Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ - ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΑΖΑΡΙΟΥ ΚΑΙ ΥΜΝΟΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ 1:14

Ήχος ανθρώπων που θρηνούν ακούγεται στην πόλη, ήχος στους αγρούς, στους δρόμους, στις ερημιές. Μία αξιοθρήνητη φωνή ακούγεται από όλους, οι οποίοι εκστομίζουν λόγια θλιβερά. Έχει εξαλειφθεί η χαρά και η πνευματική ευφροσύνη. Σε πένθος μετατράπηκαν οι εορτές μας, οι οίκοι προσευχής έκλεισαν, σε αδράνεια έμειναν τα θυσιαστήρια της πνευματικής λατρείας. Δεν υπάρχουν πλέον συνάξεις Χριστιανών, ούτε καθέδρες διδασκάλων, ούτε σωτήρια διδάγματα, ούτε πανηγύρεις, ούτε νυκτερινές υμνωδίες, ούτε εκείνη η μακάρια αγαλλίαση, η οποία γεννιέται στις ψυχές όσων πιστεύουν στον Κύριο κατά τις συνάξεις και την κοινωνία των πνευματικών χαρισμάτων. Σε εμάς αρμόζει να λέμε ότι: «Δεν υπάρχει κατά τον καιρό τούτο άρχοντας ούτε προφήτης ούτε ηγούμενος ούτε προσφορά ούτε θυμίαμα, ούτε τόπος για να προσφέρουμε θυσία ενώπιον του Κυρίου και να βρούμε έλεος».

«καὶ μὴ διασκεδάσῃς» Μην αφήσεις να λησμονηθεί η διαθήκη σου, την οποία συνήψες με τους πατέρες μας. «καὶ μὴ ἀποστήσῃς» Αλλά ως συμπαθής Θεός συμφιλιώσου. «δι’ Ἀβραάμ» Για χάρη τους σπλαγχνίσου ολόκληρο το γένος· διότι εσύ ο ίδιος τους αναγνώρισες ως πατέρες, και αυτοί αναγνώρισαν εσένα ως πατέρα. «οἷς ἐλάλησας» Διότι, εάν πλήθυνας τόσο πολύ τον λαό σου, τώρα μην τους καταστρέψεις. «ὅτι δέσποτα» Μολονότι ήμασταν εκλεκτοί, λέει, υποστήκαμε ατίμωση. «καί ἐσμεν ταπεινοί» Διότι όλα τα έθνη μας καταπάτησαν, επειδή παροξύναμε τον Θεό. «καὶ οὐκ ἔστιν» Διότι, ευρισκόμενοι στην αιχμαλωσία, στερήθηκαν όλα τα πολύτιμα του νόμου. «οὐδὲ ὁλοκαύτωσις» Διότι δεν υπήρχε ο καθορισμένος από τον νόμο τόπος, στον οποίο έπρεπε να επιτελούνται τα έργα του νόμου. «οὐ τόπος» Διότι, εφόσον καταστράφηκε ο τόπος, προφανώς καταστράφηκαν μαζί και τα όσα τελούνταν στον τόπο. «ἀλλ’ ἐν ψυχῇ» Διότι σε αυτά ευαρεστείται ο Θεός. «ὡς ἐν ὁλοκαυτώμασιν» Διότι η πίστη έχει μεγαλύτερη δύναμη από τους αμνούς και τις δαμαλίδες. «καὶ ὡς ἐν μυριάσιν» Διότι η ταπείνωση και η ευσέβεια έχουν ισχύ και υπολογίζονται πάνω από όλα. «οὕτως γενέσθω» Διότι στην προαίρεση που πηγάζει από την καρδιά δίδεται προσοχή περισσότερο από τις νομικές θυσίες. «καὶ ἐκτελέσαι» Διότι το να ακολουθεί κανείς τον Θεό είναι ανώτερο από όλα. «ὅτι οὐκ ἔστιν» Διότι η ελπίδα δεν ντροπιάζει. «καὶ νῦν» Και τώρα, λέει, προσπίπτοντας παρακαλούμε: δέξου τη μετάνοιά μας. «μὴ καταισχύνῃς» Δηλαδή, εσύ ο ίδιος να μας παιδαγωγήσεις και όχι οι εχθροί μας, ώστε να μην υποστούμε καταισχύνη.

