Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ - ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΑΖΑΡΙΟΥ ΚΑΙ ΥΜΝΟΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ 1:34

Βεβαίως, σχετικά με τα δημιουργήματα αναφέρεται: «Αυτός είπε, και έγιναν· αυτός πρόσταξε, και κτίστηκαν». Σχετικά με τον Υιό όμως: «Ανέβλυσε η καρδιά μου Λόγο αγαθό». Ο δε Δανιήλ γνωρίζει τον Υιό του Θεού, γνωρίζει και τα έργα του Θεού· και τον μεν Υιό είδε να δροσίζει το καμίνι, ενώ για τα έργα, αφού είπε «Ευλογείτε, όλα τα έργα του Κυρίου, τον Κύριο», απαρίθμησε το καθένα από τα κτίσματα. Τον Υιό όμως δεν τον συναρίθμησε με αυτά, επειδή γνώριζε ότι δεν είναι έργο, αλλά δι' αυτού μεν έγιναν τα έργα, ο ίδιος δε υμνείται και υπερυψώνεται εν τω Πατρί. Όπως λοιπόν δι' αυτού αποκαλύπτεται ο Θεός σε όσους γνωρίζουν, έτσι δι' αυτού η ευλογία, και ο ύμνος, και η δόξα, και το κράτος ομολογείται στον Πατέρα, δι' αυτού και εν αυτώ, προκειμένου να γίνει και ευπρόσδεκτη μια τέτοια ομολογία, όπως αναφέρουν οι Γραφές. Από πολλά λοιπόν, αλλά και από αυτά, έχει αποδειχθεί και αποδεικνύεται ασεβής εκείνος που υποστηρίζει ότι ο Λόγος του Θεού είναι κτίσμα.

Διότι όλα όσα δημιουργήθηκαν, δημιουργήθηκαν με το χέρι και με τη σοφία του Θεού, καθώς λέει ο ίδιος ο Θεός: «Το χέρι μου τα έκανε όλα αυτά»· και ο Δαβίδ ψάλλει: «Και εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και τα έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί»· και πάλι στον εκατοστό τεσσαρακοστό δεύτερο ψαλμό: «Θυμήθηκα τις αρχαίες ημέρες, και μελέτησα όλα τα έργα σου, στα δημιουργήματα των χεριών σου στοχαζόμουν». Επομένως, εάν τα δημιουργήματα κατασκευάστηκαν από το χέρι του Θεού, και είναι γραμμένο ότι «Όλα διά του Λόγου έγιναν, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα»· και πάλι: «Ένας Κύριος Ιησούς, διά του οποίου υπάρχουν τα πάντα», και ότι: «Σε αυτόν συγκρατούνται τα πάντα»· είναι ολοφάνερο ότι ο Υιός δεν θα μπορούσε να είναι έργο, αλλά ο ίδιος είναι το χέρι του Θεού και η σοφία. Γνωρίζοντας αυτό και οι μάρτυρες που βρέθηκαν στη Βαβυλώνα, ο Ανανίας, ο Αζαρίας και ο Μισαήλ, ελέγχουν την αρειανική ασέβεια. Διότι λέγοντας: «Ευλογείτε, όλα τα έργα του Κυρίου, τον Κύριο»· απαρίθμησαν όσα βρίσκονται στον ουρανό και όσα βρίσκονται στη γη, και ολόκληρη την κτίση, ως έργα· τον Υιό, όμως, δεν τον ονόμασαν. Διότι δεν είπαν: «Ευλόγει, Λόγε, και ύμνει, σοφία»· για να δείξουν ότι όλα τα υπόλοιπα συγκαταλέγονται σε αυτά που υμνούν, και είναι έργα· ενώ ο Λόγος δεν είναι έργο, ούτε ανήκει σε αυτούς που υμνούν, αλλά υμνείται μαζί με τον Πατέρα, προσκυνείται και θεολογείται, όντας ο Λόγος και η σοφία Του, και ο δημιουργός των έργων.

