Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ - ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΑΖΑΡΙΟΥ ΚΑΙ ΥΜΝΟΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ 1:6

Εάν όμως δυσπιστείς, αναλογίσου ποια συγκατάβαση εκδηλώθηκε στον Ανανία και τους συντρόφους του. Ποιες πηγές άδειασαν; Πόσα δοχεία νερού θα μπορούσαν να σβήσουν τη φλόγα που υψωνόταν σε ύψος σαράντα εννέα πήχεων; Αλλά εκεί όπου η φλόγα υψώθηκε λίγο παραπάνω, εκεί η πίστη ξεχύθηκε σαν ποτάμι, και εκεί πρόφεραν το αντίδοτο των κακών: «Δίκαιος είσαι, Κύριε, σε όλα όσα μας έκανες, διότι αμαρτήσαμε και παρανομήσαμε» και η μετάνοια διέλυσε τις φλόγες. Εάν δυσπιστείς ότι η μετάνοια μπορεί να σβήσει το πυρ της γεέννης, μάθε το από τα όσα συνέβησαν στον Ανανία και τους συντρόφους του. Αλλά ίσως πει κάποιος από τους προσεκτικούς ακροατές: Εκείνους ο Θεός δικαίως τους έσωσε τότε, επειδή δεν θέλησαν να ειδωλολατρήσουν, τους έδωσε ο Θεός τη δύναμη. Επειδή λοιπόν παρουσιάστηκε αυτός ο ισχυρισμός, προχωρώ τώρα σε ένα άλλο παράδειγμα μετανοίας.

ΙΣΤ΄. Εάν όμως απιστείς, αναλογίσου τι συνέβη κάποτε στον Ανανία και τους συντρόφους του. Μέσα στο καμίνι της φωτιάς, ποιες πηγές ανέβλυσαν; Πόση ποσότητα νερού θα ήταν ικανή να σβήσει τη φλόγα που υψωνόταν σε σαράντα εννέα πήχεις; Αλλά όπου η φλόγα υψώθηκε υπερβολικά, εκεί ξεχύθηκε άφθονη πηγή μετάνοιας, καθώς έλεγαν: «Διότι είσαι δίκαιος σε όλα όσα έπραξες σε εμάς» και «Αμαρτήσαμε και ανομήσαμε και αδικήσαμε». Έτσι, λοιπόν, τις φλόγες του καμινιού τις σταμάτησε η μετάνοια· εσύ απιστείς ότι μπορεί να σβήσει και το πυρ της γέεννας; Αλλά ίσως μου πει κάποιος από εκείνους που απαντούν βιαστικά, ότι η διήγηση αυτή είναι αταίριαστη με το προκείμενο θέμα· διότι ο Θεός έδωσε την παράδοξη αυτή δύναμη, επειδή ο Ανανίας και οι σύντροφοί του αρνήθηκαν να ειδωλολατρήσουν. Συγκαταβαίνοντας, λοιπόν, σε έναν τέτοιο ισχυρισμό, και βλέποντας την αφθονία των παραδειγμάτων, προχωρώ τώρα και σε έναν άλλο τύπο μετάνοιας.

Πλήθυναν περισσότερο από τις τρίχες της κεφαλής μου, και η καρδιά μου με εγκατέλειψε. Και ας μη θεωρήσει κανείς αταίριαστα τα όσα ειπώθηκαν προς όσα έχουν ερμηνευθεί. Διότι και οι τρεις παίδες, αν και είχαν κατακτήσει την ύψιστη αρετή και είχαν στεφανωθεί με το νικητήριο στεφάνι, προσευχόμενοι μέσα στο καμίνι έλεγαν: Αμαρτήσαμε, παρανομήσαμε, αδικήσαμε, και απομακρυνθήκαμε από τις εντολές σου, και δεν τηρήσαμε τα προστάγματά σου. Το ίδιο έπραξε ο θαυμάσιος Δανιήλ, το ίδιο ο θεσπέσιος Ιερεμίας, το ίδιο ο θείος Ησαΐας, το ίδιο ο σοφότατος Παύλος· διότι, όπως λέει: Ο Χριστός ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους ο πρώτος είμαι εγώ· και πάλι: Δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι απόστολος.

