Πατερικές αναφορές στο ΑΜΩΣ 5:23

Διότι βέβαια κανείς δεν θα πει ότι ο Ιησούς απέφευγε τη συναναστροφή με τους αδελφούς του κυρίως εξαιτίας των ίδιων, καθώς μάλιστα φαίνεται ότι συναναστρεφόταν μαζί τους στη Γαλιλαία. Πρέπει δε να υποθέσουμε ότι δεν κατοικούσε μαζί τους τυχαία, λόγω της εντύπωσης που είχαν πολλοί για την κατά σάρκα συγγένειά του. Είναι λοιπόν ολοφάνερο ότι, καθώς στο πρόσωπο των αδελφών του παρουσιάζεται τυπολογικά ολόκληρο το πλήθος των Ιουδαίων, ο Χριστός αποφεύγει να συνεορτάσει μαζί τους, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Εμίσησα, απέρριψα τις γιορτές σας, και δεν θα οσφρανθώ ευωδία στις πανηγύρεις σας. Διότι, ακόμη κι αν μου προσφέρετε ολοκαυτώματα και θυσίες, δεν θα τα δεχθώ, και δεν θα ρίξω το βλέμμα μου στις σωτήριες εμφανίσεις σας. Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και δεν θα ακούσω τη μελωδία των οργάνων σου». «Διότι ο Θεός είναι Πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια», σύμφωνα με τον λόγο του ίδιου του Σωτήρα. Όντας λοιπόν πνεύμα, ευαρεστείται ευλόγως σε πνευματικές τιμές και προσφορές, των οποίων τον τύπο, μέσω της εντολής του Νόμου, αποτελούσαν οι θυσίες βοδιών και προβάτων, καθώς και οι προσφορές λιβανιού, σιμιγδαλιού, οίνου και ελαίου που τελούνταν με τάξη, φανερώνοντας μέσα από αισθητά σχήματα την πολυμορφία της αρετής εκείνων που προσκυνούν εν πνεύματι.

Αλλά στους Ιουδαίους μεν, που επιδίδονται σε τόση πολλή ασέβεια, θα ταίριαζαν εύλογα αυτά που είπαμε μόλις πριν· ο Θεός όμως αποδέχεται, και μάλιστα με μεγάλη ευχαρίστηση, και προσδέχεται τις θυσίες όσων ζουν με πίστη, το πνευματικό ολοκαύτωμα, τις εμφανίσεις στις εορτές. Διότι δεν αναδίδουμε ευωδία από τον εαυτό μας, αλλά από Αυτόν που βρίσκεται μέσα μας διά του Πνεύματος, εννοώ δηλαδή τον Χριστό. Θα ταίριαζε όμως, και πολύ δικαιολογημένα, το απαράδεκτο της θυσίας και στους ανόσιους αιρετικούς και σε όσους δεν μπορούν να πουν, σύμφωνα με τους γνήσιους στην πίστη: «Διότι είμαστε ευωδία Χριστού στον Θεό». Επειδή η οσμή τους βρίσκεται στον Βεελζεβούλ, αν βέβαια είναι αλήθεια ότι «Κανείς δεν λέει ανάθεμα στον Ιησού» παρά μόνο εν τω Βεελζεβούλ. Βλασφημώντας λοιπόν απρόσεκτα οι άθλιοι, και λέγοντας ψέματα κατά της δόξας του Μονογενούς, φέρουν τον νου τους μεθυσμένο όχι από πνευματική ευωδία, αλλά μάλλον από βούρκο. <Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και δεν θα ακούσω ψαλμωδία από τα όργανά σου. Και θα κυλήσει η κρίση σαν ύδωρ, και η δικαιοσύνη σαν αδιάβατος χείμαρρος.> Αποβάλλει τις ενόργανες υμνωδίες μαζί με τις εορτές και τις ανώφελες θυσίες, καθώς ο Θεός δεν αναθέτει το χρέος της δοξολογίας σε άψυχα υλικά, αλλά μάλλον μεταθέτει τη συμμετοχή σε μια τόσο λαμπρή δόξα σε αυτούς που αναπέμπουν φωνή από καθαρή διάνοια· διότι τέτοιου είδους δοξολογία είναι καλή και ευάρεστη στον Δεσπότη των πάντων.

