Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ - ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΑΖΑΡΙΟΥ ΚΑΙ ΥΜΝΟΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ 1:16

Ας υπομείνουμε για λίγο, και θα μας θερμάνει ο κόλπος του πατριάρχη. Ας ανταλλάξουμε μια νύχτα με ολόκληρη την αιωνιότητα. Ας καεί το πόδι από το ψύχος, για να χορεύει ακατάπαυστα μαζί με τους αγγέλους· ας αποκοπεί το χέρι, για να έχει την παρρησία να υψώνεται προς τον Δεσπότη. Πόσοι από τους δικούς μας στρατιώτες έπεσαν στο πεδίο της μάχης, διαφυλάσσοντας την πίστη σε έναν φθαρτό βασιλιά; Και εμείς δεν θα θυσιάσουμε αυτή τη ζωή υπέρ της πίστεως προς τον αληθινό Βασιλιά; Πόσοι υπέστησαν τον θάνατο των κακούργων, έχοντας συλληφθεί για αδικήματα; Και εμείς δεν θα υπομείνουμε τον θάνατο υπέρ της δικαιοσύνης; Ας μην υποχωρήσουμε, ω συστρατιώτες, ας μη στρέψουμε τα νώτα στον διάβολο. Σάρκες είναι, ας μην τις λυπηθούμε· επειδή πρέπει οπωσδήποτε να πεθάνουμε, ας πεθάνουμε για να ζήσουμε. Ας γίνει η θυσία μας ενώπιόν σου, Κύριε, και είθε να γίνουμε δεκτοί ως θυσία ζωντανή, ευάρεστη σε εσένα, γινόμενοι ολοκαύτωμα σε τούτο το κρύο· καλή είναι η προσφορά, νέο το ολοκαύτωμα, που δεν ολοκαρπώνεται διά του πυρός, αλλά διά του ψύχους. Απευθύνοντας αυτούς τους παρακλητικούς λόγους ο ένας στον άλλον, και προτρέποντας ο ένας τον άλλον, σαν να εκτελούσαν κάποια προφυλακή σε καιρό πολέμου, περνούσαν τη νύχτα, υπομένοντας τα παρόντα με γενναιότητα, χαιρόμενοι για τα προσδοκώμενα και περιγελώντας τον αντίπαλο. Μία δε ήταν η προσευχή όλων: Σαράντα εισήλθαμε στο στάδιο, οι σαράντα ας στεφανωθούμε, Δέσποτα. Ας μη λείψει από τον αριθμό ούτε ένας.

Κεφάλαιο θ΄ Κάποιος αδελφός πολεμούνταν από μάταιο λογισμό, ο οποίος του έλεγε ότι δήθεν είχε ήδη κατορθώσει κάτι στις αρετές. Εκείνος, θέλοντας να νικήσει τον λογισμό της υψηλοφροσύνης, πλησίαζε το χέρι του κάτω από το καζάνι που καιγόταν από τη φωτιά και έλεγε στον εαυτό του: «Να, καίγεσαι· μην υψηλοφρονείς πλέον. Διότι βλέπουμε ότι οι τρεις Παίδες βρίσκονταν μέσα στη φλόγα που έκαιγε, και κανείς από αυτούς δεν υψώθηκε στην καρδιά του· αλλά με πολλή ταπεινοφροσύνη υμνούσαν και δόξαζαν τον Θεό μέσα στην κάμινο, λέγοντας: “Με ψυχή συντετριμμένη και πνεύμα ταπεινώσεως είθε να γίνουμε δεκτοί ενώπιόν Σου”. Κι εσύ, ενώ στέκεσαι μέσα στην άνεση, υψηλοφρονείς;» Και με αυτόν τον τρόπο νίκησε τον δαίμονα της υψηλοφροσύνης.

