Πατερικές αναφορές στο ΑΜΩΣ 6:1

Προσκυνούσαν όμως τον εωσφόρο επειδή ανέτελλε πριν από τη λάμψη του ήλιου, και έφερνε την αρχή της ημέρας σε όσους βρίσκονταν πάνω στη γη. Αλλά για αυτούς που τον προσκυνούσαν έγινε Ραιφάν, δηλαδή σκότος ή τύφλωση. Και βέβαια όχι επειδή το άστρο προκάλεσε σε αυτούς την τύφλωση, αλλά επειδή ο σεβασμός προς αυτό έγινε για αυτούς αιτία σκοτισμού. Επειδή δε, λέει, μιμηθήκατε τη μανία των Μωαβιτών και της γειτονικής Δαμασκού, γι' αυτό και θα οδηγηθείτε εξόριστοι πέρα από τη Δαμασκό και από εκείνους που βρίσκονται ακόμη πιο μακριά, εννοώ δηλαδή τους Βαβυλώνιους. Διότι η μετάφραση των Εβδομήκοντα λέει «πέρα από τη Δαμασκό», ενώ ο θεσπέσιος Στέφανος είπε «πέρα από τη Βαβυλώνα». Τι θα πούμε λοιπόν γι' αυτό; Ο μακάριος Στέφανος μίλησε σύμφωνα με την εβραϊκή έκδοση. Διότι φαίνεται ότι σε εκείνους η έκφραση «πέρα από τη Δαμασκό» ονόμαζε τη χώρα των Βαβυλωνίων. Επειδή, καθώς ίσως το βασίλειο των Δαμασκηνών, δηλαδή των Σύρων, εκτεινόταν μέχρι τα όρια των πόλεων προς την ανατολή, η χώρα και η γη των Βαβυλωνίων ήταν αμέσως όμορη. <Αλίμονο σε εκείνους που καταφρονούν τη Σιών και σε εκείνους που στηρίζονται στο όρος της Σαμάρειας.> Ο λόγος οικτίρει πάλι όχι μόνο όσους προέρχονται από τον Εφραΐμ, δηλαδή τις φυλές που βρίσκονται στη Σαμάρεια, αλλά βεβαίως και όσους προέρχονται από τον Ιούδα και τον Βενιαμίν.

Αφού απέδειξε εκ των προτέρων ότι είχαν πάντα σαθρό και σαλευμένο τον νου τους και εκείνοι που υπήρξαν πριν από αυτούς· διότι κατασκεύασαν τον μόσχο και ανέλαβαν τη σκηνή του Μολόχ· τους ελέγχει λοιπόν ότι μιμούνται τους πατέρες τους, και ακολουθώντας τα ίχνη της προγονικής ασέβειας παροξύνουν εναντίον τους τον Δεσπότη των όλων. Λέει δε ότι εκείνοι από τον Ιούδα και τον Βενιαμίν εξουθενούν τη Σιών. Διότι, αν και παρέμειναν στα Ιεροσόλυμα και είχαν τον θείο ναό, θεώρησαν ως τίποτα τον σεβασμό και την αγάπη προς τον Θεό, αλλά, όπως λέει η ιερή Γραφή, «θυμιάτιζαν στους υψηλούς τόπους, κάτω από δρυ και λεύκα και δέντρο που κάνει παχιά σκιά». Λάτρευαν δε και τη στρατιά του ουρανού. Γι' αυτό λοιπόν, όχι λίγο λυπημένος, ο Θεός των όλων είπε προς τον Ιερεμία: «Και εσύ μην προσεύχεσαι για αυτόν τον λαό, και μην παρακαλείς να τους ελεήσω, και μην έρθεις σε εμένα με δέηση και προσευχή για αυτούς, διότι δεν θα σε εισακούσω». Έπειτα προσθέτει την αιτία της αποστροφής λέγοντας: «Ή μήπως δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί στις πόλεις του Ιούδα και στους δρόμους της Ιερουσαλήμ; Οι γιοι τους μαζεύουν ξύλα, και οι πατέρες τους ανάβουν φωτιά, και οι γυναίκες τους ζυμώνουν ζυμάρι για να φτιάξουν πλακούντες για τη στρατιά του ουρανού· και έκαναν σπονδές σε ξένους θεούς για να με παροργίσουν». Εξουθένωσαν λοιπόν τη Σιών όσοι βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα. Γι' αυτό, δικαιολογημένα επέφερε σε αυτούς το «ουαί».

