Πατερικές αναφορές στο ΑΜΩΣ 4:11

Αλλά όμως, και μετά την αμαρτία εναντίον του Χριστού, το μεν υπόλειμμα σώθηκε κατ' εκλογήν χάριτος· οι δε υπόλοιποι πωρώθηκαν, οι οποίοι και παραδόθηκαν στην καταστροφή, όπως λέει ο Αμώς: «Διότι σας κατέστρεψα, όπως κατέστρεψε ο Κύριος τα Σόδομα και τα Γόμορρα· και ούτε έτσι επιστρέψατε σε εμένα, λέει ο Κύριος». Αν και πολλές φορές απείλησε, πολλές φορές έδειξε ευσπλαχνία· ύστερα όμως επέφερε στην αμετανόητη καρδιά τα δεινά που άξιζαν τα έργα της. Διότι σε κάποιον Προφήτη ορμά μεν προς την εκδίκηση εξαιτίας της αδικίας του λαού, συγκρατείται όμως λόγω της δικής του φιλανθρωπίας: «Πώς να σε μεταχειριστώ, Εφραίμ; Τι να σου κάνω, Ιούδα; Σαν την Αδαμά θα σε καταστήσω και σαν τη Σεβωείμ». Αυτές δε ανήκουν στη Σοδομιτική πεντάπολη. Έπειτα, από υπερβολική φιλανθρωπία, αμέσως προσθέτει: «Μεταστράφηκε η καρδιά μου μέσα μου, συνταράχθηκε η μεταμέλειά μου. Δεν θα πράξω σύμφωνα με την οργή του θυμού μου».

Και εξαρχής βέβαια, κατά τη δημιουργία του κόσμου, είναι φανερό ότι ο Θεός συνομιλεί με τον Υιό και το Πνεύμα, όπως με πιο ανθρώπινο τρόπο τον παρουσίασε ο Μωυσής να συνομιλεί και να λέει: «Ας κάνουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και καθ' ομοίωση». Διότι σε ποιον λέει το «Ας κάνουμε», παρά στον Λόγο και μονογενή Υιό, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, σύμφωνα με τον ευαγγελιστή, και στο Πνεύμα, για το οποίο έχει γραφτεί: «Το θείο Πνεύμα είναι αυτό που με έπλασε»; Και αν δεν λέει ρητά για ποιους ή προς ποιους συνομιλεί, ωστόσο είναι φανερό ότι δεν μιλάει μόνο για τον εαυτό Του, όταν λέει: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς»· και πάλι: «Ελάτε, ας κατεβούμε και ας μπερδέψουμε τις γλώσσες τους», ώστε να κατανοήσεις ότι συναριθμούνται και άλλα πρόσωπα. Διότι ούτε θα τολμήσει κανείς να τοποθετήσει σε ισοτιμία τους αγγέλους με τον Δημιουργό και Δεσπότη, ούτε πάλι είναι δυνατόν να νοηθεί ένα μόνο πρόσωπο στον Θεό, εφόσον λέγεται: «Σαν ένας από εμάς» και «Ελάτε, ας κατεβούμε και ας μπερδέψουμε». Σαφές είναι επίσης και αυτό που λέγεται σχετικά με την καταστροφή των Σοδόμων· αφενός το ότι: «Έβρεξε ο Κύριος θειάφι και φωτιά από τον Κύριο από τον ουρανό»· και αφετέρου αυτό που αναφέρεται στους προφήτες παρομοίως με αυτά, εκ προσώπου του Θεού: «Τους κατέστρεψα», λέει, «όπως κατέστρεψε ο Θεός τα Σόδομα και τα Γόμορρα». Και σε άλλη περίπτωση, εκφράζοντας τη φιλανθρωπία Του, ο Θεός λέει: «Θα τους σώσω μέσω του Κυρίου του Θεού τους»· γεγονός το οποίο δεν απέχει από την αποστολική ρήση που λέει: «Είθε να του δώσει ο Κύριος να βρει έλεος από τον Κύριο κατά την ημέρα εκείνη».

