Πατερικές αναφορές στο ΑΜΩΣ 5:10

Διότι πολλές είναι οι αφορμές για τις οποίες μπορεί να μισηθεί ο δίκαιος· όπως η παρρησία κατά τους ελέγχους. Διότι μισούν αυτόν που ελέγχει στις πύλες, και βδελύσσονται τον όσιο λόγο. Αλλά και η φιλοπρωτία και η φιλαρχία παρακίνησαν πολλούς στο να μισούν τους ανώτερους· ορισμένες φορές δε, και η άγνοια του λόγου περί του δικαίου, καθώς και του ποιος είναι ο δίκαιος. Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι πονηρός.

Και καλό είναι το πράγμα, και πραγματικά αξιοζήλευτο σε όσους έχουν επιλέξει να ζουν με τον καλύτερο τρόπο. «Μίσησαν στις πύλες αυτόν που ελέγχει, και σιχάθηκαν τον όσιο λόγο.» Ο λόγος ακολουθεί και πάλι την πρέπουσα σειρά του. Επειδή δηλαδή ο θεσπέσιος προφήτης ονόμασε τον Θεό παντοκράτορα και παντοδύναμο, και πρόσθεσε ότι «φέρνει συντριβή πάνω στην ισχύ, και επιφέρει ταλαιπωρία πάνω στο οχύρωμα», γι' αυτόν τον λόγο και τώρα αναγκαία, για να μη νομίσει κανείς ότι άσκοπα επιφέρει την οργή του σε όσους σφάλλουν λίγο, απαριθμεί τα εγκλήματα και φέρνει στο μέσο τις αιτίες για τις οποίες επιμερίζει συντριβές και ταλαιπωρία σε κάποιους. Διότι, λέει, μίσησαν αυτούς που τους συνετίζουν, δεν υπολόγισαν καθόλου αυτούς που τους ελέγχουν και αυτούς που έχουν τη συνήθεια να τους διορθώνουν προς ό,τι είναι αρεστό στον Θεό, και θεώρησαν βδελυρό κάθε όσιο λόγο, δηλαδή εκείνον που τους καλεί και τους παρακινεί προς οσιότητα και αγιασμό. Το «στις πύλες» θα το κατανοήσεις ως εξής: ολοφάνερα, απροκάλυπτα και με παρρησία. Και φαίνεται ότι τώρα υπενθυμίζει την αυθάδεια και την αποστροφή τους απέναντι στους προφήτες και τον νόμο. Διότι οι προφήτες ελέγχανε, πλησιάζοντας χωρίς να κρύβονται. Και όσιος λόγος ήταν ο νόμος, επειδή ήταν χορηγός του Θεού και της δικαιοσύνης, και παιδαγωγός στην ευσέβεια, και δείκτης του κατά φύση και αληθινού Θεού. Γι' αυτό και ο μακάριος Παύλος αποκάλεσε την εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή «αγία και δίκαιη και αγαθή».

Λοιπόν, επειδή έχουν μισήσει «αυτόν που ελέγχει στις πύλες και έχουν βδελυχθεί τον όσιο λόγο», κατρακύλησαν σε πολυειδή αμαρτία, τράπηκαν προς την πλεονεξία και, επιτηδευόμενοι την καταδυνάστευση που είναι στο έπακρο μισητή στον Θεό, χτυπούσαν «με γροθιές τον ταπεινό» και γρονθοκοπούσαν τα κεφάλια των φτωχών, αυτοί που είναι σίγουρα ισχυροί και υπερέχουν των άλλων σε δόξα και πλούτο. Άρπαζαν με το πρόσχημα της δωρεάς, παίρνοντας χωρίς τη θέλησή τους τα πολυτιμότερα από τα υπάρχοντά τους. Όμως αποδεικνύει ωφέλιμα ότι, για όσους συνηθίζουν να πράττουν τέτοια, η πλεονεξία είναι ανώφελη, και το να νικιέται κανείς από αισχρά κέρδη καταλήγει σε λύπες και έχει ως τέλος την τιμωρία. Διότι, αν δεν πρόκειται να απολαύσουν τα σπίτια που κατασκευάστηκαν με επιμέλεια και φιλοδοξία, και αν μάταια μοχθούν για τα κτήματά τους, και χάνεται σε μια απροσδόκητη κατάληξη η απόλαυση των αγαπημένων τους πραγμάτων, για τα οποία έγινε η πλεονεξία και εισχώρησε το πάθος της φιλαργυρίας, πώς δεν θα φανεί σε κάποιους μάταιος και ανωφελής ο τρόπος της πλεονεξίας; Είναι λοιπόν σοφό να σκεφτόμαστε εκείνο που λέει ο συγγραφέας των Παροιμιών: «Καλύτερα λίγα έσοδα με δικαιοσύνη παρά πολλά γεννήματα με αδικία».

