Πατερικές αναφορές στο ΑΜΩΣ 5:8

«Αυτός που συγκεντρώνει σαν σε ασκό τα ύδατα της θάλασσας». Προσκαλώντας, λέγει, το νερό της θάλασσας, το συγκρατεί στα σύννεφα σαν μέσα σε κάποιον ασκό· όπως ακριβώς λέγει και αλλού: «Εκείνος που προσκαλεί το νερό της θάλασσας και το εκχέει στο πρόσωπο όλης της γης»· και πάλι: «Εκείνος που αναβιβάζει σύννεφα από τα πέρατα της γης». «Αυτός που θέτει τις αβύσσους σε θησαυροφυλάκια». Και τις αβύσσους, λέγει, τις σφραγίζει σαν μέσα σε θησαυροφυλάκια, ώστε να μην αναβλύσουν και κατακλύσουν την ξηρά.

Κάθε τι το γενητό είναι επιδεκτικό τροπής και μεταβολής, σύμφωνα με τον Προφήτη που λέει προς τον Θεό: «Εσύ που δημιουργείς τα πάντα και τα μετασκευάζεις». Το δε Πνεύμα δεν είναι επιδεκτικό ούτε τροπής ούτε μετασκευής· άρα το Πνεύμα δεν είναι κτίσμα. Καθώς η κτίση διαιρείται σε δύο, σε σώματα και σε ασώματα, διαιρείται ανάλογα και η τροπή που την αφορά. Και τα μεν σώματα επιδέχονται την κατ' ουσίαν τροπή, αφού ο φθαρτός κόσμος μεταπίπτει σε αφθαρσία σύμφωνα με τη Γραφή, και τα θνητά μας σώματα γίνονται αθάνατα, ή όσα δεν έχουν φθαρεί ακόμη, πρόκειται να φθαρούν· ενώ τα ασώματα και λογικά όντα επιδέχονται την κατ' ενέργειαν τροπή, δηλαδή κατά τη γνώμη (προαίρεση), σύμφωνα με το χωρίο: «δεν λυπήθηκε τους Αγγέλους που αμάρτησαν». Αν, λοιπόν, από τα γενητά άλλα είναι επιδεκτικά τροπής κατά την ουσία και άλλα κατά τη γνώμη, το δε Άγιο Πνεύμα δεν είναι επιδεκτικό τροπής ή αλλοιώσεως ούτε κατ' ουσίαν ούτε κατ' ενέργειαν· άρα το Πνεύμα δεν είναι κτίσμα. Κάθε κτίσμα είναι άγιο εφόσον αγιάζεται· το δε Άγιο Πνεύμα δεν ανήκει σε αυτά που αγιάζονται, αλλά σε αυτά που αγιάζουν· άρα δεν είναι κτίσμα. Κανένα κτιστό δεν είναι άγιο κατ' ουσίαν· διότι το κατ' ουσίαν άγιο δεν έχει ανάγκη από έξωθεν αγιασμό. Έχει ανάγκη, λοιπόν, από έξωθεν αγιασμό το γενητό, όταν καταστεί άξιο να προσελκύσει τον αγιασμό· το Πνεύμα, όμως, δεν έχει ανάγκη αγιασμού, διότι είναι άγιο κατ' ουσίαν· άρα δεν είναι κτίσμα.

«Δεν θα αδικήσουν, ούτε πρόκειται να προξενήσουν φθορά στο άγιό μου όρος, λέγει ο Κύριος.» Με δύο τρόπους θα εκλάβεις και αυτά: είτε διότι η δύναμη της προφητείας υποδηλώνει την μέσω της πίστεως ένωση των δύο λαών, είτε ότι και εκείνοι που άλλοτε όρμησαν σαν άγρια θηρία εναντίον των αγίων και καταδίωξαν την Εκκλησία, μη διαφέροντας σε τίποτα από τα φίδια, θα συμφιλιωθούν μαζί τους, με διάθεση και ομοψυχία, σφιχτά δεμένοι προς τούτο με τον σύνδεσμο της ειρήνης μέσω του Χριστού, ο οποίος δικαιώνει τον ασεβή, συγκεντρώνει τα σκορπισμένα, καταλαμπρύνει με το θείο φως τα σκοτεινιασμένα και μεταβάλλει τα πάντα προς το καλύτερο. Διότι Αυτός δημιουργεί τα πάντα και τα μεταπλάθει, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Τα ερίφια λοιπόν και τα αρνιά είναι ζώα ιερά και καθαρά σύμφωνα με τον νόμο, ώστε και να προσφέρονται στο θείο θυσιαστήριο και να αναφέρονται ως οσμή ευωδίας στον Θεό· ενώ ο λύκος και το λιοντάρι είναι ανίερα, ακάθαρτα και εχθρικά προς τα προαναφερθέντα· το φίδι, επιπλέον, είναι άκρως εχθρικό προς τον άνθρωπο και προετοιμασμένο γι' αυτό από τους ίδιους τους νόμους της φύσεως, αλλά με αυτούς που έχουν καθαρθεί εν Χριστώ και έχουν αποκτήσει ζωή ιερή και ξεχωριστή, θα συμφιλιωθούν μέσω των ευαγγελικών κηρυγμάτων, καταλήγοντας στην μέσω της πίστεως ομοψυχία, εκείνοι που άλλοτε ήταν βδελυροί και ακάθαρτοι και είχαν την καρδιά τους γεμάτη από θηριώδη ωμότητα. «