Πολύ ορθά λοιπόν αποκαλεί τις δοξολογίες των Ιουδαίων, που δεν γνωρίζω από πού τις εφηύραν - τις οργανικές δηλαδή, όπως ανέφερα προηγουμένως -, «ήχο ωδών», μια τρόπον τινά περιττή και μάταιη ηχώ, που εκπέμπει ένα ανούσιο και αδρανές μέλος. Και ότι και αυτά υπήρξαν εφευρήματα της ιουδαϊκής απερισκεψίας, το απέδειξε λέγοντας: «Τον ψαλμό των οργάνων σου»· διότι σχεδόν σαν να λέει: «Όχι των δικών μου»· επειδή αυτό το πράγμα είναι εκτός του νόμου και για αυτά ο Μωυσής δεν έχει πει απολύτως τίποτα. Επομένως, λέει, δεν θα κατευναστώ, ούτε με τις ευηχίες των οργάνων θα αποκρούσεις τις κατηγορίες· αλλά σαν νερό θα κυλήσει η κρίση μου, και η δικαιοσύνη που θα αποδοθεί από εμένα, δηλαδή, η δίκαιη πλέον απόφασή μου εναντίον σας θα είναι σαν αδιάβατος χείμαρρος, ο οποίος προφανώς θα παρασύρει ό,τι βρεθεί μπροστά του και δεν θα λυπηθεί κανέναν. Διότι οι χείμαρροι κατακρημνίζονται από τα βουνά ορμητικά. Έτσι και η θεία απόφαση, εάν βέβαια στραφεί εναντίον κάποιων, θα είναι ακατανίκητο νερό και ακαταμάχητος χείμαρρος, και τίποτε άλλο.

Γι' αυτό ακριβώς, εφόσον αποπέμπονται από τη φιλία τους προς αυτόν, δικαίως ακούνε: «Εμίσησα, απώθησα τις εορτές σας, και δεν θα αποδεχθώ καμία οσμή ευωδίας στις πανηγύρεις σας. Διότι, ακόμη και αν μου προσφέρετε ολοκαυτώματα και θυσίες, δεν θα τα δεχθώ, και δεν θα επιβλέψω στις εμφανίσεις των σωτηρίων θυσιών σας. Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και δεν θα ακούσω ψαλμωδία από τα όργανά σου.» Διότι ο Θεός, που αγάπησε την αλήθεια, δεν έκρινε ότι πρέπει να ευαρεστείται στις τυπικές τιμές· αντίθετα, προανήγγειλε ότι πολύ σύντομα πρόκειται να αναδειχθεί ο καιρός της εν πνεύματι λατρείας, εισάγοντας την ανατροπή των αρχαίων εθίμων, και αντί αυτών, θα δωρίσει τα καλύτερα. Γι' αυτό, άλλωστε, σαφέστατα διαμέσου κάποιου από τους προφήτες βροντοφωνάζει τούτο: «Και θα συμβεί τις ημέρες εκείνες, δεν θα πουν πλέον: Κιβωτός διαθήκης του Αγίου του Ισραήλ· δεν θα αναβεί στην καρδιά τους, ούτε θα ονομαστεί· ούτε θα την αναζητήσουν, και δεν θα κατασκευαστεί πλέον.» Εάν δε κάποιος ήθελε να μάθει τον καιρό που φανέρωνε ο προφήτης, κατά τον οποίο διισχυρίζεται ότι η κιβωτός δεν θα αναβεί στην καρδιά ούτε θα ονομαστεί πλέον, ας δει τα τωρινά πράγματα, σε ποια κατάσταση βρίσκονται, και ας εξετάσει τα μυστήρια των Χριστιανών.

Προαπεδείκνυε δε πάλι ότι κατά τους κατάλληλους καιρούς θα έλθουν και θα είναι παρόντα τα της αληθινής λατρείας. Και καθιστούσε απορριπτέα την προσέγγιση μέσω αιμάτων, καθώς και τη σκιά. Απέρριπτε δε αυτά μέσω του προφήτη Αμώς, λέγοντας: «Εμίσησα, απώθησα τις εορτές σας, και δεν θα οσφρανθώ ευωδία στις πανηγύρεις σας. Διότι εάν μου προσφέρετε ολοκαυτώματα και τις θυσίες σας, δεν θα τα επιβλέψω. Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και δεν θα ακούσω την ψαλμωδία των οργάνων σου». Εισήγαγε δε μέσω του Μιχαία το πρόσωπο ενός ανθρώπου που επιθυμεί διακαώς να μάθει με ποιον τρόπο θα μπορούσε να κατορθώσει αμέμπτως το αγαθό: «Με τι άραγε θα προσεγγίσω τον Κύριο, θα παρουσιαστώ στον Ύψιστο Θεό;»

