Πατερικές αναφορές στο ΑΜΩΣ 3:8

Ομιλία που εκφωνήθηκε σε καιρό λιμού και ανομβρίας. Λέων θα βρυχηθεί, και ποιος δεν θα φοβηθεί; Ο Κύριος ο Θεός ελάλησε, και ποιος δεν θα προφητεύσει; Ας κάνουμε προφητικό το προοίμιο του λόγου μας, και ας παραλάβουμε ως συνεργό για την προκείμενη ανάγκη τον θεοφόρο Αμώς, ο οποίος θεράπευσε πάθη παρόμοια με τα δεινά που μας ταλαιπωρούν, εκθέτοντας τη βουλή και τη γνώμη υπέρ του συμφέροντός μας.

Λένε, λοιπόν, πως όταν αυτό το μεγάλο και φρικτότατο θηρίο θελήσει να θηρεύσει κάποιο από τα ζώα των δασών, αφού ανέβει σε κάποια κορυφή των βουνών, βρυχάται δυνατά και τρομακτικά, και προκαλεί τέτοια πτοίηση σε όσους το ακούν, ώστε, μη αντέχοντας τον βαρύ αντίκτυπο της απειλής, πέφτουν αμέσως κάτω, είτε πρόκειται για άνθρωπο είτε για άλλο ζώο, και αυτό που έπεσε γίνεται θήραμα του θηρίου μόνο με τη φωνή του. Αυτόν τον λόγο τον επιβεβαιώνει κατά κάποιον τρόπο και ο Θεός μέσω του προφήτη, λέγοντας τα εξής: «Λέων θα βρυχηθεί, και ποιος δεν θα φοβηθεί;». Έτσι, λοιπόν, η Συναγωγή των Ιουδαίων έγινε σαν λιοντάρι στο δάσος απέναντι στον Σωτήρα Χριστό, τουλάχιστον ως προς το εγχείρημα της εναντίον Του λεκτικής επίθεσης· διότι η θεία φύση δεν επιδέχεται καθόλου τρόμο ή φόβο.

<θα πορευτώ και θα επιστρέψω στον τόπο μου, μέχρι να αφανιστούν.> Καθιστά σαφή την αιτία για την οποία δεν ωφέλησαν σε τίποτα αυτοί που υπερασπίζονταν τον Εφραίμ, και δεν θα σταματήσει γι' αυτούς ο πόνος. «Διότι εγώ», λέει, «είμαι σαν πάνθηρας για τον Εφραίμ και σαν λιοντάρι για τον οίκο του Ιούδα». Είναι προφανές λοιπόν ότι, όταν ο Θεός επιφέρει την καταστροφή, δεν υπάρχει κανείς να σώσει· «Διότι το υψωμένο χέρι, ποιος θα το αποτρέψει;», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Το γεγονός δε ότι όσα συνέβησαν σε αυτούς έγιναν χωρίς καμία απολύτως επιείκεια, το υπέδειξε αινιγματικά, παρομοιάζοντας τη δική του ορμή με τα πιο φοβερά και ρωμαλέα θηρία. Διότι ο μεν πάνθηρας ορμά με ταχύτατο δρόμο εναντίον εκείνων που θα επιλέξει, και πηδά με τόσο ελαφρά πόδια, ώστε ίσως ούτε ίχνος να μη φαίνεται πουθενά, ούτε να αποτυπώνεται κάτι στη γη· το δε λιοντάρι βρυχάται στα βουνά με τρόπο φοβερό, βαρύ και παρόμοιο με βροντή, ικανό να κατατρομάξει όσους το ακούνε. «Διότι λιοντάρι», λέει, «θα βρυχηθεί, και ποιος δεν θα φοβηθεί;» Έχει επίθεση ακαταμάχητη και ορμή πολύ δυσκολοαντιμετώπιστη. Και αν πιάσει κάτι, αυτό χάνεται αμέσως, και κανείς δεν θα μπορούσε να αποσπάσει αυτό που έχει πιαστεί. Το ότι ο μεν πάνθηρας είναι γρήγορο θηρίο, και σαν να πετάει μακριά, αφού αρπάξει ό,τι βρει, το δε λιοντάρι είναι πράγμα άθραυστο, άφοβο και ακαταμάχητο, όπως είπα, το απέδειξε ο ίδιος προσθέτοντας: Και εγώ θα αρπάξω και θα φύγω και θα πάρω και δεν θα υπάρξει αυτός που θα ελευθερώσει.

