Πατερικές αναφορές στο ΑΜΩΣ 5:1

Αλλά, για να αποδείξει επιπλέον ότι το πλήθος των χειρών τους είναι μάταιο, και ότι η δύναμη κάθε ανθρώπου είναι παντελώς ανύπαρκτη απέναντι στην άρρητη και θεία ισχύ, αφού τους μίλησε με λόγο πράο και ήμερο, ρίχνει κατά γης το πλήθος αυτών που τον ζητούσαν, για να μάθουμε το εξής: ότι, αφού η φύση των κτιστών δεν μπορεί να αντέξει ούτε έναν λόγο του Θεού, και μάλιστα φιλάνθρωπο, πώς θα μπορούσε να αντέξει την απειλή του, σύμφωνα με αυτό που αναφέρεται στους Ψαλμούς: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος μπορεί να σου αντισταθεί εξαιτίας της οργής σου;». Ως σημείο, λοιπόν, της γενικότερης πτώσης του έθνους, οικονομήθηκε το μερικό αυτό γεγονός που συνέβη σε εκείνους που ήρθαν για τη σύλληψη. Γι' αυτό άλλωστε ο προφήτης Ιερεμίας θρηνεί τους Ιουδαίους λέγοντας: «Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, δεν υπάρχει κανείς που να τον αναστήσει». Το συμβάν αυτό θα μπορούσε να αποτελεί και εικόνα μιας αναπόφευκτης πραγματικότητας. Διότι διδάσκει ότι σε καθέναν που σχεδίασε να πράξει πονηρά κατά του Χριστού, οπωσδήποτε και αναπόφευκτα του επιφυλάσσεται η πτώση. <Πάλι λοιπόν τους ρώτησε: Ποιον ζητάτε; Εκείνοι είπαν: Τον Ιησού τον Ναζωραίο. Αποκρίθηκε ο Ιησούς: Σας είπα ότι εγώ είμαι· αν λοιπόν ζητάτε εμένα, αφήστε αυτούς να φύγουν. Για να εκπληρωθεί ο λόγος που είπε, ότι από αυτούς που μου έδωσες, δεν απώλεσα κανέναν από αυτούς.> Τους ρωτά λοιπόν για δεύτερη φορά κατά θεία οικονομία, προκειμένου να καταδείξει το μέγεθος της πώρωσης που είχε ενσταλαχθεί στον νου τους.

Και όσοι τον έχουν λάβει ως θεμέλιο, έχουν ακλόνητη τη θεμελίωση και τη στάση τους σε όλα τα αγαθά. Εκείνοι όμως που δεν τον έχουν, είναι πάρα πολύ σαθροί και εύκολα παρασύρονται προς οτιδήποτε το άτοπο. Έπεσε λοιπόν η Ιουδαία και έχει εγκαταλειφθεί η Ιερουσαλήμ. Αυτό ακριβώς διακήρυξε από πριν και ένας άλλος από τους αγίους προφήτες λέγοντας: «Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, δεν θα υπάρξει αυτός που θα τον αναστήσει». Συνέβη δε να τα πάθουν αυτά, διότι, εκτός από την απείθειά τους, απέκτησαν ασεβή και εντελώς παράνομη γλώσσα. Διότι ποιο από τα αισχρά δεν θα βρούμε ότι έχουν πει εναντίον του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού; Τον ονόμαζαν Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, ακόμη και φαγά και οινοπότη, και ότι γεννήθηκε από πορνεία. Επομένως, μαζί με την απείθεια, η γλώσσα τους συνέχισε να ασεβεί προς τον Χριστό. Θα μπορούσε κανείς να πει και για αυτούς: «Διότι δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα στα πουλιά. Διότι αυτοί που συμμετέχουν σε φόνο, θησαυρίζουν για τους εαυτούς τους κακά».