Και μάρτυρας είναι ο ίδιος, ανακράζοντας διά του προφήτου: «Απομάκρυνε από εμάς τον ήχο των ωδών σου, και τη φωνή των οργάνων σου δεν θα την ακούσω». «Με σάλπιγγες σφυρήλατες και με φωνή κεράτινης σάλπιγγας». Σφυρήλατες σάλπιγγες ονομάζονται οι λόγοι των αποστόλων του Σωτήρος μας, εξαιτίας του δοκιμασμένου και πυρωμένου της πίστης τους· κεράτινες δε, εξαιτίας του πρακτικού τους χαρακτήρα. Διότι οι κεράτινες σάλπιγγες προέρχονται από βόδια, και το βόδι είναι ζώο εργατικό.

Λ΄. Δώσε μου τους βασιλικούς και σοφιστικούς σου λόγους, τους αναπόδραστους συλλογισμούς και τα επιχειρήματά σου· ας δούμε τι είδους λόγια αρθρώνουν ανάμεσά μας οι ψαράδες και οι απλοϊκοί. Απομάκρυνε τον ήχο των ωδών σου και τον ψαλμό των οργάνων σου, σε προστάζει ένας δικός μου προφήτης· ας ψάλει πάλι με ελευθερία ο Δαβίδ, αυτός που κατέβαλε τον πελώριο Γολιάθ με μυστικούς λίθους, αυτός που με την πραότητα νίκησε πολλούς, και με την πνευματική αρμονία θεράπευσε τον Σαούλ ο οποίος έπνιγετο από τον πονηρό δαίμονα. Ας σβήσει τη φωτιά ο δαδούχος· ας ανάψουν τις λαμπάδες τους για τον Νυμφίο οι φρόνιμες και ιερές παρθένες· ας αποβάλει ο ιεροφάντης την πορνική στολή· ιερείς ντυθείτε τη δικαιοσύνη, και το ένδυμα της δόξας αντί για το πνεύμα της ακηδίας, και τον μεγάλο και άσπιλο χιτώνα, τον Χριστό, το δικό μας κόσμημα.

Εκείνα που επιτελούνται μέσω της ψυχής, εκείνα μέσω του πνεύματος («Ο Θεός», λέει, «είναι Πνεύμα· και εκείνοι που τον προσκυνούν, πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια»)· όσα δεν έχουν ανάγκη από σώμα, όσα δεν έχουν ανάγκη από όργανα, ούτε από συγκεκριμένους τόπους· και αυτά είναι η επιείκεια, η σωφροσύνη, η ελεημοσύνη, η ανεξικακία, η μακροθυμία, η ταπεινοφροσύνη. Αυτές τις θυσίες θα μπορούσε να δει κανείς να έχουν προτυπωθεί από παλιά και στην Παλαιά Διαθήκη. Διότι λέει ο Δαβίδ: «Προσφέρετε στον Θεό θυσία δικαιοσύνης»· και πάλι: «Θα σου προσφέρω θυσία αινέσεως»· και: «Η θυσία της αινέσεως θα με δοξάσει»· και: «Θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα»· και: «Τι ζητάει ο Κύριος από εσένα, παρά μόνο το να τον υπακούς;». «Ολοκαυτώματα και θυσίες υπέρ αμαρτίας δεν ευαρεστήθηκες. Τότε είπα: Ιδού, έρχομαι, Θεέ, για να πράξω το θέλημά σου»· και πάλι: «Γιατί μου φέρνετε λιβάνι από τη Σαβά;»· και κάποιος άλλος προφήτης: «Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και την ψαλμωδία των οργάνων σου δεν θα την ακούσω»· αλλά αντί αυτών: «Έλεος θέλω και όχι θυσία».

Και πάλι: «Γιατί μου φέρνεις λιβάνι από τη Σαβά, και κινάμωμο από μακρινή γη;» Και πάλι: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες». Και πάλι: «Μήπως ολοκαυτώματα και θυσίες θέλει ο Θεός ή την υπακοή σε Αυτόν;» Και: «Αν ήθελες θυσία, θα την έδινα». Και πάλι: «Η αγαθή υπακοή είναι ανώτερη από τη θυσία». Και απορρίπτοντας τις γιορτές λέει: «Μίσησα, αποστράφηκα τις γιορτές σας. Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και τον ψαλμό των οργάνων σου δεν θα ακούσω». Και: «Τη μεγάλη ημέρα δεν την ανέχομαι, και τη νηστεία και την αργία τις μισεί η ψυχή μου». Και πάλι: «Δεν είναι αυτή η νηστεία που εξέλεξα». Και ο Ιεζεκιήλ πάλι έλεγε: «Θα σας δώσω προστάγματα που δεν είναι καλά, με τα οποία δεν θα ζήσετε». Έτσι και το Σάββατο εδώ καταργείται. Αλλά γιατί λέει: «Ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;» Αυτό το αφήνω σε εσάς να το λύσετε· θα μπορέσετε δε να ανακαλύπτετε τέτοιου είδους ερμηνείες, εάν επιδείξετε καθαρό βίο.