Η προσευχή και ο ύμνος των τριών παίδων στην κάμινο του πυρός <στη Βαβυλώνα>. Ευλογητός ει: Διότι πότε ο Θεός δεν ευλογείται από όλους; Και αινετόν: Και στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα ο Θεός είναι δεδοξασμένος. Ότι δίκαιος: Διότι όλα όσα αφορούν τη σωτηρία μας, μας τα επιμέτρησε ως αγαθός Θεός. Και όλα τα έργα: Ως [έργα] του Θεού, είναι όλα αληθινά όσα προέρχονται από Αυτόν. Και κρίματα αληθείας: Διότι τίποτα δεν είναι άκριτο ή ψευδές στον Θεό. Κατά πάντα: Διότι έκανε τα πάντα καλά για τον άνθρωπο. Και επί την πόλιν: Εννοεί βέβαια και την αισθητή Ιερουσαλήμ, διότι υπέφερε πολλά προς επιστροφή. Ότι εν αληθεία: Διότι, επειδή παρόργισαν τον Θεό, έλαβαν την ανταπόδοση. Ότι αμαρτήσαμε: Διότι αρνήθηκαν τον Θεό και προσχώρησαν στα είδωλα· συνεπώς σε όλα αμάρτησαν. Και των εντολών: Διότι, παραβαίνοντας τον νόμο, γίναμε ένοχοι για τα πάντα. Καθώς ενετείλω: Διότι Αυτός ως αγαθός μας συμβούλευσε τα αγαθά, αλλά εμείς υπήρξαμε ανυπάκουοι. Και πάντα όσα: Διότι τίποτε δεν κάνει ο Θεός άσκοπα ούτε προς βλάβην. Και παρέδωκας: Σε απερίτμητους και ασεβείς, οι οποίοι δεν γνωρίζουν τον Θεό, αλλά είναι κατά πάντα άνομοι. Και σε βασιλιά άδικο: Αναφέρεται μεν στον Ναβουχοδονόσορα, αλλά εννοεί τον διάβολο. Και νυν: Διότι γίναμε υπόδικοι παρακούοντας τον Θεό. Αισχύνη: Διότι ενώ οφείλαμε να μιλάμε στον Θεό, παραδοθήκαμε σε ειδωλολάτρες <στις ειδωλολατρίες> και ντροπιαστήκαμε. Μη παραδώς: Διότι ενώ εμείς δεν έχουμε έργα σωτηρίας, Εσύ για το όνομά Σου μην μας εγκαταλείψεις.

Διότι ο μεν Δαβίδ έλεγε: «Οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου· σαν βαρύ φορτίο με βάρυναν». Ο δε Ησαΐας αναφωνούσε: «Αλίμονο σε μένα τον ταλαίπωρο, διότι, όντας άνθρωπος, έχω ακάθαρτα χείλη». Και οι τρεις παίδες, ενώ βρίσκονταν μέσα στο καμίνι και είχαν παραδώσει τα σώματά τους στον θάνατο για τον Θεό, συγκατέλεγαν τους εαυτούς τους στους έσχατους των αμαρτωλών, λέγοντας: «Αμαρτήσαμε, παρανομήσαμε»· αν και τι υπήρχε πιο λαμπρό, τι πιο καθαρό από εκείνους; Διότι, ακόμη και αν είχαν διαπράξει κάποιες αμαρτίες, η φύση εκείνης της φλόγας τις εξάλειψε όλες. Αλλά δεν απέβλεπαν στα δικά τους κατορθώματα, παρά αναλογίζονταν τα αμαρτήματά τους. Έτσι και ο Δανιήλ, μετά τον λάκκο των λεόντων, μετά τα αμέτρητα μαρτύρια που υπέμεινε, κατηγορούσε και αυτός τον εαυτό του, και κανένας δεν κατηγορούσε τον πλησίον του.

