Πατερικές αναφορές στο ΑΜΩΣ 6:3

Στη συνέχεια, θα ήταν σκόπιμο να μιλήσουμε για τα μισητά σάββατα, για την εντολή να μη σηκώνει κανείς φορτίο και να μην εξέρχεται από τον τόπο του, και να μην ανάβει φωτιά σε καμία από τις κατοικίες τους. Αυτά, καθώς φανερώνουν από μόνα τους το αδύνατον της τηρήσεως και της ακριβούς εφαρμογής τους, καθιστούν υπόδικο στην κατάρα εκείνον που τα ερμηνεύει με σαρκικό τρόπο. Διότι το να μην κινηθεί κανείς από τον τόπο του είναι ανέφικτο· και καθετί που ανασηκώνεται, έστω και το πιο ελαφρύ, ονομάζεται φορτίο, όπως ένα ένδυμα, ή ο άρτος, ή κάτι από τα αναγκαία. Αλλά το ότι προστάζει να μην ανάβουν φωτιά, σημαίνει το να μην αναφλέγονται από τα πάθη της σαρκός· και το να μη σηκώνουν φορτίο, σημαίνει το να μην καταφορτώνονται με το βάρος της αμαρτίας και να μην απομακρύνονται από τη διαμονή τους εν τω Θεώ, παραμένοντας σταθεροί και αμετακίνητοι στην πίστη. —Όταν, λοιπόν, τηρούν τα σάββατα κατ' αυτόν τον τρόπο, όχι με την αποχή από τα κακά, αλλά με την αποχή από τα οφειλόμενα καθήκοντα, εύλογα ο Θεός τα αποστρέφεται και δεν τα ανέχεται, ως ψευδή. Διότι τέτοια είναι τα σάββατα που κατακρίνονται από τον Προφήτη: Αλίμονο σε εκείνους που πλησιάζουν και εγγίζουν ψευδή σάββατα.

Ευρύτερος δε πάλι από τη στενότητα των αιρετικών είναι ο λόγος περί της αλήθειας. Διότι εκείνοι που τη μάχονται σχεδόν πνίγονται, κολυμπώντας μέσα σε ψυχρούς και ασαφείς συλλογισμούς· ενώ εκείνοι που συνηγορούν υπέρ των δογμάτων της ευσέβειας και παρατηρούν ολόγυρα το λαμπρό κάλλος της αλήθειας, εκτρέχουν σε ένα πλατύ πέλαγος θεωρημάτων, «αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού», διατρέχοντας εδώ και εκεί και συλλέγοντας πολύ καλά τα στοιχεία για την αληθινή γνώση από τη θεόπνευστη Γραφή. Και πράγματι, στους Κορινθίους που επέλεξαν να απομακρυνθούν από την «άγια εντολή που τους είχε παραδοθεί» και προσκολλήθηκαν από αμάθεια σε αυτούς που συνήθιζαν να διδάσκουν άλλες διδασκαλίες, ο θεσπέσιος Παύλος στέλνει επιστολή λέγοντας: «Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι, η καρδιά μας έχει πλατυνθεί· δεν στενοχωρείστε σε εμάς, αλλά στενοχωρείστε στα ίδια σας τα σπλάχνα· για να λάβω την ίδια ανταπόδοση, σας μιλώ ως σε παιδιά μου· πλατυνθείτε και εσείς. Μην γίνεστε ετερόζυγοι με άπιστους». <Αλίμονο σε όσους εύχονται για μια κακή ημέρα, σε αυτούς που πλησιάζουν και αγγίζουν ψεύτικα σάββατα.> Έλεγε ότι «Αλίμονο σε εκείνους που εξουθενώνουν τη Σιών και σε αυτούς που έχουν πεποίθηση στο όρος της Σαμάρειας».

