Πατερικές αναφορές στο ΑΜΩΣ 5:21

Αλλά έπρεπε να τους δείξει ότι ήταν ακόμη πολύ απομακρυσμένοι από την πιο αγαπητή στον Θεό λατρεία, και ότι δεν γνώριζαν απολύτως τίποτα από τα αληθινά αγαθά, αυτοί που, προσκολλημένοι στο νομικό γράμμα, έχουν τον νου τους γεμάτο απλώς από τύπους και σχήματα. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο, με πολλή έμφαση, αντιδιαστέλλοντας τον καρπό της πίστεως από τις κατά νόμον λατρείες, λέει: «Αυτό είναι το έργο του Θεού, το να πιστεύετε σε εκείνον που Αυτός απέστειλε». Αυτό είναι, και όχι αυτό που εσείς νομίσατε, λέει, επειδή βλέπετε μόνο τους τύπους· αλλά μάθετε πάλι, έστω κι αν δεν θέλετε να μάθετε, ότι ο νομοθέτης ποτέ δεν ευχαριστήθηκε με τις θυσίες βοδιών που προσφέρετε, ούτε πρέπει να σφάζεις πρόβατα για έναν Θεό που το επιθυμεί και το απαιτεί αυτό· τι θα μπορούσε να είναι το λιβάνι, έστω κι αν τυλίγεται στον αέρα με εύοσμους καπνούς, και σε τι θα ωφελήσει ο τράγος, λέει, και οι δυσεύρετες προσφορές του κινναμώμου; Ο Θεός δεν τρώει κρέας ταύρων, ούτε πίνει αίμα τράγων· γνωρίζει «όλα τα πετεινά του ουρανού, και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί Του». Εμίσησε και απέρριψε τις εορτές σας, και δεν θα οσφρανθεί θυσίες στις πανηγύρεις σας, όπως λέει κάπου ο Ίδιος· αλλά ούτε και μίλησε «προς τους πατέρες σας για ολοκαυτώματα και θυσίες». Επομένως, δεν είναι αυτό το έργο του Θεού, αλλά μάλλον εκείνο: το να πιστεύετε σε εκείνον που ο Ίδιος απέστειλε.

Διότι βέβαια κανείς δεν θα πει ότι ο Ιησούς απέφευγε τη συναναστροφή με τους αδελφούς του κυρίως εξαιτίας των ίδιων, καθώς μάλιστα φαίνεται ότι συναναστρεφόταν μαζί τους στη Γαλιλαία. Πρέπει δε να υποθέσουμε ότι δεν κατοικούσε μαζί τους τυχαία, λόγω της εντύπωσης που είχαν πολλοί για την κατά σάρκα συγγένειά του. Είναι λοιπόν ολοφάνερο ότι, καθώς στο πρόσωπο των αδελφών του παρουσιάζεται τυπολογικά ολόκληρο το πλήθος των Ιουδαίων, ο Χριστός αποφεύγει να συνεορτάσει μαζί τους, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Εμίσησα, απέρριψα τις γιορτές σας, και δεν θα οσφρανθώ ευωδία στις πανηγύρεις σας. Διότι, ακόμη κι αν μου προσφέρετε ολοκαυτώματα και θυσίες, δεν θα τα δεχθώ, και δεν θα ρίξω το βλέμμα μου στις σωτήριες εμφανίσεις σας. Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και δεν θα ακούσω τη μελωδία των οργάνων σου». «Διότι ο Θεός είναι Πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια», σύμφωνα με τον λόγο του ίδιου του Σωτήρα. Όντας λοιπόν πνεύμα, ευαρεστείται ευλόγως σε πνευματικές τιμές και προσφορές, των οποίων τον τύπο, μέσω της εντολής του Νόμου, αποτελούσαν οι θυσίες βοδιών και προβάτων, καθώς και οι προσφορές λιβανιού, σιμιγδαλιού, οίνου και ελαίου που τελούνταν με τάξη, φανερώνοντας μέσα από αισθητά σχήματα την πολυμορφία της αρετής εκείνων που προσκυνούν εν πνεύματι.