Όντως, είναι μεγάλη η απόσταση ανάμεσα σε εκείνους και σε εμάς, όση του ουρανού από τη γη, και ίσως ακόμη μεγαλύτερη. Τι λέει; Μετά από τόσα κατορθώματα, μετά το θαύμα που έγινε στον λάκκο, θεωρείς τον εαυτό σου τόσο ταπεινό; Ναι, λέει· διότι όσα και αν πράξουμε, είμαστε αχρείοι δούλοι. Έτσι, προλαμβάνοντας τα γεγονότα, εκπλήρωνε το ευαγγελικό παράγγελμα, και δεν θεωρούσε τον εαυτό του ως τίποτα. Διότι έλεγε: «Με θυμήθηκε ο Θεός». Και δες πάλι από πόση ταπεινοφροσύνη είναι γεμάτη η προσευχή του. Έτσι και οι τρεις παίδες έλεγαν: «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε»· και παντού αποδεικνύουν την ταπεινότητά τους. Καίτοι ο Δανιήλ είχε άπειρες αφορμές για να υπερηφανεύεται, γνώριζε όμως ότι και αυτά τα κατείχε ακριβώς επειδή δεν υπερηφανευόταν, και έτσι δεν κατέστρεψε τον θησαυρό. Διότι, περισσότερο από όλους τους ανθρώπους και σε ολόκληρη την οικουμένη, δεν ήταν γνωστός μόνο για αυτά, δηλαδή ότι ο βασιλιάς, πέφτοντας με το πρόσωπο στη γη του προσέφερε σπονδή, αλλά και ότι τον θεώρησε θεό, αυτός που παντού στη γη τιμούνταν ως θεός· διότι αυτός κυριαρχούσε στα πάντα. Και αυτό είναι φανερό από τον Ιερεμία: «Αυτός που περιβάλλεται», λέει, «τη γη σαν ιμάτιο»· και πάλι, «Εγώ την έδωσα στον Ναβουχοδονόσορα, τον δούλο μου». Και από τα όσα γράφει στις επιστολές είναι και πάλι φανερό τούτο, ότι δηλαδή δεν θαυμαζόταν μόνο εκεί όπου βρισκόταν, αλλά και παντού, και μέσα από όσα ακούγονταν φάνταζε μεγαλύτερος παρά εάν τα υπόλοιπα έθνη τον έβλεπαν παρόντα, εφόσον και με γραπτές επιστολές ομολόγησε τη δουλεία του στον Θεό και το θαύμα.

Και όμως, ποια ευεργεσία έλαβαν εκείνοι πέρα από την αξία τους; Παρέδωσαν τους εαυτούς τους στην κάμινο, αιχμαλωτίστηκαν εξαιτίας των αμαρτιών άλλων (διότι ήταν ακόμη νέοι) και δεν γόγγυσαν, ούτε οργίστηκαν, ούτε είπαν: «Ναι, ποιο καλό προέκυψε σε εμάς από το ότι υπηρετούμε τον Θεό; Τι ωφεληθήκαμε προσκυνώντας τον; Αυτός είναι ασεβής και έγινε κύριός μας· μαζί με τους ειδωλολάτρες τιμωρούμαστε από τον ειδωλολάτρη, οδηγηθήκαμε στην αιχμαλωσία, στερηθήκαμε την πατρίδα, την ελευθερία, όλα τα πατρικά αγαθά, γίναμε αιχμάλωτοι και δούλοι, υπηρετούμε βάρβαρο βασιλιά». Τίποτε από αυτά δεν είπαν· αλλά τι; «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε»· και δεν κάνουν τη δέηση για τους εαυτούς τους, αλλά για τους άλλους: «Διότι σε βασιλιά», λένε, «απεχθέστατο και πονηρότατο μας παρέδωσες». Πάλι ο Δανιήλ, όταν ρίχθηκε για δεύτερη φορά στον λάκκο, έλεγε: «Διότι με θυμήθηκε ο Θεός». Γιατί δεν θα σε θυμόταν, ώ Δανιήλ, όταν τον δόξασες ενώπιον του βασιλιά, λέγοντας: «Και εγώ όχι με τη σοφία που υπάρχει μέσα μου»· αλλά όταν ρίχθηκες στον λάκκο των λεόντων επειδή δεν υπάκουσες σε εκείνο το πονηρότατο διάταγμα, γιατί δεν θα σε θυμόταν;