Ποιο λοιπόν είναι το αληθέστερο νόημα των λεγομένων; Ο Κύριος, λέει, μίλησε από τη Σιών, ως από δικό του τόπο, και από την Ιερουσαλήμ, ως από τόπο που του παραχωρήθηκε. Διότι βέβαια το ασώματο δεν περιορίζεται σε τόπο. Επειδή όμως βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα εκείνος ο περίφημος ναός, φαινόταν κατά κάποιον τρόπο ότι ο χώρος του ήταν δικός του, τουλάχιστον σύμφωνα με την αντίληψη των αρχαιότερων που είχαν ακόμη περιορισμένες απόψεις περί του Θεού. Αντί για το «εφθέγξατο», η εβραϊκή έκδοση έθεσε το «ωρύσατο», δηλαδή βρυχήθηκε, κατά τη συνήθεια των λιονταριών. Και όταν συνέβη αυτό, πένθησαν, λέει, οι βοσκές των ποιμνίων. Ως βοσκές των ποιμνίων εννοεί τα έθνη των αλλοφύλων, τα οποία είναι υποταγμένα σαν σε κάποιους ποιμένες στους δικούς τους άρχοντες, οι οποίοι κατευθύνουν και φέρνουν τους υποταγμένους λαούς προς οτιδήποτε είναι της αρεσκείας τους. Πένθησαν λοιπόν, δηλαδή περιέπεσαν σε κατήφεια και σε κάθε είδους κακό· διότι το πένθος γίνεται για τους νεκρούς. Και αιτία της συμφοράς τους ήταν το γεγονός ότι ο Θεός βρυχήθηκε και κατά κάποιον τρόπο απείλησε με όλεθρο. «Διότι», λέει, «λέοντας θα βρυχηθεί, και ποιος δεν θα φοβηθεί;» Όμως δεν πένθησαν μόνο οι βοσκές των ποιμνίων, αλλά εκτός αυτού ξεράθηκε και η κορυφή του Καρμήλου· και ως κορυφή του Καρμήλου εννοεί τα Ιεροσόλυμα. Διότι ο Κάρμηλος είναι όρος που βρίσκεται στη χώρα των Ιουδαίων, στο οποίο κατοίκησε και ο Θεσβίτης Ηλίας. Πολύ συχνά δε, ολόκληρη η γη των Ιουδαίων υποδηλώνεται μέσω της ονομασίας του Καρμήλου.

