Πατερικές αναφορές στο ΑΜΩΣ 5:18

Γι’ αυτόν τον λόγο την αρχή του χρόνου δεν την ονόμασε «πρώτη ημέρα», αλλά «μία»· ώστε και μέσα από την ονομασία να έχει συγγένεια με τον αιώνα. Διότι, εφόσον φανερώνει τον χαρακτήρα του μοναδικού, που δεν έχει κοινωνία με τίποτε άλλο, οικεία και απολύτως ταιριαστά ονομάστηκε «μία». Και αν η Γραφή μάς παρουσιάζει πολλούς αιώνες, λέγοντας σε πολλά σημεία «αιώνα αιώνος» και «αιώνες αιώνων», εντούτοις ούτε και εκεί απαριθμείται πρώτος, ούτε δεύτερος, ούτε τρίτος αιώνας· ώστε μάλλον να υποδεικνύονται μέσα από αυτό διαφορές ποικίλων καταστάσεων και πραγμάτων, και όχι περιορισμοί, όρια και διαδοχές αιώνων. Διότι λέγει η Γραφή: «Η ημέρα του Κυρίου είναι μεγάλη και επιφανής». Και πάλι: «Γιατί να επιζητείτε την ημέρα του Κυρίου; Αυτή είναι σκοτάδι και όχι φως». Σκοτάδι βέβαια, ολοφάνερα για εκείνους που είναι άξιοι του σκοταδιού. Επειδή ο Λόγος της Γραφής γνωρίζει ότι η ημέρα εκείνη είναι ανέσπερη, αδιάδοχη και ατελεύτητη, την οποία και ο ψαλμωδός ονόμασε «ογδόη», εξαιτίας του ότι βρίσκεται έξω από αυτόν τον εβδομαδιαίο χρόνο. Ώστε, είτε την πεις ημέρα είτε αιώνα, θα εκφράσεις την ίδια έννοια. Είτε λοιπόν ονομαστεί ημέρα εκείνη η κατάσταση, είναι μία και όχι πολλές· είτε ονομαστεί αιώνας, θα είναι μοναδικός και όχι ένας από πολλούς. Για να ανατείνει λοιπόν τον νου μας προς τη μέλλουσα ζωή, ονόμασε «μία» την εικόνα του αιώνα, την απαρχή των ημερών, την ομήλικη του φωτός, την αγία Κυριακή, η οποία έχει τιμηθεί με την ανάσταση του Κυρίου.

Πρέπει δε να σημειωθεί ότι, κατά διαφορετική κάθε φορά θεώρηση, και ημέρα ονομάζεται ο παρών βίος, και νύχτα η ημέρα της κρίσεως. Και πάλι, νύχτα θεωρείται η παρούσα κατάσταση, ενώ ημέρα ο προσδοκώμενος αιώνας. Διότι το «Εργάζεσθε έως ημέρα εστί», αναφέρεται σαφώς στον βίο αυτόν, ο οποίος είναι φωτισμένος από την επίγνωση του Χριστού, ενώ το «Έρχεται νυξ», έχει λεχθεί για τον μέλλοντα αιώνα, ο οποίος λαμβάνει αυτή την ονομασία εξαιτίας της σκυθρωπότητας και της οδύνης εκείνων που βρίσκονται μέσα στις αμαρτίες. —Βάσει αυτού άλλωστε και ο Προφήτης, απευθυνόμενος προς εκείνους που πράττουν μεν πονηρά έργα, αλλά επισπεύδουν την ημέρα της ανταποδόσεως, λέγει: «Ίνα τι υμίν η ημέρα Κυρίου; Και αύτη εστί σκότος, και ου φως». Αντιθέτως δε, και ο Απόστολος ονομάζει νύχτα τον παρόντα βίο, τόσο λόγω της συγχύσεως που επικρατεί σε αυτόν, όσο και λόγω της σκοτίσεως που προκαλείται συνήθως στον νου από τη σάρκα και τις βιοτικές μέριμνες· ημέρα δε ονομάζει τον χρόνο της αναστάσεως, όταν λέγει: «Η νυξ προέκοψεν, η δε ημέρα ήγγικε». Κατά συνέπεια, σύμφωνα με όποια εκδοχή κι αν προτιμήσεις, ο Θεός θα επιλάμψει κατά τη βουλή Του με δόξα πάνω στη γη. —Επειδή, λοιπόν, επιλάμπει σύμφωνα με τη βουλή Του, ας καταστήσουμε τους εαυτούς μας άξιους να χωρέσουν τον φωτισμό Του, ώστε Εκείνος που χαρίζει την έλλαμψη ανάλογα με τη δεκτικότητα του καθενός, βλέποντας τη μεγαλύτερη προθυμία της ψυχής μας, να μας χορηγήσει από μέρους Του δωρεές μεγαλύτερες και τελειότερες.