Τόσο δυνατός είναι, ώστε ακόμα και αφού πέσουμε μέσα, μπορεί πάλι να μας αρπάξει από τη φλόγα. Και αν δεν το κάνει, ας είναι γνωστό σε εσένα, βασιλιά, ότι τους θεούς σου δεν τους λατρεύουμε, και τη χρυσή εικόνα που έστησες δεν την προσκυνάμε. Πρόσεξε πώς αγνοούν το μέλλον κατά θεία οικονομία. Διότι, αν το γνώριζαν εκ των προτέρων, δεν θα ήταν καν αξιοθαύμαστοι για αυτό που έπραξαν· διότι ποιο θα ήταν το θαυμαστό, εάν, έχοντας εγγυήσεις για τη σωτηρία τους, τολμούσαν να αντιμετωπίσουν τα δεινά; Αφενός ο Θεός θα δοξαζόταν, επειδή μπόρεσε να τους βγάλει από το καμίνι, αφετέρου εκείνοι δεν θα προκαλούσαν τον θαυμασμό, εφόσον δεν θα είχαν ρίξει οι ίδιοι τους εαυτούς τους στους κινδύνους. Για τον λόγο αυτόν τους άφησε να αγνοούν το μέλλον, ώστε να τους δοξάσει περισσότερο. Και όπως ακριβώς εκείνοι διασφάλιζαν ότι ο βασιλιάς δεν θα καταλόγιζε αδυναμία στον Θεό σε περίπτωση που κατακαίγονταν, έτσι και ο Θεός έπραξε και τα δύο: και τη δική Του δύναμη έδειξε, και φρόντισε ώστε η προθυμία των παίδων να φανεί λαμπρότερη. Από πού, λοιπόν, προερχόταν σε αυτούς, λέει, η αμφιβολία και το να μην έχουν την πεποίθηση ότι οπωσδήποτε θα σωθούν; Από το γεγονός ότι θεωρούσαν τους εαυτούς τους εντελώς ευτελείς και ανάξιους μιας τέτοιας ευεργεσίας. Και ότι δεν το λέω αυτό κάνοντας εικασίες, αποδεικνύεται από το ότι, όταν έπεσαν στο καμίνι, οδύρονταν λέγοντας τα εξής: Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε, δεν μας επιτρέπεται καν να ανοίξουμε το στόμα μας. Για αυτούς τους λόγους έλεγαν: «Και αν όχι».

Διότι, εάν ευχαριστείς τον Θεό, αρκέσου μόνο σε Αυτόν, και μην το προβάλεις στους ανθρώπους ούτε να καταδικάζεις τον πλησίον σου· διότι αυτό δεν είναι ευχαριστία. Θέλεις να μάθεις λόγια ευχαριστίας; Άκουσε τους τρεις παίδες που λέγουν: «Αμαρτήσαμε, παρανομήσαμε· δίκαιος είσαι, Κύριε, για όλα όσα έπραξες σε εμάς, διότι με αληθινή κρίση τα επέφερες όλα». Διότι το να ομολογεί κανείς τα δικά του αμαρτήματα, αυτό σημαίνει να ευχαριστεί τον Θεό μέσα από την ομολογία του, πράγμα που αποδεικνύει ότι, ενώ είναι ο ίδιος υπόλογος για αμέτρητα σφάλματα, δεν του επιβάλλεται η αρμόζουσα τιμωρία· αυτός είναι κατεξοχήν εκείνος που πραγματικά ευχαριστεί. Ας φυλαχθούμε, λοιπόν, από το να λέμε οτιδήποτε για τον εαυτό μας· διότι αυτό μας καθιστά και στους ανθρώπους μισητούς και στον Θεό βδελυρούς. Γι' αυτόν τον λόγο, όσο μεγάλα έργα και αν κατορθώνουμε, τόσο πιο ταπεινά λόγια ας λέμε για τον εαυτό μας· διότι έτσι θα καρπωθούμε τη μέγιστη δόξα, και από τους ανθρώπους και από τον Θεό· και μάλλον, όχι απλώς δόξα από τον Θεό, αλλά και μισθό και μεγάλη ανταπόδοση.

