πρωτύτερα και στη Σαμαρείτιδα. Στον Παύλο αποκαλύφθηκε με σαφήνεια από τον ουρανό λέγοντας: «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις; Σκληρό είναι για εσένα να λακτίζεις προς τα κέντρα». Και ο Σαούλ αποκρίθηκε λέγοντας: «Ποιος είσαι, Κύριε;» Και εκείνος αποκρίθηκε: «Εγώ είμαι ο Ιησούς Χριστός, τον οποίο εσύ καταδιώκεις». Αυτό, λοιπόν, λέει τώρα στη Σαμαρείτιδα: «Εγώ είμαι, αυτός που σου μιλάει».

Διότι, τι ήταν πιο άσχημο από την ψυχή του Παύλου, όταν ήταν βλάσφημος και υβριστής; Και τι πιο όμορφο από αυτόν, όταν έλεγε: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη διατήρησα»; Τι πιο άσχημο από την ψυχή του ληστή; Και τι πιο όμορφο από αυτήν έγινε, όταν υπάκουσε στο: «Αλήθεια σου λέω, σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο»; Τι πιο άσχημο από τον τελώνη, όταν άρπαζε; Και τι πιο όμορφο, όταν προσέφερε την αγαθή του προαίρεση; Βλέπεις ότι την ομορφιά του σώματος δεν μπορείς να την αλλάξεις· διότι δεν είναι ζήτημα προαιρέσεως, αλλά φύσεως. Ενώ η ομορφιά της ψυχής αποκτάται από εμάς μέσω της προαιρέσεως. Έμαθες τους όρους. Ποιους; Ότι η ομορφιά της ψυχής προέρχεται από την υπακοή στον Θεό. Διότι, εάν η άσχημη ψυχή υπακούσει στον Θεό, αποβάλλει την ασχήμια και γίνεται όμορφη. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;». Και εκείνος ρώτησε: «Και ποιος είσαι, Κύριε;». «Εγώ είμαι ο Ιησούς». Και υπάκουσε, και η υπακοή έκανε την άσχημη ψυχή όμορφη. Πάλι λέει στον τελώνη: «Έλα, ακολούθησέ με». Και σηκώθηκε ο τελώνης και έγινε απόστολος· η άσχημη ψυχή έγινε όμορφη.

Ω της φιλανθρωπίας του Δεσπότου, έως πού συγκατέβη! Ο Θεός λέει σε άνθρωπο: «Γιατί με καταδιώκεις;». Μιμείται τον ίδιο Του τον Πατέρα. Διότι και Εκείνος λέει στον εβραϊκό λαό: «Λαέ μου, τι σου έκανα, ή σε τι σε αδίκησα, ή σε τι σε ενόχλησα; Αποκρίσου μου». Και ο Υιός Του λέει στον Σαύλο: «Σαύλε, Σαύλε, γιατί με καταδιώκεις;». Τι απαντά λοιπόν εκείνος; «Ποιος είσαι, Κύριε;». Αμέσως ομολόγησε τη δεσποτεία Του.

Σύμφωνα με την ιστορική προσέγγιση, ο Χρυσόστομος, έχοντας ερμηνεύσει το χωρίο με πολλή ακρίβεια, είπε ότι η πρώτη εξήγηση που αναφέρει «οι συνοδοί άκουγαν τη φωνή», εννοεί ότι άκουγαν τη φωνή του Παύλου που έλεγε: «ποιος είσαι, Κύριε;», και δεν έβλεπαν κανέναν άλλον άνθρωπο εκτός από τον Παύλο. Η δεύτερη εξήγηση, η οποία αναφέρει ότι είδαν μεν το φως, αλλά δεν άκουσαν τη φωνή εκείνου που μιλούσε, εννοεί ότι δεν άκουσαν τη φωνή του Κυρίου που απευθυνόταν στον Παύλο, παρά μόνο είδαν το φως. Κατά δε την πνευματική θεωρία, το χωρίο πρέπει να κατανοηθεί ως εξής: ο γνωστικός νους, αντιστοιχώντας στον Παύλο, έχει ως συνοδούς του τους λογισμούς. Επομένως, κατά την πρώτη εμφάνιση του Λόγου προς τον νου, οι λογισμοί προσλαμβάνουν μόνο απηχήματα και ινδάλματα της γνώσης, και δεν βλέπουν τίποτα το ξεκάθαρο. Όταν, όμως, ο νους προκόπτει και ανέρχεται στις πνευματικές βαθμίδες, δηλαδή φτάνει στην υψηλή θεωρία, τότε οι λογισμοί δεν μετέχουν πλέον σε ινδάλματα, αλλά αποκτούν τέλεια μετοχή στο φως της γνώσης.

Αυτόν δόξασε ο Ιησούς, όπως ακριβώς τον Παύλο, που ήταν προηγουμένως θρασύς, και τώρα είναι σκεύος αληθείας. Διότι αυτός που κάποτε φυλάκιζε, τώρα δένεται με αλυσίδες και τυφλώνεται από αστραπή, αλλά αναβλέπει στην ψυχή έχοντας επιγνώσει αυτόν που τον φώτισε. Και αφού έπεσε στη γη, απλώνει τα χέρια του και αναζητώντας χειραγωγούς αναφωνεί και λέει: «Ποιος είσαι, Κύριε; Πες μου, Δέσποτα.» Αμέσως λοιπόν ήλθε σε αυτόν φωνή: «Σαούλ, Σαούλ, γιατί μοχθείς, γιατί διώκεις; Πόθησε τα ουράνια και μη διώκεις αυτόν που δίνει το βραβείο της νίκης.»

Αυτά ούτε τα γνώριζα, πανάγιε Βασιλιά, ούτε ποτέ τα επιθύμησα, ούτε ζήτησα να λάβω κάτι από αυτά από εσένα, παρά, ενθυμούμενος τις αμαρτίες μου, αναζητούσα μόνο τη δική τους συγχώρεση και επιθύμησα να βρω μεσίτη και πρεσβευτή, όπως είπα παραπάνω, Δέσποτα, ώστε μέσω της δικής του ικεσίας και της δικής μου υποταγής σε αυτόν, να βρω έστω και στη μέλλουσα ζωή την άφεση των πολλών μου αμαρτημάτων. Ακούγοντας όμως όλους ομόφωνα να λένε ότι δεν υπάρχει τέτοιος άγιος τώρα πάνω στη γη, έπεφτα σε μεγαλύτερη λύπη. Εντούτοις, ποτέ δεν το πίστεψα αυτό, αλλά αποκρινόμουν σε αυτούς, Δέσποτα Χριστέ, όπως γνωρίζεις, και έλεγα: «Κύριέ μου, ελέησον. Έγινε άραγε τόσο πιο δυνατός ο διάβολος από τον Δεσπότη Θεό, ώστε να ελκύσει τους πάντες προς τον εαυτό του και να τους κάνει δική του μερίδα, ώστε να μην απομείνει κανείς με το μέρος του Θεού;» Γι' αυτό, όπως νομίζω, φιλάνθρωπε Βασιλιά, ενώ καθόμουν στο σκοτάδι του βίου και ανάμεσα στα κακά, έλαμψες πάνω μου το άγιο φως σου και μέσα σε αυτό μου υπέδειξας τον άγιό σου. Και με τον τρόπο που έπραξες στον δούλο σου Παύλο, τον οποίο, ενώ σε δίωκε, τον κάλεσες μέσω της θεϊκής σου εμφάνισης —διότι, όταν εκείνος σε αντίκρισε και είπε: «Ποιος είσαι;» δεν είπες: «Εγώ είμαι αυτός που έπλασε τον ουρανό και τη γη.