ι'. Διότι, το ότι αυτή η θυσία —εννοώ την ταπεινοφροσύνη— είναι πολύ ανώτερη από την ιουδαϊκή, όχι μόνο τώρα, αλλά ήταν και τότε, αποδεικνύεται από εκείνους τους τρεις παίδες, οι οποίοι στο καμίνι της Βαβυλώνας μετέτρεψαν τη φλόγα σε πηλό, οι νέοι που ήταν συνετοί σαν γέροντες, οι λίγοι που στάθηκαν δυνατότεροι από τους πολλούς, οι αιχμάλωτοι που αποδείχθηκαν ισχυρότεροι από τον βασιλιά, αυτοί που έχασαν την πατρίδα τους αλλά δεν έχασαν την πίστη τους, οι γυμνοί και ταυτόχρονα ενδεδυμένοι, οι φτωχοί και ταυτόχρονα εύποροι, οι δούλοι που ήταν ανώτεροι από τους ελεύθερους, αυτοί που μετέτρεψαν το καμίνι σε δροσιά και μετέβαλαν τα στοιχεία της φύσεως, αυτοί που έσβησαν την ενέργεια του πυρός, αυτούς που έδεσε ο τύραννος και τους έλυσε η φωτιά, αυτοί ικέτευαν και έλεγαν: «Αμαρτήσαμε, παρανομήσαμε, αδικήσαμε, αποστατώντας από Σένα. Δεν υπάρχει πλέον άρχοντας, ούτε προφήτης, ούτε ηγέτης, ούτε τόπος για να προσφέρουμε κάρπωμα ενώπιόν Σου και να βρούμε έλεος· αλλά είθε να γίνουμε δεκτοί με ψυχή συντετριμμένη και με πνεύμα ταπεινώσεως. Θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα· καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την περιφρονήσει».

Και όπως ακριβώς έλεγαν οι τρεις παίδες: «Δεν υπάρχει σε τούτο τον καιρό ούτε άρχοντας, ούτε προφήτης, ούτε ηγέτης, ούτε ολοκαύτωμα, ούτε θυσία, ούτε τόπος για να προσφέρουμε θυσία ενώπιόν σου και να βρούμε έλεος, αλλά ας γίνουμε δεκτοί με ψυχή συντετριμμένη και με πνεύμα ταπεινώσεως»· έτσι λοιπόν και οι μάρτυρες, βλέποντας τα θυσιαστήρια να ισοπεδώνονται, τις εκκλησίες να σφραγίζονται, τους ιερείς να διώκονται και όλους τους πιστούς να εξορίζονται, έσπευδαν να προσφέρουν τους εαυτούς τους στον Δεσπότη Χριστό αντί για όλα τα άλλα· και εγκαταλείποντας τα στρατιωτικά τάγματα, βιάζονταν να ενωθούν με τους αγγελικούς χορούς. Διότι, όπως έλεγαν: «Ακόμη κι αν δεν πεθάνουμε τώρα, οπωσδήποτε θα πεθάνουμε λίγο αργότερα και θα υποστούμε το ίδιο ακριβώς πράγμα. Είναι προτιμότερο να πεθάνουμε για τον Βασιλέα των αγγέλων, παρά για έναν άνθρωπο που διαπράττει τέτοιες ασέβειες. Είναι προτιμότερο να θέσουμε τα όπλα μας στην υπηρεσία της άνω πατρίδας, παρά της κάτω, η οποία καταπατείται. Εδώ, ακόμη κι αν πεθάνει κανείς, δεν πρόκειται να λάβει από τον βασιλιά τίποτα που να είναι αντάξιο της προθυμίας του».