Λοιπόν, εξαπέστειλα, λέει, σε εσάς θάνατο στην οδό της Αιγύπτου, δηλαδή όπως κατά το πέρασμα των Αιγυπτίων, και τότε παρέδωσα στο πυρ τα στρατόπεδά σας, αντί του να πει, κατέσκαψα εκ θεμελίων τις περιτειχισμένες και εξαιρετικά οχυρωμένες με πύργους πόλεις σας. Αυτό το είπε και στην αρχή: «Και πορεύθηκε ο Εφραίμ προς τους Ασσύριους, και ο Ιούδας πλήθυνε τις οχυρωμένες πόλεις· και θα εξαποστείλω πυρ στις πόλεις του, και θα καταφάει τα θεμέλιά τους». Επομένως, λέει, κατέστρεψα εκ βάθρων τα οχυρότατα στρατόπεδά σας, και ούτε έτσι επιστρέψατε σε εμένα, λέει ο Κύριος. <Σας κατέστρεψα όπως κατέστρεψε ο Θεός τα Σόδομα και τα Γόμορρα, και γίνατε σαν δαυλός που ανασύρθηκε μέσα από τη φωτιά, και ούτε έτσι επιστρέψατε σε εμένα, λέει ο Κύριος.> Επειδή, λέει, δεν έβλεπα σε εσάς καμία διόρθωση, πρόσθεσα στις τιμωρίες και ακόμη σκληρότερα δεινά από αυτά, και έκανα σφοδρότερη την εναντίον σας αγανάκτησή μου. Διότι σας κατέστρεψα όπως τα Σόδομα και τα Γόμορρα, και δεν επιστρέψατε.

Φαίνεται δε ότι με αυτά μας υποδηλώνει την τελευταία καταστροφή, αυτήν που συνέβη στα χρόνια του Ιερεμία δια χειρός του Ναβουχοδονόσορα, ο οποίος κυρίευσε ολόκληρη την Ιουδαία, παρέδωσε στις φλόγες την ίδια την Ιερουσαλήμ, καθώς και τις γύρω πόλεις και τα χωριά της, και, αφού κατεδάφισε τον ίδιο τον θείο ναό, πήρε ως αιχμαλώτους όσους απέμειναν από τον πόλεμο, και επέστρεψε στην πατρίδα του λαμπρός και νικητής μαζί με αυτούς που συνέλαβε. Αυτοί μετά βίας επέστρεψαν στην Ιουδαία, όταν πια συμπληρώθηκε γι' αυτούς ο αριθμός των εβδομήντα ετών. Διότι ο Κύρος, όπως είπα, αφού κυρίευσε τη Βαβυλώνα, απάλλαξε από την αιχμαλωσία αυτούς που απέμειναν και διασώθηκαν από τον Ισραήλ. Γι' αυτό τον λόγο, λέει, γίνατε σαν δαυλός που αποσπάστηκε από τη φωτιά, σαν ένα μισοκαμένο δαυλί δηλαδή, που διασώζεται έστω και με τα λιγοστά του υπολείμματα.

Ψ. Από τον Ιωήλ ουδέν σαφές. Ψ. Από τον Αμώς. ΙΓ΄. Σας κατέστρεψα, όπως κατέστρεψε ο Θεός τα Σόδομα και τα Γόμορρα, και γίνατε σαν δαυλός αποσπασμένος από τη φωτιά, και ούτε έτσι επιστρέψατε σε εμένα, λέγει ο Κύριος. Και εδώ ο ίδιος ο Κύριος ομιλεί σαν να πρόκειται για κάποιον άλλον, με το: όπως κατέστρεψε ο Θεός τα Σόδομα και τα Γόμορρα· και στη Γένεση επίσης η Θεία Γραφή διατήρησε τα δύο πρόσωπα λέγοντας: Και έβρεξε ο Κύριος στα Σόδομα και στα Γόμορρα θειάφι και φωτιά από τον Κύριο· από τα οποία καθίσταται καταφανής η ορθοδοξία της εκκλησιαστικής πίστεως περί του Πατρός και του Υιού.