Και επειδή έκανε μνεία δύο ομάδων, εννοώ αυτούς που περιφρονούν τη Σιών και αυτούς που στηρίζονται στο όρος της Σαμάρειας, ερευνώντας αναγκαστικά το βάθος των νοημάτων, αποδώσαμε σε αυτούς από τον Ιούδα και τον Βενιαμίν την αιτία της περιφρόνησης της Σιών, ενώ σε αυτούς από τον Εφραίμ την πεποίθηση στο όρος της Σαμάρειας. Προχωράει λοιπόν ο λόγος τρόπον τινά προς τα πίσω, και απαριθμεί πάλι τα εγκλήματα και των δύο, επιφέροντάς τους το «Ουαί». Είναι δε συνήθεια της Αγίας Γραφής να συντάσσει τη λέξη «Ουαί» με ονομαστική πτώση· όπως για παράδειγμα λέω: «Ουαί οι επιθυμούντες την ημέραν Κυρίου»· και πάλι: «Ουαί οι εγειρόμενοι το πρωί και το σίκερα διώκοντες». Ουαί (αλίμονο) λοιπόν, λέει, σε αυτούς που εύχονται να έρθει κακή ημέρα, δηλαδή σε αυτούς που βρίσκονται στα Ιεροσόλυμα. Διότι το να μην ανέχονται να μετανοήσουν, ούτε να αποδεχθούν τον φόβο για όσα έχουν προαναγγελθεί ότι πρόκειται να συμβούν, είναι σχεδόν σαν να επιθυμούν να περιπέσουν σε ημέρα ολέθρου. Όπως αν κάποιος έλεγε τυχόν για κάποιον από τους φιλαμαρτήμονες ότι «επιθυμεί να πεθάνει», καίτοι εκείνος δεν θα ήθελε να το πάθει αυτό (πώς άλλωστε;), αλλά στον βαθμό που φτάνει στο σημείο να θέλει να πράττει, και μάλιστα ακατάπαυστα, όσα δεν συνάδουν με τους νόμους, σχεδόν ερωτεύεται την τιμωρία και την καταδίκη που οφείλεται πάντα στους φιλαμαρτήμονες.

Επειδή, λοιπόν, δεν δέχονται να μετανοήσουν, σχεδόν επιθυμούν να περιπέσουν σε ημέρα κακή και να αλωθούν από τις ήδη προαναγγελθείσες συμφορές, αυτοί που πλησιάζουν και προσκολλώνται σε ψευδή σάββατα. Διότι στεκόταν ακόμη όρθιος ο ναός και τα θυσιαστήρια μέσα σε αυτόν. Και προσέφεραν μεν στον Θεό τις θυσίες σύμφωνα με τον νόμο, και τηρούσαν την αργία των σαββάτων, όμως όχι με απόλυτη ακρίβεια, αλλά με μεγάλη αμέλεια και παντελή ραθυμία. Γι' αυτό και τους κατηγορούσε, μέσω της φωνής των προφητών, ότι δεν είχαν τηρήσει τα σάββατα. Αλίμονο λοιπόν, λέει, σε εκείνους που υποκρίνονται ότι πλησιάζουν τον Θεό, με το να υποκρίνονται ότι τιμούν ακόμη τις εντολές του Μωυσή και να εφάπτονται σε ψευδή σάββατα. Βλέπεις πώς τους έχει επικρίνει, επειδή δεν τηρούσαν ορθά και με επιμέλεια την πρέπουσα αργία του σαββατισμού;

Σε εκείνους, βέβαια, που παραδίδουν τους εαυτούς τους στη γαστριμαργία και τη μέθη, και σε κάθε αταξία κατά την ημέρα του Σαββάτου, ο Θεός μέσω του προφήτη απευθύνει απειλή λέγοντας: «Αυτοί που άπτονται ψευδών Σαββάτων»· και πάλι: «Τις νουμηνίες σας και τα Σάββατα και τη μεγάλη ημέρα δεν τα ανέχομαι». Γι' αυτό λοιπόν, αφού εκείνα απορρίφθηκαν, μέσω της Καινής Διαθήκης ο Λόγος μετέφερε και μετέθεσε την εορτή του Σαββάτου στην ανατολή του φωτός, και μας παρέδωσε ως εικόνα της αληθινής αναπαύσεως τη σωτήρια και Κυριακή και πρώτη ημέρα του φωτός, κατά την οποία ο Σωτήρας του κόσμου, μετά από όλες τις πράξεις του ανάμεσα στους ανθρώπους, αφού κατήγαγε τη νίκη κατά του θανάτου, διήλθε τις ουράνιες πύλες υψούμενος πάνω από την εξαήμερη δημιουργία του κόσμου, αναλαμβάνοντας το θεοπρεπές Σάββατο και την τρισμακάρια ανάπαυση, εφόσον ο Πατέρας τού είπε: «Κάθου εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου». Σε αυτήν την ημέρα, λοιπόν, επειδή είναι ημέρα του φωτός και πρώτη και ημέρα του αληθινού ήλιου, και εμείς οι ίδιοι συνερχόμενοι αφού μεσολαβήσουν έξι ημέρες, εορτάζοντας άγια και πνευματικά Σάββατα, εμείς που προερχόμαστε από τα έθνη και λυτρωθήκαμε δι' αυτού σε όλη την οικουμένη, επιτελούμε σύμφωνα με τον πνευματικό νόμο όσα έχουν νομοθετηθεί να πράττουν οι ιερείς το Σάββατο.