Καλή είναι λοιπόν η μετάνοια, η οποία απομακρύνει τις τιμωρίες, και ανακόπτει τα αποτελέσματα της οργής, και θέτει όσους την εφαρμόζουν εκτός των δεσποτικών κινήσεων, και μας απαλλάσσει από κάθε συμφορά. <Ο Κύριος είναι αυτός που εφαρμόζει την κρίση στα ύψη, και έθεσε τη δικαιοσύνη στη γη· αυτός που τα δημιουργεί όλα και τα μετασχηματίζει, και μετατρέπει τη σκιά σε πρωί, και σκοτεινιάζει την ημέρα σε νύχτα, αυτός που καλεί το νερό της θάλασσας και το εκχέει στο πρόσωπο της γης, Κύριος ο Θεός ο Παντοκράτωρ είναι το όνομά του. Αυτός που επιφέρει τη συντριβή πάνω στη δύναμη και φέρνει την ταλαιπωρία πάνω στο οχύρωμα.> Μυσταγωγικός είναι ο λόγος, και μάλιστα ταιριάζει απόλυτα σε αυτούς που καλούνται στην επίγνωση του Θεού, και επιδιώκουν να πορευτούν προς το φως της αλήθειας. Διότι σκοπός του Προφήτη είναι να διδάξει τους πλανεμένους, πρώτον μεν ότι η εξουσία των πάντων ανήκει στον Θεό, και με τα δικά του νεύματα κυβερνώνται τα σύμπαντα, και στον νόμο της δικαιοσύνης υποτάσσεται το παμμακάριστο πλήθος των αγγέλων· και ότι εξάπαντος και με κάθε τρόπο είναι επακόλουθο και αναγκαίο για όσους βρίσκονται πάνω στη γη να έχουν τεθεί κάτω από τον ζυγό των νόμων της δικής του δικαιοσύνης. Διότι εάν το ανώτερο από αυτά υπηρετεί τον Θεό, και το άγιο πλήθος των εν υψηλοίς πνευμάτων έχει υποταχθεί με φόβο, πώς ή από πού θα μπορούσε να παραμείνει ατιμώρητο, έχοντας εκτραπεί στην ανυπακοή, αυτό που υστερεί τόσο πολύ και στη φύση και στη δόξα, δηλαδή ο άνθρωπος που προέρχεται από τη γη και καταλήγει στη γη;

Λέει, λοιπόν, ο Κύριος των όλων που επιτελεί κρίση στα ύψη. Αυτό είναι σαν να λέει: Εκείνος που εναποθέτει στα υψηλά και άνω πνεύματα τον τρόπο της δικαιοσύνης που τους αρμόζει· διότι «κρίμα» ονομάζει τη δικαιοσύνη· ο ίδιος έθεσε και στη γη δικαιοσύνη, δηλαδή καθόρισε και για τους επιγείους νόμους, σύμφωνα με τους οποίους πρέπει να ζουν, αν υπολογίζουν την ευημερία και τη ζωή τους, και τη συμμετοχή στην ημερότητα και τη φιλανθρωπία Του. Το ότι δε είναι παντοκράτορας και παντοδύναμος ως Θεός, και ότι απολύτως τίποτα δεν του είναι αδύνατο, αλλά υποχωρεί σε αυτόν ακόμη και η ίδια η φύση των στοιχείων, και τα όντα μεταβάλλονται σύμφωνα με το θέλημά του, το αποδεικνύει λαμβάνοντας ως παράδειγμα το ότι μετατρέπει τη σκιά σε πρωί, και πάλι σκοτεινιάζει την ημέρα σε νύχτα· και επιπλέον αυτών, ότι με άρρητη δύναμη καλεί το νερό από τη θάλασσα ψηλά και άνω, και το κατεβάζει γλυκό σε αυτούς που βρίσκονται στη γη, καθώς αυτό μεταβάλλεται στο παρά φύση σύμφωνα με τα προστάγματα του Κυριάρχου. Λέγοντας δε ότι η σκιά μετατρέπεται σε πρωί, εννοεί ότι η νύχτα, δηλαδή το σκοτάδι, μεταβάλλεται σε ημέρα. Διότι, όπως γράφει ο μακάριος Μωυσής, «σκοτάδι υπήρχε» στην αρχή «πάνω από την άβυσσο», δηλαδή η σκιά· αλλά «είπε ο Θεός, και έγινε φως». Έτσι λέμε ότι η σκιά, δηλαδή το σκοτάδι, μετατράπηκε σε πρωί, δηλαδή σε ημέρα. Αλλά, αφού δημιουργήθηκε η ημέρα, ακολούθησε και πάλι η νύχτα· αυτό ακριβώς σημαίνει το να σκοτεινιάζει την ημέρα σε νύχτα.