«Ελέησέ μας, Κύριε, ελέησέ μας, διότι πάρα πολύ χορτάσαμε από εξουθένωση. Ακόμη περισσότερο χόρτασε η ψυχή μας». Είδες συντετριμμένη διάνοια; Αξιώνουν να σωθούν χάρη στο έλεος· και ούτε καν από έλεος σύμφωνα με την αξία τους, αλλά επειδή εξέτισαν βαριά ποινή, όπως ακριβώς λέει και ο Δανιήλ, ότι «γίναμε οι πιο μικροί από όλα τα έθνη πάνω στη γη»· αυτό ακριβώς λένε και αυτοί μέσα από τις ικεσίες τους: Υπομείναμε την έσχατη τραγωδία· στερηθήκαμε την πατρίδα και την ελευθερία μας· γίναμε δούλοι βαρβάρων, ζήσαμε υπό συνεχή ονειδισμό, από την πείνα, την ταλαιπωρία και τη δίψα εξαντληθήκαμε, καταφρονούμενοι και καταπατούμενοι αναλώσαμε όλο τον χρόνο μας· γι' αυτό ακριβώς δώσε μας ανακούφιση και ελέησέ μας. Τι σημαίνει όμως το: «Ακόμη περισσότερο χόρτασε η ψυχή μας»; Ακόμη και η ίδια η ψυχή μας, λέει, παρέλυσε, απονεκρώθηκε από το μέγεθος των δεινών. Διότι συμβαίνει πολλοί να υποφέρουν μεν δεινά, να τα υπομένουν όμως γενναία. Όμως εμείς, λέει, χάσαμε και αυτή τη δύναμη· βρισκόμαστε σε απόγνωση από την ταλαιπωρία, οδυρόμαστε.

Και πάλι οι τρεις παίδες, κατά την παραμονή τους στη Βαβυλώνα, έλεγαν: «Δεν υπάρχει αυτή την εποχή άρχοντας και προφήτης, ούτε τόπος για να προσφέρουμε θυσία ενώπιόν σου και να βρούμε έλεος». Αν και βέβαια υπήρχε εκεί άφθονος τόπος, επειδή όμως δεν υπήρχε ο ναός, παρέμεναν χωρίς να προσφέρουν θυσίες. Και προς άλλους πάλι λέει ο Θεός μέσω του Ζαχαρία: «Μήπως νηστέψατε για εμένα επί εβδομήντα χρόνια;», αναφερόμενος στα χρόνια της αιχμαλωσίας. Πώς λοιπόν εσύ τώρα νηστεύεις, πες μου, τη στιγμή που οι πρόγονοί σου ούτε θυσίασαν, ούτε νήστεψαν, ούτε εόρτασαν;

Γι' αυτόν τον λόγο είμαστε ταπεινωμένοι σε ολόκληρη τη γη εξαιτίας των αμαρτιών μας, και σε εμάς έφτασαν τα τέλη των αιώνων, όπως είναι γεγραμμένο· και οι ποιμένες έγιναν λύκοι, και τα πρόβατα είναι συντριμμένα· και ο λιμός βρίσκεται προ των πυλών, όχι λιμός άρτου και δίψα ύδατος, αλλά λιμός ακροάσεως του λόγου του Θεού. Κανείς, λοιπόν, από όσους ελπίζουν στον Κύριο ας μην απελπίζεται. Μην αποθαρρύνεστε, επομένως, έχοντας πάντοτε ενώπιόν σας Εκείνον που είπε: «Είμαι μαζί σας».

Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο το Άγιο Πνεύμα προετοίμασε τη γλώσσα τους, ώστε να εξομολογηθούν και να προσευχηθούν υπέρ όλου του λαού. «Και μας παρέδωσες σε χέρια εχθρών άνομων, απεχθών», δηλαδή αισχρών και ακάθαρτων, «και σε βασιλιά πονηρότατο σε όλη τη γη», δηλαδή στον Ναβουχοδονόσορα, «και δεν υπάρχει σε αυτόν τον καιρό άρχοντας και προφήτης και ηγέτης». Είχαν βέβαια και άρχοντες και προφήτες, και τον Ιεζεκιήλ και τον Δανιήλ, αλλά ως αιχμάλωτοι δεν μπορούσαν ούτε να διοικούν ούτε να μιλούν. Και αυτοί βέβαια διεκτραγωδούσαν αυτά «μέσα από τη φλόγα του καιόμενου» καμινιού. «Οι δε υπηρέτες του βασιλιά δεν σταματούσαν να καίνε το καμίνι με νάφθα και πίσσα και στουπί και κληματόβεργες», διότι τέτοια υλικά τρέφουν το πυρ και είναι καυστικά, από τα οποία «διαχεόταν η φλόγα πάνω από το καμίνι σε ύψος σαράντα εννέα πήχεων», και η προσπάθεια αποσκοπούσε στο να κατακάψουν αυτούς που είχαν ριχτεί στη μέση του καμινιού.