Διότι, όπως ακριβώς υποβάλλουν στον ζυγό τις δαμάλεις ή τα βόδια, τα οποία μερικές φορές τα σέρνουν με πολλή βία και τα δένουν για να κοπιάσουν· με τον ίδιο τρόπο, νομίζω, και εκείνοι, υποβάλλοντας τον εαυτό τους σε όσα επρόκειτο να συμβούν από τη θεία οργή, έλεγαν: «Ας πλησιάσουν γρήγορα όσα πρόκειται να κάνει, για να δούμε, και ας έλθει η βουλή του Αγίου του Ισραήλ για να γνωρίσουμε». Εκείνους που τα έλεγαν αυτά και σκέφτονταν με αυτόν τον τρόπο, και ένας άλλος από τους αγίους προφήτες τους ταλανίζει λέγοντας: Αλίμονο σε εκείνους που επιθυμούν την ημέρα του Κυρίου· διότι αυτή είναι σκοτάδι, και όχι φως, και ζόφος που δεν έχει λάμψη. Πρέπει λοιπόν, όταν μαθαίνουμε ότι ο Θεός έχει λυπηθεί, να μετανοούμε αμέσως, και να τον εξευμενίζουμε μάλλον με ακατάπαυστες προσευχές, και όχι να τον παροτρύνουμε περισσότερο ενώ έχει κινηθεί σε οργή· ούτε βέβαια να τον περιφρονούμε όταν απειλεί· διότι είναι μακρόθυμος και πολυέλεος, συγχωρώντας ανομίες και παραβλέποντας αδικίες· και μερικές φορές με λίγα δάκρυα εκείνων που έχουν αμαρτήσει επανέρχεται στην τόσο αγαπητή του γαλήνη. <Αλίμονο σε εκείνους που αποκαλούν το πονηρό καλό, και το καλό πονηρό, σε εκείνους που θέτουν το σκοτάδι φως, και το φως σκοτάδι, σε εκείνους που θέτουν το πικρό γλυκό, και το γλυκό πικρό. Αλίμονο στους συνετούς κατά τη δική τους γνώμη, και στους επιστήμονες στα δικά τους μάτια.> Ότι είναι εντελώς ασύνετοι ελέγχει και μέσα από αυτά τα λόγια εκείνους που επισύρουν τις αμαρτίες σαν με μακρύ σχοινί.

Δηλαδή, ας γνωρίζουν ότι λέγοντας αυτό, σχεδόν κατηγορούν τον Θεό επειδή δεν ανατέλλει και δεν εμφανίζεται γρηγορότερα γι' αυτούς ο καιρός της τιμωρίας. Προς αυτούς αναφωνεί κάποιος από τους άγιους προφήτες: «Αλίμονο σε εκείνους που επιθυμούν την ημέρα του Κυρίου! Τι την θέλετε εσείς αυτή την ημέρα του Κυρίου; Αυτή είναι σκοτάδι και όχι φως, και γνόφος που δεν έχει λάμψη». Επομένως, οι άγιοι ζητούν να έρθει ο καιρός της τέλειας βασιλείας του Σωτήρα μας, επειδή ακριβώς έχουν κοπιάσει όπως πρέπει, και ζητούν τις αμοιβές για όσα ήδη έχουν κατορθώσει. Διότι έχουν το θάρρος ότι θα παραστούν λαμπροί ενώπιον του κριτή. <Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς.> (A f. 150 b) Και αυτό ταιριάζει σε αγίους και είναι γεμάτο από κάθε έπαινο. Διότι το να θέλει κανείς να επικρατεί στη γη το αγαθό θέλημα του Θεού, τι άλλο θα μπορούσε να είναι, παρά το να επιθυμεί να είναι όλοι εκτελεστές και γνώστες κάθε αρετής; Έτσι λέμε ότι διαπρέπουν στους ουρανούς και οι άγιοι άγγελοι. Διότι έχει γραφτεί γι' αυτούς: «Ευλογείτε τον Κύριο όλες οι δυνάμεις του, οι λειτουργοί του, που εκτελείτε τα θελήματά του». Επομένως, όσοι το λένε αυτό, παρακαλούν να δοθεί δύναμη στους ανθρώπους πάνω στη γη, ώστε να κάνουν το θέλημα του Θεού, και να μιμούνται την άνω και επουράνια πολιτεία, αυτήν ακριβώς που, όπως λέω, έχουν οι άγιοι άγγελοι· ώστε, όπως λέει ο Παύλος, ενώ περπατούν στη γη, να έχουν το πολίτευμά τους στον ουρανό.