Ωφελεί, λοιπόν, ο Προφήτης τους πλανημένους, αποδεικνύοντας ότι ο κατά φύσιν και αληθινός Θεός δεν είναι άψυχη ύλη, ούτε βέβαια ίσος με τις χρυσές δαμάλεις, ούτε όπως κάποιοι από τους θεούς που έχουν επινοηθεί από την ανθρώπινη τέχνη, αλλά είναι βασιλιάς και νομοθέτης των άνω πνευμάτων, καθώς και αυτών που βρίσκονται στη γη ομοίως, και κυβερνά τα στοιχεία, και μεταβάλλει τη φύση των όντων σύμφωνα με το θέλημά του. Γι' αυτόν τον λόγο, και μάλιστα πολύ δίκαια, λέει ότι το όνομα που του ταιριάζει είναι Κύριος ο Θεός ο Παντοκράτωρ. Επειδή, λοιπόν, είναι τέτοιος κατά φύσιν και αληθώς, επιφέρει συντριβή πάνω στην ισχύ, και προκαλεί ταλαιπωρία πάνω στο οχύρωμα· συλλαμβάνει, λέει, τους υπερήφανους, και σε αυτούς που αποβάλλουν τον ζυγό του επιμερίζει συντριβές. Αλλά ακόμη κι αν κάποιος νομίζει τυχόν από παραφροσύνη ότι είναι ισχυρός και μεγάλος, και σε αυτόν επιφέρει ταλαιπωρία. Αυτό δε υποδήλωνε ευφυώς, ότι δηλαδή εάν επιλέξουν να ραθυμούν και να παραμένουν ακόμη στα εγκλήματα της υπερηφάνειας, και να υπερηφανεύονται για τον εαυτό τους, θα περιπέσουν σε έσχατη ταλαιπωρία, συντριβόμενοι πλέον δίκαια από το χέρι Εκείνου που κρατεί τα πάντα. Διότι «ο Κύριος, λέει, αντιτάσσεται στους υπερήφανους», σύμφωνα με το γεγραμμένο, και θεωρεί εχθρό τον αλαζόνα, τον απειθή και τον ατίθασο· επιβλέπει όμως «στον ταπεινό και ήσυχο και σε αυτόν που τρέμει τους λόγους» του.

Διότι αυτός είναι που μετατρέπει τη σκιά σε πρωί, δηλαδή αυτός που μεταβάλλει τη νύχτα σε όρθρο και φως, και δημιουργεί τον όρθρο και την ομίχλη, δηλαδή την ημέρα και τη νύχτα. Αυτός προστάζει τις ημέρες να παραχωρούν σε άλλες ημέρες τα διαστήματα των ωρών, και τις νύχτες στις νύχτες· ώστε άλλοτε να είναι μεγαλύτερες και άλλοτε μικρότερες· διότι σχεδόν λέει η καλοκαιρινή ημέρα, για παράδειγμα, στη χειμερινή: Παραχώρησέ μου το μεγαλύτερο μέρος στο διάστημα των ωρών. Διότι αυτό φαίνεται καλό στον Δημιουργό. Και η νύχτα αναγγέλλει στη νύχτα γνώση, δηλαδή τη γνώση για τον Δημιουργό· ή ότι πρέπει οπωσδήποτε οι νύχτες του χειμώνα να είναι μεγαλύτερες, και μικρότερες αυτές του καλοκαιριού. Και αυτό, νομίζω, σημαίνει το να αναβλύζει η ημέρα λόγο προς την ημέρα, και σχεδόν να βγάζει φωνή, απαιτώντας το περισσότερο στο διάστημα των ωρών· και η νύχτα στη νύχτα να αναγγέλλει την ίδια γνώση. <Δεν υπάρχουν λαλιές ούτε λόγια, των οποίων οι φωνές δεν ακούγονται.> (A f. 111 b.) Ο άγιος Κύριλλος και ο μέγιστος Αθανάσιος διαβάζουν ως ερώτηση το, «Δεν υπάρχουν λαλιές ούτε λόγια, των οποίων οι φωνές δεν ακούγονται·», δηλαδή: Άραγε δεν υπάρχουν και φωνές των άφωνων, είτε πραγμάτων είτε έργων, χωρίς λόγο και γλώσσα;