Ζʹ. Τι άλλο θέλετε να αναφέρω; Τις αρπαγές, τις πλεονεξίες, τις προδοσίες εις βάρος των φτωχών, τις κλοπές, τις καπηλείες; Αλλά ούτε ολόκληρη η ημέρα δεν θα μας αρκέσει για αυτήν την απαρίθμηση. Μήπως, όμως, οι εορτές τους έχουν κάτι το σεμνό και μεγαλειώδες; Ακόμη και αυτές, λοιπόν, τις κατέστησαν ακάθαρτες. Άκουσε, εξάλλου, τους προφήτες, ή μάλλον άκουσε τον ίδιο τον Θεό, με πόση σφοδρότητα τις αποστρέφεται: «Μίσησα, απέρριψα τις εορτές σας». Ο Θεός τις μισεί, και εσύ συμμετέχεις σε αυτές; Και δεν είπε, αυτήν ή εκείνη την εορτή, αλλά όλες μαζί ανεξαιρέτως. Θέλεις να δεις ότι μισεί και τη λατρεία που τελείται με τύμπανα, με κιθάρες, με ψαλτήρια και με τα άλλα μουσικά όργανα; «Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου», λέει, «και τη μελωδία των οργάνων σου δεν θα την ακούσω». Ο Θεός λέγει: «Απομάκρυνε από εμένα»· και εσύ τρέχεις για να ακούσεις τις σάλπιγγες;

Και πάλι: «Συγκεντρώστε τα ολοκαυτώματά σας μαζί με τις θυσίες σας και φάτε το κρέας». Και ένας άλλος από τους προφήτες έλεγε τα εξής: «Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και την ψαλμωδία των οργάνων σου δεν θα την ακούσω». Και πάλι κάπου αλλού, όταν οι Ιουδαίοι έλεγαν: «Άραγε θα ευαρεστηθεί ο Κύριος με ολοκαυτώματα; Μήπως να προσφέρω τα πρωτότοκά μου για την ασέβειά μου, τον καρπό της κοιλιάς μου για την αμαρτία της ψυχής μου;», ο προφήτης τούς επέπληττε λέγοντας: «Σου έχει αναγγελθεί, άνθρωπε, τι είναι καλό και τι ζητά ο Κύριος ο Θεός από εσένα, παρά μόνο να αγαπάς το έλεος, να πράττεις το δίκαιο και τη δικαιοσύνη, και να είσαι έτοιμος να πορεύεσαι ακολουθώντας τον Κύριο τον Θεό σου». Και ο Δαβίδ έλεγε τα εξής: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μοσχάρια, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους». Για ποιον λόγο, λοιπόν, ενώ μπορούσε να αναφέρει τόσες μαρτυρίες μέσα από τις οποίες ο Θεός φαίνεται να απορρίπτει εκείνες τις θυσίες, τις νουμηνίες, τα σάββατα και τις εορτές, εκείνος τις άφησε όλες κατά μέρος και μνημόνευσε μόνο τούτη; Όχι απλώς ούτε στην τύχη, αλλά αμέσως θα εξηγήσουμε την αιτία. Πολλοί από τους απίστους, αλλά και από τους ίδιους τους Ιουδαίους, όταν αντιδικούν μαζί μας, υποστηρίζουν ότι η παλαιά πολιτεία έχει καταργηθεί όχι εξαιτίας της ατέλειάς της, ούτε επειδή εισήχθη η δική μας ανώτερη πολιτεία, αλλά εξαιτίας της πονηρίας εκείνων που προσέφεραν τότε τις θυσίες.

Συγκεντρώστε μαζί με τις θυσίες σας τα ολοκαυτώματά σας και φάτε τα κρέατα, διότι δεν σας έδωσα εντολές την ημέρα που σας έβγαλα από την Αίγυπτο σχετικά με ολοκαυτώματα και θυσίες.» Και πάλι: «Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου και τον ψαλμό των οργάνων σου δεν θα ακούσω...