Διότι, όσο ο Θεός δεν διαπαιδαγωγεί ακόμη, φαίνεται κατά κάποιον τρόπο ότι ούτε καν είναι παρών· όταν όμως επιφέρει τα δεινά της οργής του, είναι σχεδόν παρών και επιβάλλει τις τιμωρίες. Έτσι και στα Σόδομα κατέβηκαν άγγελοι για να κατακάψουν τους ασεβείς, ενώ, όσο δεν τιμωρούσαν, φαίνονταν σαν να απείχαν. Επομένως, το «θα διέλθω ανάμεσά σου» σημαίνει την επίσκεψη του Θεού και τον καιρό που έχει φτάσει για να επιβληθεί η τιμωρία. <Αλίμονο σε εκείνους που επιθυμούν την ημέρα του Κυρίου· τι τη θέλετε εσείς αυτή την ημέρα του Κυρίου; Και αυτή είναι σκοτάδι και όχι φως. Σαν να ξεφεύγει ένας άνθρωπος από το πρόσωπο του λιονταριού, και να πέφτει πάνω του η αρκούδα, και να μπαίνει γρήγορα στο σπίτι του και να στηρίζει τα χέρια του στον τοίχο, και να τον δαγκώνει φίδι. Δεν είναι σκοτάδι η ημέρα του Κυρίου και όχι φως; Και πυκνό σκοτάδι που δεν έχει καμία λάμψη;> Ενώ οι άγιοι προφήτες προανήγγειλαν σε αυτούς τα όσα επρόκειτο να συμβούν, και ότι θα περιπέσουν σε πικρές και ανίατες συμφορές, εκείνοι, έχοντας προσκολληθεί ασταμάτητα στα έργα της πλάνης, χλευάζοντας και αδιαφορώντας, άλλοτε μεν έλεγαν ότι οι προφητείες θα μετατεθούν στο μέλλον και σε μεταγενέστερους χρόνους, άλλοτε δε, όντας ολοκληρωτικά αμετανόητοι, αποτολμούσαν να πουν, σύμφωνα με τη φωνή του Ιερεμία: «Πού είναι ο λόγος του Κυρίου; Ας έλθει.»

Αλίμονο λοιπόν, λέει, σε αυτούς που δεν επιθυμούν και δεν περιμένουν τίποτε άλλο παρά την ημέρα της κολάσεως· την οποία και ονομάζει ημέρα του Κυρίου, διότι επιφέρεται από τον Θεό. Ποιο το όφελος λοιπόν, λέει, από αυτήν για εσάς, εφόσον είναι σκοτάδι και όχι φως, ακριβώς επειδή είναι γεμάτη από τεράστια συμφορά; Διότι, λέει, δεν θα μπορούσε κανείς να ξεφύγει, ούτε θα έμενε κανείς έξω από το κακό· αλλά εκείνος που ξέφυγε από τούτο, θα συλληφθεί από εκείνο, και όσους απέφυγαν το πρώτο, θα τους συναντήσει το δεύτερο. Διότι αυτό σημαίνει το να ξεφύγει κανείς από το στόμα του λιονταριού, και να πέσει σε αρκούδα. Αλλά και αν κάποιος νομίσει, λέει, ότι βρίσκεται τυχόν σε ασφάλεια, και μπει στο σπίτι του, εκεί θα περιπέσει σε θάνατο, δαγκωμένος απροσδόκητα από φίδι. Διότι, όταν ο Θεός οδηγεί κάποιον στον όλεθρο και στους πόνους, ποιος θα τον διασώσει; Ποιος θα τον βοηθήσει και θα τον απαλλάξει από την καταδίκη; Ή ποιος τρόπος θα υπάρξει, με τον οποίο αν κάποιος πορευθεί, θα βρεθεί έξω από τα κακά; Απολύτως κανένας. «Διότι το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποτρέψει;» και «Εάν κλείσει εναντίον ανθρώπου, ποιος θα ανοίξει;», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. <Εμίσησα, απέρριψα τις εορτές σας, και δεν πρόκειται να οσφρανθώ στις πανηγύρεις σας· διότι εάν μου προσφέρετε ολοκαυτώματα και τις θυσίες σας, δεν θα τα αποδεχθώ και δεν θα επιβλέψω τις σωτήριες εμφανίσεις σας.> Αυτός ο λόγος θα ταίριαζε κυρίως σε εκείνους από τον Ιούδα και τον Βενιαμίν.

