Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ - ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΑΖΑΡΙΟΥ ΚΑΙ ΥΜΝΟΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ 1:63

Αλλά απλώς τολμήσατε να επινοήσετε δικούς σας τρόπους και να ισχυριστείτε ότι το πνεύμα για το οποίο αναφέρεται ότι κτίζεται, αυτό είναι το Άγιο Πνεύμα, μολονότι θα μπορούσατε να διδαχθείτε ακόμη και από λόγιους άνδρες σχετικά με τη διαφορά των πνευμάτων. Διότι γίνεται λόγος και για το πνεύμα του ανθρώπου, όπως ψάλλει ο Δαβίδ: «Τη νύχτα συλλογιζόμουν μέσα στην καρδιά μου, και ερευνούσε το πνεύμα μου.» Ο δε Βαρούχ προσευχόμενος λέγει: «Ψυχή που βρίσκεται σε στενοχώρια και πνεύμα που έχει αποκάμει κράζει προς εσένα.» Και στην ωδή των τριών παίδων: «Ευλογείτε, πνεύματα» και «ψυχές των δικαίων, τον Κύριο.» Ο δε Απόστολος γράφει: «Το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο πνεύμα μας, ότι είμαστε τέκνα Θεού. Εάν δε είμαστε τέκνα, είμαστε και κληρονόμοι·» και πάλι: «Κανείς δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα του.» Και στην προς Θεσσαλονικείς επιστολή, προσευχόμενος, λέγει: «Ολόκληρο το πνεύμα σας, και η ψυχή, και το σώμα, ας διατηρηθεί άμεμπτο κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.» Γίνεται επίσης λόγος και για πνεύματα ανέμων, όπως στη Γένεση: «Και επέφερε ο Θεός πνεύμα πάνω στη γη, και κόπασε το νερό·» και στον Ιωνά: «Και ο Κύριος ξεσήκωσε πνεύμα στη θάλασσα, και ξέσπασε μεγάλος κλύδωνας στη θάλασσα· και το πλοίο κινδύνευε να συντριβεί.» Και στον εκατοστό έκτο ψαλμό έχει γραφτεί: «Είπε, και σηκώθηκε πνεύμα καταιγίδας, και υψώθηκαν τα κύματά της.»

Αλλά ας παραλειφθούν και αυτά, και ας προχωρήσουμε στα επόμενα σημεία του λόγου. Θα διατυπώσω με δικά μου λόγια τη σκέψη του αντιπάλου για λόγους συντομίας. Λέει ότι «ο άνθρωπος αποτελείται από τρία μέρη, από πνεύμα, ψυχή και σώμα», όπως ακριβώς δογματίζει το ίδιο και ο απόστολος στην προς Θεσσαλονικείς επιστολή, και επικαλείται από την υμνωδία των τριών παίδων εκείνο το μέρος που λέει: «Ευλογείτε, πνεύματα και ψυχές των δικαίων». Έπειτα αναφέρει και το ότι λατρεύουμε τον Κύριο εν πνεύματι. Παραθέτει επίσης τα λόγια του ευαγγελίου, μέσα από τα οποία διδασκόμαστε ότι όσοι προσκυνούν τον Θεό πρέπει να τον προσκυνούν εν πνεύματι. Αφού τα αναπτύξει αυτά, προσθέτει ότι υπάρχει και κάτι άλλο εκτός από αυτό: η σάρκα που αντιστρατεύεται το πνεύμα. Λέει μάλιστα ότι αυτή δεν είναι άψυχη, ώστε με αυτόν τον τρόπο να αποδεικνύεται ότι το πνεύμα είναι κάτι τρίτο, πέρα από την ψυχή και το σώμα. «Εάν λοιπόν», λέει, «ο άνθρωπος αποτελείται από τρία μέρη, και εφόσον και ο Κύριος είναι άνθρωπος, τότε οπωσδήποτε και ο Κύριος αποτελείται από τρία: από πνεύμα, ψυχή και σώμα». Προκειμένου λοιπόν να καταστεί φανερό πόσο εσφαλμένη είναι η αντίληψή του για τις θείες Γραφές, θα εξετάσουμε με συντομία το καθένα από όσα είπε. Και πρώτα-πρώτα ας εξετάσουμε το αποστολικό χωρίο.