Ω Δέσποτα των πάντων και ποιητή, και εξόχως αυτού εδώ του πλάσματος, ω Θεέ των ανθρώπων Σου και Πατέρα και κυβερνήτη, ω Κύριε της ζωής και του θανάτου, ω ταμία και ευεργέτη των ψυχών μας, Εσύ που δημιουργείς τα πάντα και τα μεταπλάθεις στον κατάλληλο καιρό μέσω του τεχνίτη Λόγου, και όπως Εσύ γνωρίζεις στο βάθος της σοφίας και της διοίκησής Σου, δέξου τώρα τον Καισάριο ως απαρχή της δικής μας αναχώρησης. Και αν πήρες τον τελευταίο πρώτο, υποτασσόμαστε στις δικές Σου βουλές, από τις οποίες κατευθύνονται τα πάντα· δέξου δε και εμάς αργότερα, στον κατάλληλο καιρό, αφού μας οικονομήσεις μέσα στη σάρκα για όσο διάστημα είναι συμφέρον. Και δέξου μας προετοιμασμένους μέσω του φόβου Σου, και όχι ταραγμένους, ούτε δειλιάζοντας κατά την τελευταία ημέρα, ούτε αποσπώμενους με τη βία από τα εγκόσμια, πράγμα που αποτελεί πάθος των φιλόκοσμων και φιλόσαρκων ψυχών, αλλά οδεύοντας με προθυμία προς την εκεί μακραίωνη και μακάρια ζωή, την εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ζ΄. Των λόγων του, λοιπόν, μάρτυρες είναι οι ίδιοι οι λόγοι, τους οποίους, πολλούς και λαμπρούς, εκείνος κατέθεσε υπέρ ημών, εφόσον, με τη φιλανθρωπία του Θεού που τα πάντα δημιουργεί και μεταπλάθει προς το καλύτερο, μετέστρεψε την παιδεία του, και υπέταξε την αλογία στον Λόγο. Από εδώ και στο εξής, όμως, δεν γνωρίζω πώς να μεταχειριστώ τον λόγο και τι να κάνω· πώς, αφενός, να μην παρατείνω μακροσκελώς τον λόγο και εντελώς άκαιρα, κάνοντας μνεία σε όλα όσα αφορούν τον Κυπριανό, και πώς, αφετέρου, να μη ζημιώσω τα μέγιστα τους παρόντες με όσα αποσιωπήσω.

Επειδή λοιπόν με τον λόγο καθαρίσαμε το πλήρωμα του χορού, εμπρός, με όση δύναμη έχουμε, αφού εξαγνίσουμε και τα σώματα και τις ψυχές, και αφού υψώσουμε όλοι μαζί μία φωνή, συναρμοσμένοι στο ένα Πνεύμα, ας ψάλουμε εκείνη την επινίκια ωδή, την οποία έψαλε κάποτε ο Ισραήλ για τους Αιγυπτίους, όταν αυτοί σκεπάστηκαν από την Ερυθρά Θάλασσα, υπό την ηγεσία της Μαρίας, η οποία έκρουε το τύμπανο: Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι έχει δοξαστεί ένδοξα. Άλογο και αναβάτη έριξε, όχι στη θάλασσα (διότι αυτό το προσαρμόζω στη δική μας ωδή), αλλά εκεί που Του ήταν αρεστό και με τον τρόπο που Εκείνος έκρινε δίκαιο. Εκείνος που δημιουργεί τα πάντα και τα μετασχηματίζει, όπως είπε κάπου στην προφητεία του ο Αμώς θεολογώντας ενθεότατα: Αυτός που μετατρέπει τη σκιά του θανάτου σε αυγή, και συσκοτίζει την ημέρα σε νύχτα, και σαν μέσα από κάποιον κύκλο κατευθύνει και κυβερνά ολόκληρο τον κόσμο και τα δικά μας ζητήματα, τα οποία ταυτόχρονα και κλονίζονται και παραμένουν ακλόνητα, καθώς κινούνται και περιστρέφονται από τις μεταβολές, παίρνοντας άλλοτε τη μία και άλλοτε την άλλη μορφή· ως προς την τάξη όμως της Θείας Πρόνοιας παραμένουν σταθερά και ακίνητα, έστω κι αν πορεύονται μέσα από αντίθετες καταστάσεις, οι οποίες στον Λόγο είναι μεν φανερές, ενώ σε εμάς άγνωστες. Αυτός που καθαιρεί δυνάστες από τους θρόνους τους, και στολίζει με διάδημα εκείνον που κανείς δεν το περίμενε (διότι και αυτό το λαμβάνω από τη Θεία Γραφή)· Εκείνος που περιβάλλει με θάρρος τα αδύναμα γόνατα, και συντρίβει τους βραχίονες του αμαρτωλού και του πονηρού (και αυτά από άλλη ωδή τα αντλώ, ανάλογα με το πώς έρχεται το καθένα στη μνήμη μου, καθώς πολλοί με βοηθούν να συμπληρώσω την ωδή και συνεισφέρουν στον ευχαριστήριο ύμνο)· Εκείνος που επιτρέπει να βλέπουμε την υπεροψία του ασεβούς να υψώνεται πάνω από τους κέδρους, αλλά και την καθαίρεσή του ώστε να μην υπάρχει πια, όταν δυνηθούμε να προσπεράσουμε την ασέβειά του με ταχύτητα και με ασφάλεια βήματος.