Και επειδή έκανε μνεία δύο ομάδων, εννοώ αυτούς που περιφρονούν τη Σιών και αυτούς που στηρίζονται στο όρος της Σαμάρειας, ερευνώντας αναγκαστικά το βάθος των νοημάτων, αποδώσαμε σε αυτούς από τον Ιούδα και τον Βενιαμίν την αιτία της περιφρόνησης της Σιών, ενώ σε αυτούς από τον Εφραίμ την πεποίθηση στο όρος της Σαμάρειας. Προχωράει λοιπόν ο λόγος τρόπον τινά προς τα πίσω, και απαριθμεί πάλι τα εγκλήματα και των δύο, επιφέροντάς τους το «Ουαί». Είναι δε συνήθεια της Αγίας Γραφής να συντάσσει τη λέξη «Ουαί» με ονομαστική πτώση· όπως για παράδειγμα λέω: «Ουαί οι επιθυμούντες την ημέραν Κυρίου»· και πάλι: «Ουαί οι εγειρόμενοι το πρωί και το σίκερα διώκοντες». Ουαί (αλίμονο) λοιπόν, λέει, σε αυτούς που εύχονται να έρθει κακή ημέρα, δηλαδή σε αυτούς που βρίσκονται στα Ιεροσόλυμα. Διότι το να μην ανέχονται να μετανοήσουν, ούτε να αποδεχθούν τον φόβο για όσα έχουν προαναγγελθεί ότι πρόκειται να συμβούν, είναι σχεδόν σαν να επιθυμούν να περιπέσουν σε ημέρα ολέθρου. Όπως αν κάποιος έλεγε τυχόν για κάποιον από τους φιλαμαρτήμονες ότι «επιθυμεί να πεθάνει», καίτοι εκείνος δεν θα ήθελε να το πάθει αυτό (πώς άλλωστε;), αλλά στον βαθμό που φτάνει στο σημείο να θέλει να πράττει, και μάλιστα ακατάπαυστα, όσα δεν συνάδουν με τους νόμους, σχεδόν ερωτεύεται την τιμωρία και την καταδίκη που οφείλεται πάντα στους φιλαμαρτήμονες.

Ποια δικαιολογία έχουμε, εάν αμελήσουμε, αδελφοί; Ο κοσμικός άνθρωπος ίσως έχει, καθώς είναι ανακατεμένος με τον κόσμο· εμείς όμως τι θα πούμε; Φοβάμαι μήπως αυτοί που μας επαινούν εδώ, εκεί μας χλευάσουν. Ας μη μας φανεί γλυκιά η ραθυμία και η κοσμική μέριμνα, για να μη μας γίνει πικρό το αιώνιο πυρ και ο ακοίμητος σκώληκας. Ας συνέλθουμε λίγο και ας κλάψουμε, για να λυτρωθούμε από το αιώνιο πυρ. Δεν πιστεύετε στον λόγο του Σωτήρος, ότι η παρουσία Του θα έρθει ξαφνικά σαν την αστραπή; Ας φοβηθούμε μήπως μας βρει ξαφνικά απροετοίμαστους· και τότε θα κατηγορούμε τους εαυτούς μας για την αμέλειά μας, χωρίς να ωφελούμαστε σε τίποτα. Πιστέψτε με, αγαπητοί, ότι είναι η εσχάτη ώρα. Προσέξτε λοιπόν μήπως εκπληρωθεί σε εμάς ο λόγος του Προφήτη: αλίμονο σε εκείνους που επιθυμούν την ημέρα του Κυρίου. Και να προσέχετε τους εαυτούς σας, μήπως βρεθούμε σαν εκείνον τον δούλο, τον οποίο, όταν ήρθε ο Κύριος, τον βρήκε να τρυφά, και, ορίζοντας τη θέση του μαζί με τους απίστους, τον διχοτόμησε. Αλλά ας Τον δοξάζουμε με επιμονή, για να μας λυτρώσει από το σκοτάδι και τον τριγμό των οδόντων, και να μας αξιώσει της βασιλείας Του.

Εσύ όμως αγνοείς αν συγχωρεί ή όχι· διότι δεν εναπόκειται σε ανθρώπους να συγχωρούν τέτοια πράγματα, έστω κι αν αυτοί είναι σαν τον Νώε, σαν τον Ιώβ ή σαν τον Δανιήλ. Η ανάγκη αποτελεί την απολογία υπέρ του Πέτρου· πράγμα που συνιστά και απειλή ολέθρου για όσους παρεκτρέπονται χωρίς να υπάρχει ανάγκη. Διότι σκοτάδι είναι η ημέρα του Κυρίου και όχι φως.

Και όπως έγινε στις ημέρες του Νώε, κ.τ.λ. Έτσι λοιπόν, όπως έχει ειπωθεί, αφού απορριφθεί εξαιτίας της αποστασίας ο ευαγγελικός λόγος, κατ' ομοιότητα με όσα συνέβησαν κατά τον κατακλυσμό, θα επέλθει, λέει, ο όλεθρος εναντίον των ασεβών. Αλλά όπως τότε τους κατέστρεψε μεν όλους, όχι όμως και εκείνους που είχαν συγκεντρωθεί μαζί με τον Νώε στην κιβωτό, έτσι και κατά την Παρουσία Του οι ασεβείς, που κατά τον καιρό της αποστασίας θα αναλώνονται σε τρυφηλότητες, μέθες, γάμους και στις ηδονές του βίου, θα καταστραφούν όμοια με όσους καταποντίστηκαν στον κατακλυσμό επί Νώε. Και για να μη νομίσει κάποιος ότι και αυτοί θα καταστραφούν από το νερό, χρησιμοποιεί αναγκαστικά το παράδειγμα του Λωτ, λέγοντας: «Όπως έγινε στις ημέρες του Λωτ· έτρωγαν, έπιναν», και τα εξής. «Εκείνη δε την ημέρα που εξήλθε ο Λωτ από τα Σόδομα, έβρεξε φωτιά από τον ουρανό και τους κατέστρεψε όλους». Τα ίδια θα συμβούν και την ημέρα που θα αποκαλυφθεί ο Υιός του ανθρώπου· διδάσκοντας με τρόπο εξαιρετικά άρρητο και φοβερό ότι η οργή θα επιπέσει σε όλους τους ασεβείς με φωτιά και θειάφι που θα καταπεμφθεί από τον ουρανό. Γι' αυτόν τον λόγο, προς τους ασεβείς που εύχονται να έρθει αυτή η ημέρα, η προφητική φωνή υψώνεται απειλητικά λέγοντας: Αλίμονο σε εκείνους που επιθυμούν την ημέρα του Κυρίου! Προς τι; Για εσάς αυτή θα είναι σκοτάδι και όχι φως, ημέρα σκότους και γνόφου, ημέρα ταλαιπωρίας και αφανισμού.