Θα άρμοζε δε αυτή η φωνή και σε εκείνους που έχουν εμπιστοσύνη στο όρος της Σαμάρειας, δηλαδή σε αυτούς που κατοίκησαν στη Σαμάρεια και έχουν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους. Διότι νόμιζαν ότι και χωρίς τον Θεό θα υπερισχύσουν των εχθρών τους, και θα βρίσκονται σε καλή κατάσταση ευημερίας, και ότι καθετί από τα πλέον ευχάριστα θα παραμείνει γι' αυτούς ακλόνητο.

Είναι λοιπόν πικρό και πραγματικά απευκταίο να κατρακυλήσει κανείς σε τέτοιο βαθμό αφροσύνης, ώστε να τολμά αφενός να μη δίνει καμία αξία στην αγάπη προς τον Θεό, και αφετέρου να προσκολλάται στα άτοπα, να πράττει τα αθέμιτα και να Τον λυπεί, νομίζοντας ότι, χωρίς Εκείνος να το χορηγήσει, θα υπάρξει σε εμάς κάποιο αγαθό· διότι «κάθε καλή δωρεά και κάθε τέλειο δώρημα είναι από άνω, κατεβαίνοντας από τον Πατέρα των φώτων»· σε Αυτόν, λοιπόν, είναι καλό να προσκολλώμαστε, και Αυτόν να έχουμε ως ελπίδα και βοηθό μας. Εξουθενώνουν δε τη Σιών, δηλαδή την Εκκλησία, και εκείνοι που προΐστανται των ανόσιων δογμάτων, οι οποίοι παίρνουν θάρρος από τη δική τους ευγλωττία και συνηθίζουν να υπερηφανεύονται για τα επινοήματα των ανόσιων συλλογισμών τους και για την κοσμική σοφία. Σε αυτούς, μάλιστα, θα άρμοζε πριν από όλους τους άλλους το ουαί. <Ετρύγησαν τις αρχές των εθνών, και εισήλθαν οι ίδιοι.>

Αποτελεί λοιπόν έγκλημα αχαριστίας για όσους προέρχονται από τον Ισραήλ το ότι, έχοντας κληρονομήσει μια τόσο εύφορη, καλλιεργήσιμη και ευρύχωρη γη, δεν ανέπεμπαν τις ευχαριστίες τους στον Θεό, αλλά αντίθετα, άλλοι μεν περιφρονούσαν τη Σιών, και άλλοι, έχοντας στηρίξει την πεποίθησή τους στο όρος της Σαμάρειας, δεν λογάριαζαν καθόλου τον σεβασμό προς Αυτόν.