ι'. Διότι, το ότι αυτή η θυσία —εννοώ την ταπεινοφροσύνη— είναι πολύ ανώτερη από την ιουδαϊκή, όχι μόνο τώρα, αλλά ήταν και τότε, αποδεικνύεται από εκείνους τους τρεις παίδες, οι οποίοι στο καμίνι της Βαβυλώνας μετέτρεψαν τη φλόγα σε πηλό, οι νέοι που ήταν συνετοί σαν γέροντες, οι λίγοι που στάθηκαν δυνατότεροι από τους πολλούς, οι αιχμάλωτοι που αποδείχθηκαν ισχυρότεροι από τον βασιλιά, αυτοί που έχασαν την πατρίδα τους αλλά δεν έχασαν την πίστη τους, οι γυμνοί και ταυτόχρονα ενδεδυμένοι, οι φτωχοί και ταυτόχρονα εύποροι, οι δούλοι που ήταν ανώτεροι από τους ελεύθερους, αυτοί που μετέτρεψαν το καμίνι σε δροσιά και μετέβαλαν τα στοιχεία της φύσεως, αυτοί που έσβησαν την ενέργεια του πυρός, αυτούς που έδεσε ο τύραννος και τους έλυσε η φωτιά, αυτοί ικέτευαν και έλεγαν: «Αμαρτήσαμε, παρανομήσαμε, αδικήσαμε, αποστατώντας από Σένα. Δεν υπάρχει πλέον άρχοντας, ούτε προφήτης, ούτε ηγέτης, ούτε τόπος για να προσφέρουμε κάρπωμα ενώπιόν Σου και να βρούμε έλεος· αλλά είθε να γίνουμε δεκτοί με ψυχή συντετριμμένη και με πνεύμα ταπεινώσεως. Θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα· καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την περιφρονήσει».

Από το πρόσωπο του εχθρού και του διώκτη. Αυτά τους πλήγωναν περισσότερο από τις τιμωρίες. Διότι, επειδή πάντοτε και συνεχώς απολάμβαναν ευημερία και επικρατούσαν των εχθρών, όταν έπεσαν και υποσκελίστηκαν, άνοιξαν τα στόματα όλων εναντίον τους, και δεν μπορούσαν καν να σηκώσουν κεφάλι, αλλά υπέμεναν αδιάκοπη τιμωρία. «Όλα αυτά ήλθαν επάνω μας, και όμως δεν σε λησμονήσαμε και δεν αθετήσαμε τη διαθήκη σου». Άλλος μεταφραστής λέγει: «Ούτε παραβήκαμε τη συνθήκη σου». Αντίθετα προς τους άλλους, λέγει, βαδίσαμε εμείς. Διότι εκείνοι μεν και πριν από τις συμφορές υποσκελίστηκαν· εμείς όμως, λέγει, και μετά τις συμφορές παραμείναμε όρθιοι, έχοντας ακλόνητο το φρόνημα. Και αυτά τα λέγουν για να εμπνεύσουν ελπίδα σε όσους βρίσκονται μαζί τους. Γι' αυτό ακριβώς, ενώ ο Δανιήλ και οι τρεις παίδες λέγουν, «Αμαρτήσαμε, παρανομήσαμε», αυτοί λέγουν, «Δεν αθετήσαμε τη διαθήκη σου», ανυψώνοντας έτσι το φρόνημα των συστρατιωτών τους. Διότι, λέγει, εάν υποστήκαμε τα μεγαλύτερα δεινά, και είμαστε απόγονοι εκείνων που έλαβαν τις μέγιστες ευεργεσίες, και όμως μέσα στις συμφορές δεν παρεκκλίναμε, τότε θα υπάρχει σε εμάς μεγάλη ελπίδα σωτηρίας.

«Γιατί; Για να φανερωθεί πρώτα σε εμένα η άμετρη ευσπλαχνία του, το τι είδους στοργή τρέφει προς τους ανθρώπους.» Είδες μέγεθος αποκαλύψεων; Είδες άμετρη ταπεινοφροσύνη; Έτσι και ο Αβραάμ, όταν είδε τον Κύριο και έγινε συνομιλητής του, όταν ο Θεός Λόγος τον κατέστησε ακόμη και κριτή για την παρανομία των Σοδομιτών, τότε έλεγε ο Αβραάμ: «Εγώ είμαι χώμα και στάχτη». Γιατί; Επειδή καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, ενώ εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί. Γι' αυτό και οι τρεις παίδες, όταν ακριβώς δοξάστηκαν μέσα στο καμίνι, όταν χαλιναγώγησαν τη φωτιά, όταν στο μέσο της φωτιάς απολάμβαναν μια πνοή δροσιάς που φυσούσε, όταν μετέτρεψαν το κέντρο του καμινιού σε παράδεισο διά της προσευχής τους, όταν συγκαταριθμούσαν ως τέταρτο μέσα στο καμίνι τον Υιό και Λόγο του Θεού, τον Χριστό, τον αληθινό Θεό μας, και είχαν το καμίνι για ουρανό, όπως ακριβώς μαρτύρησε ο Ναβουχοδονόσορ λέγοντας: «Δεν ρίξαμε τρεις άνδρες στο καμίνι; Και ιδού, εγώ βλέπω τέσσερις, και η όψη του τέταρτου είναι όμοια με Υιό Θεού.» Τότε ακριβώς ταπείνωναν τους εαυτούς τους λέγοντας: «Διότι με αλήθεια και δίκαιη κρίση τα έπραξες όλα αυτά εξαιτίας των αμαρτιών μας»· κατέστησαν τους εαυτούς τους υπόλογους λέγοντας: «Διότι αμαρτήσαμε και ανομήσαμε με το να αποστατήσουμε από εσένα, και σφάλαμε στα πάντα». Είδες την ανύψωση της ταπεινοφροσύνης; Πόσο πολύ ανύψωσε εκείνους που μετέχουν σε αυτήν;