Ποιος, λοιπόν, είναι «αυτός που κατέχει έως τώρα», παρά το τέταρτο θηρίο, το οποίο, όταν μετατεθεί και φύγει «από τη μέση», θα έρθει ο πλάνος; Αλλά οπωσδήποτε, όντας περίεργος, αναζητάς πόσα έτη απομένουν στο θηρίο για να απομακρυνθεί, μη κατανοώντας ότι, ζητώντας αυτά, επιζητάς για τον εαυτό σου τον κίνδυνο και επιθυμείς να δεις ταχύτερα την κρίση. Διότι «αλίμονο», λέει, «σε όσους επιθυμούν την ημέρα του Κυρίου», «και αυτή είναι σκοτάδι και όχι φως. Όπως ακριβώς εάν κάποιος ξεφύγει από το πρόσωπο του λέοντα, και τον συναντήσει αρκούδα, και καταφύγει στο σπίτι του, και στηρίξει τα χέρια του στον τοίχο και τον δαγκώσει φίδι. Δεν είναι τέτοια η ημέρα του Κυρίου, σκοτάδι και όχι φως; <και γνόφος> που δεν έχει λάμψη;» Τι χρειάζεται να περιεργάζεσαι τους χρόνους και να επιζητάς την ημέρα του Κυρίου, εφόσον ο Σωτήρας την απέκρυψε από εμάς; Πες μου, γνωρίζεις την ημέρα της δικής σου εξόδου, ώστε να πολυπραγμονείς για τη συντέλεια όλου του κόσμου; Διότι, εάν ο Θεός δεν μακροθυμούσε απέναντί μας λόγω της υπερβάλλουσας ευσπλαχνίας Του, από καιρό θα είχαν εξαλειφθεί τα πάντα. Ανάγνωσε όσα έχουν ειπωθεί και από τον Ιωάννη στην Αποκάλυψη: «Και είδα κάτω από το θυσιαστήριο τις ψυχές εκείνων που αποκεφαλίστηκαν για το όνομα του Ιησού, και βόησαν προς τον Θεό και είπαν: Έως πότε, Κύριε, Θεέ μας, δεν κρίνεις και δεν εκδικείσαι το αίμα μας από εκείνους που κατοικούν στη γη;»

Βλέπετε πόσα οφέλη υπάρχουν, και ακόμη περισσότερα από αυτά, από το να αγνοούμε το τέλος μας; Προς το παρόν όμως, αρκεί να μάθουμε αυτά. Γι' αυτόν τον λόγο έρχεται έτσι, σαν κλέπτης μέσα στη νύχτα· για να μην παρασύρουμε τους εαυτούς μας στην κακία, για να μην πέσουμε στη ραθυμία, για να μην περικοπεί ο μισθός μας. Διότι «εσείς οι ίδιοι», λέει, «το γνωρίζετε με ακρίβεια». Τι λοιπόν περιεργάζεσθε, εάν είστε πεπεισμένοι; Το ότι δε το μέλλον είναι άδηλο, μάθε το από όσα είπε ο Χριστός· και ότι το είπε γι' αυτόν τον λόγο, άκουσε τι λέει: «Γρηγορείτε λοιπόν, διότι δεν γνωρίζετε ποια ώρα έρχεται ο κλέπτης». Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Όταν δε λένε, ειρήνη και ασφάλεια, τότε επέρχεται σε αυτούς αιφνίδιος όλεθρος, όπως οι πόνοι της γέννας στην έγκυο γυναίκα, και δεν πρόκειται να ξεφύγουν». Εδώ υπονόησε αυτό ακριβώς που είπε και στη δεύτερη Επιστολή. Επειδή, δηλαδή, αυτοί βρίσκονταν σε θλίψεις, ενώ εκείνοι που τους πολεμούσαν βρίσκονταν σε άνεση και τρυφή, τότε αυτός μεν τους παρηγορούσε για τα παρόντα δεινά με τον λόγο περί της αναστάσεως, εκείνοι δε τους ενέπαιζαν μιλώντας μέσα από τις προγονικές τους αντιλήψεις και έλεγαν: «Πότε θα γίνουν αυτά;» (πράγμα που έλεγαν και οι προφήτες: «Αλίμονο σε εκείνους που λένε: ας πλησιάσει γρήγορα αυτό που θα κάνει ο Θεός, για να το δούμε· και ας έλθει η βουλή του Αγίου του Ισραήλ, για να τη γνωρίσουμε»· και πάλι: «Αλίμονο σε όσους επιθυμούν την ημέρα του Κυρίου» (διότι δεν εννοεί αυτούς που απλώς την επιθυμούν, αλλά εκείνους που την επιθυμούν από απιστία)· και, «Η ημέρα του Κυρίου είναι σκοτάδι», λέει, «και όχι φως»)· γι' αυτό τον λόγο μίλησε έτσι.