Ευρύτερος δε πάλι από τη στενότητα των αιρετικών είναι ο λόγος περί της αλήθειας. Διότι εκείνοι που τη μάχονται σχεδόν πνίγονται, κολυμπώντας μέσα σε ψυχρούς και ασαφείς συλλογισμούς· ενώ εκείνοι που συνηγορούν υπέρ των δογμάτων της ευσέβειας και παρατηρούν ολόγυρα το λαμπρό κάλλος της αλήθειας, εκτρέχουν σε ένα πλατύ πέλαγος θεωρημάτων, «αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού», διατρέχοντας εδώ και εκεί και συλλέγοντας πολύ καλά τα στοιχεία για την αληθινή γνώση από τη θεόπνευστη Γραφή. Και πράγματι, στους Κορινθίους που επέλεξαν να απομακρυνθούν από την «άγια εντολή που τους είχε παραδοθεί» και προσκολλήθηκαν από αμάθεια σε αυτούς που συνήθιζαν να διδάσκουν άλλες διδασκαλίες, ο θεσπέσιος Παύλος στέλνει επιστολή λέγοντας: «Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι, η καρδιά μας έχει πλατυνθεί· δεν στενοχωρείστε σε εμάς, αλλά στενοχωρείστε στα ίδια σας τα σπλάχνα· για να λάβω την ίδια ανταπόδοση, σας μιλώ ως σε παιδιά μου· πλατυνθείτε και εσείς. Μην γίνεστε ετερόζυγοι με άπιστους». <Αλίμονο σε όσους εύχονται για μια κακή ημέρα, σε αυτούς που πλησιάζουν και αγγίζουν ψεύτικα σάββατα.> Έλεγε ότι «Αλίμονο σε εκείνους που εξουθενώνουν τη Σιών και σε αυτούς που έχουν πεποίθηση στο όρος της Σαμάρειας».

Στέκεται δε ανάμεσα στα δύο σκιερά βουνά. Ως σκιερά βουνά, νομίζω, εννοεί εκείνο της Ιουδαίας, δηλαδή τη Σιών, καθώς και αυτό της Σαμάρειας. Διότι κάπου είπε για αυτά ο Θεός: «Αλίμονο σε αυτούς που περιφρονούν τη Σιών και σε αυτούς που έχουν πεποίθηση στο όρος της Σαμάρειας». Και τα δύο είναι σκιερά, ίσως επειδή ασφυκτιούν από το αμέτρητο πλήθος των κατοίκων τους, και μιμούνται έτσι δάσος πυκνό και βαθύσκιο. Πίσω βέβαια από αυτόν που ήταν ανεβασμένος στο κόκκινο άλογο, ακολουθούσαν πάλι άλλα άλογα, και μάλιστα όχι ενός μόνο χρώματος, διότι ήταν κόκκινα, καθώς επίσης και ψαρά και ποικιλόχρωμα και λευκά. Και αυτά υποδηλώνουν βασιλείς, ή έθνη φιλοπόλεμα και μαχητικότατα, τα οποία δεν αρκέστηκαν στο να κατέχουν μόνο τη γη που τα γέννησε, αλλά εξαπλώθηκαν σχεδόν σε όλη τη γη και επιδίωξαν να υποτάξουν τα πάντα κάτω από τον ουρανό, τέτοιοι που υπήρξαν οι βασιλείς των Βαβυλωνίων, πρώτος ο Φουλά, ο οποίος κυρίευσε τις φυλές πέραν του Ιορδάνου. Έπειτα μετά από εκείνον ο Σαλμανασάρ, ο οποίος λεηλάτησε τη Σαμάρεια, και τρίτος ο Σενναχηρείμ, ο οποίος ερήμωσε αγρίως τα υπολείμματα της Σαμάρειας, και επιπλέον πυρπόλησε πολλές πόλεις της Ιουδαίας. Τέταρτος ο Ναβουχοδονόσορ, ο οποίος κυρίευσε και την ίδια την Ιερουσαλήμ, και οδήγησε τον Ισραήλ στην αιχμαλωσία.