Το να ζει κανείς καθημερινά μέσα στην τρυφή χωρίς φόβο. Διότι και αυτό είναι έσχατη κακία, όχι μόνο τώρα, που απαιτείται από εμάς τόσο υψηλός πνευματικός βίος, αλλά και στην αρχή, στην εποχή της Παλαιάς Διαθήκης, όταν δεν υπήρχε επίδειξη τόσο υψηλού πνευματικού βίου. Άκουσε λοιπόν τι λέει ο προφήτης: «Αλίμονο σε αυτούς που πορεύονται προς την κακή ημέρα, οι οποίοι πλησιάζουν και αγγίζουν ψεύτικα Σάββατα». Τι σημαίνει το «αυτοί που αγγίζουν ψεύτικα Σάββατα»;

Εάν βέβαια το Σάββατο ήταν ημέρα απόλυτης αργίας, πριν από όλους τους άλλους θα έπρεπε να αργεί ο ιερέας. Επειδή λοιπόν οι Ιουδαίοι, έχοντας απαλλαγεί από τις βιοτικές μέριμνες, δεν έστρεφαν την προσοχή τους στα πνευματικά ζητήματα, δηλαδή στη σωφροσύνη, στην επιείκεια και στην ακρόαση των θείων λογίων, αλλά έπρατταν τα αντίθετα, παραδιδόμενοι στη γαστριμαργία, στη μέθη, φθάνοντας σε ακρότητες λαιμαργίας και ζώντας μέσα στην τρυφή, για τον λόγο αυτόν τους κατηγόρησε ο προφήτης. Διότι, αφού είπε: «Αλίμονο σε εκείνους που προσμένουν την κακή ημέρα», και συμπλήρωσε: «Αυτοί που επιδίδονται σε ψεύτικα σάββατα», έδειξε μέσα από αυτή την προσθήκη πώς τα σάββατά τους ήταν ψεύτικα. Πώς, λοιπόν, τα έκαναν ψεύτικα; Με το να εργάζονται την κακία, ζώντας μέσα στην τρυφή, μεθώντας και πράττοντας μύρια αισχρά και φοβερά πράγματα. Και για να πεισθείς ότι αυτό είναι αλήθεια, άκουσε τα παρακάτω. Διότι αποδεικνύει αυτό που λέω με όσα αμέσως προσθέτει λέγοντας: «Αυτοί που κοιμούνται πάνω σε ελεφάντινα κρεβάτια και ζουν σπάταλα και νωθρά πάνω στα στρώματά τους, αυτοί που τρώνε κατσικάκια από τα ποίμνια και γαλαθηνά μοσχαράκια από τα κοπάδια, αυτοί που πίνουν διυλισμένο κρασί και αλείφονται με τα πιο εκλεκτά μύρα». Έλαβες το Σάββατο, για να απαλλάξεις την ψυχή από την πονηρία· εσύ όμως την διαπράττεις ακόμη περισσότερο. Διότι τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτήν τη μαλθακότητα, από το να κοιμάται κανείς πάνω σε ελεφάντινα κρεβάτια; Οι άλλες αμαρτίες προσφέρουν τουλάχιστον κάποια μικρή ηδονή, όπως για παράδειγμα η μέθη, η πλεονεξία και η ασωτία· το να κοιμάται, όμως, κανείς σε ελεφάντινα κρεβάτια, ποια ηδονή προσφέρει; ποια παρηγοριά;

Διότι ο προφήτης Αμώς, απευθυνόμενος στους νηπιώδεις Ιουδαίους, στους οποίους είχε επιτραπεί και η τρυφή και η πολυτέλεια και, τρόπον τινά, όλα τα περιττά, άκουσε πώς ελέγχει με σφοδρότητα όσους είναι προσκολλημένοι στην καλοπέραση, λέγοντας: «Αλίμονο σε εκείνους που προχωρούν προς την κακή ημέρα, οι οποίοι πλησιάζουν και προσεγγίζουν ψεύτικα σάββατα, εκείνους που κοιμούνται σε ελεφαντοστέινα κρεβάτια και ζουν μέσα στη χλιδή πάνω στα στρώματά τους· οι οποίοι τρώνε κατσικάκια από τα ποίμνια και μοσχαράκια που θηλάζουν από το μέσο των αγελών· εκείνους που χειροκροτούν στον ήχο των μουσικών οργάνων· οι οποίοι πίνουν διυλισμένο κρασί και αλείφονται με τα πιο εκλεκτά μύρα· όλα αυτά τα θεώρησαν ως μόνιμα και όχι ως παροδικά.»