Η δε πληγή έπεσε σε όλα τα πρωτότοκα, επειδή διεκδικώντας για τους εαυτούς τους τα πρωτεία του χρόνου, είχαν τα έργα της δουλείας στην ειδωλολατρία ως τα αρχαιότερα όλων. Σκοτεινή και νυχτερινή ήταν η πληγή, διότι σκοτεινοί και σκυθρωποί, αγέλαστοι, χωρίς φέγγος και άγριοι είναι οι τόποι τιμωρίας των σκοτεινών έργων και των δαιμόνων· διότι λέει: «Θα δώσω τέρατα στον ουρανό και επί της γης, αίμα, φωτιά και καπνό· ο ήλιος θα μεταστραφεί σε σκοτάδι και η σελήνη σε αίμα, προτού έλθει η ημέρα του Κυρίου η μεγάλη και επιφανής», και: «Αλίμονο, λέει, σε εκείνους που επιθυμούν την ημέρα του Κυρίου· τι τη θέλετε εσείς αυτή την ημέρα του Κυρίου; Και αυτή είναι σκοτάδι και όχι φως. Όπως ακριβώς αν ένας άνθρωπος ξεφύγει από το πρόσωπο του λιονταριού και τον συναντήσει αρκούδα, και μπει στο σπίτι και στηρίξει τα χέρια του στον τοίχο και τον δαγκώσει φίδι· έτσι δεν είναι σκοτάδι η ημέρα του Κυρίου και όχι φως, και σκοτεινιά στην οποία δεν υπάρχει καμία λάμψη;» Το δε «αίμα ως σημείο» υποδηλώνει το έναιμο μυστήριο της σφραγίδας του Χριστού· ονομάζεται «σημείο», διότι δεν είναι ακόμη η ίδια η αλήθεια, αλλά το σημείο είναι σημείο της αλήθειας που πρόκειται να έλθει· διότι όσοι έχουν το σημείο του αίματος αποτυπωμένο και συγχρόνως χρισμένο επάνω στις ψυχές τους, όπως ακριβώς επάνω στα σπίτια, όλους αυτούς η ολέθρια πληγή θα τους προσπεράσει· «Διότι σε όσα σπίτια, λέει, δει το αίμα, θα σας σκεπάσω, και δεν θα πέσει σε εσάς πληγή εξολόθρευσης, όταν θα πλήττω τη γη της Αιγύπτου».

Επειδή, λοιπόν, δεν πιστεύετε στα λόγια που λέγονται, απομένει πλέον να σας επιβληθεί η δοκιμασία μέσα από τα ίδια τα έργα. Ώστε εσείς είστε εκείνοι που επισύρετε τα κακά, εσείς που δεν πιστεύετε στα όσα λέγονται. Γι' αυτό λέγει: Αλίμονο σε αυτούς που επισύρουν τις αμαρτίες τους· δηλαδή, την ανταπόδοση των αμαρτημάτων. Σαν με μακρύ σχοινί από μακριά τραβάτε, λέγει, την καθορισμένη τιμωρία για τα αμαρτήματά σας, και τις ανομίες σας σαν με το λουρί του ζυγού μιας δαμάλης, μιας δαμάλης που βρίσκεται κάτω από ζυγό, για να εκφράσει την ένταση και τη βιασύνη. Όπως αν κάποιος τραβούσε κάτι με τεντωμένο λουρί, έτσι και εσείς εξαιτίας της απιστίας σας επισύρετε εναντίον σας την οργή του Θεού. Έπειτα αναφέρει και πώς την επισύρουν: Είναι εκείνοι που λένε: «Ας πλησιάσουν γρήγορα αυτά που θα κάνει ο Θεός, για να τα δούμε». Αυτό ακριβώς κατακρίνει και άλλος προφήτης, λέγοντας: «Αλίμονο σε αυτούς που επιθυμούν την ημέρα του Κυρίου. Και σε τι θα σας ωφελήσει αυτή η ημέρα; Αυτή είναι σκοτάδι και όχι φως, και γνόφος που δεν έχει καθόλου λάμψη». Διότι και εκείνοι, επειδή δεν πίστευαν, έλεγαν: πότε θα έρθει η ημέρα της κολάσεως και της τιμωρίας;