Διότι είναι γεγραμμένο: «Εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει οίκο, μάταια κοπίασαν αυτοί που τον οικοδομούν». Επειδή λοιπόν προτίμησαν από την ανέγερση του θείου ναού τα κέρδη που αποκτώνται από το χάραμα και την αυγή, και έβαλαν τα αισχρά πάνω από τα ανώτερα, καταλαμβάνονταν να νοσούν και από ένα άλλο δεινό επιπλέον αυτού. Διότι μίσησαν αυτούς που τους ελέγχουν στις πύλες. Το «στις πύλες» να το εννοήσεις αντί του «ολοφάνερα». Και γιατί άραγε τους μίσησαν; Διότι, για όσους έχουν κυριευθεί άπαξ από πονηρές ηδονές και έχουν γλιστρήσει αχαλίνωτα στο να επιλέγουν να πράττουν όσα δεν επιτρέπονται, δεν θα μπορούσαν να είναι ευχάριστοι όσοι έχουν τη δύναμη να τους διορθώνουν, αλλά θεωρούνται μάλλον φορτικοί και αξιομίσητοι. Και τι άραγε δεν θα μπορούσε να τους καταλογιστεί από τέτοιου είδους κατηγορίες;

Και εκείνοι που παλαιότερα βρίσκονταν 〈στο σκοτάδι και στην ομίχλη〉, ώστε ούτε να βλέπουν ούτε να κατανοούν ούτε να σκέπτονται εξαιτίας του ότι είχαν τυφλά τα μάτια τους, αυτοί, αφού αξιωθούν μιας παράδοξης μεταβολής, θα γίνουν θεωροί των μυστηρίων που είναι εναποκείμενα στις θείες Γραφές.⌝ Γι' αυτό έχει λεχθεί: 〈τα μάτια των τυφλών θα δουν, και θα αγαλλιάσουν〉 δε εκείνοι που παλαιότερα βρίσκονταν σε πτώχεια λόγω της έλλειψης κάθε 〈αγαθού· διότι θα γεμίσουν〉 από 〈ευφροσύνη〉 παρά του Κυρίου, καθώς και εκείνοι που προηγουμένως δεν είχαν καμία ελπίδα σωτηρίας. ⌜Διότι ποιος διανοήθηκε ποτέ ότι εκείνοι που από τους προγόνους τους ήταν ειδωλολάτρες, όντας άθεοι και ασεβείς και αποξενωμένοι από τη γνώση του Θεού, θα έφταναν σε τέτοια ελπίδα; Όμως, λέγει, 〈και οι απελπισμένοι〉 〈άνθρωποι θα γεμίσουν από ευφροσύνη〉.⌝ ⌜Και όλα αυτά θα τα απολαύσουν όλοι αυτοί, επειδή εκείνος που παλαιότερα κυριαρχούσε και τους τυραννούσε, ένας 〈άνομος〉 και ασεβής άρχοντας, εννοώ βέβαια τον ίδιο τον διάβολο, 〈εξέλιπε και καταστράφηκε〉, αφού εκδιώχθηκε μακριά, αυτός ο 〈υπερήφανος〉 που παλαιότερα τους είχε υποδουλώσει, αλλά και εκείνοι που διέπρατταν ασέβειες και αδικίες υπό την εξουσία του 〈εξολοθρεύτηκαν〉, δηλαδή οι πονηροί δαίμονες, 〈που κάνουν τους ανθρώπους να αμαρτάνουν με τον λόγο τους〉.⌝ Γι' αυτό κάπου έχει ειπωθεί: «και μισούσαν 〈αυτόν που ελέγχει στις πύλες〉 και βδελύχθηκαν τον όσιο λόγο».