Διαχωρίζοντας δε τα δημιουργήματα από τον Δημιουργό και τα κτιστά από τον Κτίστη, λένε: «ευλογείτε, πάντα τα έργα Κυρίου, τον Κύριον». Τα είπαν όλα και δεν παρέλειψαν τίποτα. Προκειμένου δε το Άγιο Πνεύμα να προσδιορίσει την τέλεια γνώση ώστε να γνωρίζουμε ποιο είναι το θείο και ποια είναι εκείνα που δημιουργήθηκαν από τον Θεό, για να μην αναμείξουμε με το αιώνιο αυτά που έγιναν εκ του μη όντος και για να μην απωλέσουμε τη λογική μας, τα συγκέντρωσε όλα προβαίνοντας σε απαρίθμηση. Διότι το Άγιο Πνεύμα τους τα αποκάλυπτε, επειδή είχαν αξιωθεί να βρίσκονται μαζί με τους αγγέλους και να γίνουν συγκάτοικοί τους, όσα βρίσκονται στους ουρανούς και στη γη και κάτω από τη γη, και επομένως δεν είχαν άγνοια. Και λένε οι ίδιοι Άγιοι Παίδες, όπως προείπα: «ευλογείτε, πάντα τα έργα Κυρίου, τον Κύριον» και αρχίζουν να απαριθμούν και να διαχωρίζουν ποια είναι τα έργα και ποιος ο Δημιουργός, ποια είναι εκείνα που δημιουργούν και ποια τα δημιουργηθέντα· και απαριθμούν τον ουρανό, τη γη, τα ύδατα επάνω από τον ουρανό και τους αγγέλους (διότι οι άγγελοι είναι κτιστοί) και τους θρόνους και τις δυνάμεις (διότι αυτά είναι κτιστά), τον ήλιο, τη σελήνη (διότι είναι δημιουργήματα και όχι άκτιστα), τα νέφη και τις χιονοθύελλες, τους ανέμους, τα χιόνια, τις αστραπές, τις βροντές, τη γη, τη θάλασσα, τις πηγές, τις αβύσσους, τους ποταμούς, ολόκληρη την ανθρωπότητα, τα όρη, τα πετεινά του ουρανού, τα κτήνη και τα ζώα, τις ψυχές των οσίων, τα πνεύματα των δικαίων, τον Ανανία, τον Αζαρία, τον Μισαήλ, τους ιερείς και τους δούλους του Θεού.

Διότι οι ίδιοι άγιοι παίδες επανέλαβαν τρισσώς τον ύμνο, προβάλλοντας τα κτιστά και τα δημιουργήματα προς ύμνο του Θεού, λέγοντας πρώτα: «ευλογητός είσαι, Κύριε, ο Θεός των πατέρων μας, και αινετό και δεδοξασμένο είναι το όνομά σου εις τους αιώνας», έπειτα, μετά από άλλα: «ευλογημένος είσαι εσύ που κάθεσαι επί των Χερουβίμ» και πάλι: «ευλογημένος είσαι εσύ που κάθεσαι στον θρόνο της δόξας της βασιλείας σου» και «ευλογημένος είσαι ο επιβλέπων τις αβύσσους, ο καθήμενος επί των Χερουβίμ»· ώστε, από την αναφορά στον θρόνο, να εννοήσεις τα Σεραφείμ και τα Χερουβίμ, και από το όνομα των Χερουβίμ και των αβύσσων και του αγιασμένου θρόνου και όλων των άλλων ονομάτων, να κατανοήσεις από το πλήθος όλων αυτών που ονομάστηκαν ότι αποτελούν δημιουργήματα που συγκαταλέγονται με τα υπόλοιπα. Διότι, αφού τα προσκάλεσαν όλα αυτά σε ύμνο, αμέσως προσθέτουν λέγοντας: «ευλογείτε τον Κύριο, όλα τα έργα του Κυρίου», ώστε ο Γαβριήλ και ο Μιχαήλ να ευλογήσουν τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα.