Όμως το ότι βέβαια όλη η εναέρια υγρασία μετατρέπεται σε νέφος, και από εκεί πέφτουν οι βροχές στη γη, αφενός το απέδειξε ο προηγούμενος λόγος, αφετέρου το διδάσκει η προφητεία η οποία αποδίδει στον Θεό ένα τέτοιο έργο, λέγοντας: «Αυτός που προσκαλεί το ύδωρ της θάλασσας, και το εκχέει επί προσώπου της γης», καθώς και πολλά άλλα. Επίσης, το ότι όλα τα νέφη υπερθερμαίνονται από την υπερκείμενη θερμότητα, και καταξηραίνονται εντελώς, και αυτό το διδαχθήκαμε από την εμπειρία. Απομένει λοιπόν να μην προσπεράσουμε την αντίρρηση που εύλογα προκύπτει από τα όσα ελέχθησαν. Διότι κάποιος, παρακολουθώντας τα όσα εξετάστηκαν προηγουμένως, θα πει ότι, σύμφωνα με το παράδειγμα του ελαίου, διδαχθήκαμε πως το υλικό στοιχείο του υποκειμένου, ακόμη και μετά την καύση του, δεν καταστρέφεται, αλλά μεταβαίνει στον αέρα, αποβάλλοντας τη γήινη φύση του μέσω της ενέργειας του πυρός. Εφόσον όμως το υγρό στοιχείο εξαφανίστηκε εξαιτίας της αντίθετης ποιότητας, πώς είναι δυνατόν η υγρή φύση να παραμένει διαρκώς αμείωτη, από τη στιγμή που η θερμή ουσία καταξηραίνει πάντοτε την υγρασία που υπάρχει στους ατμούς και την μεταβάλλει σε ξηρή ποιότητα, όπως απέδειξε η θεωρητική αναζήτηση ως λογικό επακόλουθο των όσων εξετάστηκαν;

<ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ> Δ' ΕΥΧΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΜΒΡΙΑ Κύριε, ο Θεός ο παντοκράτορας, εσύ που υπάρχεις προ των αιώνων και παραμένεις στους αιώνες, που δημιούργησες τα πάντα από την ανυπαρξία και τα περιέβαλες ολόγυρα με τον ουρανό με σοφία, που στεγάζεις με ύδατα τα υπερώα και κάνεις τα σύννεφα όχημά σου, που υψώνεις τα σύννεφα από την άκρη της γης και «ποτίζεις τα όρη από τα υπερώα σου», που προσκαλείς το νερό της θάλασσας και προνοητικά το εκχέεις πάλι πάνω στο πρόσωπο όλης της γης, ώστε από τον καρπό των έργων σου να χορταίνει αυτή· εσένα παρακαλούμε και εσένα ικετεύουμε, εσένα που αργείς να οργιστείς και σπεύδεις να βοηθήσεις, μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμάς που σε παρακαλούμε, εξαιτίας του πλήθους των αμαρτημάτων μας.