Από τους καρπούς, λοιπόν, οι καλοπροαίρετοι κριτές τον αναγνώριζαν, παράλληλα με το ότι θαύμαζαν τον λόγο του. <Έγιναν δε τα Εγκαίνια στα Ιεροσόλυμα και ήταν χειμώνας· και ο Ιησούς περιπατούσε στο ιερό, στη στοά του Σολομώντα.> Ο Κύριος παρευρισκόταν στις εορτές όχι για να συνεορτάσει· διότι πώς θα μπορούσε αυτός που είπε «Μίσησα και απώθησα τις εορτές σας»; Αλλά για να πει τους ωφέλιμους λόγους του παρουσία πολλών, καθιστώντας τον εαυτό του εμφανή στους Ιουδαίους και συναναστρεφόμενος μαζί τους αβίαστα. Ως εγκαίνια δε, πρέπει να θεωρήσουμε εδώ, είτε την πρώτη εορτή κατά την οποία ο Σολομών τέλεσε τα εγκαίνια, είτε όταν ο Ζοροβάβελ αργότερα, μαζί με τον Ιησού, μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα ανοικοδόμησε τον ναό. Επειδή δε επικρατούσε χειμώνας και βροχή εκείνον τον καιρό, ευλόγως όλοι έτρεχαν στη στοά· γι' αυτό και ο Χριστός πήγε εκεί, για να κάνει γνωστό τον εαυτό του σε όλους όσους ήθελαν να τον δουν, και να τους μεταδώσει ωφέλεια. Διότι όσοι τον έβλεπαν παροτρύνονταν στο να τον ρωτήσουν κάτι· καθώς μάλιστα στις ημέρες αργίας οι άνθρωποι συνηθίζουν να ανακινούν επιμελώς τέτοιες συζητήσεις. <Τον περικύκλωσαν λοιπόν οι Ιουδαίοι και του έλεγαν: Έως πότε θα κρατάς την ψυχή μας σε αγωνία; Εάν εσύ είσαι ο Χριστός, πες το μας φανερά.> Τους στερεί μεν την οξεία προθυμία για πίστη ο φθόνος που τους ερεθίζει, εξαναγκάζονται όμως προς τον θαυμασμό από το μέγεθος των όσων επιτελούνταν.

Αλίμονο λοιπόν, λέει, σε αυτούς που δεν επιθυμούν και δεν περιμένουν τίποτε άλλο παρά την ημέρα της κολάσεως· την οποία και ονομάζει ημέρα του Κυρίου, διότι επιφέρεται από τον Θεό. Ποιο το όφελος λοιπόν, λέει, από αυτήν για εσάς, εφόσον είναι σκοτάδι και όχι φως, ακριβώς επειδή είναι γεμάτη από τεράστια συμφορά; Διότι, λέει, δεν θα μπορούσε κανείς να ξεφύγει, ούτε θα έμενε κανείς έξω από το κακό· αλλά εκείνος που ξέφυγε από τούτο, θα συλληφθεί από εκείνο, και όσους απέφυγαν το πρώτο, θα τους συναντήσει το δεύτερο. Διότι αυτό σημαίνει το να ξεφύγει κανείς από το στόμα του λιονταριού, και να πέσει σε αρκούδα. Αλλά και αν κάποιος νομίσει, λέει, ότι βρίσκεται τυχόν σε ασφάλεια, και μπει στο σπίτι του, εκεί θα περιπέσει σε θάνατο, δαγκωμένος απροσδόκητα από φίδι. Διότι, όταν ο Θεός οδηγεί κάποιον στον όλεθρο και στους πόνους, ποιος θα τον διασώσει; Ποιος θα τον βοηθήσει και θα τον απαλλάξει από την καταδίκη; Ή ποιος τρόπος θα υπάρξει, με τον οποίο αν κάποιος πορευθεί, θα βρεθεί έξω από τα κακά; Απολύτως κανένας. «Διότι το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποτρέψει;» και «Εάν κλείσει εναντίον ανθρώπου, ποιος θα ανοίξει;», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. <Εμίσησα, απέρριψα τις εορτές σας, και δεν πρόκειται να οσφρανθώ στις πανηγύρεις σας· διότι εάν μου προσφέρετε ολοκαυτώματα και τις θυσίες σας, δεν θα τα αποδεχθώ και δεν θα επιβλέψω τις σωτήριες εμφανίσεις σας.> Αυτός ο λόγος θα ταίριαζε κυρίως σε εκείνους από τον Ιούδα και τον Βενιαμίν.