2. Δεν αποκρύφτηκε από τα τέκνα τους σε άλλη γενεά. Και «άλλη γενεά» ονομάζει τα έθνη, για την οποία και αλλού λέει: Θα αναγγελθεί στον Κύριο η ερχόμενη γενεά. Και οι ίδιοι ονομάζονται τέκνα του αληθινού Ισραήλ, καθώς κληρονόμησαν από αυτούς την ευσέβεια προς τον Θεό. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: Στους οποίους ανήκει η υιοθεσία, και η λατρεία, και η διαθήκη, και η νομοθεσία, και των οποίων είναι οι πατέρες. Αυτοί, λοιπόν, ανήγγειλαν τις αινέσεις του Κυρίου σε εμάς ως υιούς Του. Διότι δεν θα γνωρίζαμε με ποιον τρόπο πρέπει να αινούμε τον Θεό, εάν οι προφήτες δεν είχαν προλάβει να μας διδάξουν λέγοντας: Ευλογείτε, όλα τα έργα του Κυρίου, τον Κύριο· και πάλι: Αινείτε τον Κύριο εκ των ουρανών· και επίσης: Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ, και όλα τα παρόμοια με αυτά. Από αυτούς έχουμε μάθει τα δυνατά έργα του Θεού και τα θαυμάσια που έκανε· δυνατά έργα μεν, αυτά που έδειξε τυχόν εναντίον του Φαραώ, ή και του Ναβουχοδονόσορα, ή και των γιγάντων, και άλλων παρόμοιων· θαυμάσια δε, αυτά που έκανε με τον Ιώβ, με τον Δαβίδ, με τον Δανιήλ, με τους τρεις παίδες, και με τους άλλους που στεφανώθηκαν μέσα στους πειρασμούς. Και έστησε μαρτύριο στον Ιακώβ. Ποιο, ή πότε; Όταν ο Θεός πάλευε μαζί του στον χείμαρρο του Ιακώβ.

Αλλ' όταν αιχμαλωτίστηκαν, όταν ρίχτηκαν σε βάρβαρη χώρα και εξέπεσαν από την πατρική κληρονομιά, και θεωρήθηκαν από όλους χαμένοι, και δεν τους είχε απομείνει τίποτα πλέον, τότε ο Χριστός, ο αληθινός Θεός μας, επιτέλεσε το θαύμα και διασκόρπισε το πυρ. Διότι το πυρ, μην αντέχοντας την αρετή των δικαίων, ξεπήδησε έξω και κατέκαψε όσους Χαλδαίους βρήκε γύρω από την κάμινο. Και έτσι, η κάμινος μετατράπηκε για αυτούς σε εκκλησία, και προσκαλούσαν όλη την κτίση, τα ορατά και τα αόρατα, τους αγγέλους και τις δυνάμεις, και συμπαραλαμβάνοντας με αυτόν τον τρόπο τα πάντα, έλεγαν: «Ευλογείτε, πάντα τα έργα Κυρίου, τον Κύριον».

Τώρα όμως, στη δική μας θάλασσα, ο σάλος είναι χειρότερος και τα κύματα περισσότερα. Αλλά παρακάλεσε τον Δεσπότη μας Χριστό, ο οποίος δεν κατανικά την τρικυμία με τέχνη, αλλά με ένα του νεύμα διαλύει τη θύελλα. Αλλά, κι αν πολλές φορές παρακάλεσες και δεν εισακούστηκες, μην ολιγωρήσεις· διότι τέτοια συνήθεια έχει ο φιλάνθρωπος Θεός. Μήπως δεν μπορούσε να λυτρώσει εκείνους τους τρεις παίδες, ώστε να μην πέσουν στο καμίνι του πυρός; Αλλά, όταν αιχμαλωτίστηκαν, όταν ρίχτηκαν σε χώρα βαρβάρων και εξέπεσαν από την πατρική τους κληρονομιά, όταν όλοι απελπίστηκαν γι' αυτούς και τίποτε πλέον δεν τους απέμενε, τότε ο Χριστός, ο αληθινός Θεός, ξαφνικά επιτέλεσε το θαύμα και διασκόρπισε το πυρ. Διότι το πυρ, μη αντέχοντας την αρετή των δικαίων, ξεπήδησε έξω και κατέκαψε όσους από τους Χαλδαίους βρήκε γύρω από το καμίνι. Και έτσι λοιπόν, το καμίνι έγινε για αυτούς Εκκλησία, και προσκαλούσαν όλη την κτίση, τα ορατά και τα αόρατα, τους αγγέλους και τις δυνάμεις, και συμπεριλαμβάνοντάς τα όλα, έλεγαν: «Ευλογείτε, πάντα τα έργα Κυρίου, τον Κύριον».