Αυτά και μέσω αυτών απευθύνει ο Θεός Λόγος, αφού ενανθρώπησε, προς εκείνους που ομολογούν ότι αυτός είναι μεν άγιος άνθρωπος αλλά όχι Θεός. «Εγώ είμαι Θεός», λέγει, «και όχι άγιος άνθρωπος ανάμεσά σου». Έπειτα, αφού αποκάλεσε τον εαυτό του Θεό, φανερώνει τον επί πάντων Κύριο και Θεό και Πατέρα του, προσθέτοντας: «Οπίσω του Κυρίου θα πορευθώ». Το δε «δεν θα εισέλθω σε πόλη» θα ταίριαζε σε εκείνον που αρνείται την κοινή και δημώδη πολιτεία των ανθρώπων, από την οποία αποτρέποντας και τους ίδιους τους μαθητές του λέγει: «Σε δρόμο εθνών μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε». 〈Από τον Αμώς.〉 «Σας κατέστρεψα, όπως κατέστρεψε ο Θεός τα Σόδομα και τα Γόμορρα, και γίνατε σαν δαυλός που ανασπάστηκε από τη φωτιά, και ούτε έτσι επιστρέψατε σε εμένα, λέγει ο Κύριος.» Και εδώ ο ίδιος ο Κύριος λέγει ότι κάποιος Θεός προκάλεσε την καταστροφή των Σοδόμων, όντας δηλαδή ο ίδιος έτερος από εκείνον που δηλώνεται από αυτόν. Και στην καταστροφή των Σοδόμων παρίστανται δύο Κύριοι, όταν έβρεξε ο Κύριος «πυρ παρά Κυρίου» στα Σόδομα και στα Γόμορρα. Όποια λοιπόν καταστροφή, λέγει, υπέμειναν τα Σόδομα εξαιτίας των άτοπων δυσσεβειών τους, τα ίδια θα υποστείτε και εσείς, άνθρωποι, «και ούτε έτσι επιστρέψατε σε εμένα».

Είναι σύνηθες στη Γραφή να δηλώνει το μέλλον ως παρελθόν, ώστε και τα παρόντα πρέπει να τα κατανοούμε με παρόμοιο τρόπο, αντί δηλαδή του μελλοντικού «θα καταστρέψω», να έχει ειπωθεί το παρελθοντικό «κατέστρεψα», και αντί του «θα επιστρέψετε» να αναγράφεται το «επιστρέψατε». Αυτά δε απευθύνονται προς το έθνος των Ιουδαίων, τα οποία εκπληρώθηκαν σε αυτούς όχι σε άλλη εποχή, παρά μετά την επιβουλή τους κατά του Σωτήρος μας. Επομένως, ο ιερός τους και άλλοτε άγιος τόπος περιήλθε τώρα σε τέτοια κατάσταση, ώστε να μην υπολείπεται σε τίποτα από την καταστροφή των Σοδόμων. Πλην όμως, αν και έπαθαν τα όσα ακολουθούσαν την προφητεία, ούτε έως τώρα δεν πραγματοποίησαν την επιστροφή προς τον Χριστό του Θεού, εξαιτίας του οποίου τα έπαθαν αυτά· ώστε ευλόγως να προφητεύεται και αυτό μέσω της προκείμενης προφητείας που λέει: «Και ούτε έτσι επιστρέψατε σε εμένα, λέγει ο Κύριος». 〈Από τον Αβδιού〉. «Όραση του Αβδιού. Αυτά λέγει ο Κύριος στην Ιδουμαία: άκουσα αγγελία από τον Κύριο, και απέστειλε περιοχή στα έθνη». Ο Κύριος ο Θεός άκουσε αγγελία από τον Κύριο, και αυτή αφορούσε την κλήση των εθνών. 〈Από τον Ζαχαρία〉. «Αυτά λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ: πίσω από δόξα με απέστειλε στα έθνη που σας λεηλάτησαν», έπειτα προσθέτει μετά από λίγο λέγοντας: «και θα γνωρίσετε ότι ο Κύριος Παντοκράτωρ με απέστειλε».