Παντού, λοιπόν, φαίνεται ότι η μετάνοια είναι χρήσιμη και αναγκαία, και το να αποκρούεται η οργή με την επιστροφή προς το καλύτερο, χωρίς να απευθύνουμε στον Θεό φωνή εντελώς άχρηστη και ασαφή, αλλά αναπέμποντας από αγαθή διάνοια μέλος αληθινά σοφό και αρμονικό. «Θυσίασε», λέει, «θυσία αινέσεως και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου. Και επικαλέσου με σε ημέρα της θλίψης σου, και θα σε ελευθερώσω και θα με δοξάσεις». <Μήπως μου προσφέρατε σφάγια και θυσίες επί σαράντα έτη στην έρημο, οίκος Ισραήλ; λέει ο Κύριος. Και όμως αναλάβατε τη σκηνή του Μολόχ και το άστρο του θεού σας Ραιφάν, τα είδωλα αυτών που κατασκευάσατε για τους εαυτούς σας. Και θα σας μετοικίσω πέρα από τη Δαμασκό, λέει ο Κύριος ο Θεός, ο παντοκράτωρ είναι το όνομά του.> Μέσα από αυτά που μόλις ερμηνεύθηκαν, ο Θεός ήταν αυτός που έλεγε προς τους εξ αίματος Ισραηλίτες: «Μίσησα, απέρριψα τις εορτές σας, και δεν θα δεχτώ οσμή ευωδίας στις πανηγύρεις σας. Διότι, ακόμη και αν μου προσφέρετε τα ολοκαυτώματα και τις θυσίες σας, δεν θα τα αποδεχτώ, και δεν θα επιβλέψω τις σωτήριες θυσίες που εμφανίζετε». Διότι, για να φανεί ότι ο Ίδιος έσωσε τον Ισραήλ από δική του αγαθότητα, και επειδή χάριν της μνήμης των πατέρων δίνει το έλεος στα τέκνα, και όχι θεωρώντας το γεγονός αυτό ως αντίδωρο θυσιών και κατά κάποιον τρόπο ως ανταμοιβή, αναφέρει αναγκαστικά ότι διήνυσαν μεν όχι λίγα χρόνια στην έρημο.

Γι' αυτό ακριβώς, εφόσον αποπέμπονται από τη φιλία τους προς αυτόν, δικαίως ακούνε: «Εμίσησα, απώθησα τις εορτές σας, και δεν θα αποδεχθώ καμία οσμή ευωδίας στις πανηγύρεις σας. Διότι, ακόμη και αν μου προσφέρετε ολοκαυτώματα και θυσίες, δεν θα τα δεχθώ, και δεν θα επιβλέψω στις εμφανίσεις των σωτηρίων θυσιών σας. Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και δεν θα ακούσω ψαλμωδία από τα όργανά σου.» Διότι ο Θεός, που αγάπησε την αλήθεια, δεν έκρινε ότι πρέπει να ευαρεστείται στις τυπικές τιμές· αντίθετα, προανήγγειλε ότι πολύ σύντομα πρόκειται να αναδειχθεί ο καιρός της εν πνεύματι λατρείας, εισάγοντας την ανατροπή των αρχαίων εθίμων, και αντί αυτών, θα δωρίσει τα καλύτερα. Γι' αυτό, άλλωστε, σαφέστατα διαμέσου κάποιου από τους προφήτες βροντοφωνάζει τούτο: «Και θα συμβεί τις ημέρες εκείνες, δεν θα πουν πλέον: Κιβωτός διαθήκης του Αγίου του Ισραήλ· δεν θα αναβεί στην καρδιά τους, ούτε θα ονομαστεί· ούτε θα την αναζητήσουν, και δεν θα κατασκευαστεί πλέον.» Εάν δε κάποιος ήθελε να μάθει τον καιρό που φανέρωνε ο προφήτης, κατά τον οποίο διισχυρίζεται ότι η κιβωτός δεν θα αναβεί στην καρδιά ούτε θα ονομαστεί πλέον, ας δει τα τωρινά πράγματα, σε ποια κατάσταση βρίσκονται, και ας εξετάσει τα μυστήρια των Χριστιανών.

