Πατερικές αναφορές στο ΑΜΩΣ 4:9

Αλλά, όπως ανέφερα μόλις τώρα, θα διαπιστώσουμε ότι το έχουν υποστεί αυτό και σε νοητό επίπεδο. Διότι τροφή και ποτό για τα χωμάτινα σώματα είναι τα προϊόντα της γης και το υλικό νερό, ενώ η ψυχή του ανθρώπου τρέφεται με θείους και ουράνιους λόγους. Πνευματικό νάμα για αυτήν και πηγή που την αρδεύει νοητώς είναι η θεόπνευστη Γραφή, η οποία εξαγγέλλει το μυστήριο του Χριστού. Αλλά όπως ακριβώς εάν τα δόντια πάθουν γομφιασμό, γίνονται κατά κάποιον τρόπο πιο αδύναμα στο να μπορούν να μασήσουν κάτι και να αλέσουν την τροφή, έτσι και ο ανθρώπινος νους, εάν ολισθήσει στην αδυναμία και υποστεί το νόσημα της νωθρότητας, δεν θα μπορούσε να επιτύχει την πνευματική γνώση, ούτε να αφομοιώσει κάτι από τα πλέον λεπτά νοήματα. Παχύνθηκε, λοιπόν, η καρδιά του Ισραήλ, διότι δεν κατανόησε καθόλου το μυστήριο του Χριστού. Γι' αυτόν τον λόγο στερήθηκαν τον πνευματικό άρτο και υπέστησαν έλλειψη νερού, επειδή δεν έχουν τον τρέφοντα Λόγο που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο, αυτόν που ποτίζει τις ψυχές με τη χάρη του Πνεύματος, τη ζώσα πηγή, τον Υιό του Θεού και Πατρός, την παρηγοριά του νόμου και των προφητών. Διότι, όπως λέει ο προφήτης Ησαΐας: «Έδωσε εντολή στις νεφέλες να μη βρέξουν βροχή επάνω του». «Σας επάταξα με πύρωση και με ίκτερο· πληθύνατε τους κήπους σας, αλλά τους αμπελώνες σας, τις συκιές σας και τους ελαιώνες σας τους κατέφαγε η κάμπια, και πάλι ούτε έτσι δεν επιστρέψατε προς εμένα, λέγει ο Κύριος».

Επειδή, όμως, υπέκυπταν σε αισχρά κέρδη και απέβλεπαν πάρα πολύ στη φιλοκέρδεια, και για τον λόγο αυτόν αύξαναν τους κήπους και τους αμπελώνες, τους συκεώνες και τους ελαιώνες, έπληξε ο Θεός και αυτά, μέσω των οποίων ήταν επόμενο, έχοντας πονέσει αρκετά, να επανέλθουν στον σώφρονα λογισμό και να προτιμήσουν το συμφέρον αντί για το χειρότερο, καθώς τους συσσώρευε συμφορές ώστε να σωθούν δεχόμενοι χτυπήματα από παντού. Επειδή όμως κι αυτό ήταν μικρό, προστέθηκε και το μεγαλύτερο. Διότι όταν, λέει, ατιμάζοντας το δικό μου χέρι, και σχεδόν θεωρώντας τον Παντοδύναμο Θεό ανίσχυρο, πήρατε τον δρόμο προς τους Αιγυπτίους, έχοντας επιλέξει τις «σάρκες των ίππων» αντί για τη δική μου φροντίδα και έχοντας προτιμήσει τον «Αιγύπτιο άνθρωπο», τότε ακριβώς εξολοθρεύτηκε, λέει, από τη ρομφαία των Βαβυλωνίων το πιο αξιόμαχο γένος σας. Και κάθε ιππέας σας έγινε αιχμάλωτος, καθώς ο Θεός αποδυνάμωσε και αυτούς που γνώριζαν να διακρίνονται και που δεν ήταν αγύμναστοι στο να νικούν στις μάχες. Θα κατανοήσεις όμως και με άλλον τρόπο το: «Έστειλα σε εσάς θάνατο στον δρόμο της Αιγύπτου». Όταν βασίλευε ο Ιωσίας στον Ιούδα, εκστράτευσε εναντίον της Βαβυλώνας ο Φαραώ Νεχαώ, ο τύραννος των Αιγυπτίων. Καθώς όμως ήταν ανάγκη να περάσει αυτός μέσα από τη γη των Ιουδαίων, επειδή ο Ιωσίας νόμισε ότι η πορεία προς τη Βαβυλώνα ήταν απλώς πρόφαση και ότι ο Αιγύπτιος είχε οπλιστεί εναντίον του, εκστρατεύει εναντίον του παράλογα. Εκεί έπεσε ο Ισραήλ.