Και ότι εξαιτίας των αμαρτιών του λαού σας και εξαιτίας των ειδωλολατριών, και όχι επειδή είχε ανάγκη από τέτοιου είδους προσφορές, έδωσε εντολή να γίνονται παρομοίως αυτά, ακούστε πώς μιλάει γι' αυτά μέσω του Αμώς, ενός από τους δώδεκα προφήτες, αναφωνώντας: Αλίμονο σε εκείνους που επιθυμούν την ημέρα του Κυρίου. Σε τι θα σας χρησιμεύσει αυτή η ημέρα του Κυρίου; Αυτή είναι σκοτάδι και όχι φως. Όπως όταν ένας άνθρωπος ξεφεύγει από το πρόσωπο του λιονταριού, και τον συναντήσει η αρκούδα, και μπει τρέχοντας στο σπίτι του και στηρίξει τα χέρια του στον τοίχο, και τον δαγκώσει το φίδι. Δεν είναι σκοτάδι η ημέρα του Κυρίου και όχι φως, και βαθύ σκοτάδι που δεν έχει καμία λάμψη μέσα του; Μίσησα, απώθησα τις γιορτές σας, και δεν θα αναπνεύσω τη μυρωδιά των θυμιαμάτων στις πανηγύρεις σας. Διότι, εάν μου προσφέρετε τα ολοκαυτώματα και τις θυσίες σας, δεν θα τα δεχθώ, και δεν θα στρέψω το βλέμμα μου στις σωτήριες θυσίες σας. Απομάκρυνε από εμένα το πλήθος των ωδών σου και των ψαλμών· δεν πρόκειται να ακούσω τους ήχους των οργάνων σου. Και η κρίση θα κυλήσει σαν νερό, και η δικαιοσύνη σαν αδιάβατος χείμαρρος. Μήπως μου προσφέρατε σφάγια και θυσίες στην έρημο, οίκε του Ισραήλ; λέει ο Κύριος. Απεναντίας σηκώσατε τη σκηνή του Μολόχ και το άστρο του θεού σας Ραφάν, τα είδωλα που κατασκευάσατε για τους εαυτούς σας. Και θα σας εξορίσω πέρα από τη Δαμασκό, λέει ο Κύριος, το όνομα του οποίου είναι Θεός Παντοκράτωρ. Αλίμονο σε αυτούς που ζουν σπάταλα στη Σιών και σε εκείνους που στηρίζονται στο όρος της Σαμάρειας.

Οι ονομαστοί μεταξύ των αρχόντων, που σφετερίστηκαν τις εξουσίες των εθνών· σε αυτούς προσήλθε ο οίκος του Ισραήλ. Περάστε όλοι στη Χαλάνη και δείτε, και πορευθείτε από εκεί στην Αμάθ τη μεγάλη, και κατεβείτε από εκεί στη Γεθ των αλλοφύλων, στις πιο ισχυρές από όλες αυτές τις βασιλείες, για να δείτε αν τα όριά τους είναι μεγαλύτερα από τα δικά σας όρια. Εσείς που πορεύεστε προς την κακή ημέρα, που πλησιάζετε και αγγίζετε τα ψευδή σάββατα, που κοιμάστε σε ελεφαντοστέινα κρεβάτια και σπαταλάτε τον χρόνο σας με τρυφηλότητα πάνω στα στρώματά σας, που τρώτε αρνιά από τα ποίμνια και τρυφερά μοσχαράκια που θηλάζουν από τα κοπάδια, που χειροκροτείτε στον ήχο των μουσικών οργάνων, θεωρώντας ότι αυτά είναι μόνιμα και όχι παροδικά, που πίνετε κρασί σε φιάλες και αλείφεστε με τα πιο εκλεκτά μύρα, και δεν πονάτε καθόλου για τη συντριβή του Ιωσήφ. Γι' αυτόν τον λόγο τώρα θα αιχμαλωτιστούν πρώτοι από τους άρχοντες που εξορίζονται, και θα μεταστραφεί η κατοικία των κακούργων, και θα εξαλειφθεί ο χρεμετισμός των αλόγων από τον Εφραίμ. Και πάλι μέσω του Ιερεμία λέει: Συγκεντρώστε τα κρέατά σας και τις θυσίες σας και φάτε τα, διότι δεν έδωσα εντολή στους πατέρες σας σχετικά με θυσίες ή σπονδές, την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου. Και πάλι μέσω του Δαβίδ στον τεσσαρακοστό ένατο ψαλμό είπε τα εξής: Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη από την ανατολή του ήλιου μέχρι τη δύση. Από τη Σιών προέρχεται η μεγαλοπρέπεια της ωραιότητάς Του.