Προαπεδείκνυε δε πάλι ότι κατά τους κατάλληλους καιρούς θα έλθουν και θα είναι παρόντα τα της αληθινής λατρείας. Και καθιστούσε απορριπτέα την προσέγγιση μέσω αιμάτων, καθώς και τη σκιά. Απέρριπτε δε αυτά μέσω του προφήτη Αμώς, λέγοντας: «Εμίσησα, απώθησα τις εορτές σας, και δεν θα οσφρανθώ ευωδία στις πανηγύρεις σας. Διότι εάν μου προσφέρετε ολοκαυτώματα και τις θυσίες σας, δεν θα τα επιβλέψω. Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και δεν θα ακούσω την ψαλμωδία των οργάνων σου». Εισήγαγε δε μέσω του Μιχαία το πρόσωπο ενός ανθρώπου που επιθυμεί διακαώς να μάθει με ποιον τρόπο θα μπορούσε να κατορθώσει αμέμπτως το αγαθό: «Με τι άραγε θα προσεγγίσω τον Κύριο, θα παρουσιαστώ στον Ύψιστο Θεό;»

«Τις νεομηνίες σας, και τα Σάββατά σας, και τη μεγάλη ημέρα δεν τα ανέχομαι· τη νηστεία, και την αργία, και τις γιορτές σας, τις μισεί η ψυχή μου.» Και πάλι, «Λουστείτε, και γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας.» Ο Δαβίδ, «Δεν θα φάω κρέας ταύρων, ούτε θα πιω αίμα τράγων.» Και πάλι, «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μοσχάρια, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους.» Και πάλι, «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως.» Ο Αμώς, «Μίσησα, απέρριψα τις γιορτές σας, (και δεν θα οσφρανθώ θυσίες στις πανηγύρεις σας· διότι και αν μου προσφέρετε ολοκαυτώματα και τις θυσίες σας,) δεν θα τα προσδεχθώ, και δεν θα ρίξω το βλέμμα μου στις σωτήριες επιφάνειές σας. Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και δεν θα ακούσω ψαλμωδία οργάνων.» Ο Μαλαχίας, «Δεν έχω καμία ευαρέσκεια σε εσάς, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ, και δεν θα προσδεχθώ θυσία από τα χέρια σας, διότι από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή· διότι είναι μεγάλο το όνομά μου ανάμεσα στα έθνη, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ.»

Έλειψε ο τόπος, δεν έλειψε όμως το μίασμα. Για τον λόγο αυτόν και τις εορτές σας μισεί ο Δεσπότης. Διότι, άκουσε τον προφήτη που λέγει: «Εμίσησα, απέρριψα τις εορτές σας, και δεν πρόκειται να ευφρανθώ στις πανηγύρεις σας». Επειδή κάθε εορτή των Ιουδαίων επέφερε φόνους. Ενώ νήστευες, λιθοβόλησες τον Ναβουθέ· ενώ εόρταζες, επριόνισες τον Ησαΐα· ενώ πανηγύριζες, έριξες τον Ιερεμία στον λάκκο. Για κρίσεις και μάχες νήστευσες ανοσίως· κραιπαλώντας παρέδωσες την κιβωτό επί των ημερών του Ηλί, και αποκεφάλισες τον Ιωάννη.

Άλλος πάλι: Κατάρα, και ψέμα, και κλοπή, και φόνος, και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη, και αίματα αναμειγνύονται με αίματα. Άλλος πάλι: Αν αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και ο λαός αυτός θα μπορέσει να πράξει δικαιοσύνη, όντας μαθημένος στα κακά. Άλλος πάλι: Αλίμονο, ψυχή μου, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και αυτός που πράττει το ορθό ανάμεσα στους ανθρώπους δεν υπάρχει· όλοι δικάζουν με σκοπό τη χύση αίματος. Ο Θεός πάλι: Εμίσησα, απέρριψα τις εορτές σας, και δεν πρόκειται να οσφρανθώ θυσίες στις πανηγύρεις σας. Ο Ηλίας: Τα θυσιαστήριά σου τα γκρέμισαν, και τους προφήτες σου τους σκότωσαν· και απέμεινα εγώ μόνος, και ζητούν την ψυχή μου. Πάλι ο Θεός: Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της.

Και πάλι: «Γιατί μου φέρνεις λιβάνι από τη Σαβά, και κινάμωμο από μακρινή γη;» Και πάλι: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες». Και πάλι: «Μήπως ολοκαυτώματα και θυσίες θέλει ο Θεός ή την υπακοή σε Αυτόν;» Και: «Αν ήθελες θυσία, θα την έδινα». Και πάλι: «Η αγαθή υπακοή είναι ανώτερη από τη θυσία». Και απορρίπτοντας τις γιορτές λέει: «Μίσησα, αποστράφηκα τις γιορτές σας. Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και τον ψαλμό των οργάνων σου δεν θα ακούσω». Και: «Τη μεγάλη ημέρα δεν την ανέχομαι, και τη νηστεία και την αργία τις μισεί η ψυχή μου». Και πάλι: «Δεν είναι αυτή η νηστεία που εξέλεξα». Και ο Ιεζεκιήλ πάλι έλεγε: «Θα σας δώσω προστάγματα που δεν είναι καλά, με τα οποία δεν θα ζήσετε». Έτσι και το Σάββατο εδώ καταργείται. Αλλά γιατί λέει: «Ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;» Αυτό το αφήνω σε εσάς να το λύσετε· θα μπορέσετε δε να ανακαλύπτετε τέτοιου είδους ερμηνείες, εάν επιδείξετε καθαρό βίο.