Προφητεύει απευθυνόμενος προς τις γυναίκες της Σαμάρειας, κατηγορώντας τις για μέθη και αρπαγή. Προλέγει λιμό και διάλυση εξαιτίας της αμετανοησίας τους, και διότι, αν και δέχθηκαν πολλά πλήγματα, δεν έγιναν καλύτεροι. Κατηγορεί τον Ισραήλ επειδή δυσανασχετούσε απέναντι σε όσους τον έλεγχαν, και τον προτρέπει να επιστρέψει στον Θεό. Απειλεί δε και τους απίστους ότι θα έλθουν συμφορές. Διότι για αυτούς ακριβώς λέει: Αλίμονο σε εκείνους που επιθυμούν την ημέρα του Κυρίου.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΕ΄. Περί της αναστάσεως, της κρίσεως και της αιώνιας κολάσεως. «Ετοίμασε τον θρόνο του για την κρίση, και αυτός θα κρίνει.» «Θα αφαιρέσεις το πνεύμα τους, και θα εκλείψουν, και στο χώμα τους θα επιστρέψουν.» «Εάν ο δίκαιος μόλις και μετά βίας σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;» «Ολόκληρο το δημιούργημα θα το φέρει ο Θεός σε κρίση, μαζί με καθετί το κρυφό, είτε είναι αγαθό είτε πονηρό.» «Αλίμονο σε όσους επιθυμούν την ημέρα του Κυρίου!

«Προς τι σε εσάς αυτή η ημέρα του Κυρίου; Αυτή είναι σκοτάδι, και όχι φως.» «Μεγάλη είναι η ημέρα του Κυρίου, μεγάλη και πάρα πολύ επιφανής. Ποιος θα σταθεί ικανός απέναντί της;» «Ας εγερθούν και ας αναβούν όλα τα έθνη στην κοιλάδα του Ιωσαφάτ, διότι εκεί θα καθίσω για να κρίνω όλα τα έθνη ολόγυρα. Εξαποστείλατε τα δρέπανα, διότι έφτασε ο τρυγητός.»

Λέει ο προφήτης: «Γιατί ζητάτε την ημέρα του Κυρίου; Και αυτή είναι σκοτάδι, και όχι φως»· σκοτάδι βεβαίως για εκείνους που είναι άξιοι του σκοταδιού. Επειδή ο λόγος γνωρίζει εκείνη την ημέρα ως ανέσπερη, αδιάδοχη και ατελεύτητη, την οποία και ο ψαλμωδός ονόμασε όγδοη, επειδή βρίσκεται έξω από αυτόν τον εβδομαδιαίο χρόνο. Ώστε, είτε την ονομάσεις ημέρα είτε αιώνα, την ίδια έννοια θα εκφράσεις. Είτε, λοιπόν, η κατάσταση εκείνη ονομαστεί ημέρα, είναι μία και όχι πολλές· είτε προσαγορευτεί αιώνας, θα είναι μοναδικός και όχι πολλοστός.

Και ότι εξαιτίας των αμαρτιών του λαού σας και εξαιτίας των ειδωλολατριών, και όχι επειδή είχε ανάγκη από τέτοιου είδους προσφορές, έδωσε εντολή να γίνονται παρομοίως αυτά, ακούστε πώς μιλάει γι' αυτά μέσω του Αμώς, ενός από τους δώδεκα προφήτες, αναφωνώντας: Αλίμονο σε εκείνους που επιθυμούν την ημέρα του Κυρίου. Σε τι θα σας χρησιμεύσει αυτή η ημέρα του Κυρίου; Αυτή είναι σκοτάδι και όχι φως. Όπως όταν ένας άνθρωπος ξεφεύγει από το πρόσωπο του λιονταριού, και τον συναντήσει η αρκούδα, και μπει τρέχοντας στο σπίτι του και στηρίξει τα χέρια του στον τοίχο, και τον δαγκώσει το φίδι. Δεν είναι σκοτάδι η ημέρα του Κυρίου και όχι φως, και βαθύ σκοτάδι που δεν έχει καμία λάμψη μέσα του; Μίσησα, απώθησα τις γιορτές σας, και δεν θα αναπνεύσω τη μυρωδιά των θυμιαμάτων στις πανηγύρεις σας. Διότι, εάν μου προσφέρετε τα ολοκαυτώματα και τις θυσίες σας, δεν θα τα δεχθώ, και δεν θα στρέψω το βλέμμα μου στις σωτήριες θυσίες σας. Απομάκρυνε από εμένα το πλήθος των ωδών σου και των ψαλμών· δεν πρόκειται να ακούσω τους ήχους των οργάνων σου. Και η κρίση θα κυλήσει σαν νερό, και η δικαιοσύνη σαν αδιάβατος χείμαρρος. Μήπως μου προσφέρατε σφάγια και θυσίες στην έρημο, οίκε του Ισραήλ; λέει ο Κύριος. Απεναντίας σηκώσατε τη σκηνή του Μολόχ και το άστρο του θεού σας Ραφάν, τα είδωλα που κατασκευάσατε για τους εαυτούς σας. Και θα σας εξορίσω πέρα από τη Δαμασκό, λέει ο Κύριος, το όνομα του οποίου είναι Θεός Παντοκράτωρ. Αλίμονο σε αυτούς που ζουν σπάταλα στη Σιών και σε εκείνους που στηρίζονται στο όρος της Σαμάρειας.

