Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ - ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΑΖΑΡΙΟΥ ΚΑΙ ΥΜΝΟΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ 1:23

Πράγματι, αποδεικνύονταν ισχυρότεροι και από τον χρυσό· διότι το πυρ δεν τους έλιωνε, αλλά τους διαφύλασσε ακέραιους. Αν και τίποτα δεν θα άντεχε τότε εκείνη τη φλόγα, την οποία έτρεφαν νάφθα και πίσσα και κληματίδες, ώστε να εξαπλωθεί σε σαράντα εννέα πήχεις, και επεκτεινόμενη ολόγυρά της να κατακάψει πολλούς από τους Χαλδαίους. Σε εκείνη, λοιπόν, την πυρκαγιά εισήλθαν με νηστεία οι παίδες και την καταπατούσαν, αναπνέοντας λεπτό και δροσερό αέρα μέσα σε τόσο σφοδρό πυρ. Διότι το πυρ δεν αποτόλμησε να βλάψει ούτε τις τρίχες τους, επειδή αυτές είχαν τραφεί με τη νηστεία.

Αποδείχθηκαν, μάλιστα, ισχυρότεροι και από τον χρυσό. Διότι δεν τους έλιωνε το πυρ, αλλά τους φύλαττε ακέραιους. Αν και τίποτα δεν θα μπορούσε τότε να αντέξει εκείνη τη φλόγα, την οποία έτρεφαν νάφθα, πίσσα και κληματίδες, με αποτέλεσμα να εξαπλώνεται σε απόσταση σαράντα εννέα πήχεων και, καταφλέγοντας τα πέριξ, να κατακάψει πολλούς από τους Χαλδαίους. Εκείνη, λοιπόν, την πυρκαγιά, αφού εισήλθαν με νηστεία, την καταπατούσαν οι παίδες, αναπνέοντας ελαφρύ και δροσερό αέρα μέσα σε τόσο ορμητικό πυρ. Διότι το πυρ δεν τόλμησε να αγγίξει ούτε καν τις τρίχες τους, επειδή είχαν ανατραφεί με τη νηστεία. Ο δε Δανιήλ, ο ανήρ των επιθυμιών, ο οποίος επί τρεις εβδομάδες δεν έφαγε άρτο και δεν ήπιε ύδωρ, όταν εισήλθε στον λάκκο, δίδαξε και τους λέοντες να νηστεύουν. Διότι, σαν να ήταν φτιαγμένος από λίθο, ή χαλκό, ή κάποια άλλη σκληρότερη ύλη, οι λέοντες δεν μπορούσαν να του μπήξουν τα δόντια. Έτσι, η νηστεία, αφού σκλήρυνε το σώμα του ανδρός σαν να ήταν βαφή σιδήρου, το κατέστησε αδάμαστο στους λέοντες. Ούτε ο Μωυσής θα είχε τολμήσει να πλησιάσει το όρος, ενώ η κορυφή του κάπνιζε, ούτε θα είχε το θάρρος να εισέλθει στον γνόφο, εάν δεν είχε εξοπλιστεί με τη νηστεία.

Οι Βαβυλώνιοι, λοιπόν, βλέποντας τους τρεις παίδες μέσα στην κάμινο να υμνούν, «δεν σταματούσαν να καίνε νάφθα και πίσσα, στουπί και κληματσίδες, και η φλόγα απλωνόταν πάνω από την κάμινο σαράντα εννέα πήχεις», πολεμώντας και οι ίδιοι με όλες τους τις δυνάμεις ενάντια στον Θεό. «Και διαπέρασε», λέει, το πυρ «και κατέκαψε όσους από τους Χαλδαίους βρήκε γύρω από την κάμινο». Βλέπετε πώς αυτό το πυρ διαθέτει φρόνηση, αναγνωρίζοντας και τιμωρώντας τους υπαίτιους; Διότι τους μεν δούλους του Θεού «δεν τους άγγιξε», ενώ τους άπιστους και άθεους Χαλδαίους τους κατέκαψε. Και εκείνοι μεν που βρίσκονταν μέσα στην κάμινο δροσίζονταν από τον άγγελο, ενώ εκείνοι που νόμιζαν ότι στέκονταν αμέριμνοι έξω από την κάμινο καταστράφηκαν οι ίδιοι από το πυρ. Και όπως λέει η Γραφή: «Ο δε άγγελος του Θεού συγκατέβη στην κάμινο μαζί με εκείνους που ήταν γύρω από τον Αζαρία και εξεδίωξε τη φλόγα του πυρός της καμίνου, και έκανε το μέσο της καμίνου σαν πνοή δροσιάς που φυσάει ελαφρά, και το πυρ δεν τους άγγιξε καθόλου ούτε τους προκάλεσε πόνο ούτε τους παρενόχλησε».

Ιδού λοιπόν ο κόπος της νηστείας, αλλά η αμοιβή της νηστείας δεν υπάρχει πουθενά, όταν ανεβαίνουμε στα θέατρα της παρανομίας. Ο λόγος δεν απευθύνεται σε εσάς· διότι γνωρίζω ότι είστε καθαροί από αυτήν την κατηγορία, αλλά είναι συνήθεια σε όσους πονούν, όταν δεν μπορούν να βρουν τους υπαίτιους, να ξεσπούν την οργή τους στους παρόντες. Ποιο είναι το κέρδος να νηστεύουμε και να ανεβαίνουμε στα θέατρα της παρανομίας, να εισερχόμαστε στο κοινό διδασκαλείο της ασέλγειας, στο δημόσιο γυμναστήριο της ακολασίας, και να καθόμαστε στην καθέδρα των λοιμών; Διότι, εάν κάποιος αποκαλέσει το θέατρο καθέδρα λοιμών, και γυμναστήριο ακολασίας, και διδασκαλείο ασέλγειας, και με όλα τα πιο αισχρά ονόματα, δεν θα έσφαλλε για εκείνον τον πονηρότατο χώρο που είναι γεμάτος από κάθε είδους νοσήματα, τη βαβυλωνιακή κάμινο. Επειδή, ακριβώς όπως ο διάβολος έριξε την πόλη μέσα στο θέατρο σαν σε κάποια κάμινο, έτσι την αναφλέγει από κάτω, βάζοντας όχι κληματίδες, όπως εκείνος ο βάρβαρος τότε, ούτε νάφθα, ούτε στουπί, ούτε πίσσα, αλλά πράγματα πολύ χειρότερα από αυτά: πορνικά βλέμματα, αισχρά λόγια, προκλητικά μέλη του σώματος και άσματα γεμάτα από κάθε πονηρία.

Δεν άναψε τέτοιο καμίνι ο Βαβυλώνιος εκείνος τύραννος, σαν το καμίνι που άναψε σε τούτη τη μητέρα αυτός ο τύραννος· διότι εκεί μεν η τροφή του πυρός ήταν νάφθα, πίσσα, στουπί και κληματόβεργες· εδώ όμως ήταν η φύση, οι ωδίνες, η φιλοστοργία, η ομοφωνία των παιδιών. Δεν βασανίζονταν τόσο εκείνοι, όντας ριγμένοι πάνω στη φωτιά, όσο βασανιζόταν αυτή εξαιτίας της φιλοστοργίας της. Άντεχε όμως χάρη στην ευσέβεια, και η φύση μαχόταν με τη χάρη, και η νίκη ανήκε στη χάρη. Η ευσέβεια υπερίσχυσε των οδυνών, και η μία φωτιά κατανίκησε την άλλη φωτιά, δηλαδή η πνευματική κατανίκησε τη φυσική και εκείνη που είχε ανάψει από την ωμότητα του τυράννου. Και όπως ακριβώς ένας θαλασσινός βράχος που δέχεται τα χτυπήματα των κυμάτων, ο ίδιος μεν μένει ακίνητος, ενώ εκείνα τα διαλύει σε αφρό και τα εξαφανίζει εύκολα, έτσι λοιπόν και η καρδιά εκείνης της γυναίκας, σαν άλλος θαλασσινός βράχος που δέχεται ως κύματα τις προσβολές των οδυνών, η ίδια μεν έμενε ακίνητη, ενώ τις προσβολές εκείνες τις διέλυε με λογισμό στερεό και γεμάτο ανώτερη φιλοσοφία. Επιδίωκε με φιλοτιμία να δείξει στον τύραννο ότι είναι όντως μητέρα τους, και ότι εκείνοι είναι όντως γνήσια παιδιά της, όχι εξαιτίας της φυσικής συγγένειας, αλλά εξαιτίας της κοινωνίας τους στην αρετή· δεν νόμιζε ότι έβλεπε κολαστικό πυρ, αλλά γαμήλια λαμπάδα.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνους δεν τους κατέκαψε η φωτιά, έτσι και αυτόν δεν τον έκαψε η πυρά της οργής. Και σε εκείνους μεν η φωτιά, αν και τους περικύκλωνε από έξω, δεν τους έκανε τίποτα. Αυτός όμως, αν και είχε μέσα του τα αναμμένα κάρβουνα και τον διάβολο απ' έξω να υποδαυλίζει το καμίνι μέσω της όψης του εχθρού, της προτροπής των στρατιωτών, της ευκολίας για σφαγή, της απουσίας υπερασπιστών, της ανάμνησης των περασμένων κακών και της αγωνίας για τα μελλοντικά (διότι όλα αυτά άναβαν φλόγα λαμπρότερη από τις κληματίδες, την πίσσα, το στουπί και από όλα όσα άναβαν το καμίνι της Βαβυλώνας), δεν κάηκε ούτε έπαθε κάτι τέτοιο που θα ήταν αναμενόμενο, αλλά βγήκε καθαρός και ανέπαφος. Αφού βγήκε, λοιπόν, ο Δαβίδ πίσω από τον Σαούλ, φώναξε λέγοντας: «Κύριέ μου βασιλιά». Και ο Σαούλ κοίταξε πίσω του, και ο Δαβίδ έπεσε με το πρόσωπό του στη γη και τον προσκύνησε. Άραγε αυτά αποφέρουν μικρότερο έπαινο από το ότι έσωσε τον εχθρό του; Το ότι, δηλαδή, ενώ ο ίδιος τον έσωσε, ο ίδιος προσκυνά αυτόν που σώθηκε, τον αποκαλεί βασιλιά, ονομάζει τον εαυτό του δούλο, και κάνει τα πάντα ώστε να καταστείλει την υπεροψία και την έπαρσή του, να καταπραΰνει τον θυμό του και να εξαλείψει τον φθόνο του.

γ΄. Και η αιτία είναι η εξής: δεν επιστρέφεις μόνος στο σπίτι σου, αλλά έχοντας μαζί σου την πόρνη, η οποία βέβαια δεν ανεβαίνει φανερά και ολοφάνερα· πράγμα που θα ήταν ελαφρύτερο, διότι γρήγορα θα την έδιωχνε η σύζυγος. Αλλά την έχεις εγκατεστημένη στη σκέψη και στη συνείδησή σου, να ανάβει μέσα σου τη βαβυλώνια κάμινο, ή μάλλον μία πολύ χειρότερη· διότι δεν είναι το στουπί, η νάφθα και η πίσσα, αλλά τα όσα ειπώθηκαν που γίνονται τροφή για τη φωτιά, και τα κάνουν όλα άνω κάτω. Και όπως ακριβώς εκείνοι που έχουν πυρετό, αν και δεν έχουν να κατηγορήσουν σε τίποτα αυτούς που τους υπηρετούν, εξαιτίας της δριμύτητας της ασθένειας είναι δυσάρεστοι προς όλους, απορρίπτοντας το φαγητό, κατηγορώντας τους ιατρούς, αγανακτώντας εναντίον των οικείων τους και μαινόμενοι εναντίον εκείνων που τους περιποιούνται, έτσι λοιπόν και εκείνοι που πάσχουν από αυτή τη βαριά ασθένεια, αλλοιώνονται και δυσανασχετούν, επειδή βλέπουν διαρκώς εκείνη μπροστά τους. Ω, τι δεινή κατάσταση! Ο λύκος και το λιοντάρι και τα υπόλοιπα θηρία, όταν τα τοξεύουν, αποφεύγουν τον κυνηγό. Ο άνθρωπος όμως, το κατεξοχήν λογικό ον, αφού πληγωθεί, καταδιώκει εκείνη που τον πλήγωσε, για να δεχθεί πολύ χειρότερο βέλος και να ηδυπαθήσει μέσα στο τραύμα του· πράγμα που είναι το πιο πικρό από όλα, και καθιστά τη νόσο ανίατη. Διότι αυτός που δεν μισεί την πληγή του, ούτε θέλει να απαλλαγεί από αυτήν, πώς θα αναζητήσει τον ιατρό; Γι' αυτά τα πράγματα οδυνώμαι και σπαράζω, διότι λαμβάνοντας τόσο μεγάλη φθορά κατεβαίνετε από εκεί, και για μια μικρή ηδονή υπομένετε διαρκή οδύνη.

Τέτοιες ψυχές, λοιπόν, πρέπει να επιλέγονται, όπως ακριβώς ανέδειξε η χάρη του Θεού κάποτε τα σώματα εκείνων των αγίων στη βαβυλωνιακή κάμινο. Διότι η τροφή αυτής της φωτιάς δεν είναι κληματίδες, πίσσα και στουπί, αλλά κάτι πολύ χειρότερο από αυτά, επειδή εδώ δεν υφίσταται καν το αισθητό πυρ, αλλά τον περιστοιχίζει η παμφάγος φλόγα του φθόνου, η οποία υψώνεται από παντού, επιτίθεται και διερευνά τον βίο τους με μεγαλύτερη ακρίβεια από όσο η φωτιά τα σώματα εκείνων των παίδων τότε. Όταν, λοιπόν, βρει ένα μικρό ίχνος από καλαμιά, προσκολλάται ταχέως, και κατακαίει μεν εκείνο το σαθρό μέρος, ολόκληρο δε το υπόλοιπο οικοδόμημα, ακόμη κι αν τυγχάνει να είναι λαμπρότερο από τις ηλιακές ακτίνες, το αναφλέγει και το αμαυρώνει ολόκληρο εξαιτίας εκείνου του καπνού.

Διότι, αφού επέτρεψε να πυρακτωθεί τόσο πολύ όσο εκείνος ήθελε, αποδεικνύει κατ' αυτόν τον τρόπο τη δική Του δύναμη, όχι καταστρέφοντας τα τεχνάσματα των εχθρών, αλλά καθιστώντας τα ανενεργά ενώ αυτά παραμένουν στη θέση τους. Και για να μην νομίσει κανείς, βλέποντάς τους να έχουν επιβιώσει από τη φλόγα, ότι ήταν οφθαλμαπάτη, παραχώρησε να καούν εκείνοι που τους έριξαν μέσα, δείχνοντας ότι αυτό που έβλεπαν ήταν αληθινά φωτιά· [διότι αλλιώς δεν θα κατέτρωγε νάφθα και πίσσα και κληματίδες και τόσα σώματα·] και ότι τίποτα δεν είναι ισχυρότερο από τη δική Του προσταγή, αλλά πως η φύση των πάντων υπακούει σε Εκείνον που την έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη· πράγμα που ακριβώς απέδειξε και τότε. Διότι η φλόγα, αν και παρέλαβε σώματα φθαρτά, τα σεβάστηκε σαν να ήταν άφθαρτα, και επέστρεψε την παρακαταθήκη σώα, και μάλιστα με πολλή λαμπρότητα. Όπως δηλαδή εξέρχονται οι βασιλείς από κάποια ανάκτορα, έτσι βγήκαν από το καμίνι εκείνοι οι παίδες, με κανέναν πλέον να μην στρέφει την προσοχή του στον βασιλιά, αλλά όλους να στρέφουν τα μάτια τους από εκείνον στο παράδοξο αυτό θέαμα. Και ούτε το διάδημα, ούτε η πορφύρα, ούτε κάποιο άλλο στοιχείο της βασιλικής μεγαλοπρέπειας δεν προσέλκυε έτσι τα πλήθη, όσο το θέαμα εκείνων των παίδων, οι οποίοι, μολονότι παρέμειναν μέσα στη φωτιά, βγήκαν από εκεί σαν να το είχαν ζήσει όλο αυτό σε όνειρο. Διότι, ακόμη και εκείνο που είναι το πιο εύθραυστο από όλα επάνω μας, η φύση των τριχών, αποδείχθηκε ισχυρότερο από το διαμάντι, αντέχοντας στην παμφάγο φλόγα.

Τι σημαίνει η βαβυλωνιακή κάμινος; Με δύο τρόπους συμβαίνει να μας προσβάλλουν οι πειρασμοί: εκουσίως, διά των ηδονικών παθών που βρίσκονται μέσα μας, και ακουσίως, διά των εξωτερικών επιφορών. Και όταν μεν αυτό γίνεται εκουσίως, με την προτροπή του Ναβουχοδονόσορα, δηλαδή του διαβόλου, ανάβουμε οι ίδιοι για τον εαυτό μας την κάμινο των παθών, υποδαυλίζοντας τον θυμό σαν κληματόβεργα, την επιθυμία σαν πίσσα, την ηδονή σαν νάφθα, και την εκτροπή του λόγου σαν στουπί —διότι το λινάρι λαμβάνεται ως σύμβολο του λόγου, γι' αυτό άλλωστε και οι ιερείς φορούσαν λινά ενδύματα όταν ιερουργούσαν— όταν λοιπόν ο λόγος εκτραπεί, γίνεται στουπί, και μέσω αυτού ευχερώς αναφλέγονται τα υπόλοιπα πάθη. Εάν όμως κάποιος επικαλεστεί τον Θεό διά της ταπεινώσεως και της εκτενούς προσευχής, όπως οι μακάριοι παίδες, απελευθερώνεται από τα δεσμά των χειρών και των ποδών, δηλαδή απελευθερώνει την πρακτική αρετή και την κατά Θεόν πορεία, και δροσίζεται με την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος.

Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο το Άγιο Πνεύμα προετοίμασε τη γλώσσα τους, ώστε να εξομολογηθούν και να προσευχηθούν υπέρ όλου του λαού. «Και μας παρέδωσες σε χέρια εχθρών άνομων, απεχθών», δηλαδή αισχρών και ακάθαρτων, «και σε βασιλιά πονηρότατο σε όλη τη γη», δηλαδή στον Ναβουχοδονόσορα, «και δεν υπάρχει σε αυτόν τον καιρό άρχοντας και προφήτης και ηγέτης». Είχαν βέβαια και άρχοντες και προφήτες, και τον Ιεζεκιήλ και τον Δανιήλ, αλλά ως αιχμάλωτοι δεν μπορούσαν ούτε να διοικούν ούτε να μιλούν. Και αυτοί βέβαια διεκτραγωδούσαν αυτά «μέσα από τη φλόγα του καιόμενου» καμινιού. «Οι δε υπηρέτες του βασιλιά δεν σταματούσαν να καίνε το καμίνι με νάφθα και πίσσα και στουπί και κληματόβεργες», διότι τέτοια υλικά τρέφουν το πυρ και είναι καυστικά, από τα οποία «διαχεόταν η φλόγα πάνω από το καμίνι σε ύψος σαράντα εννέα πήχεων», και η προσπάθεια αποσκοπούσε στο να κατακάψουν αυτούς που είχαν ριχτεί στη μέση του καμινιού.