ΣϟΕ΄. Προς τον Χαιρήμονα, τον Ζώσιμο και τον Μάρωνα. Ότι η ψυχή είναι αθάνατη. Επειδή νομίζετε, ω άριστοι, ότι μαζί με τα σώματα σβήνουν και οι ψυχές, αμαρτάνετε άφοβα, νομίζοντας ότι δεν θα λογοδοτήσετε· αλλά, αφού μάθετε την αλήθεια από τον ίδιο τον Κριτή, ότι δηλαδή οι ψυχές είναι αθάνατες και θα υποστούν δίκη, ανακαλέστε τις απόψεις σας. Διότι λέει: «Μη φοβηθείτε από εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή» (αυτή είναι αναντίρρητη μαρτυρία για την αθανασία της ψυχής)· «αλλά μάλλον να φοβάστε Εκείνον που μπορεί να καταστρέψει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα». Αυτή είναι αψευδής απόδειξη και της ανάστασης και της κόλασης. Διότι πρέπει να θεωρούμε την απόφαση του Δημιουργού πιο ισχυρή από κάθε απόδειξη. Ότι δε και στην Παλαιά Διαθήκη οι ευδόκιμοι και λαμπροί άνδρες γνώριζαν την αθανασία της ψυχής, ακούστε τους τρεις παίδες που έλεγαν μέσα στο καμίνι: «Ευλογείτε, πνεύματα και ψυχές των δικαίων, τον Κύριο». Και είναι βεβαίως αξιόπιστοι εκείνοι που δεν φοβήθηκαν τον τύραννο, αλλά επέδειξαν ευσέβεια και δαμάσανε τη φωτιά. Ο δε θεατής των Σεραφείμ που βροντοφωνάζει, «Ποιος θα σας αναγγείλει ότι καίει η φωτιά;», τι άλλο κηρύττει από τη γέεννα, την αθανασία των ψυχών και την αναβίωση των σωμάτων;

Γι' αυτό, λοιπόν, οι ψυχές των αγίων βρίσκονται στο χέρι του Θεού, και κανένα βάσανο δεν πρόκειται ποτέ να τις αγγίξει, έστω κι αν στα μάτια αυτών των αφρόνων φάνηκε ότι πέθαναν, και η έξοδός τους θεωρήθηκε κακοπάθεια, και η αναχώρησή τους από εμάς συντριβή. Αυτοί όμως βρίσκονται σε ειρήνη. Διότι δεν έχουν πεθάνει, αλλά ζουν, και ο θάνατός τους είναι περισσότερο ένας τίμιος ύπνος παρά θάνατος. Δεν κατέβηκαν στη γη, αλλά αναπέταξαν στους ουρανούς. Διότι, αφού μετανάστευσαν από τα φθαρτά και τα εφήμερα, μεταφέρθηκαν σε μια άλλη ζωή, την αγέραστη και αιώνια. Γι' αυτό, σε όσα ψάλλονται καθημερινά από εμάς, κατά το ακροτελεύτιο εκείνο μέρος του εφυμνίου, ψάλλοντας αρμονικά προς τους αγίους ωσάν να ζουν εν Θεώ, λέμε: Ευλογείτε, πνεύματα και ψυχές δικαίων, τον Κύριο, και τα όσα ακολουθούν. Διότι εκείνοι δεν θα έψαλλαν την ωδή του Κυρίου ωσάν σε ξένη γη, ούτε θα στέκονταν πάρα πολύ μακριά από τη δική μας ιερή ομήγυρη, εάν βέβαια θεωρούσαν τους αγίους νεκρούς.