Πατερικές αναφορές στο ΑΜΩΣ 4:12

Δεν είπε: «Έχοντας συλλάβει, αφού το έκτισε το Άγιο Πνεύμα»· αλλά απλώς αναφέρεται: «Βρέθηκε να έχει συλλάβει εκ Πνεύματος Αγίου». Ορθ. Το «εκ Πνεύματος Αγίου», λοιπόν, τι άλλο νομίζεις ότι σημαίνει παρά το ότι έκτισε; Μακεδ. Εγώ λέω ότι εδώ υποδηλώνεται η οικονομία του Πνεύματος. Ορθ. Μήπως λοιπόν θέλεις να πεις ότι το Κυριακό σώμα είναι κτίσμα; Μακεδ. Το μεν σώμα το αποκαλώ κτίσμα, αλλά δεν λέω ότι είναι κτίσμα του Πνεύματος, αλλά του Χριστού. Ορθ. Αλλά η Γραφή είπε: «Βρέθηκε να έχει συλλάβει εκ Πνεύματος Αγίου». Μακεδ. Πες μου με αυτήν ακριβώς τη λέξη, πού είναι γραμμένο ότι το Πνεύμα έκτισε κάτι; Ορθ. Αρκούν βέβαια σε όσους ακούν με καλή προαίρεση και όσα ειπώθηκαν προηγουμένως· επειδή όμως σκοπός μας είναι να ωφελήσουμε και τους κακοπροαίρετους, άκουσε και το Πνεύμα που λέει: «Ετοιμάσου να επικαλεστείς τον Θεό σου, Ισραήλ, διότι ιδού εγώ στερεώνω τη βροντή, και κτίζω πνεύμα, και αναγγέλλω στους ανθρώπους τον Χριστό του». Μακεδ. Ο Πατέρας είναι αυτός που ομιλεί. Ορθ. Αν ομιλούσε ο Πατέρας, θα είχε πει: «Αναγγέλλοντας στους ανθρώπους τον Χριστό μου»· και δεν θα είχε πει, «τον Χριστό αυτού».

Λοιπόν, πες μου, μήπως ο Χριστός είναι άλλου Θεού, εκτός από τον Πατέρα; Μακεδ. Άλλος Θεός εκτός από τον Πατέρα του Χριστού ούτε υπήρξε, ούτε υπάρχει, ούτε θα υπάρξει· ο προφήτης όμως είναι αυτός που λέει: «Ετοιμάσου να επικαλεστείς τον Θεό σου, Ισραήλ»· και δεν έχει γραφτεί το «Ιδού εγώ», αλλά «Ιδού αυτός που στερεώνει βροντή, και κτίζει πνεύμα, και αναγγέλλει στους ανθρώπους τον Χριστό του»· αυτός είναι ο Θεός. Ορθ. Όλα σας επιτρέπονται, αλλά δεν συμφέρουν όλα. Διότι εσείς είστε εκείνοι που και την προς Εβραίους επιστολή του αγίου Παύλου απορρίπτετε, και την προς Ρωμαίους παραχαράσσετε, λέγοντας ότι δεν έχει γραφτεί «διά του ενοικούντος Πνεύματος εν υμίν», αλλά «διά το ενοικούν αυτού Πνεύμα». Ιδού, λοιπόν, που επιχειρείς να παραχαράξεις και τον προφήτη.

Αλλά κανείς δεν σου το παραχωρεί αυτό. Εάν λοιπόν παραθέσουμε το προφητικό χωρίο και αποδείξουμε ότι το «Ιδού εγώ» είναι γραμμένο, πείθεσαι ότι το Πνεύμα κτίζει; Μακεδ. Γνωρίζω ότι σε μερικά από τα αντίγραφα είναι γραμμένο το «Ιδού εγώ». Αλλά εγώ λέω ότι τα αντίγραφα είναι λανθασμένα. Διότι δεν έχει λογική ακολουθία να λέμε ότι το Πνεύμα είναι αυτό που λέει: «Ιδού εγώ στερεώνω βροντή και κτίζω πνεύμα». Ορθ. Καίτοι αυτή είναι ακριβώς η μεγαλύτερη λογική ακολουθία του ρητού, και με άλλον τρόπο δεν μπορεί να εξομαλυνθεί το νόημά του παρά μόνο έτσι. Διότι το Πνεύμα είναι αυτό που λέει: «Ετοιμάσου να επικαλεστείς τον Θεό σου, Ισραήλ. Διότι, ιδού εγώ το Πνεύμα, που στερεώνω βροντή, και κτίζω πνεύμα, και αναγγέλλω στους ανθρώπους τον Χριστό του», δηλαδή του Θεού. Μακεδ. Ποιο πνεύμα κτίζει; Ορθ. Αν μεν το εξετάσουμε κατά το γράμμα, το πνεύμα που ακολουθεί τη βροντή· αν δε κατά τη βαθύτερη έννοια, αυτό για το οποίο μίλησε ο άγιος Παύλος: να «διατηρηθεί άμεμπτο μαζί με την ψυχή και το σώμα, κατά την παρουσία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού». Διότι και ως στερεωμένη βροντή πρέπει να εννοήσουμε το βάπτισμα, το οποίο προηγουμένως στους Ιουδαίους ήταν χαλαρό και υδατώδες· ώστε να λέει ο άγιος Ιωάννης: «Εγώ μεν σας βαπτίζω με ύδωρ για μετάνοια· έρχεται όμως ο ισχυρότερός μου, ο οποίος θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ.»