Έως πότε θα είμαστε προσκολλημένοι στη γη και, όπως τα σκουλήκια, θα κυλιόμαστε στον βούρκο; Ο Θεός μάς έδωσε το σώμα από τη γη, για να το ανυψώσουμε και αυτό στον ουρανό, όχι για να κατασύρουμε μέσω αυτού και την ψυχή στη γη· είναι γεώδες, αλλά, εάν το θελήσω, γίνεται ουράνιο. Δες με πόση τιμή μάς έχει τιμήσει, αναθέτοντάς μας ένα τέτοιο έργο. «Εγώ, λέει, δημιούργησα γη και ουρανό· δίδω και σε εσένα την ικανότητα της δημιουργίας, κάνε τη γη ουρανό· διότι μπορείς». Η φράση «Αυτός που ποιεί τα πάντα και τα αναμορφώνει» έχει ειπωθεί για τον Θεό. Όμως, αυτήν την εξουσία την παραχώρησε και στους ανθρώπους· όπως ακριβώς ένας φιλόστοργος πατέρας, όταν ζωγραφίζει, δεν ενεργεί μόνο ο ίδιος, αλλά επιθυμεί να καθοδηγήσει και το παιδί του στην ίδια μάθηση.

Ευχαριστία προς τον Θεό για την απαλλαγή από τα δεινά που αναμένονταν εξαιτίας της στάσεως, και ανάμνηση των γεγονότων που συνέβησαν τότε. Ακόμη, εναντίον εκείνων που διαβάλλουν το σώμα μας, και γενικότερα περί της πλάσεως του ανθρώπου. Και προς το τέλος, περί της επιτεύξεως του να μην ορκιζόμαστε. Ομιλία ΙΑ΄. Α΄. Όταν φέρνω στον νου μου τον περασμένο χειμώνα και την τωρινή γαλήνη, δεν παύω να λέω: Ευλογητός ο Θεός που τα δημιουργεί όλα και τα μεταβάλλει· εκείνος που έκανε να προέλθει φως από το σκοτάδι, εκείνος που κατεβάζει στις πύλες του άδη και ανεβάζει, εκείνος που παιδαγωγεί και δεν θανατώνει. Και αυτό ακριβώς επιθυμώ να λέτε συνεχώς και εσείς και να μην σταματάτε· διότι, εάν αυτός μας ευεργέτησε με τα έργα του, ποιας συγγνώμης θα ήμασταν άξιοι εμείς, αν δεν τον ανταμείβαμε ούτε καν με λόγια; Γι' αυτό σας παρακαλώ να μην παύετε ποτέ να τον ευχαριστείτε· διότι, εάν φανούμε ευγνώμονες για τα πρώτα, είναι ολοφάνερο ότι θα απολαύσουμε και άλλα μεγαλύτερα.

β΄. Αυτό ακριβώς φανερώνοντας και ένας άλλος προφήτης έλεγε: «Αυτός που δημιουργεί τα πάντα και τα μεταβάλλει». Διότι, αν και τα πάντα δεσμεύονται από τους ακλόνητους νόμους της φύσεως, ωστόσο, όταν Εκείνος το θελήσει, οι νόμοι αυτοί καταλύονται. Επειδή σε Αυτόν τα πάντα υποχωρούν και υπακούουν. Και άλλοτε μεν μεταβάλλει τις ίδιες τις ουσίες, άλλοτε δε, ενώ οι ουσίες παραμένουν, τις μεταθέτει σε άλλη ενέργεια, και την μεν φυσική και εγγενή τους ιδιότητα την αφήνει να αδρανεί, ενώ φανερώνει μιαν άλλη, αντίθετη· πράγμα που έκανε και στην περίπτωση της καμίνου. Διότι φωτιά ήταν, και όμως δεν έκαιγε, αλλά εκείνοι που ρίχτηκαν μέσα απολάμβαναν μια γλυκύτατη δροσιά. Πέλαγος ήταν στην περίπτωση των Ιουδαίων, και όμως τα ύδατα δεν τους καταπόντιζαν, αλλά περνούσαν απέναντι πατώντας πιο σταθερά και από βράχο. Γη ήταν στην περίπτωση του Δαθάν και του Αβειρών, και όμως δεν βάσταξε τα σώματά τους, αλλά καταποντίστηκαν πιο εύκολα και από το αν βρίσκονταν στη θάλασσα.