«καὶ μὴ διασκεδάσῃς» Μην αφήσεις να λησμονηθεί η διαθήκη σου, την οποία συνήψες με τους πατέρες μας. «καὶ μὴ ἀποστήσῃς» Αλλά ως συμπαθής Θεός συμφιλιώσου. «δι’ Ἀβραάμ» Για χάρη τους σπλαγχνίσου ολόκληρο το γένος· διότι εσύ ο ίδιος τους αναγνώρισες ως πατέρες, και αυτοί αναγνώρισαν εσένα ως πατέρα. «οἷς ἐλάλησας» Διότι, εάν πλήθυνας τόσο πολύ τον λαό σου, τώρα μην τους καταστρέψεις. «ὅτι δέσποτα» Μολονότι ήμασταν εκλεκτοί, λέει, υποστήκαμε ατίμωση. «καί ἐσμεν ταπεινοί» Διότι όλα τα έθνη μας καταπάτησαν, επειδή παροξύναμε τον Θεό. «καὶ οὐκ ἔστιν» Διότι, ευρισκόμενοι στην αιχμαλωσία, στερήθηκαν όλα τα πολύτιμα του νόμου. «οὐδὲ ὁλοκαύτωσις» Διότι δεν υπήρχε ο καθορισμένος από τον νόμο τόπος, στον οποίο έπρεπε να επιτελούνται τα έργα του νόμου. «οὐ τόπος» Διότι, εφόσον καταστράφηκε ο τόπος, προφανώς καταστράφηκαν μαζί και τα όσα τελούνταν στον τόπο. «ἀλλ’ ἐν ψυχῇ» Διότι σε αυτά ευαρεστείται ο Θεός. «ὡς ἐν ὁλοκαυτώμασιν» Διότι η πίστη έχει μεγαλύτερη δύναμη από τους αμνούς και τις δαμαλίδες. «καὶ ὡς ἐν μυριάσιν» Διότι η ταπείνωση και η ευσέβεια έχουν ισχύ και υπολογίζονται πάνω από όλα. «οὕτως γενέσθω» Διότι στην προαίρεση που πηγάζει από την καρδιά δίδεται προσοχή περισσότερο από τις νομικές θυσίες. «καὶ ἐκτελέσαι» Διότι το να ακολουθεί κανείς τον Θεό είναι ανώτερο από όλα. «ὅτι οὐκ ἔστιν» Διότι η ελπίδα δεν ντροπιάζει. «καὶ νῦν» Και τώρα, λέει, προσπίπτοντας παρακαλούμε: δέξου τη μετάνοιά μας. «μὴ καταισχύνῃς» Δηλαδή, εσύ ο ίδιος να μας παιδαγωγήσεις και όχι οι εχθροί μας, ώστε να μην υποστούμε καταισχύνη.

Άκουσε πάλι τον Παύλο που λέει: «Δεν γνωρίζω τίποτε εις βάρος μου, αλλά με αυτό δεν έχω δικαιωθεί». Βλέπεις ότι αυτό δεν τον οδήγησε στην υπερηφάνεια, αλλά με κάθε τρόπο τον συγκρατούσε και τον ταπείνωνε, και μάλιστα ενώ είχε ανέλθει στην υψηλότερη κορυφή; Και οι τρεις παίδες βρίσκονταν μέσα στη φωτιά, στο μέσον της καμίνου, και τι έλεγαν; «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε μαζί με τους πατέρες μας». Αυτό σημαίνει να έχει κανείς καρδιά συντετριμμένη. Γι' αυτόν τον λόγο μπορούσαν να πουν: «Αλλά ας γίνουμε δεκτοί με καρδιά συντετριμμένη και με πνεύμα ταπεινώσεως». Έτσι και αφού έπεσαν στην κάμινο, ταπεινώθηκαν πάρα πολύ, και μάλιστα περισσότερο από ό,τι πριν πέσουν. Διότι, επειδή είδαν το θαύμα που συντελέστηκε, θεωρώντας τους εαυτούς τους ανάξιους της σωτηρίας, οδηγήθηκαν στη βαθιά ταπεινοφροσύνη. Διότι, όταν πειστούμε ότι έχουμε δεχθεί μεγάλες ευεργεσίες δίχως να το αξίζουμε, τότε αισθανόμαστε τη μεγαλύτερη συντριβή.

Διότι, βεβαίως, δεν πονούσαν για τους εαυτούς τους, οι οποίοι είχαν σωθεί· αλλά, επειδή θεωρούσαν ότι κυρίως τότε είχαν παρρησία, για τον λόγο αυτόν προσεύχονταν υπέρ εκείνων. Γι' αυτό και έλεγαν: «Ας γίνουμε δεκτοί με ψυχή συντετριμμένη και με πνεύμα ταπεινώσεως». Για χάρη αυτών και ο Ιησούς διέρρηξε τα ιμάτιά του· για χάρη αυτών και ο Ιεζεκιήλ θρηνούσε και οδυρόταν, βλέποντάς τους να κατακόβονται· και ο Ιερεμίας έλεγε: «Αφήστε με, θα κλάψω πικρά». Και πριν από αυτό δε, επειδή δεν τολμούσε να παρακαλέσει για την παντελή άφεση των δεινών, ζητούσε προθεσμία λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε;» Διότι ολόκληρο το γένος των αγίων είναι φιλόστοργο. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Ενδυθείτε, λοιπόν, ως εκλεκτοί του Θεού άγιοι, σπλάγχνα οικτιρμών, χρηστότητα, ταπεινοφροσύνη».

ι'. Διότι, το ότι αυτή η θυσία —εννοώ την ταπεινοφροσύνη— είναι πολύ ανώτερη από την ιουδαϊκή, όχι μόνο τώρα, αλλά ήταν και τότε, αποδεικνύεται από εκείνους τους τρεις παίδες, οι οποίοι στο καμίνι της Βαβυλώνας μετέτρεψαν τη φλόγα σε πηλό, οι νέοι που ήταν συνετοί σαν γέροντες, οι λίγοι που στάθηκαν δυνατότεροι από τους πολλούς, οι αιχμάλωτοι που αποδείχθηκαν ισχυρότεροι από τον βασιλιά, αυτοί που έχασαν την πατρίδα τους αλλά δεν έχασαν την πίστη τους, οι γυμνοί και ταυτόχρονα ενδεδυμένοι, οι φτωχοί και ταυτόχρονα εύποροι, οι δούλοι που ήταν ανώτεροι από τους ελεύθερους, αυτοί που μετέτρεψαν το καμίνι σε δροσιά και μετέβαλαν τα στοιχεία της φύσεως, αυτοί που έσβησαν την ενέργεια του πυρός, αυτούς που έδεσε ο τύραννος και τους έλυσε η φωτιά, αυτοί ικέτευαν και έλεγαν: «Αμαρτήσαμε, παρανομήσαμε, αδικήσαμε, αποστατώντας από Σένα. Δεν υπάρχει πλέον άρχοντας, ούτε προφήτης, ούτε ηγέτης, ούτε τόπος για να προσφέρουμε κάρπωμα ενώπιόν Σου και να βρούμε έλεος· αλλά είθε να γίνουμε δεκτοί με ψυχή συντετριμμένη και με πνεύμα ταπεινώσεως. Θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα· καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την περιφρονήσει».

Επειδή, λοιπόν, αν και ήταν δίκαιοι, ταπείνωναν τους εαυτούς τους, έλαβαν Πνεύμα ταπεινώσεως, το χάρισμα της ταπεινοφροσύνης· γι' αυτό, γνωρίζοντας τη χάρη, λένε: «αλλά ας γίνουμε δεκτοί με ψυχή συντετριμμένη και με πνεύμα ταπεινώσεως». Όταν δε αυτός που λαμβάνει ολόκληρο το δώρο γεμίσει από χάρη, λέγεται ότι έχει λάβει πνεύμα πληρώσεως· έτσι είχαν πνεύμα πληρώσεως οι απόστολοι, όπως έχει γραφτεί: «τότε ο Παύλος, αφού γέμισε από Άγιο Πνεύμα». Ο Δαβίδ, πάλι, ζητά «Πνεύμα ευθές», αυτό που οδηγεί στην ευθύτητα, και επίσης «Πνεύμα ηγεμονικό», το χάρισμα που κυριαρχεί επί των παθών και που κάνει την ψυχή να μην είναι υπόδουλη στα πάθη. Αλλά αυτά μεν είναι αρκετά σχετικά με την ομωνυμία του Πνεύματος· σχετικά δε με τον όρο της εκπορεύσεως, πρέπει να εξηγήσουμε στη συνέχεια.

Διότι, αν και είναι απέραντος ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ του σήμερα και του τότε, και μεγάλη η διαφορά, η θεία χάρη όμως παραμένει πάντοτε άχρονη και αμετάβλητη, ικανή από γενιά σε γενιά να ενεργεί τέτοια θαύματα ή και μεγαλύτερα, όπου αυτή βούλεται. Και όπως ακριβώς εκείνοι οι τρισμακάριοι παίδες, όταν ρίχτηκαν στο καμίνι και έχασαν κάθε ελπίδα για την παρούσα ζωή, ξεστόμιζαν τα τελευταία τους λόγια και έλεγαν: «Όπως με τα ολοκαυτώματα των κριαριών, Κύριε, και των ταύρων, και όπως με τις μυριάδες των παχιών αρνιών, έτσι ας γίνει ευπρόσδεκτη ενώπιόν σου η θυσία μας σήμερα και ας ολοκληρωθεί, διότι δεν υπάρχει καταισχύνη για όσους έχουν την πεποίθησή τους σε εσένα». Και όπως τα έλεγαν αυτά εκείνοι οι γενναίοι, μη έχοντας καμία ελπίδα για ζωή, έτσι κι εγώ, βλέποντας την ασυγκράτητη ορμή της πέτρας, που κατρακυλούσε προς τα κάτω, απελπίστηκα πλέον για την παρούσα ζωή.