Επομένως, το βάπτισμα στερεώνει τη βροντή, και το πνεύμα, δηλαδή τις καρδιές μας, το κτίζει το ίδιο το Άγιο Πνεύμα που λέει μέσω του προφήτη: «Ετοιμάσου να επικαλεστείς τον Θεό σου, Ισραήλ· διότι ιδού, εγώ είμαι εκείνος που στερεώνει βροντή, και κτίζει πνεύμα, και αναγγέλλει στους ανθρώπους τον Χριστό του.» Μακεδ.

Επομένως, όταν ο Θεός παιδαγωγεί, η αδιαφορία είναι οδυνηρή και θα γίνει αιτία ακόμη πιο δυσβάσταχτων κακών για εκείνους που αποβάλλουν κάθε συναίσθηση, εξαιτίας του ότι προχωρούν αδιάκοπα στο να επιλέγουν να πράττουν και να σκέφτονται όσα δεν είναι θεμιτά. Διότι, όπως ακριβώς όσοι ανακόπτουν τις σωματικές ασθένειες και έχουν ασκήσει την πείρα του να μπορούν να θεραπεύουν, καθαρίζουν τα τραύματα που στερούνται αίσθησης με καυτά και δριμέα φάρμακα, και λεπταίνοντας το πάχος της ακαθαρσίας που υπάρχει σε αυτά, τα πείθουν να υποχωρήσουν στα ιατρικά βοηθήματα, έτσι και ο παντογνώστης Θεός καταφορτώνει με ακόμη πιο σκληρές πληγές όσους παραμένουν αναίσθητοι μπροστά στα μικρά, την επέλαση των οποίων, αν κάποιος είναι σοφός και οξυδερκής, θα την απέφευγε εύλογα πριν τη δοκιμάσει. <Γι' αυτό, έτσι θα πράξω σε εσένα, Ισραήλ.> Διότι, λέει, επειδή, ενώ έπραξα το ένα, πρόσθεσα το άλλο, και σχεδόν επέφερα κάθε είδος βασάνου και πόνου, είδα ότι παραμένατε αναίσθητοι και το διαπίστωσα από την ίδια την πείρα, γι' αυτόν τον λόγο έτσι θα πράξω σε εσένα. Και πώς «έτσι»; Διότι δεν αρκέστηκα στα πρώτα, αλλά επέφερα επιπλέον και καταστροφή ίση με εκείνη των Σοδόμων.

Διότι, όπως είπα, αυτή η πληγή τους επιβλήθηκε ως τελευταία εξαιτίας της θείας οργής. <Πλην όμως επειδή έτσι θα πράξω σε σένα, ετοιμάσου να επικαλεστείς τον Θεό σου, Ισραήλ.> Αλλά εάν βέβαια ήθελες, λέει, να μάθεις την αιτία για την οποία θα πράξω έτσι σε σένα, οπωσδήποτε θα πληροφορηθείς, σαν να φωνάζει σχεδόν σε εσάς που πλήττεστε και να λέει: Ετοιμάσου να επικαλεστείς τον Θεό σου, Ισραήλ. Το «ετοιμάσου» το λέει αντί του «σπεύσε», να είσαι ακούραστος και πρόθυμος στο να επικαλείσαι όχι τον ξένο και ψευδώνυμο, αλλά τον Θεό σου, Ισραήλ, δηλαδή εκείνον που από την ίδια την πείρα γνώρισες ότι είναι Θεός εκ φύσεως και αληθινός, και όχι επινοημένος από την τέχνη κάποιων, όπως βέβαια τα είδωλα που είναι φτιαγμένα από ξύλο ή λίθο. <Διότι ιδού, εγώ είμαι που στερεώνω τη βροντή και δημιουργώ τον άνεμο και αναγγέλλω στους ανθρώπους τον χριστό του, που κάνω την αυγή και την ομίχλη, και που επιβαίνω στα ύψη της γης· Κύριος ο Θεός ο παντοκράτωρ είναι το όνομά του.> Με την αντιπαραβολή εκείνου που υπερέχει, ελέγχεται εύκολα αυτό που βρίσκεται σε κατώτερη εκτίμηση.