Έπειτα, πώς μπορούσε να νοηθεί ότι οι άλλοι θα φρόντιζαν για την τήρηση του νόμου, αν οι ηγέτες δεν έδιναν καμία σημασία σε αυτόν; Γι' αυτό ακριβώς λέει: «Θα εκδικηθώ φανερά στα πρόπυλα»· και αυτό που θέλει να δηλώσει είναι το εξής: Τον Ισραήλ, ο οποίος αμάρτανε πάρα πολλές φορές και δεν υπάκουε στα λόγια που δίνονταν μέσω των προφητών, τον καλούσε σε μετάνοια, διορθώνοντάς τον με εξωτερικές θλίψεις ως πατέρας, πλήττοντας κάποτε και τα ίδια τους τα σώματα. Όπως, για παράδειγμα, λέω, έπληξε με ανεμοφθορία τους καρπούς των αγρών, ή στέλνοντας κάποτε βρούχο και ακρίδες, ή συσσωρεύοντας κάμπιες, ή τη λεγόμενη ερυσίβη· τους έθλιψε επίσης «με πύρωση και με ίκτερο», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Επιφέροντας αυτά κατά καιρούς, κατά κάποιον τρόπο τους έπληττε μυστικά· τώρα όμως, λέει, θα εκδικηθώ φανερά στα πρόπυλα, δηλαδή, δεν θα επιφέρω κρυφά τις συνέπειες της οργής, δεν θα έρθει εναντίον σας βρούχος και ερυσίβη, ούτε σωματική ασθένεια· αλλά το γυμνό ξίφος των εχθρών που αστράφτει, και το οποίο απειλεί με όλεθρο όσους ασέβησαν απέναντί μου, και καταστρέφει ανελέητα στα ίδια τα πρόπυλα του ναού εκείνους που γεμίζουν τον οίκο του Θεού τους με ασέβεια και δόλο. Ποια είναι λοιπόν η ασέβεια; Και ποιος είναι ο δόλος;

«Ένα μέρος θα βραχεί. Και το μέρος στο οποίο δεν θα ρίξω βροχή θα ξεραθεί, και θα συγκεντρωθούν δύο και τρεις πόλεις σε μία πόλη για να πιουν νερό, και δεν θα χορτάσουν. Και ούτε έτσι επιστρέψατε σε μένα, λέει ο Κύριος. Σας χτύπησα με καύσωνα και με ίκτερο. Πληθύνατε τους κήπους σας, τους αμπελώνες σας, και τις συκιές σας, και τους ελαιώνες σας τους κατέφαγε η κάμπια· και ούτε έτσι επιστρέψατε σε μένα, λέει ο Κύριος». Παρατήρησε, λοιπόν, πώς δεν έστειλε φωτιά από ψηλά σε όσους είχαν αμαρτήσει. Αλλά μάλλον τους προκαλούσε ταραχή, περιορίζοντας τα απαραίτητα για τη ζωή. Και το έκανε αυτό σαν κάποια υπενθύμιση, ότι έπρεπε να εγκαταλείψουν την άνομη ζωή τους και να επιθυμήσουν τα καλύτερα. Και το ότι έχουν τιμωρηθεί για τα σφάλματά τους αυτοί στους οποίους συνέβησαν αυτά, το αποδεικνύει ο Θεός των όλων λέγοντας: «Επειδή με αμέλησες, λέει ο Κύριος, οι δρόμοι σου και τα έργα σου σου τα προκάλεσαν αυτά». Αυτά, λοιπόν, αφορούν εκείνους. Ας εξετάσουμε όμως προσεκτικά τα δικά μας, εάν νομίζετε. Διότι άλλοτε καθυστερούν οι βροχοπτώσεις, καίτοι η εποχή επιτρέπει να τις απολαμβάνουμε, ενώ η διακοπή των ποτάμιων νερών προκαλεί λύπη· οι κόποι εκείνων που καλλιεργούν τη γη μένουν χωρίς ανταμοιβή. Ακαρπία των αγρών, καταστροφή των ώριμων καρπών. Ασθένειες των σωμάτων δεινές και πάρα πολύ βαριές. Από αυτό προκύπτουν λύπες, οδυρμοί και θρήνοι, και μεγάλη λειψανδρία σε πόλεις και χωριά.