Προς τον Λέοντα τον αρωματοπώλη. Σου στέλνω επιστολή και ως σε άνθρωπο του Θεού και ως σε γνήσιο φίλο και ως σε ευσεβή άνδρα και ως σε διάπυρο ζηλωτή. Βλέπεις πώς είναι η παρούσα κατάσταση, φίλε μου, σαν μια φωτιά που κατακαίει την εκκλησία του Θεού, έχοντας προφανώς προετοιμαστεί από τα προηγούμενα προσανάμματα. Μας κατέφαγε η φλόγα της μοιχείας, μας εξάντλησε το βέλος της μοιχοζευξίας, εννοώ οι εξαιτίας τους διώξεις και φυλακίσεις, οι τιμωρίες και οι εξορίες και οι αναβρασμοί, και θα μπορούσα να προσθέσω, όχι παράλογα, και τα όσα προηγήθηκαν αυτών, επί των Σιμωνιανών και εξαιτίας των Σιμωνιανών (διότι η εκκλησία του Θεού δεν γνωρίζει να εκδικείται για τα ζητήματά της με μαστιγώσεις, εξορίες και φυλακίσεις), έπειτα, εκτός από αυτά, και τα όσα έγιναν εξαιτίας των Παυλικιανών και εναντίον των Παυλικιανών. Διότι ο εκκλησιαστικός νόμος δεν στρέφει μαχαίρι και ξίφος και μαστίγια εναντίον κανενός· διότι «όλοι», λέει, «όσοι πιάσουν μαχαίρι, από μαχαίρι θα πεθάνουν». Αλλά όμως, επειδή όλα αυτά έγιναν πράξη, αναδύθηκε μαζί και το αποκορύφωμα των κακών σαν από τα βάθη του άδη, αυτή εδώ η χριστομάχος αίρεση, που οδηγεί τους πάντες στον όλεθρο. Αλίμονο για τα δεινά, και εμείς μπορούμε να πούμε ότι δεν υπάρχει σε τούτο τον καιρό ούτε θυσία ούτε προσφορά ούτε θυμίαμα, ούτε τόπος για να προσφέρουμε θυσία ενώπιόν σου και να βρούμε έλεος.

Τι να πούμε για τα υπόλοιπα; Αναθεματίζονται οι άγιοι πατέρες μας και εγκωμιάζονται οι ασεβείς. Τα νήπια ανατρέφονται με τα δόγματα της ασέβειας, σύμφωνα με τον τόμο που δόθηκε στους δασκάλους. Δεν υπάρχει πουθενά στα κατοικημένα μέρη καταφύγιο σωτηρίας. Δεν μπορεί κανείς να ξεστομίσει κανέναν ευσεβή λόγο, και η καταδίωξη είναι τόσο κοντά, ώστε ο άνθρωπος να φυλάγεται ακόμη και από τη σύζυγό του. Πληροφοριοδότες και καταδότες είναι μισθωμένοι από τον κυβερνήτη ειδικά για αυτό, για να βρουν πού κάποιος λέει κάτι που δυσαρεστεί τον Καίσαρα ή δεν συμμετέχει στην ασέβεια ή αν έχει κάποιο βιβλίο που γράφει κάτι για τις εικόνες ή αν έχει την ίδια την εικόνα. Κι αν κάποιος συλληφθεί να υποδέχεται κάποιον φυγάδα ή να υπηρετεί όσους είναι φυλακισμένοι για τον Κύριο, αμέσως αρπάζεται, ξυλοκοπείται και εξορίζεται, με αποτέλεσμα ακόμη και οι κύριοι να υποκύπτουν στους δούλους τους από τον φόβο της καταγγελίας. Σε εμάς ταιριάζει να λέμε ότι σε τούτον τον καιρό δεν υπάρχει άρχοντας, ούτε προφήτης, ούτε ηγούμενος, ούτε τόπος για να προσφέρουμε θυσία ενώπιον του Κυρίου και να βρούμε έλεος.