Και ο Ησαΐας αναφέρει: «Από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». Και πάλι ο Ιερεμίας λέει: «Ντροπιάστηκαν οι σοφοί και τρόμαξαν και πιάστηκαν, επειδή αποδοκίμασαν τον λόγο του Κυρίου». Αλλά και ο προφήτης Ωσηέ είπε: «Μίσησαν αυτόν που ελέγχει στις πύλες, και βδελύχθηκαν τον όσιο λόγο». Και ο Μιχαίας παρομοίως, κάνοντας μνεία και αυτός για τον λόγο, είπε: «Από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ». Αφού συγκέντρωσε αυτά και τα παρόμοια με αυτά, νομίζει ότι ενισχύει μέσω αυτών τη δική του άποψη. Δες όμως πώς, ανακατεύοντας τις μαρτυρίες από τη Θεία Γραφή, τις συγκέντρωσε μαζί: και τον απεσταλμένο λόγο του Θεού, τον σωτήριο και θεραπευτικό, και αυτόν που παραγγέλλει όσα πρέπει να πράττουμε. Διότι το «μίσησαν αυτόν που ελέγχει στις πύλες, και βδελύχθηκαν τον όσιο λόγο», ποιον λόγο υποτίθεται ότι εννοεί, αν όχι βεβαίως τον λόγο που παραγγέλλει τις όσιες και δίκαιες πράξεις; Και θέλει να ομολογεί οτιδήποτε άλλο μάλλον, παρά τον Υιό του Θεού, σαν να ντρέπεται να κάνει μνεία του Υιού. Εμείς, βεβαίως, γνωρίζουμε τον Υιό του Θεού, ότι είναι κατά κυριολεξίαν Υιός και αληθώς Μονογενής του Θεού, και γνωρίζουμε με ακρίβεια ότι Αυτός είναι Λόγος, όχι όμοιος με τον λόγο στους ανθρώπους, αλλά τέτοιος που αρμόζει να νοείται ο Λόγος του Θεού, ζωντανός, ενυπόστατος και Υιός. Αυτός όμως, εισάγοντας έναν λόγο απλώς σημαντικό (δηλωτικό) και που παραγγέλλει όσα πρέπει να πράττουμε, εύλογα δίσταζε να ομολογήσει τον Υιό, τον οποίο αρνούνταν έμπρακτα. Έπειτα, δεν αντιλαμβάνεται ότι και ο ίδιος γράφει πράγματα αντίθετα προς τον εαυτό του.