ΙΒ΄. Είθε να μη μου συμβεί, μαζί με τις άλλες πληγές, να ονειδιστώ και για αυτά από τον Αγαθό, ο οποίος πορεύεται εναντίον μου με πλάγιο θυμό εξαιτίας της δικής μου πλαγιότητας: «Σας επάταξα με ίκτερο, με πύρωση και με σφακελισμό· και ουδέν πλέον. Από έξω σας άφησε άτεκνους η μάχαιρα, και ούτε έτσι επιστρέψατε σε εμένα, λέγει ο Κύριος». Μακάρι να μη γίνω σαν τον αμπελώνα του αγαπημένου, ο οποίος, αφού φυτεύτηκε και περιχαρακώθηκε, και ασφαλίστηκε με φράχτη, με πύργο και με κάθε δυνατό τρόπο, αφέθηκε στη χέρσα αγριότητα και γέμισε αγκάθια, και εξαιτίας αυτού περιφρονήθηκε, με αποτέλεσμα να κατεδαφιστεί ο πύργος του, να αφαιρεθεί ο φράχτης του, να μην κλαδευτεί ούτε να σκαφτεί, αλλά να παραδοθεί σε όλους για διαρπαγή, για κοινή ύβρη και καταπάτηση.

Και πάλι: «Αυτός που κατοικεί στους ουρανούς θα τους περιγελάσει, και ο Κύριος θα τους χλευάσει». Και πάλι: «Προς εσένα, Κύριε, θα κραυγάσω, και προς τον Θεό μου θα δεηθώ». Ποιος είναι, λοιπόν, ο Κύριος που βρίσκεται δίπλα στον Θεό; Εκ προσώπου του Θεού λέγεται: «Σας κατέστρεψα, όπως κατέστρεψε ο Θεός τα Σόδομα και τα Γόμορρα, όταν είδε τη δόξα του. Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;» Δεν είπε: «Και ο βραχίονάς σου». Ιδού, έχουν αποδειχθεί συν Θεώ, μέσα από πολλά χωρία, οι υποστάσεις της αγίας και ομοουσίου Τριάδος.

Εξομολόγηση και μεγαλοπρέπεια είναι το έργο του. Δηλαδή, το καθένα από τα έργα του· διότι βεβαίως δεν αναφέρει αυτά τα λόγια μόνο για ένα έργο. Ένας άλλος ερμηνευτής είπε: «Έπαινος και αξίωμα είναι η εργασία του»· αυτός όμως λέει «Εξομολόγηση», δηλαδή ευχαριστία και δόξα. Διότι το καθένα από τα ορώμενα είναι ικανό να οδηγήσει τον θεατή σε ευχαριστία, σε ύμνο, σε εγκώμιο και σε δοξολογία. Δεν είναι δυνατόν να πει κανείς: «Γιατί υπάρχει αυτό; Σε τι χρησιμεύει αυτό;» Αντιθέτως, και το σκοτάδι και η ημέρα, και η πείνα και η αφθονία, και η έρημη και η ακατοίκητη γη, και η εύφορη και η βαθύγεια γη, και η ζωή και ο θάνατος, και όλα τα ορώμενα είναι ικανά και δυνατά να παρακινήσουν σε ευχαριστία εκείνους που τα μελετούν και τα κατανοούν με ακρίβεια. Αυτό ακριβώς φανερώνοντας ο Θεός, έλεγε μέσω κάποιου προφήτη, τοποθετώντας τις τιμωρίες στη θέση των ευεργεσιών: «Τους κατέστρεψα, όπως κατέστρεψε ο Θεός τα Σόδομα και τα Γόμορρα· τους πάταξα με καύσωνα και με ίκτερο». Και πάλι μέσω άλλου προφήτη: «Τους έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου, και τους λύτρωσα από τον οίκο της δουλείας»· μετατρέποντας τις τιμωρίες σε ευεργεσίες. Έτσι συμβαίνει και με αυτά· διότι και αυτά ευεργετούν, διορθώνουν, διαπαιδαγωγούν, νουθετούν και εκκόπτουν την κακία.