Είναι σύνηθες στη Γραφή να δηλώνει το μέλλον ως παρελθόν, ώστε και τα παρόντα πρέπει να τα κατανοούμε με παρόμοιο τρόπο, αντί δηλαδή του μελλοντικού «θα καταστρέψω», να έχει ειπωθεί το παρελθοντικό «κατέστρεψα», και αντί του «θα επιστρέψετε» να αναγράφεται το «επιστρέψατε». Αυτά δε απευθύνονται προς το έθνος των Ιουδαίων, τα οποία εκπληρώθηκαν σε αυτούς όχι σε άλλη εποχή, παρά μετά την επιβουλή τους κατά του Σωτήρος μας. Επομένως, ο ιερός τους και άλλοτε άγιος τόπος περιήλθε τώρα σε τέτοια κατάσταση, ώστε να μην υπολείπεται σε τίποτα από την καταστροφή των Σοδόμων. Πλην όμως, αν και έπαθαν τα όσα ακολουθούσαν την προφητεία, ούτε έως τώρα δεν πραγματοποίησαν την επιστροφή προς τον Χριστό του Θεού, εξαιτίας του οποίου τα έπαθαν αυτά· ώστε ευλόγως να προφητεύεται και αυτό μέσω της προκείμενης προφητείας που λέει: «Και ούτε έτσι επιστρέψατε σε εμένα, λέγει ο Κύριος». 〈Από τον Αβδιού〉. «Όραση του Αβδιού. Αυτά λέγει ο Κύριος στην Ιδουμαία: άκουσα αγγελία από τον Κύριο, και απέστειλε περιοχή στα έθνη». Ο Κύριος ο Θεός άκουσε αγγελία από τον Κύριο, και αυτή αφορούσε την κλήση των εθνών. 〈Από τον Ζαχαρία〉. «Αυτά λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ: πίσω από δόξα με απέστειλε στα έθνη που σας λεηλάτησαν», έπειτα προσθέτει μετά από λίγο λέγοντας: «και θα γνωρίσετε ότι ο Κύριος Παντοκράτωρ με απέστειλε».

ΙΒ΄. Είθε να μη μου συμβεί, μαζί με τις άλλες πληγές, να ονειδιστώ και για αυτά από τον Αγαθό, ο οποίος πορεύεται εναντίον μου με πλάγιο θυμό εξαιτίας της δικής μου πλαγιότητας: «Σας επάταξα με ίκτερο, με πύρωση και με σφακελισμό· και ουδέν πλέον. Από έξω σας άφησε άτεκνους η μάχαιρα, και ούτε έτσι επιστρέψατε σε εμένα, λέγει ο Κύριος». Μακάρι να μη γίνω σαν τον αμπελώνα του αγαπημένου, ο οποίος, αφού φυτεύτηκε και περιχαρακώθηκε, και ασφαλίστηκε με φράχτη, με πύργο και με κάθε δυνατό τρόπο, αφέθηκε στη χέρσα αγριότητα και γέμισε αγκάθια, και εξαιτίας αυτού περιφρονήθηκε, με αποτέλεσμα να κατεδαφιστεί ο πύργος του, να αφαιρεθεί ο φράχτης του, να μην κλαδευτεί ούτε να σκαφτεί, αλλά να παραδοθεί σε όλους για διαρπαγή, για κοινή ύβρη και καταπάτηση.

Εξομολόγηση και μεγαλοπρέπεια είναι το έργο του. Δηλαδή, το καθένα από τα έργα του· διότι βεβαίως δεν αναφέρει αυτά τα λόγια μόνο για ένα έργο. Ένας άλλος ερμηνευτής είπε: «Έπαινος και αξίωμα είναι η εργασία του»· αυτός όμως λέει «Εξομολόγηση», δηλαδή ευχαριστία και δόξα. Διότι το καθένα από τα ορώμενα είναι ικανό να οδηγήσει τον θεατή σε ευχαριστία, σε ύμνο, σε εγκώμιο και σε δοξολογία. Δεν είναι δυνατόν να πει κανείς: «Γιατί υπάρχει αυτό; Σε τι χρησιμεύει αυτό;» Αντιθέτως, και το σκοτάδι και η ημέρα, και η πείνα και η αφθονία, και η έρημη και η ακατοίκητη γη, και η εύφορη και η βαθύγεια γη, και η ζωή και ο θάνατος, και όλα τα ορώμενα είναι ικανά και δυνατά να παρακινήσουν σε ευχαριστία εκείνους που τα μελετούν και τα κατανοούν με ακρίβεια. Αυτό ακριβώς φανερώνοντας ο Θεός, έλεγε μέσω κάποιου προφήτη, τοποθετώντας τις τιμωρίες στη θέση των ευεργεσιών: «Τους κατέστρεψα, όπως κατέστρεψε ο Θεός τα Σόδομα και τα Γόμορρα· τους πάταξα με καύσωνα και με ίκτερο». Και πάλι μέσω άλλου προφήτη: «Τους έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου, και τους λύτρωσα από τον οίκο της δουλείας»· μετατρέποντας τις τιμωρίες σε ευεργεσίες. Έτσι συμβαίνει και με αυτά· διότι και αυτά ευεργετούν, διορθώνουν, διαπαιδαγωγούν, νουθετούν και εκκόπτουν την κακία.