Διότι αμαρτήσαμε, παρανομήσαμε, αδικήσαμε και πράξαμε το πονηρό, και αμαρτήσαμε στα πάντα, και δεν υπακούσαμε στις εντολές σου, και για τον λόγο αυτόν πλανηθήκαμε μακριά σου. Αλλά ελέησε, Κύριε, τα έργα των χειρών σου· ελέησε, Δέσποτα, αυτούς που με την απάτη του φιδιού εκδιώχθηκαν από τον παράδεισο· ελέησέ μας και ένδυσέ μας με χιτώνα ευφροσύνης και με ιμάτιο σωτηρίας· ελέησέ μας, τους οποίους ο διάβολος απογύμνωσε από τη δική σου βοήθεια. Εύσπλαχνε, ελέησε αυτούς που σε εγκατέλειψαν και δούλεψαν σε εκείνον· ελέησε τους πλανημένους, ελέησε αυτούς που δεν φύλαξαν τις προσταγές σου και υπηρέτησαν τις κακουργίες των δαιμόνων· ελέησε αυτούς που μολύνθηκαν μέσα στις αμαρτίες, ελέησε αυτούς που τυραννούνται από τον διάβολο, ελέησε αυτούς που έχουν ρυπανθεί μέσα στην ασωτία· ελέησε, Ελεήμον, ελέησε, Αγαθέ, ελέησε, Μακρόθυμε, διότι τα χέρια μας έπραξαν κάθε κακό και κάθε ακαθαρσία και πλεονεξία και αδικία. Διότι μιάναμε την ψυχή, την οποία δημιούργησες κατ' εικόνα σου· μιάναμε το σώμα, μιάναμε την αίσθηση. Η γλώσσα μας έγινε κοφτερό μαχαίρι εναντίον του πλησίον, τα μάτια μας βλέπουν φωτιά, τα χέρια μας είναι γεμάτα αίμα, τα πόδια μας σπεύδουν γρήγορα προς το κακό, για να βλάψουν κάποιον.

Ο πιστός Αβραάμ και ο δίκαιος Ιώβ ονόμασαν τους εαυτούς τους γη και στάχτη. Αυτά δε τα λόγια αποτελούν τεκμήριο ταπεινοφροσύνης. Εκείνος όμως που έχει κορεστεί από τη μετάνοια δεν μπορεί να ταπεινοφρονεί. Οι τρεις παίδες, οι αληθινοί μεγαλομάρτυρες, μέσα από την καιόμενη φλόγα εξομολογούνταν λέγοντας ότι αμάρτησαν και ανόμησαν, και μετανοούσαν για τα προηγούμενα κακά τους, μολονότι πλέον ήταν τέλειοι. Και σχεδόν όλος ο ύμνος τους επέχει δύναμη μετάνοιας.