Η ημέρα του Κυρίου είναι ο φωτισμός και η γνώση του Κυρίου. Όποιος, λοιπόν, επιθυμεί να αποκτήσει τη γνώση του Θεού χωρίς την πράξη, αυτός ευλόγως ταλανίζεται. Διότι, καταπονούμενος από τα πάθη, δηλαδή του θυμού και της επιθυμίας, ζητώντας να αποφύγει το δάγκωμα από το λιοντάρι, που είναι ο θυμός, πέφτει πάνω στην αρκούδα της επιθυμίας. Έπειτα, καθώς καταπιέζεται από αυτά, πηδά μέσα στο σπίτι και στηρίζει τα χέρια του στον τοίχο, και τον δαγκώνει ένα φίδι. Το σπίτι είναι η ψυχή, και ο τοίχος είναι το σώμα. Όταν, λοιπόν, στηρίξει τις πρακτικές δυνάμεις της ψυχής στην απόλαυση του σώματος, εξέρχεται η ηδονή —διότι αυτή είναι το φίδι— και τον δαγκώνει. Επειδή η ηδονή, έρποντας μέσα από κάθε αίσθηση του σώματος σαν μέσα από τρύπα, δαγκώνει την άθλια ψυχή. Για εκείνον, λοιπόν, του οποίου τα μάτια της ψυχής ασθενούν με αυτόν τον τρόπο, ο ήλιος της γνώσης είναι σκοτάδι και τύφλωση.

Όταν δε άκουσες τους θεολόγους να λένε, τον μεν ένα σχετικά με την ημέρα του Κυρίου, ότι αυτή είναι σκότος και όχι φως, τον δε άλλο σχετικά με τον ίδιο τον Κύριο, ότι έθεσε το σκότος ως κρυψώνα του, για τον οποίο αλλού έχει πει ότι περιβάλλεται το φως σαν ιμάτιο, προσπερνώντας αμέσως την κοινή αντίληψη περί του σκότους, ανυψώθηκες σε κάποια άλλη, υψηλότερη και πιο θεοπρεπή.

Ποιος λοιπόν δεν θα αφυπνιζόταν; Ποιος δεν θα έτρεχε; Ποιος δεν θα επιθυμούσε να προφθάσει σε εκείνες τις αιώνιες σκηνές; Τις οποίες και ο μακάριος Δαβίδ ποθώντας έψαλλε: «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων! Επιποθεί και λιώνει η ψυχή μου για τις αυλές του Κυρίου.» Διότι αληθινά εκείνες είναι επιθυμητές διαμονές. Εδώ όμως βρισκόμαστε υπό καταδίκη, και η διάρκεια της ζωής μας είναι ελάχιστη· επειδή και ολόκληρος ο παρών αιώνας σε σχέση με τους μελλοντικούς αιώνες λογίζεται ως μία ημέρα. Γιατί λοιπόν να δημιουργούμε φιλίες με τον κόσμο; Γιατί να μένουμε προσκολλημένοι στα παρόντα; Γιατί να στρεφόμαστε, δεν λέω προς τη μία ή την άλλη επιθυμία, αλλά ούτε και προς τον ίδιο τον ουρανό, τη γη, τη θάλασσα, τον ήλιο, τη σελήνη, τα άστρα, και οτιδήποτε άλλο από τα ορατά; Αφού αυτά λίγο αργότερα θα τα εγκαταλείψουμε, γιατί μάταια προσκολλώμαστε σε αυτά; «Ένα, λέει, ζήτησα από τον Κύριο, αυτό θα επιζητήσω, το να κατοικώ στον οίκο του Κυρίου όλες τις ημέρες της ζωής μου, για να βλέπω την τερπνότητα του Κυρίου και να επισκέπτομαι τον ναό του.» Σε αυτήν όποιος αξιωθεί να φθάσει, έχει λυτρωθεί από εκείνη την πονηρή ημέρα, για την οποία λέει κάποιος από τους προφήτες: «Γιατί εσείς ζητάτε την ημέρα του Κυρίου; Αυτή είναι σκοτάδι, και όχι φως.»