Άλλη ευχή του ιδίου. Του Κυρίου δεηθώμεν. Τη θεία και άγια και μεγάλη, και φρικτή και αβάσταχτη ονομασία και επίκληση κάνουμε για την εκδίωξή σου, αποστάτη, όπως επίσης και επιτίμηση για την εξολόθρευσή σου, διάβολε. Ο Θεός ο άγιος, ο άναρχος, ο φοβερός, ο αόρατος ως προς την ουσία, ο ασύλληπτος ως προς τη δύναμη, και ακατάληπτος ως προς τη θεότητα, ο βασιλιάς της δόξης και παντοκράτορας Δεσπότης, θα σε επιτιμήσει, διάβολε, αυτός που με τον λόγο του δημιούργησε τέλεια τα πάντα από το μη ον στην ύπαρξη, αυτός που περιπατεί πάνω σε φτερά ανέμων. Σε επιτιμά, διάβολε, αυτός που προσκαλεί το νερό της θάλασσας και το εκχέει πάνω στο πρόσωπο όλης της γης· Κύριος των δυνάμεων είναι το όνομά του. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που με φόβο υπηρετείται και υμνείται από τα αναρίθμητα ουράνια πύρινα τάγματα, και με τρόμο προσκυνείται και δοξάζεται από το πλήθος των αγγελικών και αρχαγγελικών χορών.

Πύρινη είναι η φύση εκείνων των άστρων, πύρινη είναι και αυτών των άστρων η ουσία. Αλλά εκεί μεν το πυρ είναι αισθητό, εδώ δε το πυρ είναι νοητό. «Αυτός θα σας βαπτίσει», λέει, «με Άγιο Πνεύμα και πυρ». Θέλεις να μάθεις και τα ονόματα και των δύο ειδών; Σε εκείνα τα άστρα υπάρχουν τα εξής ονόματα: Ωρίων, Αρκτούρος, Έσπερος και Φωσφόρος· σε τούτα όμως τα άστρα δεν υπάρχει κανένας Έσπερος, αλλά όλοι είναι Φωσφόροι. «Ευλογητός ο Θεός», ας πούμε πάλι, «ο οποίος μόνος Αυτός επιτελεί θαυμαστά έργα», Αυτός που δημιουργεί τα πάντα και τα μετασχηματίζει. Αυτοί που προχθές ήταν αιχμάλωτοι, τώρα είναι ελεύθεροι και πολίτες της Εκκλησίας· αυτοί που πρωτύτερα βρίσκονταν στην αισχύνη των αμαρτιών, τώρα βρίσκονται σε παρρησία και δικαιοσύνη.

ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. — Περί του άφρονος, πονηρού και απαίδευτου υιού. «Στον δόλιο υιό τίποτα το αγαθό δεν θα υπάρξει.» «Ο άφρων υιός λυπεί τη μητέρα του. Σαν καταστροφικός άνεμος κατά τον θερισμό γίνεται ο παράνομος υιός.» «Δεν ευφραίνεται ο πατέρας για τον απαίδευτο υιό.» «Ο άφρων υιός περιπαίζει τη μητέρα του.» «Ο ανυπάκουος υιός θα καταλήξει στην απώλεια.» «Οργή προκαλεί στον πατέρα του ο άφρων υιός, και οδύνη σε εκείνη που τον γέννησε.» «Το κακό τέκνο καταριέται τον πατέρα του και δεν ευλογεί τη μητέρα του. Το κακό τέκνο θεωρεί τον εαυτό του δίκαιο. Το κακό τέκνο έχει αλαζονικό βλέμμα και με τα βλέφαρά του υπερηφανεύεται.» «Αποτελεί ντροπή για τον πατέρα το απαίδευτο τέκνο.» «Η κληρονομιά των αμαρτωλών τέκνων θα χαθεί, και το όνειδος θα παραμένει διαρκώς στους απογόνους τους.» ΤΙΤΛΟΣ Ζ΄. — Περί του υετού και της βροχής· και ότι τα ύδατα ανέρχονται από τη γη στον ουρανό. «Αυτόν που δίνει βροχή πάνω στη γη, αυτόν που αποστέλλει νερό σε όλα τα μέρη κάτω από τον ουρανό.» «Όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα έκανε, στον ουρανό και στη γη,» και τα λοιπά. «Εκείνος που προσκαλεί το νερό της θάλασσας και το εκχέει σε όλο το πρόσωπο της γης, Κύριος ο Θεός ο Παντοκράτωρ είναι το όνομά Του.» ΤΙΤΛΟΣ Η΄. — Περί της υγείας· και ότι υπερέχει των πάντων. «Καλύτερα να είναι κανείς φτωχός και υγιής, παρά πλούσιος και να μαστίζεται το σώμα του (από ασθένειες).» «Η υγεία και η ευεξία είναι ανώτερες από κάθε χρυσάφι· το ίδιο και ένα εύρωστο σώμα από τον αμέτρητο πλούτο.»