Αν πάλι παρακάλεσες πολλές φορές και δεν εισακούστηκες, μην απογοητεύεσαι· διότι τέτοια συνήθεια έχει ο Φιλάνθρωπος. Μήπως τάχα δεν μπορούσε να λυτρώσει εκείνους τους παίδες, ώστε να μην πέσουν στο καμίνι του πυρός; Αλλά, όταν αιχμαλωτίστηκαν, όταν ρίχτηκαν σε χώρα βαρβάρων, τότε ο Χριστός, ο αληθινός Θεός, φανέρωσε ξαφνικά τη θαυματουργική Του δύναμη και διασκόρπισε το πυρ. Επειδή δηλαδή αυτό δεν μπορούσε να αντέξει την αρετή των δικαίων, ξεπήδησε έξω και κατέκαψε όσους βρήκε γύρω από το καμίνι των Χαλδαίων. Και έτσι λοιπόν, το καμίνι έγινε για αυτούς εκκλησία και προσκαλούσαν ολόκληρη την κτίση, τόσο τα ορατά όσο και τα αόρατα, αγγέλους και δυνάμεις, και έχοντας με αυτόν τον τρόπο συμπεριλάβει τα πάντα έλεγαν: Ευλογείτε όλα τα έργα του Κυρίου τον Κύριο.

Ωδή η'. Η υμνωδία των τριών, την οποία έψαλλαν οι νέοι. «Ευλογείτε όλα τα έργα του Κυρίου τον Κύριο», δηλαδή τα ουράνια και τα επίγεια κτίσματα του Θεού, τα άυλα, τα ένυλα, τα έμψυχα, τα άψυχα, τα καταχθόνια, τα άνω, τα κάτω, τα λογικά, τα άλογα, τα ορατά, τα αόρατα, τα ισχυρά, τα αδύναμα, τα υδρόβια, τα χερσαία, τα αμφίβια, τα πτηνά, τα νηκτά, τα ερπετά, τα ταχύδρομα και τα βραδύδρομα, και με μια λέξη όλη η κτίση του Κυρίου ας υμνεί τον Κύριο, άλλη με λόγο και πράξη, και άλλη με την ομορφιά και το μέγεθος, ώστε να γνωρίσουν όλοι οι λάτρεις των ειδώλων και οι χαμαίθεοι ότι ένας είναι ο Θεός και Κύριος, τον οποίο υμνεί και δοξάζει όλη η κτίση, ως δημιουργό, πλάστη και συντηρητή της. Τον οποίο και εμείς οι ταπεινοί και ανάξιοι που ερμηνεύουμε ρητώς αυτά, μαζί με τους αναγνώστες και τους ακροατές, μαζί με όλη την κτίση, «αινούμε, ευλογούμε και προσκυνούμε» Πατέρα, Υιό και Άγιο Πνεύμα, Μονάδα εν Τριάδι και Τριάδα εν Μονάδι, «εις πάντας τους αιώνας».

Εκείνος που συνομιλούσε άφλεκτος μέσα στο πυρ στο Σινά. Οι πέτρες, όταν είδαν την πέτρα της ζωής να υψώνεται πάνω από την πέτρα στον Κρανίου τόπο, σχίστηκαν, και ο ήλιος, κρύβοντας τις ακτίνες του, ντύθηκε το σκοτάδι ανακράζοντας: Όλα τα έργα του Κυρίου, υμνείτε τον Κύριο.

Σαν νυμφίο που βγήκε από τον νυμφώνα, σε αντίκρισε από τον τάφο ωραιότατο ο χορός των αποστόλων, και συνεορτάζοντας το Πάσχα με τις φυλές των εθνών διαλαλούσε φωνάζοντας: Όλα τα έργα του Κυρίου, υμνείτε τον Κύριο. Γιατί ζητάτε με μύρα τον ζωοδότη σαν να είναι θνητός; Έχει αναστηθεί, αδειάζοντας τα βασίλεια του άδη, φώναζε στις γυναίκες από τον τάφο ψάλλοντας ο άγιος άγγελος.