Και εμείς είμαστε οι αληθινοί προσκυνητές που με τη χάρη του και τη φιλανθρωπία του έχουμε πλουτίσει τη γνώση γι' αυτόν, επειδή ο Θεός είναι πνεύμα και βρίσκεται υπεράνω κάθε ασωματίας και αϋλότητας και υπερβαίνει εξόχως όλα τα όντα· και αυτοί που τον προσκυνούν, πρέπει να προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια, λέει η αλήθεια, ο Χριστός· διότι τέτοιους προσκυνητές ζητά και ο Πατέρας. Γι' αυτόν τον λόγο, με καθαρή συνείδηση και αθόλωτο νου, με τον οποίο σκιαγραφείται και σε εμάς το ασώματο, και προσηλωμένοι σε αυτόν με απλότητα, ειλικρίνεια και απερίσπαστα μέσω των απλών ορμών του νου, άυλα, άμεσα, χωρίς σκιές και χωρίς κανένα παραπέτασμα, χωρίς να έχουμε καθόλου τη διάνοιά μας θολωμένη από κτίσματα ή χρώματα, αλλά διατηρώντας την αμιγή από κάθε κτιστή αντανάκλαση και καθαρή, υψώνοντας όσια χέρια σε κάθε τόπο της δεσποτείας του, του αποδίδουμε τις οφειλόμενες ευχαριστίες. Διότι δεν περιορίζουμε τη λατρεία μας σε κάποιον ορισμένο τόπο, όπως είχε νομοθετηθεί παλιά για τους Ιουδαίους· ούτε με ολοκαυτώματα κριών και ταύρων ή με χύσιμο αίματος, αλλά με συντετριμμένη ψυχή, με πνεύμα ταπείνωσης και με καθαρή καρδιά, όπως ακριβώς λέγεται, προσφέρουμε στον Θεό θυσία αινέσεως.

Και βεβαίως ονομάζεται Πνεύμα πίστεως και επαγγελίας και δυνάμεως και αποκαλύψεως, βουλής και ισχύος και ευσεβείας και πραότητος· «Εάν κάποιος άνθρωπος περιπέσει σε κάποιο παράπτωμα, εσείς», λέει, «οι πνευματικοί, να τον διορθώνετε με Πνεύμα πραότητος», όπως αναφέρει ο Παύλος, η πύρινη γλώσσα του Πνεύματος. Και βεβαίως είναι και Πνεύμα αισθήσεως· διότι λέγουν τα Λόγια της Γραφής: «Ιδού, κάλεσα ονομαστικά τον Βεσελεήλ· τον γέμισα με Πνεύμα σοφίας και επιστήμης και αισθήσεως». Όχι μόνο αυτό, αλλά ονομάζεται και Πνεύμα ταπεινώσεως, όπως κάπου ψάλλουν οι παίδες δροσιζόμενοι μέσα στη φωτιά: «Αλλά ας γίνουμε δεκτοί με ψυχή συντετριμμένη και με Πνεύμα ταπεινώσεως».

Διότι τι άλλο είναι τόσο αγαπητό και ευπρόσδεκτο στον Θεό, όσο μια καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη και ένα φρόνημα υποταγμένο σε πνεύμα ταπεινώσεως; Διότι σε μια τέτοια κατάσταση της ψυχής κατοικεί ο ίδιος ο Θεός και επαναπαύεται, ενώ κάθε μηχανουργία του διαβόλου παραμένει εντελώς άπρακτη και όλα τα φθοροποιά πάθη της αμαρτίας εξαφανίζονται τελείως και αφθονεί μέσα σε αυτήν μόνο ο καρπός του Αγίου Πνεύματος, ο οποίος είναι η αγάπη, η χαρά, η ειρήνη, η αγαθωσύνη, η χρηστότητα, η πίστη, η πραότητα, η ταπεινοφροσύνη και η περιεκτική εγκράτεια, στα οποία κατά συνέπεια ακολουθεί ωραία η θεία γνώση, η πραότητα, και η άβυσσος των κεκρυμμένων νοημάτων και μυστηρίων του Χριστού. Σε αυτά όποιος φθάσει να βρεθεί και να διαπλαστεί, υφίσταται την καλή αλλοίωση και από άνθρωπος γίνεται άγγελος, εδώ μεν συναναστρεφόμενος με τους ανθρώπους σωματικά, στους ουρανούς δε περιπολώντας με το πνεύμα και συζώντας με τους αγγέλους και, μέσα από την άρρητη χαρά, διευρυνόμενος στην αγάπη του Θεού. Στην οποία κανείς από τους ανθρώπους δεν πρόκειται ποτέ να πλησιάσει, εάν προηγουμένως δεν καθαρίσει την καρδιά του διά της μετανοίας και των πολλών δακρύων, και δεν προχωρήσει στον βυθό της ταπεινοφροσύνης και δεν κυοφορήσει το Πανάγιο Πνεύμα, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα η δόξα, η τιμή, το κράτος, συν τω Αγίω Πνεύματι, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.