Γι’ αυτό, αν και «υιοί του Υψίστου, σαν άνθρωποι» πεθαίνουμε, «και σαν ένας από τους άρχοντες» πέφτουμε. Γι’ αυτό παραδοθήκαμε σε «χέρια άνομων εχθρών», των άγριων δηλαδή δαιμόνων, «και σε βασιλιά άδικο και τον πιο πονηρό σε όλη τη γη», δηλαδή στον άρχοντά τους, «επειδή αμαρτήσαμε και παρανομήσαμε», αφού παραβήκαμε τις εντολές του Κυρίου και Θεού μας, και καταπατήσαμε τον Υιό του Θεού και θεωρήσαμε κοινό το αίμα της διαθήκης. Αλλά «μη μας παραδώσεις έως το τέλος για το όνομά σου», Κύριε, «και μην καταργήσεις τη διαθήκη σου· και μην απομακρύνεις το έλεός σου από εμάς», ένεκα των οικτιρμών σου, «Πατέρα μας που είσαι στους ουρανούς», και ένεκα της ευσπλαχνίας του μονογενούς σου Υιού, και ένεκα του ελέους του Αγίου σου Πνεύματος. «Μη θυμηθείς τις παλαιές μας ανομίες», αλλά «ας μας προφθάσουν γρήγορα οι οικτιρμοί σου, διότι φτωχύναμε πάρα πολύ. Βοήθησέ μας, ο Θεός, ο Σωτήρας μας».

Επομένως, με αυτόν τον τρόπο, εσύ υβρίζοντας και καταφρονώντας τον Θεό, αμαρτάνεις στα πάντα, όπως είναι γραμμένο στον ύμνο των Τριών Παίδων: «Εξημάρτομεν εν πάσι»· διότι τον καταφρονείς ως Νομοθέτη, μη θέλοντας να τηρήσεις τον νόμο του· τον καταφρονείς ως Δεσπότη, μη υποτασσόμενος στην εξουσία του· τον καταφρονείς ως Δημιουργό, στρέφοντας εναντίον του την ύπαρξή σου, τον νου σου, το αυτεξούσιό σου και όλα όσα έλαβες από αυτόν. Αμαρτάνεις στα πάντα· διότι τον καταφρονείς ως έσχατο σκοπό, μη φροντίζοντας για τη μακαριότητα που σου υποσχέθηκε· τον καταφρονείς ως Λυτρωτή, μη αναλογιζόμενος το αίμα που έχυσε και τον επώδυνο θάνατο που υπέμεινε για χάρη σου· τον καταφρονείς ως Κριτή, μη φοβούμενος τη φρικτή του απόφαση, ούτε τον θυμό του, ούτε τις κολάσεις του· τον καταφρονείς ως Φίλο, μη θέλοντας τη φιλία του, μήτε τη χάρη του· τον καταφρονείς ως Πατέρα, αποστρεφόμενος την κληρονομιά και το αξίωμα της υιοθεσίας του.

Ας φωνάξουμε με τον Δαβίδ και εμείς: «Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε σε αυτόν, και να κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε, διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς είμαστε λαός της βοσκής του και πρόβατα της χειρός του». Ας κράξουμε με τους τρεις παίδες προς τον Θεό: «Αμαρτήσαμε και παρανομήσαμε απομακρυνόμενοι από εσένα, και σφάλαμε στα πάντα, και τις εντολές σου δεν τις ακούσαμε, ούτε τις τηρήσαμε, ούτε πράξαμε καθώς μας πρόσταξες». Ας αποστραφεί ο καθένας από εμάς από τον πονηρό του δρόμο, καθώς αποστράφηκαν και οι Νινευίτες εκείνοι, και τότε ας φωνάξουμε και εμείς προς τον Θεό, καθώς και εκείνοι φώναξαν: «Ποιος ξέρει αν θα μεταμεληθεί ο Θεός, και θα αποστρέψει την οργή του θυμού του, και δεν θα χαθούμε;». Και όποιος από εμάς έσφαλε απέναντι στον Θεό ύστερα από το Άγιο Βάπτισμα, αυτός ας μην παύσει νύχτα και ημέρα να φωνάζει τα κατανυκτικά εκείνα λόγια, που τον διδάσκει ο κήρυκας της μετάνοιας, ο χρυσός στη γλώσσα και στην καρδιά Ιωάννης, λέγοντας: «Αν κάποιος που έλαβε το ουράνιο Βάπτισμα αμάρτησε, στον ουρανό αμάρτησε. Διότι αυτός που αμαρτάνει πριν από το Βάπτισμα, στη γη αμαρτάνει. Διότι χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις, ειπώθηκε στον Αδάμ. Όποιος όμως ντύθηκε τον Χριστό στο Βάπτισμα, δεν είναι πλέον γη, αλλά ουρανός. Διότι όπως είναι ο χωματένιος, τέτοιοι είναι και οι χωματένιοι, και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι».