Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ - ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΑΖΑΡΙΟΥ ΚΑΙ ΥΜΝΟΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ 1:26

Διότι ο Θεός, αφού αποδέχθηκε τη δέηση του δικαίου, ξαφνικά καταστρέφει τον άρχοντα, αποκόπτοντάς τον από την εξουσία με διαδοχή ή με θάνατο ή ακόμη και υποβάλλοντάς τον σε δήμευση και φυλάκιση, και βρέθηκε αυτός που αγωνιούσε για τη ζωή του να ανακουφίζεται μέσα στη θλίψη. «Διότι θα ευφρανθεί ο δίκαιος, όταν δει την εκδίκηση του ασεβούς.» Επειδή, αυτόν που περίμενε ως δημευτή, αυτόν είδε να του δημεύεται η περιουσία, λέγοντας: «Μέσα στη θλίψη μού έδωσες άνεση·» μέσα στην τρικυμία και το πέλαγος μου έφερες λιμάνι· στην ερημία των πραγμάτων, όπως στον Ισραήλ μέσα στην έρημο, μου έδειξες αφθονία, διότι, όπως τον Φαραώ, μου έδειξας τον εχθρό να καταποντίζεται. «Μέσα στη θλίψη μού έδωσες άνεση·» μέσα στο καμίνι των πειρασμών μου έστειλες δροσοφόρο άγγελο, όπως στους Τρεις Παίδες, και ο πειρασμός και η θλίψη κατέλαβαν τους αντιδίκους, όπως η φλόγα της καμίνου τους Βαβυλωνίους. «Μέσα στη θλίψη μού έδωσες άνεση·» μέσα στη φυλακή, ενώ ήμουν δεμένος με σίδερα όπως ο Πέτρος, μου ανέτειλες το φως, και Εκείνος που έλυσε τον απόστολο Πέτρο απάλλαξε κι εμένα από την κατηγορία, και τους άγριους και απάνθρωπους δημίους, όπως τότε τους στρατιώτες, υπέβαλε στην τιμωρία αντί για εμένα. Διότι «ο δίκαιος διασώζεται από την παγίδα, και αντί γι' αυτόν παραδίδεται ο ασεβής». Έπειτα, σαν να ρωτήθηκε ο Δαβίδ: Και τι έλεγες στον Θεό όταν προσευχόσουν; Μήπως εξέτεινες μακροσκελή λόγο, μήπως κατέγραψες έναν μεγάλο κατάλογο ονομάτων και λέξεων; Αποκρίνεται και λέει: Ο Θεός δεν χρειάζεται πολυλογία, Εκείνος που αρκείται έστω και σε έναν μόνο στεναγμό.

Επομένως, εάν κάποιος επιλέξει να μιμηθεί την ομορφιά της επιείκειας των αγίων, είναι βέβαιο ότι θα λάβει τα ίδια ακριβώς βραβεία. Διότι θα υπερισχύσει των αντιπάλων του χωρίς κόπο, και θα επικρατήσει εύκολα της σκληρότητας των εχθρών, και ακόμη και αν εισβάλλουν στον νου του, δίκην πυρός και σαν φλόγες, οι ηδονές που προσκαλούν σε αισχρά έργα, θα κυριαρχήσει και πάνω σε αυτές, με την ενδυνάμωση του Θεού. Διότι ο άγγελος, αφού κατήλθε μαζί με τους συντρόφους του Ανανία στην κάμινο του πυρός, ημέρευε τη φλόγα, και έπειθε παραδόξως τη φωτιά να νικηθεί από τα ανθρώπινα σώματα. Σε εμάς όμως, ο Χριστός, έχοντας εισέλθει στον νου και στην καρδιά μας διά του Αγίου Πνεύματος, θα κατευνάσει οπωσδήποτε την ατίθαση φλόγα των άτοπων επιθυμιών, και αφού μας αναδείξει ανώτερους από την επιβουλή των δαιμόνων, θα μας καταστήσει πολίτες του ουρανού, και θα πλατύνει για εμάς την οδό κάθε αρετής. Ότι, δηλαδή, θα βρούμε την καλή πορεία εκ μέρους του Θεού ως μισθό της νηστείας και καρπό των αγαθών αγώνων, το διασαφηνίζει πλήρως η ιερή Γραφή. Διότι γράφεται ως εξής στο βιβλίο του Έσδρα: «Και ξεκίνησα εκεί νηστεία για τους νέους ενώπιον του Κυρίου του Θεού μας, για να ζητήσουμε από αυτόν ασφαλή πορεία για εμάς και για τα παιδιά που ήταν μαζί μας, καθώς και για τα κτήνη. Διότι ντράπηκα να ζητήσω από τον βασιλιά πεζικό και ιππείς, και συνοδεία, για ασφάλεια έναντι όσων μας εναντιώνονται».

Η προσευχή είναι φυλακτό της σωφροσύνης, παιδαγωγός του θυμού, καταστολή της υπεροψίας, καθαρτήριο της μνησικακίας, καθαίρεση του φθόνου, διόρθωση της ασέβειας. Η προσευχή είναι ισχύς των σωμάτων, ευημερία του οίκου, ευνομία της πόλεως, δύναμη της βασιλείας, τρόπαιο στον πόλεμο, ασφάλεια της ειρήνης. Η προσευχή είναι σφραγίδα της παρθενίας, πίστη του γάμου, όπλο των οδοιπόρων, φύλακας αυτών που κοιμούνται, θάρρος αυτών που αγρυπνούν, ευφορία των γεωργών, σωτηρία όσων ταξιδεύουν στη θάλασσα. Η προσευχή είναι συνήγορος των δικαζομένων, ανακούφιση των δεσμωτών, παρηγοριά των λυπημένων, ευφροσύνη όσων χαίρονται, ενίσχυση των πενθούντων, εορτή των γενεθλίων, στέφανος των συζύγων, σάβανο όσων πεθαίνουν. Η προσευχή είναι συνομιλία με τον Θεό, ισοτιμία με τους Αγγέλους, προκοπή των αγαθών, αποτροπή των κακών, διόρθωση των αμαρτημάτων. Η προσευχή έκανε το κήτος οίκο για τον Ιωνά, ενώ τον Εζεκία τον επανέφερε στη ζωή από τις πύλες του θανάτου· και για τους παίδες στη Βαβυλώνα μετέτρεψε τη φλόγα σε δροσερή αύρα. Μέσω της προσευχής ο Ηλίας έδεσε τον ουρανό ώστε να μη βρέξει για τρία έτη και έξι μήνες.

Οι Βαβυλώνιοι, λοιπόν, βλέποντας τους τρεις παίδες μέσα στην κάμινο να υμνούν, «δεν σταματούσαν να καίνε νάφθα και πίσσα, στουπί και κληματσίδες, και η φλόγα απλωνόταν πάνω από την κάμινο σαράντα εννέα πήχεις», πολεμώντας και οι ίδιοι με όλες τους τις δυνάμεις ενάντια στον Θεό. «Και διαπέρασε», λέει, το πυρ «και κατέκαψε όσους από τους Χαλδαίους βρήκε γύρω από την κάμινο». Βλέπετε πώς αυτό το πυρ διαθέτει φρόνηση, αναγνωρίζοντας και τιμωρώντας τους υπαίτιους; Διότι τους μεν δούλους του Θεού «δεν τους άγγιξε», ενώ τους άπιστους και άθεους Χαλδαίους τους κατέκαψε. Και εκείνοι μεν που βρίσκονταν μέσα στην κάμινο δροσίζονταν από τον άγγελο, ενώ εκείνοι που νόμιζαν ότι στέκονταν αμέριμνοι έξω από την κάμινο καταστράφηκαν οι ίδιοι από το πυρ. Και όπως λέει η Γραφή: «Ο δε άγγελος του Θεού συγκατέβη στην κάμινο μαζί με εκείνους που ήταν γύρω από τον Αζαρία και εξεδίωξε τη φλόγα του πυρός της καμίνου, και έκανε το μέσο της καμίνου σαν πνοή δροσιάς που φυσάει ελαφρά, και το πυρ δεν τους άγγιξε καθόλου ούτε τους προκάλεσε πόνο ούτε τους παρενόχλησε».

Πρέπει λοιπόν να εξετάσουμε: ποιος ήταν αυτός ο άγγελος που εμφανίστηκε μέσα στο καμίνι και διαφύλαξε τους παίδες σαν δικά του τέκνα μέσα στην αγκαλιά του, και για εκείνους μεν που ήταν μέσα μετέτρεψε τη φωτιά σε δροσιά νερού, ενώ σε εκείνους που ήταν έξω απένειμε τη δική του κρίση, όπως είναι γραμμένο: «με όποιο μέτρο μετράτε, με το ίδιο θα μετρηθείτε»; Δεν ήταν άλλος, μην πλανάσαι, παρά αυτός που έκρινε και τους Αιγυπτίους μέσα στο νερό. Διότι, επειδή εκείνοι τότε έριχναν τα αρσενικά βρέφη των Εβραίων στον ποταμό, με τον ίδιο τρόπο και εκείνοι χάθηκαν στη θάλασσα, βυθισμένοι δικαίως μέσα στο νερό, ώστε να αποδοθεί ίση ανταπόδοση σε αυτούς που πράττουν το κακό. Αυτός ήταν που έλαβε την εξουσία της κρίσης από τον Πατέρα· αυτός που έβρεξε φωτιά και θειάφι και στα Σόδομα, και τους κατέστρεψε εξαιτίας της ανομίας και της κακής τους ασέβειας. Αυτόν και ο Ιεζεκιήλ ομολογεί ότι έλαβε και κρατούσε τη φωτιά στο χέρι του, περιμένοντας τη φωνή του Πατέρα, πότε θα προστάξει να τη ρίξει πάνω στον κόσμο. Βλέποντάς τον αυτόν η φωτιά μέσα στο καμίνι δείλιασε και βλέποντας το υπέρλαμπρο φως του τρόμαξε. Γι' αυτόν λέει ο Ησαΐας: «και το όνομά του καλείται Μεγάλης Βουλής Άγγελος». Αυτόν και η Γραφή ομολόγησε ότι είναι άγγελος του Θεού· διότι αυτός ήταν που μας ανήγγειλε τα μυστήρια του Πατέρα. Αυτός «συγκατέβηκε μαζί με τον Αζαρία και τους συντρόφους του στο καμίνι».

Βλέποντας αυτόν τον άγγελο η φωτιά, αναγνώρισε τον δικό της δεσπότη και, επειδή φοβήθηκε, έφυγε έξω από την κάμινο και για τον λόγο αυτόν υψώθηκε στους «σαράντα εννέα πήχεις»· διότι, καθώς απωθήθηκε από μέσα προς τα έξω, ξεχύθηκε, και έγινε «το μέσον της καμίνου» σαν λεπτή δροσιά «που διέπνεε», μην έχοντας καθόλου στο εσωτερικό της μυρωδιά φωτιάς. Διότι ο «άγγελος», στεκόμενος μέσα στην κάμινο, απωθούσε «τη φλόγα» από μέσα προς τα έξω. Και αυτή, καθώς απωθούνταν, «διαχεόταν» κυκλικά γύρω από «την κάμινο σε σαράντα εννέα πήχεις».

Όπως λοιπόν εδώ, εκείνοι που έπεσαν μέσα δεν έπαθαν τίποτα, ενώ όσοι κάθονταν απ' έξω αναρπάχτηκαν με πολλή σφοδρότητα, έτσι θα συμβεί και τότε: οι μεν άγιοι, διαβαίνοντας μέσα από τον ποταμό του πυρός, δεν θα υποστούν τίποτα το δυσάρεστο, αλλά θα εμφανιστούν και λαμπροί· όσοι όμως προσκύνησαν την εικόνα, θα δουν το πυρ να τους επιτίθεται πιο άγρια από κάθε θηρίο και να τους κατασύρει στο εσωτερικό του. Ώστε, εάν κάποιος δυσπιστεί για τη γέεννα, βλέποντας αυτήν την κάμινο, ας πιστέψει στα μέλλοντα από τα παρόντα, και ας μη φοβάται την κάμινο της πενίας, αλλά την κάμινο της αμαρτίας. Διότι τούτο μεν είναι φλόγα και οδύνη, εκείνο δε δροσιά και άνεση· και σε εκείνη μεν την κάμινο παρίσταται ο διάβολος, ενώ σε τούτη άγγελοι που διασκορπίζουν τη φλόγα.

Άκουσε φωνή μέσα από τη φωτιά. Δεν σου φαινόταν θαυμαστό το να ακούγεται φωνή Θεού από τη φωτιά; Ιδού, αυτό το χάρισε και στους δούλους του. Ποιος αέρας, όταν πληττόταν, παρήγαγε τη φωνή; Δεν συμβουλεύουν πάντοτε σε εκείνους που πρόκειται να καούν να ανοίγουν τα στόματά τους, επειδή ούτε η παραμικρή δύναμη δεν μπορεί πλέον να απομείνει στο σώμα; Δες μουσική συμφωνία, πώς υμνούν όλοι μαζί σαν από ένα στόμα. Και αφού στάθηκε όρθιος ο Αζαρίας προσευχήθηκε ως εξής· και ανοίγοντας το στόμα του στο μέσο της φωτιάς, είπε. Για να μην νομίσεις ότι ευχαριστούν τον Θεό μόνο για τα παρόντα, αλλά τον παρακαλούν τόσο για την αιχμαλωσία όσο και για εκείνα τα δεινά που τους συνέβησαν. Δες πώς αρχίζουν: «Ευλογημένος είσαι, Κύριε, ο Θεός των πατέρων μας, και αινετό και δεδοξασμένο είναι το όνομά σου στους αιώνες». Ο δε άγγελος του Κυρίου κατέβηκε μαζί με τον Αζαρία και τους συντρόφους του στην κάμινο, και εξεδίωξε τη φλόγα της φωτιάς από την κάμινο, και έκανε το μέσο της καμίνου σαν αύρα δροσιάς που φυσούσε ελαφρά· και η φωτιά δεν τους άγγιξε καθόλου, και δεν τους προξένησε πόνο, ούτε τους ενόχλησε. Επομένως, αυτά δεν έγιναν από μόνα τους. Και όχι μόνο δεν κατακάηκαν, αλλά ούτε τους ενόχλησε η φωτιά, ούτε τους προξένησε πόνο στο παραμικρό, ούτε καν ζέστη αισθάνθηκαν. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και η φλόγα υψώθηκε τόσο πολύ, ώστε να είναι ορατή και σε αυτούς που βρίσκονταν απέξω.

Οχυρωμένοι καλά με τη νηστεία, ο Αζαρίας και οι σύντροφοί του εισήλθαν στην πυρά που είχε υψωθεί επταπλασίως, δεχόμενοι δροσιά από τον ουρανό. Εάν δεν τους μιμηθείς, ψυχή μου, πώς θα κατασβέσεις τα καμίνια των αγριότατων παθών; Αφού καθαρίσεις τη σήψη των ανομιών και τα πυορροούντα τραύματα της ψυχής μου, ανάδειξέ με ανώτερο από τις ηδονές της γαστέρας, Ευεργέτα, ώστε, διαφυλάσσοντας μέχρι τέλους την υγεία μου, να συμμετάσχω στην επουράνια ευφροσύνη.

Εσύ, υπεράγαθε Λόγε, που δρόσισες τους τρεις παίδες μέσα στην κάμινο με τη συγκατάβαση του αγγέλου σου, δρόσισε τώρα και σε εμένα τον δούλο σου την κάμινο των πειρασμών με τη δροσιά του ελέους σου, Σωτήρα, και με την προστασία της ευσπλαχνίας σου.

Η φωτιά, όμως, της καμίνου της Βαβυλώνας για τους τρεις οσίους που είχαν εγκλειστεί μέσα της είχε μεταβληθεί σε πνοή δροσιάς που φυσούσε απαλά, ενώ για τους Χαλδαίους που στέκονταν γύρω απ' έξω ήταν φλόγα που διαχεόταν, επεκτεινόταν και τους κατέκαιγε. Ποιος ο λόγος, όμως, να παραθέτουμε παλαιά γεγονότα και να δίνουμε την εντύπωση ότι κομίζουμε αποδείξεις από πράγματα μη προφανή για εκείνους που ίσως δεν πιστεύουν στη Γραφή; Τη στιγμή που είναι δυνατόν να αποδείξουμε και να βεβαιώσουμε αυτό ακριβώς το πράγμα με βάση τα όσα είναι παρόντα και συμβαίνουν, τρόπον τινά, καθημερινά.

Τάχυνε ... Διαλύθηκε αμέσως η δύναμη της καμίνου· διότι ο άγγελος κατήλθε ξαφνικά από τον ουρανό, εισήλθε στο μέσον της και την καταπράυνε ολόκληρη, και παρουσίασε στους αγίους την κάμινο ως παράδεισο· και αυτοί καταπατούσαν τους άνθρακες σαν ρόδα, και χαίρονταν με τους σπινθήρες σαν να βρίσκονταν πάνω σε άνθη. Ο καυτήριος τόπος έγινε ευκτήριος τόπος και βρέθηκε να είναι νυφικός θάλαμος στρωμένος με ρόδα· αυτή που απέπνεε θάνατο σε όσους βρίσκονταν τριγύρω και μακριά, δεν έβλαψε τη ζωή αυτών που ήταν στο μέσον της, φοβισμένη από αυτά που έψαλλαν: Τάχυνε ...

Διότι, μόλις συγκατέβη από τον ουρανό ο άγγελος στους συντρόφους του Αζαρία, τους ξεσήκωσε σε ψαλμωδία λέγοντας: «Άγιοι παίδες, ακούστε τα λόγια μου· εγώ εκτελώ εκείνα για τα οποία τάχθηκα, και εσείς εκείνα που διδαχθήκατε. Καθώς εγώ χαλιναγωγώ τη φλόγα, εσείς ετοιμάστε τη γλώσσα σας· καθώς εγώ αμαυρώνω εκείνη που φλέγει, εσείς ακονίζετε εκείνη που ψάλλει· μην πτοηθείτε καθόλου· το πυρ δεν σας ενοχλεί, διότι καταβάλλει τους εχθρούς σας· διέταξα αυτό να νηστεύσει, όπως νηστεύετε και εσείς, και αχόρταγα να καταβροχθίσει τους ασώτους που δεν συμψάλλουν μαζί σας· Σπεύσε...»

Και ας σε πείσει ο άγγελος του Κυρίου, ο οποίος κατέβηκε με τη μορφή του ίδιου του Κυρίου σε αυτούς που ήταν μαζί με τον Αζαρία, αυτός που ενέπνευσε δροσιά μέσα στη φωτιά και έψυξε την πυρά, ο οποίος μετέτρεψε τη φλόγα σε δορυφόρο αντί για πυρφόρο· το δε πιο παράδοξο από το παράδοξο είναι ότι αυτούς που η φλόγα συνέλαβε στο εσωτερικό της σαν μέσα σε κοιλιά, τους γέννησε αβλαβείς· ενώ εκείνους τους ασεβείς που άφησε ασύλληπτους έξω γύρω της, τους κατέστρεψε· αυτό είναι δείγμα της θείας δύναμης της παντοδύναμης εξουσίας του αγγέλου, η οποία είναι τόσο ρωμαλέα, ώστε να μπορεί να εξολοθρεύσει όλο τον κόσμο σε μια στιγμή· και μάρτυρας αυτού είναι η νυχτερινή σφαγή στο στρατόπεδο των Χαλδαίων κατά του Σενναχειρείμ από έναν μόνο θείο άγγελο, ο οποίος θανάτωσε αθόρυβα και χωρίς σπαθί ένα πλήθος εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδων, κάτι που ικετεύουμε τον Θεό να εκτελεστεί τάχιστα και τώρα στους παρόντες Χαλδαίους· εξάλλου, ο υλικός και σαρκοφόρος Αββακούμ μεταφέρθηκε ανάλαφρα από τον άυλο άγγελο από τα όρια της Ιερουσαλήμ προς τη Βαβυλώνα, φέρνοντας ο προφήτης τροφή στον συμπροφήτη Δανιήλ, ο οποίος τότε βρισκόταν φρουρούμενος στον λάκκο, και εισήλθε μαζί του και εξήλθε χωρίς να πάθει βλάβη, διατηρώντας άθικτες τις σφραγίδες του λάκκου, ως τύπο του τάφου του Χριστού, ώστε, όπως ο Χριστός ανήλθε από τον θάνατο και τον άδη, έτσι να ανέλθει και ο προφήτης σωζόμενος από τα ανθρωποκτόνα θηρία, ρίχνοντας στον άδη αυτούς που τον είχαν κατεβάσει στον άδη· όπως ακριβώς συνέβη με όμοιο τρόπο στους Χαλδαίους αυτή η αδέκαστη δίκη της απόφασης του Θεού, «Ο οποίος κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του πυρ φλέγον»· σύμφωνα με τα οποία στα ιερά λόγια ονομάζονται οι μακάριοι άγγελοι, νομίζω, ως καθαρτικοί πολλές φορές των ανθρώπινων παθών, καυστικοί και τιμωρητικοί για τους εχθρούς του Θεού, και μεταδότες φωτός στους αφοτίστους των θνητών.

ΛΟΓΟΣ ΙΓ'. Για το ταπεινό φρόνημα και την προσοχή στους εύτακτους. Αδελφοί και Πατέρες, απέναντι στους πολέμους που ανάβουν εναντίον μας από εδώ και από εκεί, αυτό έχω να πω: Μας δόθηκε πράγματι σκόλοπας στη σάρκα, άγγελος του Σατανά, για να μην υπερηφανευόμαστε, για να μην επαιρόμαστε, για να μην αλαζονευόμαστε· αλλά μάλλον, παιδαγωγούμενοι, να ταπεινωνόμαστε και να καταφεύγουμε κάτω από την κραταιά χείρα του Θεού, εφόσον δεν είναι δυνατόν να σωθούμε διαφορετικά. Όταν δε με κάθε επιμέλεια υποτάξουμε το ανυπότακτο φρόνημα, και γνωρίσουμε τους εαυτούς μας, ότι είμαστε καθ' όλα ταλαίπωροι, μη δυνάμενοι να κατορθώσουμε τίποτα δίχως τη βοήθεια του Θεού, με τη μεσιτεία εκείνου που μας καθοδηγεί, όποιος κι αν είναι αυτός, τότε θα συγκαταβεί μαζί μας στο καμίνι των παθών ένας άγγελος, όπως ακριβώς συνέβη σε αυτούς που ήταν με τον Αζαρία, και θα τινάξει μακριά τη φλόγα της επιθυμίας από την καρδιά, και θα ενσταλάξει στις ψυχές μας σαν πνοή δροσιάς που φυσάει ελαφρά, το δώρο της αγνείας. Γι' αυτόν τον λόγο, ας έχουμε ταπεινό φρόνημα· ας είναι στραμμένα κάτω τα βλέμματα, ας είναι υποχωρητικός ο λόγος, ας υποχωρούμε στις διαφωνίες, και θα είναι κοντά το έλεος του φιλανθρώπου Θεού. Κανείς να μην είναι άπιστος, κανείς δόλιος, κανείς διεστραμμένος· κανείς ας μην ευλογεί με τα χείλη ενώ η καρδιά του απέχει μακριά από εμένα, όπως ακριβώς πράττει ο ιδιόρρυθμος και αυτός που στηρίζεται στη δική του σύνεση. Κανείς να μην αναζητά το δικό του συμφέρον, αλλά καθένας το συμφέρον του άλλου σύμφωνα με τον Απόστολο· κανείς ας μην περιπέσει στο πτώμα της θρασύτητας, μήπως και πέσει σε βάθη κακών και υποστεί αιώνιες τιμωρίες.