Οι ονομαστοί μεταξύ των αρχόντων, που σφετερίστηκαν τις εξουσίες των εθνών· σε αυτούς προσήλθε ο οίκος του Ισραήλ. Περάστε όλοι στη Χαλάνη και δείτε, και πορευθείτε από εκεί στην Αμάθ τη μεγάλη, και κατεβείτε από εκεί στη Γεθ των αλλοφύλων, στις πιο ισχυρές από όλες αυτές τις βασιλείες, για να δείτε αν τα όριά τους είναι μεγαλύτερα από τα δικά σας όρια. Εσείς που πορεύεστε προς την κακή ημέρα, που πλησιάζετε και αγγίζετε τα ψευδή σάββατα, που κοιμάστε σε ελεφαντοστέινα κρεβάτια και σπαταλάτε τον χρόνο σας με τρυφηλότητα πάνω στα στρώματά σας, που τρώτε αρνιά από τα ποίμνια και τρυφερά μοσχαράκια που θηλάζουν από τα κοπάδια, που χειροκροτείτε στον ήχο των μουσικών οργάνων, θεωρώντας ότι αυτά είναι μόνιμα και όχι παροδικά, που πίνετε κρασί σε φιάλες και αλείφεστε με τα πιο εκλεκτά μύρα, και δεν πονάτε καθόλου για τη συντριβή του Ιωσήφ. Γι' αυτόν τον λόγο τώρα θα αιχμαλωτιστούν πρώτοι από τους άρχοντες που εξορίζονται, και θα μεταστραφεί η κατοικία των κακούργων, και θα εξαλειφθεί ο χρεμετισμός των αλόγων από τον Εφραίμ. Και πάλι μέσω του Ιερεμία λέει: Συγκεντρώστε τα κρέατά σας και τις θυσίες σας και φάτε τα, διότι δεν έδωσα εντολή στους πατέρες σας σχετικά με θυσίες ή σπονδές, την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου. Και πάλι μέσω του Δαβίδ στον τεσσαρακοστό ένατο ψαλμό είπε τα εξής: Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη από την ανατολή του ήλιου μέχρι τη δύση. Από τη Σιών προέρχεται η μεγαλοπρέπεια της ωραιότητάς Του.

Θα μπορούσαν να ακούσουν και άλλον προφήτη να ανακράζει και να λέει παρόμοια λόγια: «Εκείνοι που έρχονται σε κακή ημέρα, εκείνοι που πλησιάζουν και αγγίζουν ψεύτικα σάββατα, που κοιμούνται πάνω σε ελεφαντοστέινα κρεβάτια και ζουν τρυφηλά πάνω στα στρώματά τους, και τρώνε κατσικάκια από τα κοπάδια και τρυφερά μοσχαράκια που θηλάζουν μέσα από τις αγέλες, που χειροκροτούν στον ήχο των μουσικών οργάνων, θεωρώντας τα ως μόνιμα και όχι ως παροδικά· εκείνοι που πίνουν το διυλισμένο κρασί και αλείφονται με τα πιο εκλεκτά μύρα, χωρίς να πονούν καθόλου για τη συντριβή του Ιωσήφ». Επομένως, και αυτός συμφωνώντας μαζί τους, ως εκφραστής της χάριτος, και χρησιμοποιώντας τον ίδιο διδακτικό τρόπο με εκείνους, επικρίνει τις τέχνες που παραλαμβάνονται με ελαττωματικό και υπερβολικό τρόπο, και καταδικάζει δριμύτατα αυτούς που τις καταχρώνται για ασωτία και σαρκολατρία καταναλώνοντας έτσι τον βίο τους. Όταν όμως δεν προκαλούν τέτοια δεινά, αλλά εφαρμόζονται με μέτρο, όταν πρέπει και όσο είναι αναγκαίο, τότε, όπως και οι άλλες τέχνες, αποδεικνύονται χρήσιμες για τον βίο.