Κʹ. Ή αποκρύψαμε δουλοπρεπώς την αμαρτία, συγκαλύπτοντάς την σαν κάποιο ύπουλο και κακόηθες πάθος στο βάθος της ψυχής, με την ψευδαίσθηση ότι, εάν διαφύγουμε της προσοχής των ανθρώπων, θα διαφύγουμε και από τον μέγα οφθαλμό του Θεού και της δικαιοσύνης· ή προφασιζόμαστε δικαιολογίες για τις αμαρτίες, επινοώντας λόγια που συνηγορούν υπέρ των παθών· ή, αφού αποφράξαμε την ακοή μας, σαν την κωφή ασπίδα (οχιά) που βουλώνει τα αυτιά της, πεισματικά αρνούμαστε να ακούσουμε τη φωνή εκείνων που μας νουθετούν, και δεν δεχόμαστε να θεραπευτούμε με τα φάρμακα της σοφίας, με τα οποία θεραπεύεται η αρρώστια της ψυχής· ή, τέλος, όσοι τουλάχιστον από εμάς είμαστε πιο τολμηροί και θρασείς, φερόμαστε ανοιχτά με αναίδεια τόσο απέναντι στην αμαρτία όσο και απέναντι στους θεραπευτές της, προχωρώντας, όπως λέγεται, με γυμνή την κεφαλή (απροσχημάτιστα) προς κάθε παρανομία. Ω, τι παραφροσύνη, ή όποιο άλλο όνομα θα ήταν πιο κυριολεκτικό για ένα τέτοιο πάθος! Και εκείνους που οφείλαμε να αγαπάμε ως ευεργέτες, αυτούς τους αποκρούουμε ως εχθρούς, μισώντας όσους μας ελέγχουν δημόσια στις πύλες, και βδελυσσόμενοι τον όσιο λόγο· και νομίζουμε ότι θα πλήξουμε περισσότερο εκείνους που τρέφουν εύνοια για εμάς, εάν βλάψουμε τον ίδιο μας τον εαυτό όσο το δυνατόν περισσότερο, όπως ακριβώς εκείνοι που κατασπαράζουν τις δικές τους σάρκες, νομίζοντας ότι καταναλώνουν αυτές των πλησίον τους.

ΙΗ΄. Κάποιος από εμάς καταπίεσε τον φτωχό, του απέσπασε μερίδιο γης, και παραβίασε παράνομα τα όρια, είτε κλέβοντας είτε ασκώντας τυραννία, και ένωσε σπίτι με σπίτι και χωράφι με χωράφι, για να αφαιρέσει κάτι από τον πλησίον του· και φιλονίκησε για να μην έχει κανέναν γείτονα, σαν να επρόκειτο να κατοικήσει αυτός μόνος πάνω στη γη. Άλλος πάλι μόλυνε τη γη με τόκους και τοκογλυφίες, μαζεύοντας από εκεί όπου δεν έσπειρε, και θερίζοντας εκεί όπου δεν σκόρπισε· καλλιεργώντας όχι τη γη, αλλά την ανάγκη αυτών που στερούνται. Άλλος στέρησε από τον Θεό, ο Οποίος του τα έχει δώσει όλα, τις απαρχές από το αλώνι και το πατητήρι, και έγινε ταυτόχρονα αχάριστος και ανόητος· διότι ούτε ευχαρίστησε για όσα έλαβε, ούτε διασφάλισε το μέλλον του, αν μη τι άλλο, μέσω της ευγνωμοσύνης. Άλλος δεν ελέησε χήρα και ορφανό, ούτε έδωσε μερίδιο από το ψωμί του και από λίγη τροφή σε αυτόν που είχε ανάγκη, ή μάλλον στον Χριστό, ο Οποίος τρέφεται μέσω αυτών που τρέφονται έστω και με λίγα. Αυτός που ίσως έχει πολλά, και μάλιστα πέρα από κάθε προσδοκία (διότι αυτό είναι ήδη το πιο άδικο), και που νιώθει στριμωγμένος στις πολλές του αποθήκες, και άλλες γεμίζει, ενώ άλλες κατεδαφίζει για να χτίσει μεγαλύτερες για τους μελλοντικούς καρπούς, αγνοώντας ότι θα αρπαγεί από τη ζωή πριν εκπληρωθούν οι ελπίδες του, και θα δώσει λόγο για την εδώ ευπορία και την αλαζονεία του, επειδή υπήρξε κακός οικονόμος ξένων αγαθών. Άλλος εξέκλινε από τον δρόμο των ταπεινών, και διέστρεψε το δίκαιο με άδικες πράξεις. Άλλος μίσησε αυτόν που τον ελέγχει δημόσια στις πύλες, και αποστράφηκε με βδελυγμία τον όσιο λόγο.

Ο απαίδευτος δεν θα αγαπήσει εκείνους που τον ελέγχουν.» «Στα αυτιά του άφρονα μη λες τίποτα, μήπως τυχόν χλευάσει τα συνετά σου λόγια.» «Μίσησαν εκείνους που ελέγχουν στις πύλες.» «Σε όλους όσους ελέγχουν στις πύλες θα θέσουν πρόσκομμα.» «Εάν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον μεταξύ εσού και εκείνου μόνου. Εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου. Εάν όμως δεν ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν και δύο, ώστε από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να σταθεί κάθε λόγος.