Ζʹ. Τι άλλο θέλετε να αναφέρω; Τις αρπαγές, τις πλεονεξίες, τις προδοσίες εις βάρος των φτωχών, τις κλοπές, τις καπηλείες; Αλλά ούτε ολόκληρη η ημέρα δεν θα μας αρκέσει για αυτήν την απαρίθμηση. Μήπως, όμως, οι εορτές τους έχουν κάτι το σεμνό και μεγαλειώδες; Ακόμη και αυτές, λοιπόν, τις κατέστησαν ακάθαρτες. Άκουσε, εξάλλου, τους προφήτες, ή μάλλον άκουσε τον ίδιο τον Θεό, με πόση σφοδρότητα τις αποστρέφεται: «Μίσησα, απέρριψα τις εορτές σας». Ο Θεός τις μισεί, και εσύ συμμετέχεις σε αυτές; Και δεν είπε, αυτήν ή εκείνη την εορτή, αλλά όλες μαζί ανεξαιρέτως. Θέλεις να δεις ότι μισεί και τη λατρεία που τελείται με τύμπανα, με κιθάρες, με ψαλτήρια και με τα άλλα μουσικά όργανα; «Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου», λέει, «και τη μελωδία των οργάνων σου δεν θα την ακούσω». Ο Θεός λέγει: «Απομάκρυνε από εμένα»· και εσύ τρέχεις για να ακούσεις τις σάλπιγγες;

Και ότι εξαιτίας των αμαρτιών του λαού σας και εξαιτίας των ειδωλολατριών, και όχι επειδή είχε ανάγκη από τέτοιου είδους προσφορές, έδωσε εντολή να γίνονται παρομοίως αυτά, ακούστε πώς μιλάει γι' αυτά μέσω του Αμώς, ενός από τους δώδεκα προφήτες, αναφωνώντας: Αλίμονο σε εκείνους που επιθυμούν την ημέρα του Κυρίου. Σε τι θα σας χρησιμεύσει αυτή η ημέρα του Κυρίου; Αυτή είναι σκοτάδι και όχι φως. Όπως όταν ένας άνθρωπος ξεφεύγει από το πρόσωπο του λιονταριού, και τον συναντήσει η αρκούδα, και μπει τρέχοντας στο σπίτι του και στηρίξει τα χέρια του στον τοίχο, και τον δαγκώσει το φίδι. Δεν είναι σκοτάδι η ημέρα του Κυρίου και όχι φως, και βαθύ σκοτάδι που δεν έχει καμία λάμψη μέσα του; Μίσησα, απώθησα τις γιορτές σας, και δεν θα αναπνεύσω τη μυρωδιά των θυμιαμάτων στις πανηγύρεις σας. Διότι, εάν μου προσφέρετε τα ολοκαυτώματα και τις θυσίες σας, δεν θα τα δεχθώ, και δεν θα στρέψω το βλέμμα μου στις σωτήριες θυσίες σας. Απομάκρυνε από εμένα το πλήθος των ωδών σου και των ψαλμών· δεν πρόκειται να ακούσω τους ήχους των οργάνων σου. Και η κρίση θα κυλήσει σαν νερό, και η δικαιοσύνη σαν αδιάβατος χείμαρρος. Μήπως μου προσφέρατε σφάγια και θυσίες στην έρημο, οίκε του Ισραήλ; λέει ο Κύριος. Απεναντίας σηκώσατε τη σκηνή του Μολόχ και το άστρο του θεού σας Ραφάν, τα είδωλα που κατασκευάσατε για τους εαυτούς σας. Και θα σας εξορίσω πέρα από τη Δαμασκό, λέει ο Κύριος, το όνομα του οποίου είναι Θεός Παντοκράτωρ. Αλίμονο σε αυτούς που ζουν σπάταλα στη Σιών και σε εκείνους που στηρίζονται στο όρος της Σαμάρειας.