Πράγματι, λοιπόν, από τη μία η φωτιά είχε ανάψει και η φλόγα διαχεόταν στον αέρα σε μεγάλη έκταση κατά την καμπύλη του σταδίου, όμοια με εκείνη τη χαλδαϊκή κάμινο, την οποία άναψαν νάφθα και κληματίδες και την ύψωσαν επταπλάσια, και από την άλλη αυτός παρήχθη δεμένος με σχοινιά και γυμνός, όπως ακριβώς αντίκρισε για πρώτη φορά τον ήλιο όταν βγήκε από τη μήτρα της μητέρας του. Αφού λοιπόν οι θερμαστές έστησαν τον νεαρό σαν σφάγιο, ο οποίος μόλις άρχιζε να βγάζει γένια και τα μάγουλά του στεφανώνονταν με το πρώτο χνούδι, τον έσπρωχναν με μακρύτατα κοντάρια στο κέντρο της φωτιάς. Αυτός δε, ερχόμενος σε επαφή με την κάμινο και νιώθοντας τον πόνο, αγαπώντας τη ζωή όπως κάθε άνθρωπος, και ίσως σκεπτόμενος ότι θα αποφύγει τον ήδη αναπόδραστο θάνατο, πότε πέφτοντας μέσα αντιστεκόταν στα χτυπήματα των κονταριών, κρίνοντας ότι οι πόνοι από αυτά ήταν ηπιότεροι από την ορμή της φωτιάς και το άπλωμα πάνω στα κάρβουνα, και πότε, καθώς ριχνόταν από αυτούς που άναβαν τη φωτιά στο κέντρο της φλόγας και τυλιγόταν από την πυρά, τιναζόταν έξω από την κάμινο σαν τα φίδια που ονομάζονται ακοντίες, τρέχοντας για τη ζωή του και κάνοντας πηδήματα μεγαλύτερα από το θεσσαλικό άλμα. Και επειδή αυτό συνέβαινε για αρκετή ώρα, προκαλούσε τα δάκρυα των θεατών. Τελικά όμως, αφού εξαντλήθηκε, έπεσε ανάσκελα, και το αδηφάγο πυρ περιχύθηκε στις σάρκες του και τον κατέκαψε σε λίγο χρόνο, ενώ η τσίκνα που ανέβαινε στον ουρανό μόλυνε τον αέρα ολόγυρα και ο καπνός που αναδυόταν ήταν ανυπόφορος στις μύτες των ανθρώπων που πλησίαζαν κάπου εκεί κοντά.

Έχουμε μεγάλο πόθο για τον Θεό των Εβραίων, θερμότερο από το πυρ σου και πιο καυστικό από την κάμινο. Διότι εσύ νομίζεις τάχα, ως άθεος και παράφρων, ότι επειδή στερηθήκαμε την πατρίδα, απογυμνωθήκαμε και από την ελπίδα, αλλά δεν θα μας περιγελάσεις ως ασύνετους. Διότι έχουμε Αυτόν που έχουμε, περιφέροντάς Τον παντού μαζί μας. Έχοντας τον Πλάστη διαρκώς μπροστά στα μάτια μας, Τον λατρεύουμε καθημερινά. Διότι Αυτός δεν είναι σαν αυτήν που εσύ σφυρηλάτησες, αλλά βρίσκεται πάνω από όλη την κτίση, υμνούμενος ακατάπαυστα: Τάχυνε...» Μόλις τα άκουσε αυτά, ο άθλιος και πανώλης πυρώθηκε σαν σίδερο και πετούσε σπινθήρες φλόγας, κράζοντας, βράζοντας, ασθμαίνοντας και λέγοντας στους παρισταμένους: «Επτά φορές περισσότερο από πριν ανάψτε την κάμινο. Με νάφθα μαζί και πίσσα και πλήθος από κληματίδες αυξήστε το πυρ της και εξισώστε το με τον θυμό μου. Διότι παρόμοια με αυτήν ανάβω και φλέγομαι, επειδή αυτοί με αθέτησαν. Και ίσως καταναλωθώ από τη μανία πριν από τους παίδες, βλέποντας αυτούς που ελέησα να κράζουν προς καταισχύνη μου: Τάχυνε...» Έχοντας λοιπόν τροφοδοτήσει την κάμινο με νάφθα, στουπί, κληματίδες, θειάφι και πολλές άλλες ύλες, την άναψαν σε τέτοιο βαθμό, ώστε μόνο με το όνομά της να πτοεί, να καταπλήσσει και να νεκρώνει αυτούς που την άκουγαν.

Αυτά είναι μεν σύντομα, αλλά τέτοια που κρίνονται μάλλον ως θεσπίσματα παρά ως κοινά λόγια. Ανάβει εναντίον σου καμίνι με τα σκώμματα για την καθυστέρηση, εσύ όμως δεν προμηθεύεις μόνο κληματίδες και στουπί, ούτε καν αυτό το δάκρυ του πεύκου, αλλά σου μεταφέρεται και νάφθα από το εξωτερικό και με αυτήν καταβρέχεις το καμίνι, τόσο πολύ επιθυμείς να δεις τη φλόγα να υψώνεται μεγαλύτερη.