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, ΛΟΓΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝΩΣΕΩΣ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ. Η οποία μελετάται να γίνει εκείνον τον καιρό· ειπώθηκε δε στο συνοδικό της Μεγάλης Εκκλησίας του Χριστού: Ο Θεός, ο οποίος τα πάντα δημιουργεί και τα μεταβάλλει προς το καλύτερο, θα φροντίσει και για το δικό Του αυτό ποίμνιο, ως προνοητής· όμως κι εμείς, σχετικά με αυτήν τη μελετώμενη ένωση, οφείλουμε και ατομικά να σκεπτόμαστε και από κοινού να συσκεπτόμαστε και με κάθε τρόπο να μεριμνούμε για το πώς θα βρεθούμε ανώτεροι από την παράταξη που μας προσεγγίζει, και να μην ντροπιάσουν, όπως λένε, τα όπλα τους στρατιώτες· ή μάλλον για το πώς θα γίνει η ένωση, και να μην εκπέσουμε του σκοπού μας εξαιτίας της απειρίας εκείνων που την επιθυμούν ή της κακοβουλίας εκείνων που δεν την επιθυμούν. Διότι είναι πράγματι κάτι το αναγκαίο και σοφό για εμάς, και από τα πλέον ωφέλιμα, το να εξετάζουμε πολύ καλά εκ των προτέρων τις δυσχέρειες και την έφοδο της ανεπιθύμητης δουλείας, και να προσπαθούμε γρήγορα να αποκρούσουμε εκείνα που, αν ποτέ φτάναμε στο σημείο να τα βιώσουμε, θα περιερχόμασταν σε κάθε είδους κακό.

Και για να μην ελέγχω άσκοπα τη γνώμη των άλλων ή τη δική του, θα έπρεπε ο Απολλοφάνης, όντας σοφός, να κατανοήσει ότι ποτέ δεν θα μπορούσε με κανέναν άλλο τρόπο να υπάρξει κάποια εκτροπή της ουράνιας τάξης και κίνησης, εάν δεν είχε Εκείνον που είναι ο συνοχέας και το αίτιο της ύπαρξής της να την κινεί προς αυτό, Αυτόν που δημιουργεί τα πάντα και τα μεταβάλλει σύμφωνα με τον ιερό λόγο. Πώς λοιπόν δεν σέβεται τον Θεό, ο οποίος έχει γίνει γνωστός σε εμάς και από αυτό το γεγονός και είναι όντως ο Θεός των όλων, θαυμάζοντάς Τον για την παναίτια και υπεράρρητη δύναμή Του; Όταν ο ήλιος και η σελήνη ορίζονται από Αυτόν με δύναμη και στάση απολύτως υπερφυή μαζί με το σύμπαν προς την απόλυτη ακινησία, και για διάστημα μιας ολόκληρης ημέρας παραμένουν όλα σταθερά στα ίδια σημεία· ή, το σπουδαιότερο από αυτό, εάν, ενώ το σύμπαν και τα ανώτερα ουράνια σώματα που το περιέχουν κινούνταν κατ' αυτόν τον τρόπο, τα περιεχόμενα δεν συμπαρασύρονταν στην κίνησή τους· και όταν κάποια άλλη ημέρα κατ' επέκταση σχεδόν τριπλασιάζεται, και μέσα σε είκοσι συνολικά ώρες είτε ολόκληρο το σύμπαν αναποδίζει για τόσο χρόνο με αντίθετες κινήσεις και επιστρέφει με αυτές τις άκρως υπερφυέστατες αντίστροφες περιστροφές, είτε ο ήλιος ακολουθώντας δική του πορεία, αφού περιόρισε την πενταπλή κίνησή του σε δέκα ώρες, αναλυτικά πάλι ολόκληρη αυτή την κίνηση μέσα στις άλλες δέκα, διανύοντας μια νέα οδό, την αντιστρέφει. Αυτό ακριβώς το γεγονός που ευλόγως κατέπληξε και τους Βαβυλώνιους και τους υπέταξε αμαχητί στον Εζεκία, θεωρώντας τον ως κάποιον ισόθεο που υπερέχει των ανθρώπων.

Προς τον μητροπολίτη Ναυπάκτου, τον Χρυσοβέργη. Περάσαμε μέσα από πυρ και ύδωρ, και μας οδήγησες σε τόπο αναψυχής, εσύ που ελευθερώνεις τους δεσμώτες με ανδρεία και μετατρέπεις σε πρωινό φως τη σκιά του θανάτου, τιμιότατε δέσποτα. Διότι, εάν ο Κύριος δεν ήταν μαζί μας, τότε το νερό θα μας είχε καταποντίσει και η φλόγα θα μας είχε κατακάψει ως αμαρτωλούς.