Διότι είναι γραμμένο: «Με χαλινό και καπίστρι να σφίξεις τις σιαγόνες τους, αυτών που δεν σε πλησιάζουν». Επειδή, λοιπόν, είναι αγαθός, και «θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας», τους καταναγκάζει κατά κάποιον τρόπο προς το καλύτερο με τα έργα της οργής, και μερικές φορές τους μεταστρέφει δυναμικά με τους φόβους και τις απειλές, αυτούς δηλαδή που δεν πείθει ο λόγος και η υπόδειξη των συμφερόντων τους. <Διότι ο Κύριος ο Θεός δεν πρόκειται να κάνει κάτι, εάν δεν αποκαλύψει το σχέδιο της παιδαγωγίας του στους δούλους του τους προφήτες· θα βρυχηθεί λιοντάρι, και ποιος δεν θα φοβηθεί; Ο Κύριος ο Θεός μίλησε, και ποιος δεν θα προφητεύσει;> Δεν επιφέρουν οι προφήτες, λέει, τα αποτελέσματα της οργής. Πώς θα μπορούσαν άλλωστε; Διότι και αυτοί είναι άνθρωποι ως προς τη φύση όπως εσείς, αλλά έχουν τιμηθεί από τον Θεό με το να μαθαίνουν όλα όσα εκείνος θα ήθελε να εκπληρώσει, και να επιφέρει σε πόλεις και χώρες, είτε ενδεχομένως αγαθά, είτε εκείνα που συνήθως προκαλούν θλίψη. Αλλά ίσως λέτε ως προς αυτό: Ας τα μαθαίνουν αν φαίνεται σωστό, ας πλουτίζουν από εσένα με τη γνώση των μελλοντικών, ας τους γίνονται ολοκάθαρα όλα τα μυστήρια· ας μην τα λένε όμως σε κανέναν, και ας μην ηχούν τίποτα στα αυτιά εκείνων που τους αποστρέφονται. Τι απαντά λοιπόν ο Θεός σε αυτά; Θα βρυχηθεί λιοντάρι, και ποιος δεν θα φοβηθεί;

Διότι εάν, λέει, όταν βρυχάται το λιοντάρι, το πιο δυνατό από τα θηρία, δεν θα βρισκόταν κανείς τόσο σκληρός και αλαζόνας ώστε να μην καταληφθεί από τρόμο, πώς, όταν μιλάει ο Θεός, ο οποίος είναι υπεράνω όλων, και προστάζει να αναγγείλουν όσα μαθαίνουν, δεν θα φοβούνταν Εκείνον που έδωσε την προσταγή; Επειδή αυτοί δεν είναι, όπως εσείς, περιφρονητές και ανένδοτοι, οι οποίοι δεν υπολογίζουν καθόλου όσα θεωρεί σωστά ο Δεσπότης των πάντων. Επομένως, με κάθε τρόπο διασφαλίζει τους αγίους και απομακρύνει από τους προφήτες τις βλάβες που προέρχονται από τους εθελοκάκους. Και αυτό δεν ήταν τίποτε άλλο παρά το να τους αξιώνει της πρέπουσας φροντίδας. Διότι το να απομακρύνει κανείς τους ιατρούς δεν θα σήμαινε τίποτε άλλο παρά το να αφήνει αβοήθητους τους ασθενείς. Αυτό ακριβώς, άλλωστε, προαναγγέλλει και διά της φωνής του μακαρίου Δαβίδ λέγοντας: «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου», και προς αυτούς επίσης λέει κάπου: «Και εκείνος που σας αγγίζει, είναι σαν να αγγίζει την κόρη του ματιού Του». Διότι θα βλάψει υπερβολικά την ίδια του την ψυχή εκείνος που τρίζει τα δόντια του ενάντια στα κεφάλια των αγίων και επιτίθεται ανόσια, χωρίς να διστάζει να τους επιφέρει ακόμη και άτοπα πράγματα. <Αναγγείλατε στις χώρες των Ασσυρίων και στις χώρες της Αιγύπτου και πείτε: Συγκεντρωθείτε στο όρος της Σαμάρειας, και δείτε πολλά θαυμαστά στο μέσον της και την καταδυνάστευση που υπάρχει σε αυτήν.>

Διότι αυτό νομίζω ότι δηλώνει το: «Τα μάτια του αποβλέπουν στον πένητα.» <Ενεδρεύει σε απόκρυφο μέρος σαν το λιοντάρι στη φωλιά του.> (C f. 19 b.) Διότι, αυτόν που ζει με αρετή, ακόμη κι αν τον παρασύρει για λίγο, τελικά, όταν εκείνος ανανήψει και απομακρυνθεί, δεν τον κατανικά· αντίθετα, τον φτωχό στην αρετή και ασύνετο, όταν προλάβει να τον παρασύρει, τον παίρνει στο σπήλαιο της κακίας και τον κατασπαράσσει, όπως το λιοντάρι το πρόβατο σε απόκρυφο μέρος. (A f. 71 b, B f. 39 b.) Τι σημαίνει όμως το «ενεδρεύει σαν λιοντάρι»; Λένε δηλαδή ότι στα βουνά το λιοντάρι ησυχάζει στις δικές του φωλιές και σαν να κρύβεται, μήπως τυχόν με τη θέα του τρομάξει κάποιο από τα άλλα ζώα, τα οποία κάνει τροφή του· όταν όμως δει να πλησιάζει κάτι, αναπηδά και αμέσως βρυχάται δυνατά, και αφού προκαλέσει αφόρητο τρόμο σαν βροντή, ορμά και αρπάζει αυτό που βρέθηκε μπροστά του, έχοντάς το προηγουμένως παραλύσει με τον φόβο. «Διότι λιοντάρι θα βρυχηθεί», λέει, «και ποιος δεν θα φοβηθεί;» Παρόμοια λοιπόν με το λιοντάρι, ο Σατανάς ενεδρεύει για να αρπάξει τον φτωχό· διότι φοβάται την αντίσταση εκείνου που είναι πλούσιος στην αρετή· ενώ εκείνους που έχουν έλλειψη σύνεσης και πνευματικής δύναμης, αφού τους συλλάβει πανεύκολα, τους κάνει γλυκό του θήραμα. Και οι παγίδες του διαβόλου είναι πάρα πολλές, και εκτός των άλλων, είναι και η άγνοια του κατά φύσιν Θεού. Το δε «θα σκύψει και θα πέσει», πρέπει να νοηθεί με δύο τρόπους.

«Συγκεντρώθηκαν, μην τους πιστέψεις, διότι θα πουν εναντίον σου κακά.» Διότι εκείνοι που παλαιότερα μαζί με τους άλλους τον κατέκριναν κραυγάζοντας, ενώθηκαν εν πίστει και μίλησαν με καλά λόγια για αυτόν. Ο μακάριος Ιάκωβος, για παράδειγμα, στέλνει επιστολή στις δώδεκα φυλές λέγοντας: «Ο Ιάκωβος, δούλος του Θεού και του Κυρίου Ιησού Χριστού». Επομένως, θα τον αινέσουν ως Θεό και εκείνοι που μέσω της πίστεως και του αγιασμού της πίστεως κλήθηκαν στην αδελφότητα· αλλά θα τον προσκυνήσουν εξίσου και οι υιοί του πατέρα. Είναι δε ολοφάνερο ότι εκείνοι που προσκυνούν θα αινέσουν, και εκείνοι που πλέκουν τον αίνο του, δεν θα είναι καθόλου λιγότερο προσκυνητές. Διότι ο Χριστός είναι «σκύμνος λέοντος» από τη φυλή του Ιούδα, όντας Υιός του παντοδύναμου Θεού, στον οποίο ανήκει το να νικά αμαχητί και να μπορεί μόνο με τον λόγο του να υποτάσσει όσους του εναντιώνονται. Όπως ακριβώς λέει ο προφήτης: «Ο λέων θα βρυχηθεί, και ποιος δεν θα φοβηθεί;» Σκύμνος λέοντος λοιπόν είναι ο Χριστός, καθώς αναφύτρωσε από βλαστό και από ευγενική ρίζα, την αγία Παρθένο. Διότι αυτός είναι «η ράβδος της δυνάμεως», την οποία μας απέστειλε ο Θεός από τη Σιών, η βακτηρία που παρηγορεί και στηρίζει τους πάντες, της «ευθύτητος και της βασιλείας», η οποία αφενός ποιμαίνει με ορθότητα και πραότητα τα ποίμνια των αγίων, αφετέρου «συντρίβει σαν πήλινο σκεύος κεραμέως» εκείνους που δεν ανέχονται να ποιμαίνονται από αυτόν.