Κάθε ψυχή που δεν δέχεται νουθεσία, είναι αθεράπευτη. Ω της παραφροσύνης! Ή όποιο άλλο όνομα είναι πιο κατάλληλο για ένα τέτοιο πάθος· διότι αυτούς που θα έπρεπε να αγαπούμε ως ευεργέτες, τους πολεμούμε ως εχθρούς, μισώντας εκείνους που μας ελέγχουν στις πύλες και βδελυσσόμενοι τον όσιο λόγο. Και νομίζουμε ότι θα πλήξουμε περισσότερο εκείνους που μας ευνοούν, αν προξενήσουμε στον εαυτό μας τα μεγαλύτερα δυνατά κακά· όπως ακριβώς εκείνοι που σπαράζουν τις δικές τους σάρκες νομίζουν ότι καταναλώνουν τις σάρκες των πλησίον τους.

Ενώ οι βάρβαροι, με βάση τα όσα ελέχθησαν και την αξιοθαύμαστη παρρησία του ανδρός, θα έπρεπε να εκπλαγούν, να θαυμάσουν και να υπακούσουν στα δέοντα, καθώς εκείνος τους συμβούλευε, αντίθετα εκείνοι οργίστηκαν (διότι ήταν οχιές, μαθητές του κακούργου όφεως, που έφραζαν τα αυτιά τους και μισούσαν τον έλεγχο στις πύλες, κατά τον ψαλμωδό) και άρχισαν να σκέφτονται τα βασανιστήρια και πώς θα μπορούσαν να εκδικηθούν εκείνον που τους είχε προσβάλει.

Αλλά, έτσι έχουν τα πράγματα σχετικά με τις προγενέστερες ύβρεις και με το ότι η καρδιά μου με εγκατέλειψε, που είναι η ζέση του πνεύματος με την οποία αντιμετώπιζα κάθε κακοήθεια και πραγματικά αποδείκνυα τη γλώσσα μου μαθήτρια των πύρινων γλωσσών. Αν όμως προσθέσω και τις πληγές από αυτόν που τώρα με κατέγραψε, ο οποίος, όπως λένε, δέχθηκε βαριά τη μάστιγα από τα βασιλικά χέρια, και διατάχθηκε —σύμφωνα με τον λόγο του Ησαΐα— να συμπεριφερθεί εχθρικά προς τους δικούς μας —διότι αυτό κατόρθωσαν, όπως απειλούν, εκείνοι που μισούν όσους ελέγχουν στις πύλες και βδελύσσονται τον όσιο λόγο—, τότε εδώ ας παρασταθεί σε μένα ο Βαρούχ, ως υπογραμματέας του Ιερεμία που θρηνεί και διαφυλάσσει για τον μέλλοντα χρόνο περιβόητες τις συμφορές. Έπειτα, εφόσον κηλιδωθήκαμε με τέτοιες και τόσες κηλίδες, νομίζεις ότι το κάτοπτρο του νου θα δεχθεί θείες ελλάμψεις, αφού εξαιτίας τους ακόμη και το φως των οφθαλμών μου δεν είναι μαζί μου; Αυτό βέβαια είναι φυσικό και λογικό· πλην όμως, επειδή στον Θεό και σε εκείνον που βασιλεύει από Αυτόν και δι' Αυτού, καθώς και στην αγαθότητα της δικής σας μεγαλειότητας, αναθέσαμε τα ζητήματά μας, έχουμε την πεποίθηση ότι η ελπίδα μας δεν θα καταισχυνθεί, ούτε θα χαθεί παντοτινά η υπομονή των πενήτων, ούτε η κακία θα υπερισχύσει της σοφίας, αν πρέπει να πειθόμαστε στη Σοφία που αποφαίνεται κάτι τέτοιο.