Δες λοιπόν, πόση ημερότητα και φιλανθρωπία επιδεικνύει σε εμάς ο Θεός των όλων. Διότι, αφού επισείει την απειλή, και έχοντας προαναγγείλει άλλα ως ήδη γενόμενα και άλλα ως μέλλοντα, καλεί σε επίγνωση, και μυσταγωγεί αυτόν που έχει παρεκκλίνει, και επαναφέρει στη σύνεση εκείνον που έχει ολισθήσει από αμάθεια· και σε εκείνους που δεν γνωρίζουν τον εκ φύσεως και αληθινό Δεσπότη, καθιστά τον εαυτό του φανερό, μέσα από το ότι μπορεί να τα κατορθώνει όλα και να εξουσιάζει τα σύμπαντα. Αυτό βέβαια ήταν έργο κάποιου που σωφρονίζει «με πόνο και μάστιγα», και που σχεδόν παρά τη θέλησή τους τους διαπαιδαγωγεί προς επιστροφή, επιφέροντας ωφέλιμα εκείνα τα μέσα με τα οποία ήταν επόμενο να μπορέσουν να μάθουν να φρονούν τα καλύτερα. <Ακούστε αυτόν τον λόγο του Κυρίου, τον οποίο εγώ αναλαμβάνω ως θρήνο για εσάς. Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, δεν θα μπορέσει πλέον να αναστηθεί. Η παρθένος του Ισραήλ σωριάστηκε στη γη της, δεν υπάρχει κανείς για να την αναστήσει.> Οι μακάριοι προφήτες, πληροφορούμενοι εκ των προτέρων τα δεινά που πρόκειται να συμβούν σε κάποιους, και στη συνέχεια γεμίζοντας από τρόμο εξαιτίας αυτού και πονώντας υπερβολικά σαν για αδελφούς τους, κάνουν μερικές φορές πιο θερμές τις επιπλήξεις τους, σχεδόν δαγκώνοντας από αγάπη, και αφυπνίζοντας σε νήψη με την προαγόρευση αυτών που πολύ σύντομα πρόκειται να συμβούν. Κάτι τέτοιο επιτελεί και τώρα ο Προφήτης, μιλώντας μεν από το δικό του πρόσωπο, χωρίς όμως να εκφράζει πράγματα από δική του γνώμη, αλλά ως προερχόμενα από θείους χρησμούς.

Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Ακούστε αυτόν τον λόγο του Κυρίου, τον οποίο εγώ αναλαμβάνω ως θρήνο για εσάς». Διότι, λέει, μίλησε μέσα μου ο Θεός των όλων, και έχει συντεθεί από εμένα θρήνος για εσάς που απομακρύνεστε από αυτόν. Και ποιο είναι άραγε το γοερό μέλος; Ποιος είναι ο θρήνος; Και για ποιο πράγμα να χυθεί από εμένα δάκρυ; Φοβερή και αθεράπευτη είναι η συμφορά. Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε. Διότι, ενώ στεκόταν όρθιος όσο τιμούνταν και αγαπιόταν ο Θεός, τώρα έχει καταπέσει, επειδή Εκείνος παροργίστηκε από τις παραφροσύνες όσων πλανώνται. Έπειτα, ποιος θα σηκώσει εκείνον που πέφτει εξαιτίας των θείων αποφάσεων; «Έσφαλε η παρθένος», αντί να πει «πόρνευσε». Και ποια είναι αυτή; Προφανώς πάλι ο Ισραήλ, δηλαδή η Συναγωγή των Ιουδαίων, προς την οποία ελέχθη από τον Θεό: «Δεν με αποκάλεσες οίκο και πατέρα και αρχηγό της παρθενίας σου;». Επομένως, αυτή που έλαβε τον Θεό ως αρχηγό της παρθενίας της, έσφαλε πάνω στη γη της, δηλαδή πόρνευσε, και η αμαρτία της είναι αναπολόγητη.

Διότι, επειδή φρόνησαν αυτά που αρέσουν στους δαίμονες, και εκπλήρωσαν αυτό που φάνηκε καλό στον διάβολο, παραδίδοντας στον σταυρό τον αρχηγό της ζωής, και έχοντας συμπεριφερθεί απέναντί του με πολλούς τρόπους υβριστικά, για τον λόγο αυτό, αφού υπέστησαν δίκαια την ίδια τιμωρία με εκείνους, καθαιρέθηκαν και έπεσαν, και όπως λέει ο προφήτης: «Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, δεν υπάρχει αυτός που θα τον αναστήσει». <Τις αιώνιες πορείες του τις είδαν ως κόπους.> Τις πορείες μερικές φορές, καθώς και τις οδούς και τις τρίβους, συνηθίζουν τα ιερά γράμματα να ονομάζουν τις θείες εντολές, όπως είναι αυτό που λέγεται δια φωνής του Ιερεμία: «Σταθείτε στις οδούς και ρωτήστε για τις αιώνιες τρίβους του Κυρίου, και δείτε ποια είναι η αγαθή οδός, και βαδίζετε σε αυτήν και θα βρείτε αγνισμό στις ψυχές σας»· και ακόμη και δια φωνής του μακαρίου Δαβίδ: «Έτρεξα την οδό των εντολών σου, όταν επλάτυνας την καρδιά μου». Έλιωσαν λοιπόν τα βουνά, λέει, δηλαδή, εκείνοι μεταξύ των Ιουδαίων που είχαν λάβει τη δόξα της καθοδήγησης, και είχαν αναλάβει τα καυχήματα της κατά τον νόμο ιερουργίας. Διότι τις πορείες, δηλαδή τις εντολές του Εμμανουήλ – είναι φανερό ότι πρόκειται για τα ευαγγελικά θεσπίσματα – και τη διδασκαλία που είναι ασυγκρίτως καλύτερη και φωτεινότερη από τους αρχαίους χρησμούς, την είδαν ως κόπους, δηλαδή, τη θεώρησαν φορτική και γεμάτη ιδρώτα, αν και ο Σωτήρας όλων μας, ο Χριστός, λέει ξεκάθαρα: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω».

Θρηνεί δε κατά κάποιον τρόπο για αυτούς που έχουν με πολλούς τρόπους καταστραφεί και ο προφήτης, λέγοντας: «Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, δεν υπάρχει αυτός που θα τον αναστήσει». <Θα ανοίξουν τα χαλινάρια τους, σαν τον φτωχό που τρώει κρυφά.> Υπάρχει μεν πάρα πολύ μεγάλη δυσκολία και στη σύνταξη αυτή και στη λέξη· όμως θα μιλήσουμε όσο είναι δυνατόν, διαχωρίζοντας πολύ καλά τη δύναμη των εννοιών. Αφού, λοιπόν, αφηγήθηκε την κατάσταση στην οποία οπωσδήποτε έπρεπε να βρεθούν τα κεφάλια των δυναστών, δηλαδή εκείνοι που έλαχαν να ηγούνται της Συναγωγής των Ιουδαίων, μεταβαίνει αμέσως στους αγίους αποστόλους, οι οποίοι στην αρχή είχαν πολύ μεγάλο τον φόβο των διωκτών. Διότι μαστιγώνονταν στα συνέδρια, και έπαιρναν την εντολή να μη μιλούν σε κανέναν στο όνομα του Χριστού· συγκεντρώνονταν δε κρυφά και έκαναν τις ικεσίες τους προς τον Θεό λέγοντας: «Διότι στ' αλήθεια συγκεντρώθηκαν σε τούτη την πόλη εναντίον του άγιου παιδός σου Ιησού, τον οποίο έχρισες, ο Ηρώδης και ο Πόντιος Πιλάτος, μαζί με τα έθνη και τους λαούς του Ισραήλ. Και τώρα, Κύριε, επίβλεψε στις απειλές τους·» είναι προφανές ότι εννοεί τις απειλές των Ιουδαίων «και δώσε στους δούλους σου να λαλούν τον λόγο σου με παρρησία». Επομένως, εκείνοι που ήταν σχεδόν σφιγμένοι με κάποιο χαλινάρι από τον φόβο και αναγκάζονταν να σιωπούν, οι μαστιγωμένοι και θλιμμένοι, που κρυφά και με δυσκολία μιλούσαν σε κάποιους, και έμοιαζαν σαν τον φτωχό που τρώει, θα ανοίξουν τα χαλινάρια τους.

Και βέβαια ο προφήτης Ιερεμίας, θρηνώντας τον ως πεσμένο και κλονισμένο, έλεγε: «Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, δεν υπάρχει κανείς που να τον ανορθώσει». Επειδή δηλαδή συμπεριφέρθηκαν με ασέβεια απέναντι στον Χριστό, γι' αυτόν τον λόγο έπεσε και πλέον δεν υπήρχε κανείς που να τον ανορθώσει. Όμως, ανορθώθηκε μέσω του Χριστού και μετασκευάστηκε προς το καλύτερο, με την ένταξη των εθνών σε αυτόν και με την ανάδειξη μέσα στον κόσμο της Εκκλησίας, «η οποία είναι οίκος του ζώντος Θεού», και του κάλλους της οποίας έγινε εραστής ο Κύριος και Θεός των πάντων. Ότι δηλαδή ο ναός που ανεγέρθηκε στους έσχατους καιρούς, τουτέστιν η Εκκλησία, είναι ασυγκρίτως καλύτερος από τον πρώτο, το επιβεβαίωσε πλήρως λέγοντας δια στόματος του προφήτη Αγγαίου: «Ποιος από εσάς είναι εκείνος που είδε τον οίκο αυτόν στην προηγούμενη δόξα του; Και πώς τον βλέπετε εσείς τώρα, σαν να μην υπάρχει ενώπιόν σας;». Και λίγο παρακάτω: «Διότι μεγάλη θα είναι η έσχατη δόξα του οίκου τούτου, περισσότερο από την πρώτη, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ».

Όταν, λοιπόν, φαίνεται ότι την αποκτούν αυτοί που ελάχιστα θα έπρεπε να την έχουν, τότε βρίσκεται και αφορμή αλαζονείας για τους κατόχους της. Αυτό έπαθαν οι Ισραηλίτες, και, αφού καταφρόνησαν τη φιλανθρωπία του Δεσπότη, δεν θέλησαν να αναγνωρίσουν ότι οφείλουν να τηρούν τον θείο νόμο, αλλά, προσκολλώμενοι με μεγαλύτερη προθυμία σε κάθε είδους ραθυμία, βιάστηκαν να εκτραπούν σε αλλόκοτες επιθυμίες. Δεν ήθελαν να πράττουν όσα ο νομοθέτης θεωρεί ότι πρέπει να γίνουν, αλλά όρισαν ως νόμο για τους εαυτούς τους τη δική τους θέληση, και καθοδηγούνταν μόνο από τα δικά τους προστάγματα. Επειδή, λοιπόν, είχαν τέτοιο φρόνημα και βρίσκονταν σε αυτήν την κατάσταση, δικαιολογημένα οι άγιοι, θρηνώντας, λένε: «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, διότι εγώ αναλαμβάνω θρήνο για εσάς».

Γι' αυτό τον λόγο, άλλωστε, μέσω της φωνής των αγίων προφητών θρηνούνταν εκείνος που κυριεύτηκε από τόσο φοβερά τολμήματα: «Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, και δεν πρόκειται πλέον να ξανασηκωθεί· η παρθένος του Ισραήλ έπεσε πάνω στη γη της, και δεν υπάρχει κανείς για να τη σηκώσει.» Διότι η Συναγωγή των Ιουδαίων ανατράπηκε από τα ίδια της τα θεμέλια, αφού σπατάλησε άσωτα την υπέρτατη ανεξικακία Εκείνου που σώζει. Επειδή πίστευαν, κατά κάποιον τρόπο, οι λαοί και οι καθοδηγητές των Ιουδαίων, ότι η ασέβεια προς τους προφήτες δεν είχε καμία απολύτως βαρύτητα εγκλήματος.