Αν όμως εκλάβεις τα λόγια αυτά ως αναφερόμενα στον Υιό (διότι αυτός ήταν η σοφία), όλα θα ρεύσουν ομαλά, χωρίς κανένα ασεβές νόημα να στέκεται εμπόδιο, με τη συμμαρτυρία και του αποστόλου Παύλου, ο οποίος με λαμπρή φωνή ονόμασε τον σωτήρα και κύριό μας Ιησού Χριστό σοφία, λέγοντας: «Ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού». Εφόσον αυτά έχουν αποδειχθεί με αυτόν τον τρόπο, είναι φυσικό επακόλουθο, μετά από όλα όσα προεκτέθηκαν, να έχει λεχθεί από το δικό του πρόσωπο και το «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του»· και αν λέει ότι ο ίδιος έχει κτιστεί, δεν θα το έλεγε αυτό με την έννοια ότι πέρασε από το μη ον στο είναι, ούτε ότι δημιουργήθηκε και αυτός από το μη ον παρόμοια με τα υπόλοιπα κτίσματα, όπως κάποιοι εσφαλμένα έχουν νομίσει, αλλά ότι, έχοντας μεν υπόσταση και ζωή, και προϋπάρχοντας της σύστασης όλου του κόσμου, έχει ταχθεί από τον Κύριο, τον δικό του Πατέρα, να εξουσιάζει τα πάντα, καθώς το «έκτισε» εδώ έχει ειπωθεί αντί του «κατέταξε» ή «κατέστησε». Ρητά, εξάλλου, ονόμασε «κτίση» τους άρχοντες και τους ηγεμόνες των ανθρώπων ο απόστολος, λέγοντας: «Να υποταχθείτε σε κάθε ανθρώπινη κτίση για χάρη του Κυρίου· είτε στον βασιλιά ως υπερέχοντα, είτε στους ηγεμόνες ως απεσταλμένους από αυτόν». Καθώς και ο προφήτης που είπε: «Ετοιμάσου να επικαλεστείς τον Θεό σου, Ισραήλ».

Ας ανήκουμε, λοιπόν, στον εαυτό μας και στον Θεό· ή μάλλον, μόνο στον Θεό, και καθόλου στη σάρκα και στον κόσμο. Ας ετοιμαστούμε για να επικαλεστούμε τον Θεό μας, σύμφωνα με το γραμμένο: «Ετοιμάσου να επικαλεστείς τον Θεό σου, Ισραήλ»· το οποίο σημαίνει, ας καθαριστούμε από τα κακά στίγματα και τους μολυσμούς, αποβάλλοντας από τον εαυτό μας, κατά το δυνατόν, και αυτές ακόμη τις απλές φαντασιώσεις των παθών. Διότι έτσι ετοιμάζεται αληθινά καθένας που θέλει να ετοιμαστεί σωστά· ώστε να δεχθούμε μέσω των αρετών, σαν με κάποια θεία χρώματα, την ακριβή εξομοίωση προς τον Θεό. Διότι με αυτόν τον τρόπο Τον επικαλείται όπως πρέπει εκείνος που δεν αγνοεί πώς πρέπει να επικαλείται τον Θεό· επειδή ετοιμασία, κατά τη γνώμη μου, είναι η αποξένωση από τα πάθη· ενώ επίκληση είναι η γνήσια οικείωση με τον Θεό μέσω των αρετών. Ή πάλι, ετοιμασία είναι η λαμπρότητα που αποκτούν οι άξιοι μέσω των αρετών· ενώ επίκληση είναι η υποδοχή της θεοποιού χάριτος μέσω της αληθινής γνώσης. Διότι έτσι θα μπορέσουμε να διατηρούμε πάντοτε λευκά τα ενδύματά μας, σύμφωνα με το γραμμένο· δηλαδή, να έχουμε λαμπρούς τους τρόπους μας μέσω των αρετών, και διαυγείς, χωρίς να φέρουν κανένα σημάδι σκότους. Και η ψυχή μας θα αγαλλιάσει για τον Θεό τον Σωτήρα μας· χαίροντας τόσο για την απεκδύση του παλαιού ανθρώπου, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις επιθυμίες της απάτης, όσο και για την ένδυση του νέου, ο οποίος έχει κτιστεί κατά Θεόν εν πνεύματι.