Ενώ όμως έπρεπε να αναπέμπουν ευχαριστίες στον Θεό των όλων, και να αποδέχονται με χαρά τους παιδαγωγούς, και να τους αξιώνουν κάθε τιμής, και να μεταμορφώνονται με μεγάλη προθυμία προς το καλύτερο, και να επιλέγουν την πιο πρέπουσα φωνή, εκείνοι αποδεικνύονταν σκληροί και άτεγκτοι και έπασχαν από ακόμη χειρότερα. Γι' αυτό και καταστράφηκαν, και γι' αυτούς ο προφήτης Ιερεμίας λέει τα εξής: «Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, και δεν υπάρχει κανείς να τον αναστήσει». Παρατήρησε δε αυτό το πράγμα πάλι, να λέγεται αινιγματικά και μέσω των γραπτών του Μωυσή. Διότι έχει ως εξής στο Λευιτικό: «Και μίλησε ο Κύριος στον Μωυσή και τον Ααρών, λέγοντας: Όταν εισέλθετε στη γη των Χαναναίων, την οποία εγώ σας δίνω ως κληρονομιά, και δώσω μολυσμό λέπρας στα σπίτια της γης που σας ανήκει. Και θα έρθει εκείνος στον οποίο ανήκει το σπίτι, και θα αναγγείλει στον ιερέα λέγοντας: Κάτι σαν μολυσμός εμφανίστηκε σε εμένα στο σπίτι. Και θα διατάξει ο ιερέας να αδειάσουν το σπίτι πριν εισέλθει ο ιερέας να δει τον μολυσμό, και έτσι να μην γίνουν ακάθαρτα όλα όσα υπάρχουν στο σπίτι. Και μετά από αυτά θα εισέλθει ο ιερέας να εξετάσει το σπίτι, και θα δει ο ιερέας τον μολυσμό».

Εκδικήθηκε, λοιπόν, το αίμα όλων, από τον Άβελ μέχρι τον Ζαχαρία, ο οποίος φονεύθηκε μεταξύ του ναού και του θυσιαστηρίου, από τη γενεά που εξεγέρθηκε κατά του Σωτήρος, και μάλιστα εκείνων που τόλμησαν να υψώσουν εναντίον του την κραυγή «σταύρωσον, σταύρωσον αυτόν», «εξαφάνισε από τη γη τέτοιον άνθρωπο· το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας»· πράγμα το οποίο και συνέβη αμέσως, καθώς ο Θεός, όπως προείπε, εκδικήθηκε το αίμα του Χριστού τόσο από τους ίδιους όσο και από τα παιδιά τους. Και ταυτόχρονα, επειδή τους βρήκε η θεία δίκη, από τότε μέχρι σήμερα ολόκληρο το έθνος δεν μπόρεσε διόλου να σηκώσει κεφάλι, με αποτέλεσμα να εκπληρωθεί και μια άλλη προφητεία του Αμώς, που λέει: «Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, δεν θα μπορέσει πλέον να εγερθεί»· γεγονός το οποίο και ο απόστολος, έχοντας προΐδει διά του Πνεύματος, αναφώνησε λέγοντας: «Έφτασε δε πάνω τους η οργή μέχρι τέλους».

Εύλογα, λοιπόν, μετά τη φανέρωση αυτών προσθέτει: «εκεί θα αναδείξω κέρας στον Δαβίδ, ετοίμασα λύχνο για τον χριστό μου», υποδηλώνοντας ίσως, σύμφωνα με μια άλλη ερμηνεία, και το σώμα που προσέλαβε ο Χριστός στη Βηθλεέμ, επειδή μέσω του σώματος, ως άλλου πήλινου σκεύους, η θεία δύναμη που ενοίκησε σε αυτό εξέλαμψε προς όλους τους ανθρώπους, σαν μέσα από λύχνο, τις ακτίνες του θείου και λογικού φωτός. 〈Από τον Αμώς〉. «Ετοιμάσου να επικαλεστείς τον Θεό, Ισραήλ, διότι ιδού, αυτός που στερεώνει τη βροντή και δημιουργεί το πνεύμα και αναγγέλλει στους ανθρώπους τον χριστό του, που δημιουργεί την αυγή και την ομίχλη, και επιβαίνει στα υψώματα της γης· Κύριος ο Θεός ο Παντοκράτωρ είναι το όνομά του. Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, τον οποίο εγώ αναλαμβάνω εναντίον σας ως θρήνο: ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, δεν πρόκειται πλέον να αναστηθεί· η παρθένος του Ισραήλ γκρεμίστηκε πάνω στη γη της, δεν υπάρχει αυτός που θα την αναστήσει.»